Mahabharata — Drona Parva
Mahabharata — Drona Parva
Text in Roman script
Devotional text
[ja] tama apratimasattvaujò balavīryaparākramama hataṃ devavrataṃ śarutvā pāñcālyena śikhaṇḍinā dhṛtarāṣṭrasa tadā rājā śòkavyākula cetanaḥ kima aceṣṭata viprarṣe hate pitari vīryavāna tasya putrò hi bhagavana bhīṣmadròṇamukhai rathaiḥ parājitya maheṣvāsāna pāṇḍavāna rājyama icchati tasmina hate tu bhagavana ketau sarvadhanuṣmatā yada aceṣṭata kauravyasa tana me barūhi davijòttama [va] nihataṃ pitaraṃ śarutvā dhṛtarāṣṭrò janādhipaḥ lebhe na śāntiṃ kauravyaśa cintāśòkaparāyaṇaḥ tasya cintayatò duḥkhama aniśaṃ pārthivasya tata ājagāma viśuddhātmā punara gāvalgaṇisa tadā śibirāta saṃjayaṃ parāptaṃ niśi gānāhvayaṃ purama āmbikeyò mahārāja dhṛtarāṣṭrò 'navapṛcchata śaruvā bhīṣmasya nidhanama aprahṛṣṭamanā bhṛśama putrāṇāṃ jayama ākāṅkṣana vilalāpāturò yathā [dhṛ] saṃsādhya tu mahātmānaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramama kima akārṣuḥ paraṃ tāta kuravaḥ kālacòditāḥ tasmina vinihate śūre durādharṣe mahaujasi kiṃ nu savita kuravò 'kārṣura nimagnāḥ śòkasāgare tada udīrṇaṃ mahata sainyaṃ tarailòkyasyāpi saṃjaya bhayama utpādayeta tīvraṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanāma devavrate tu nihate kurūṇāma ṛṣabhe tadā yada akārṣura nṛpatayasa tana mamācakṣva saṃjaya [sa] śṛṇu rājanna ekamanā vacanaṃ baruvatò mama yata te putrāsa tadākārṣura hate devavrate mṛdhe nihate tu tadā bhīṣme rājana satyaparākrame tāvakāḥ pāṇḍaveyāśa ca parādhyāyanta pṛthaka pṛthaka vismitāśa ca parahṛṣṭāśa ca kaṣatradharmaṃ niśāmya te savadharmaṃ nindamānāśa ca paraṇipatya mahātmane śayanaṃ kalpayāma āsura bhīṣmāyāmita tejase sòpadhānaṃ naravyāghra śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ vidhāya rakṣāṃ bhīṣmāya samābhāṣya parasparama anumānya ca gāṅgeyaṃ kṛtvā cāpi paradakṣiṇama karòdhasaṃraktanayanāḥ samavekṣya parasparama punara yuddhāya nirjagmuḥ kaṣatriyāḥ kālacòditāḥ tatasa tūryaninādaiśa ca bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ tāvakānāma anīkāni pareṣāṃ cāpi niryayuḥ vayāvṛtte 'hani rājendra patite jāhnavīsute amarṣavaśama āpannāḥ kālòpahatacetasaḥ anādṛtya vacaḥ pathyaṃ gāṅgeyasya mahātmanaḥ niryayura bharataśreṣṭhaḥ śastrāṇya ādāya sarvaśaḥ mòhāta tava saputrasya vadhāca chāṃtanavasya ca kauravyā mṛtyusāda bhūtāḥ sahitāḥ sarvajārabhiḥ ajāvaya ivāgòpā vane śavāpada saṃkule bhṛśama udvignamanasò hīnā devavratena te patite bharataśreṣṭhe