Bhagavad Gita — Chapter 13: Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yoga
Bhagavad Gita — Chapter 13: Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yoga
Text in Roman script
Devotional text
mūla ślokaḥarjuna uvācaprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣetraṃ kṣetrajñameva ca|etadveditumicchāmi jñānaṃ jñeyaṃ ca keśava||13.1|| mūla ślokaḥśrī bhagavānuvācaidaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate|etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ||13.2|| mūla ślokaḥkṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata|kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama||13.3|| mūla ślokaḥtatkṣetraṃ yacca yādṛk ca yadvikāri yataśca yat|sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śrṛṇu||13.4|| mūla ślokaḥṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak|brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniśicataiḥ||13.5|| mūla ślokaḥmahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca|indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ||13.6|| mūla ślokaḥicchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanādhṛtiḥ|etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam||13.7|| mūla ślokaḥamānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam|ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ||13.8|| mūla ślokaḥindriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca|janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam||13.9|| mūla ślokaḥasakitaranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu|nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu||13.10|| mūla ślokaḥmayi cānanyayogena bhakitaravyabhicāriṇī|viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi||13.11|| mūla ślokaḥadhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam|etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadatonyathā||13.12|| mūla ślokaḥjñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvā'mṛtamaśnute|anādimatparaṃ brahma na sattannāsaducyate||13.13|| mūla ślokaḥsarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham|sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati||13.14|| mūla ślokaḥsarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam|asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca||13.15|| mūla ślokaḥbahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca|sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat||13.16|| mūla ślokaḥavibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam|bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca||13.17|| mūla ślokaḥjyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate|jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam||13.18|| mūla ślokaḥiti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ|madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate||13.19|| mūla ślokaḥprakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi|vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisaṃbhavān||13.20|| mūla ślokaḥkāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate|puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate||13.21|| mūla ślokaḥpuruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān|kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu||13.22|| mūla ślokaḥupadraṣṭā'numantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ|paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ||13.23|| mūla ślokaḥya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha|sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate||13.24|| mūla ślokaḥdhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā|anye sāṃkhyena yogena karmayogena cāpare||13.25|| mūla ślokaḥanye tvevamajānantaḥ śrutvā'nyebhya upāsate|te'pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ||13.26|| mūla ślokaḥyāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam|kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha||13.27|| mūla ślokaḥsamaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram|vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati||13.28|| mūla ślokaḥsamaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram|na hinastyātmanā''tmānaṃ tato yāti parāṃ gatim||13.29|| mūla ślokaḥprakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ|yaḥ paśyati tathā''tmānamakartāraṃ sa paśyati||13.30|| mūla ślokaḥyadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati|tata eva ca vistāraṃ brahma sampadyate tadā||13.31|| mūla ślokaḥanāditvānnirguṇatvātparamātmāyamavyayaḥ|śarīrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate||13.32|| mūla ślokaḥyathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate|sarvatrāvasthito dehe tathā''tmā nopalipyate||13.33|| mūla ślokaḥyathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ|kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata||13.34|| mūla ślokaḥkṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā|bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param||13.35||
About this parayana — Vishnu
Devotional recitation is one of the simplest and most powerful practices in the Hindu tradition. Regular chanting calms the mind, purifies the atmosphere of the home, and deepens one’s connection with the deity. These sacred compositions have been sung by devotees for generations and are suitable for daily practice, during morning or evening puja, or on special festival days.
How to chant
Sit comfortably facing your home altar or a clean, quiet space. Light a lamp or incense if you wish. Begin with a short prayer to Ganesha, then recite the text slowly and clearly, focusing on the meaning rather than speed. Consistency matters more than duration — even five minutes of daily chanting brings visible peace of mind.