babhūva kuru vāhinī dayaura ivāpeta nakṣatrā hīnaṃ khama iva vāyunā vipannasasyeva mahī vāka caivāsaṃskṛtā yathā āsurīva yathā senā nigṛhīte purā balau vidhaveva varāròhā śuṣkatòyeva nimnagā vṛkaira iva vane ruddhā pṛṣatī hatayūthapā savādharṣa hatasiṃheva mahatī girikandarā bhāratī bharataśreṣṭha patite jāhnavīsute viṣvaga vātahatā rugṇā naura ivāsīna mahārṇave balibhiḥ pāṇḍavaira vīraira labdhalakṣaira bhṛśārditā sā tadāsīda bhṛśaṃ senā vayākulāśvarathadvipā viṣaṇṇabhūyiṣṭha narā kṛpaṇā daraṣṭuma ābabhau tasyāṃ tarastā nṛpatayaḥ sainikāśa ca pṛthagvidhāḥ pātāla iva majjantò hīnā deva vatena te karṇaṃ hi kuravò 'samārṣuḥ sa hi devavratòpamaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ śareṣṭhaṃ ròcamānama ivātithima bandhuma āpada gatasyeva tama evòpāgamana manaḥ cukruśuḥ karṇa karṇeti tatra bhārata pārthivāḥ rādheyaṃ hitama asmākaṃ sūtaputraṃ tanutyajama sa hi nāyudhyata tadā daśāhāni mahāyaśāḥ sāmātyabandhuḥ karṇò vai tama āhvayata mācirama bhīṣmeṇa hi mahābāhuḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ ratheṣu gaṇyamāneṣu balavikrama śāliṣu saṃkhyātò 'radharathaḥ karṇò daviguṇaḥ sana nararṣabhaḥ rathātiratha saṃkhāyāṃ yò 'garaṇīḥ śūra saṃmataḥ pitṛvittāmbudeveṣāna api yò yòddhuma utsaheta sa tu tenaiva kòpena rājana gāṅgeyama uktavāna tavayi jīvati kauravya nāhaṃ yòtsye kathaṃ cana tavayā tu pāṇḍaveyeṣu nihateṣu mahāmṛdhe duryòdhanama anujñāpya vanaṃ yāsyāmi kaurava pāṇḍavaira vā hate bhīṣme tavayi savargama upeyuṣi hantāsmya ekarathenaiva kṛtsnāna yāna manyase rathāna evama uktvā mahārāja daśāhāni mahāyaśāḥ nāyudhyata tataḥ karṇaḥ putrasya tava saṃmate bhīṣmaḥ samaravikrāntaḥ pāṇḍaveyasya pārthiva jaghāna samare yòdhāna asaṃkhyeyaparākramaḥ tasmiṃsa tu nihate śūre satyasaṃdhe mahaujasi tavatsutāḥ karṇama asmārṣusa tartukāmā iva palavama tāvakāsa tava putrāśa ca sahitāḥ sarvarājabhiḥ kā karṇa iti cākrandana kālò 'yama iti cābruvana jāmadagnyābhyanujñātama astre durvāra pauruṣama agamana nò manaḥkarṇaṃ bandhuma ātyayikeṣva iva sa hi śaktò raṇe rājaṃsa tarātuma asmāna mahābhayāta taridaśāna iva gòvindaḥ satataṃ sumahābhayāta [va] tathā karṇaṃ yudhi varaṃ kīrtayantaṃ punaḥ punaḥ āśīviṣavada ucchvasya dhṛtarāṣṭrò 'baravīda idama yata tada vaikartanaṃ karṇama agamada vò manasa tadā apya apaśyata rādheyaṃ sūtaputraṃ tanutyajama api tana na mṛṣākārṣīda yudhi satyaparākramaḥ saṃbhrāntānāṃ tadārtānāṃ tarastānāṃ tarāṇama icchatāma api tata pūrayāṃ cakre dhanurdhara varò yudhi yata tada vinihate bhīṣme kauravāṇāma apāvṛtama tata khaṇḍaṃ pūrayāma āsa pareṣāma ādadhada bhayama kṛtavāna mama putrāṇāṃ jayāśāṃ saphalāma api [sa] hataṃ bhīṣmama ādhirathira viditvā; bhinnāṃ nāvama ivātyagādhe kurūṇāma sòdaryavada vayasanāta sūtaputraḥ; saṃtārayiṣyaṃsa tava putrasya senāma śarutvā tu karṇaḥ puruṣendrama acyutaṃ; nipātitaṃ śāṃtanavaṃ mahārathama athòpāyāta tūrṇama amitrakarśanò; dhanurdharāṇāṃ paravarasa tadā vṛṣaḥ hate tu bhīṣme rathasattame paraira; nimajjatīṃ nāvama ivārṇave kurūna piteva putrāṃsa tavaritò 'bhayayāta tataḥ; saṃtārayiṣyaṃsa tava putrasya senāma [karṇa] yasmina dhṛtira buddhiparākramaujò; damaḥ satyaṃ vīra gaṇāśa ca sarve astrāṇi divyānya atha saṃnatira harīra; pariyā ca vāga anapāyīni bhīṣme barahma daviṣaghne satataṃ kṛtajñe; sanātanaṃ candramasīva lakṣma sa ceta paraśāntaḥ paravīra hantā; manye hatāna eva hi sarvayòdhāna neha dharuvaṃ kiṃ cana jātu vidyate; asmi~la lòke karmaṇò 'nitya yògāta sūryòdaye kò hi vimuktasaṃśayò; bhāvaṃ kurvītādya mahāvrate hate vasu parabhāve vasu vīryasaṃbhave; gate vasūna eva vasuṃdharādhipe vasūni putrāṃśa ca vasuṃdharāṃ tathā; kurūṃśa ca śòcadhvama imāṃ ca vāhinīma [sa] mahāprabhāve varade nipātite; lòkaśreṣṭhe śāṃtanave mahaujasi parājiteṣu bharateṣu durmanāḥ; karṇò bhṛśaṃ nayaśvasada aśruvartayana idaṃ tu rādheya vacò niśamya te; sutāśa ca rājaṃsa tava sainikāśa ca ha parasparaṃ cukruśura ārtijaṃ bhṛśaṃ; tadāśru netraira mumucura hi śabdavata paravartamāne tu punara mahāhave; vigāhyamānāsu camūṣu pārthivaiḥ athābravīda dharṣa karaṃ vacasa tadā; ratharṣabhāna sarvamahāratharṣabhaḥ [ka] jagatya anitye satataṃ paradhāvati; paracintayanna asthirama adya lakṣaye bhavatsu tiṣṭhatsva iha pātitò raṇe; giriprakāśaḥ kurupuṃgavaḥ kathama nipātite śāṃtanave mahārathe; divākare bhūtalama āsthite yathā na pārthivāḥ sòḍhuma alaṃ dhanaṃjayaṃ; giripravòḍhārama ivānilaṃ darumāḥ hatapradhānaṃ tava idama ārtarūpaṃ; paraira hatòtsāhama anāthama adya vai mayā kurūṇāṃ paripālyama āhave; balaṃ yathā tena mahātmanā tathā samāhitaṃ cātmani bhārama īdṛśaṃ; jagata tathānityama idaṃ ca lakṣaye nipātitaṃ cāhavaśauṇḍama āhave; kathaṃ nu kuryāma ahama āhave bhayama ahaṃ tu tāna kuru vṛṣabhāna ajihmagaiḥ; paraverayana yama sadanaṃ raṇe carana yaśaḥ paraṃ jagati vibhāvya vartitā; paraira hatò yudhi śayitātha vā punaḥ yudhiṣṭhirò dhṛtimatidharmatattvavāna; vṛkòdarò gajaśatatulyavikramaḥ tathārjunasa taridaśavarātmajò yatò; na tada balaṃ sujayama athāmaraira api yamau raṇe yatra yamòpamau bale; sa sātyakira yatra ca devakī sutaḥ na tada balaṃ kāpuruṣò 'bhayupeyivāna; nivartate mṛtyumukhāda ivāsakṛta tapò 'bhayudīrṇaṃ tapasaiva gamyate; balaṃ balenāpi tathā manasvibhiḥ manaśa ca me śatrunivāraṇe dharuvaṃ; savarakṣaṇe cācalavada vayavasthitama evaṃ caiṣāṃ budhyamānaḥ parabhāvaṃ; gatvaivāhaṃ tāña jayāmya adya sūta mitradròhò marṣaṇīyò na me 'yaṃ; bhagne sainye yaḥ sahāyaḥ sa mitrama kartāsmya etata satpuruṣārya karma; tayaktvā parāṇāna anuyāsyāmi bhīṣmama sarvāna saṃkhye śatrusaṃghāna haniṣye; hatasa taira vā vīralòkaṃ gamiṣye saṃprākruṣṭe ruditastrī kumāre; parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭre mayā kṛtyama iti jānāmi sūta; tasmāca chatrūna dhārtarāṣṭrasya jeṣye kurūna rakṣana pāṇḍuputrāña jighāṃsaṃsa; tayaktvā parāṇāna gòra rūpe raṇe 'samina sarvāna saṃkhye śatrusaṃghāna nihatya; dāsyāmya ahaṃ dhārtarāṣṭrāya rājyama nibadhyatāṃ me kavacaṃ vicitraṃ; haimaṃ śubhraṃ maṇiratnāvabhāsi śirasa tarāṇaṃ cārkasamānabhāsaṃ; dhanuḥ śarāṃśa cāpi viṣāhi kalpāna upāsana gāna ṣòḍaśa yòjayantu; dhanūṃṣi divyāni tathāharantu asīṃśa ca śaktīśa ca gadāśa ca gurvīḥ; śaṅkhaṃ ca jāmbūnadacitrabhāsama etāṃ raukmīṃ nāgakakṣyāṃ ca jaitrīṃ; jaitraṃ ca me dhavajama indīvarābhama śalakṣṇaira vastraira vipramṛjyānayasva; citrāṃ mālāṃ cātra baddhvā sa jālāma aśvāna agryāna pāṇḍurābhraprakāśāna; puṣṭāna sanātāna mantrapūtābhira adbhiḥ taptaira bhāṇḍaiḥ kāñcanaira abhyupetāña; śīghrāña śīghraṃ sūtaputrānayasva rathaṃ cāgryaṃ hemajālāvanaddhaṃ; ratraiśa citraṃ candrasūryaprakāśaiḥ daravyaira yuktaṃ saṃprahāròpapannaira; vāhaira yuktaṃ tūrṇama āvartayasva citrāṇi cāpāni ca vegavanti; jayāśa còttamāḥ saṃhananòpapannāḥ tūrṇāṃśa ca pūrṇāna mahataḥ śarāṇāma; āsajya gātrāvaraṇāni caiva parāyātrikaṃ cānayatāśu sarvaṃ; kanyāḥ pūrṇaṃ vīra kāṃsyaṃ ca haimama ānīya mālāma avabadhya cāṅke; paravādayantva āśu jayāya bherīḥ parayāhi sūtāśu yataḥ kirīṭī; vṛkòdarò dharmasutò yamau ca tāna vā haniṣyāmi sametya saṃkhye; bhīṣmāya vaiṣyāmi hatò daviṣadbhiḥ yasmina rājā satyadhṛtira yudhiṣṭhiraḥ; samāsthitò bhīmasenārjunau ca vāsudevaḥ sātyakiḥ sṛñjayāśa ca; manye balaṃ tada ajayyaṃ mahīpaiḥ taṃ cena mṛtyuḥ sarvaharò 'bhirakṣeta; sadā paramattaḥ samare kirīṭinama tathāpi hantāsmi sametya saṃkhye; yāsyāmi vā bhīṣma pathā yamāya na tava evāhaṃ na gamiṣyāmi teṣāṃ; madhye śūrāṇāṃ tata tathāhaṃ baravīmi mitra daruhò durbalabhaktayò ye; pāpātmānò na mamaite sahāyāḥ [sa] sa siddhimantaṃ rathama uttamaṃ dṛḍhaṃ; sa kūbaraṃ hemapariṣkṛtaṃ śubhama patākinaṃ vātajavaira hayòttamaira; yuktaṃ samāsthāya yayau jayāya saṃpūjyamānaḥ kurubhira mahātmā; ratharṣabhaḥ pāṇḍuravājiyātā yayau tadāyòdhanama ugradhanvā; yatrāvasānaṃ bharatarṣabhasya varūthinā mahatā sa dhavajena; suvarṇamuktā maṇivajra śālinā sadaśvayuktena rathena karṇò; meghasvanenārka ivāmitaujāḥ hutāśanābhaḥ sa hutāśanaprabhe; śubhaḥ śubhe vai savarathe dhanurdharaḥ sathitò rarājādhirathira mahārathaḥ; savayaṃ vimāne surarāḍa iva sathitaḥ [sa] śaratalpe mahātmānaṃ śayānama amitaujasama mahāvātasamūhena samudrama iva śòṣitama divyaira astraira maheṣvāsaṃ pātitaṃ savyasācinā jayāśāṃ tava putrāṇāṃ saṃbhagnāṃ śarma varma ca apārāṇāma iva davīpama agādhe gādhama icchatāma saròtasā yāmuneneva śaraugheṇa pariplutama mahāntama iva mainākama asahyaṃ bhuvi pātitama nabhaśa cayutama ivādityaṃ patitaṃ dharaṇītale śatakratòra ivācintyaṃ purā vṛtreṇa nirjayama mòhanaṃ sarvasainyasya yudhi bhīṣmasya pātanama kakudaṃ sarvasainyānāṃ lakṣma sarvadhanuṣmatāma dhanaṃjaya śaravyāptaṃ pitaraṃ te mahāvratama taṃ vīraśayane vīraṃ śayānaṃ puruṣarṣabhama bhīṣmama ādhirathira dṛṣṭvā bharatānāma amadhyamama avatīrya rathāda artò bāṣpavyākulitākṣarama abhivādyāñjaliṃ baddhvā vandamānò 'bhayabhāṣata karṇò 'hama asmi bhadraṃ te adya mā vada bhārata puṇyayā kaṣemayā vācā cakṣuṣā cāvalòkaya na nūnaṃ sukṛtasyeha phalaṃ kaśa cita samaśnute yatra dharmaparò vṛddhaḥ śete bhuvi bhavāna iha kòśasaṃjanane mantre vayūha paraharaṇeṣu ca nāthama anyaṃ na paśyāmi kurūṇāṃ kurusattama buddhyā viśuddhayā yuktò yaḥ kurūṃsa tārayeda bhayāta yòdhāṃsa tavama aplave hitvā pitṛlòkaṃ gamiṣyasi adya parabhṛti saṃkruddhā vayāghrā iva mṛgakṣayama pāṇḍavā bharataśreṣṭha kariṣyanti kuru kaṣayama adya gāṇḍīvaghòṣasya vīryajñāḥ savyasācinaḥ kuravaḥ saṃtrasiṣyanti vajrapāṇera ivāsurāḥ adya gāṇḍīvamuktānāma aśanīnāma iva savanaḥ tarāsayiṣyati saṃgrāme kurūna anyāṃśa ca pārthivāna samiddhò 'ganira yathā vīra mahājvālò darumāna daheta dhārtarāṣṭrāna paradhakṣyanti tathā bāṇāḥ kirīṭinaḥ yena yena parasaratò vāyvagnī sahitau vane tena tena paradahatò bhagavantau yada icchataḥ yādṛśò 'ganiḥ samiddhò hi tādṛka pārthò na saṃśayaḥ yathā vāyura naravyāghra tathā kṛṣṇò na saṃśayaḥ nadataḥ pāñcajanyasya rasatò gāṇḍivasya ca śarutvā sarvāṇi sainyāni tarāsaṃ yāsyanti bhārata kapidhvajasya còtpāte rathasyāmitra karśinaḥ śabdaṃ sòḍhuṃ na śakṣyanti tavāma ṛte vīrapārthivāḥ kò haya arjunaṃ raṇe yòddhuṃ tavadanyaḥ pārthivò 'rahati yasya divyāni karmāṇi paravadanti manīṣiṇaḥ amānuṣaśa ca saṃgrāmasa taryambakena ca dhīmataḥ tasmāca caiva varaḥ parāptò duṣprāpaśa cākṛtātmabhiḥ tama adyāhaṃ pāṇḍavaṃ yuddhaśauṇḍama; amṛṣyamāṇò bhavatānuśiṣṭaḥ āśīviṣaṃ dṛṣṭiharaṃ sughòrama; iyāṃ puraskṛtya vadhaṃ jayaṃ vā [sa] tasya lālapyataḥ śarutvā vṛddhaḥ kurupitāmahaḥ deśakālòcitaṃ vākyama abravīta parītimānasaḥ samudra iva sundhūnāṃ jayòtiṣāma iva bhāskaraḥ satyasya ca yathā santò bījānāma iva còrvarā parjanya iva bhūtānāṃ paratiṣṭhā suhṛdāṃ bhava bāndhavāsa tavānujīvantu sahasrākṣama ivāmarāḥ savabāhubalavīryeṇa dhārtarāṣṭra pariyaiṣiṇā karṇa rājapuraṃ gatvā kāmpòjā nihatāsa tavayā girivraja gatāśa cāpi nagnajita paramukhā nṛpāḥ ambaṣṭhāśa ca videhāśa ca gāndhārāśa ca jitāsa tavayā himavada durga nilayāḥ kirātā raṇakarkaśāḥ duryòdhanasya vaśagāḥ kṛtāḥ karṇa tavayā purā tatra tatra ca saṃgrāme duryòdhanahitaiṣiṇā bahavaśa ca jitā vīrāsa tavayā karma mahaujasā yathā duryòdhanasa tāta sa jañātikulabāndhavaḥ tathā tavama api sarveṣāṃ kauravāṇāṃ gatira bhava śivenābhivadāmi tavāṃ gaccha yudhyasva śatrubhiḥ anuśādhi kurūna saṃkhye dhatsva duryòdnane jayama bhavāna pautra samò 'samākaṃ yathā duryòdhanasa tathā tavāpi dharmataḥ sarve yathā tasya vayaṃ tathā yaunāta saṃbandhakāla lòke viśiṣṭaṃ saṃgataṃ satāma sadbhiḥ saha naraśreṣṭha paravadanti manīṣiṇaḥ sa satyasaṃgarò bhūtvā mamedama iti niścitama kurūṇāṃ pālaya balaṃ yathā duryòdhanasa tathā iti śarutvā vacaḥ sò 'tha caraṇāva abhivādya ca yayau vaikartanaḥ karṇasa tūrṇama āyòdhanaṃ parati sò 'bhivīkṣya naraughāṇāṃ sathānama apratimaṃ mahata vayūḍhapraharaṇòraskaṃ sainyaṃ tata samabṛṃhayata karṇaṃ dṛṣṭvā maheṣvāsaṃ yuddhāya samavasthitama kaṣveḍitāsphòṭita ravaiḥ siṃhanāda ravaira api dhanuḥ śabdaiśa ca vividhaiḥ kuravaḥ samapūjayana [sa] rathasthaṃ puruṣavyāghraṃ dṛṣṭvā karṇama avasthitama hṛṣṭò duryòdhanò rājanna idaṃ vacanama abravīta sa nāthama idama atyarthaṃ bhavatā pālitaṃ balama manye kiṃ tu samarthaṃ yada dhitaṃ tata saṃpradhāryatāma [ka] barūhi tata puruṣavyāghra tavaṃ hi parājñatamò nṛpa yathā cārthapatiḥ kṛtyaṃ paśyate na tathetaraḥ te sama sarve tava vacaḥ śaròtukāmā nareśvara nānyāyyaṃ hi bhavāna vākyaṃ barūyāda iti matira mama [dura] bhīṣmaḥ senā paraṇetāsīda vayasā vikrameṇa ca śarutena ca susaṃpannaḥ sarvaira yòdhaguṇaisa tathā tenātiyaśasā karṇa ghanatā śatrugaṇāna mama suyuddhena daśāhāni pālitāḥ samò mahātmanā tasminna asukaraṃ karmakṛtavatya āsthite divama kaṃ nu senā paraṇetāraṃ manyase tadanantarama na ṛte nāyakaṃ senā muhūrtama api tiṣṭhati āhaveṣva āhavaśreṣṭha netṛhīneva naura jale yathā haya akarṇadhārā nau rathaśa cāsārathira yathā daraveda yatheṣṭaṃ tadvata sayāda ṛte senāpatiṃ balama sa bhavāna vīkṣya sarveṣu māmakeṣu mahātmasu paśya senāpatiṃ yuktama anu śāṃtanavāda iha yaṃ hi senā paraṇetāraṃ bhavāna vakṣyati saṃyuge taṃ vayaṃ sahitāḥ sarve parakariṣyāma māriṣa [ka] sarva eva mahātmāna ime puruṣasattamāḥ senāpatitvama arhanti nātra kāryā vicāraṇā kulasaṃhanana jañānaira balavikrama buddhibhiḥ yuktāḥ kṛtajñā harīmanta āhaveṣva anivartinaḥ yugapana na tu te śakyāḥ kartuṃ sarve puraḥsarāḥ eka evātra kartavyaṃ yasmina vaiśekikā guṇāḥ anyònyasparthināṃ teṣāṃ yadya ekaṃ sata kariṣyasi śeṣā vimanasò vayaktaṃ na yòtsyante hi bhārata ayaṃ tu sarvayòdhānāma ācāryaḥ sathavirò guruḥ yuktaḥ senāpatiḥ kartuṃ daròṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ kò hi tiṣṭhati durdharṣe daròṇe barahmavida uttame senāpatiḥ sayāda anyò 'samāca chukrāṅgirasa darśanāta na ca sa haya asti te yòdhaḥ sarvarājasu bhārata yò daròṇaṃ samare yāntaṃ nānuyāsyati saṃyuge eṣa senā paraṇetṝṇāma eṣa śastrabhṛtāma api eṣa buddhimatāṃ caiva śareṣṭhò rājana guruśa ca te evaṃ duryòdhanācāryama āśu senāpatiṃ kuru jigīṣantò 'surāna saṃkhye kārttikeyama ivāmarāḥ [sa] karṇasya vacanaṃ śarutvā rājā duryòdhanasa tadā senā madhyagataṃ daròṇama idaṃ vacanama abravīta varṇaśraiṣṭhyāta kulòtpattyā śarutena vayasā dhiyā vīryāda dākṣyāda adhṛṣyatvāda arthajñānāna nayāja jayāta tapasā ca kṛtajñatvāda vṛddhaḥ sarvaguṇaira api yuktò bhavata samò gòptā rājñāma anyò na vidyate sa bhavāna pātu naḥ sarvāna vibudhāna iva vāsavaḥ bhavana netrāḥ parāña jetuma icchāmò davijasattama rudrāṇāma iva kāpālī vasūnāma iva pāvakaḥ kubera iva yakṣāṇāṃ marutāma iva vāsavaḥ vaṣiṣṭha iva viprāṇāṃ tejasāma iva bhāskaraḥ pitṝṇāma iva dharmò 'tha ādityānāma ivāmburāṭa nakṣatrāṇāma iva śaśī dijitānāma ivòśanaḥ śareṣṭhaḥ senā paraṇetṝṇāṃ sa naḥ senāpatira bhava akṣauhiṇyò daśaikā ca vaśagāḥ santu te 'nagha tābhiḥ śatrūna parativyūhya jahīndrò dānavāna iva parayātu nò bhavāna agre devānāma iva pāvakiḥ anuyāsyāmahe tava ājau saurabheyā ivarṣabhama ugradhanvā maheṣvāsò divyaṃ visphārayana dhanuḥ agre bhavantaṃ dṛṣṭvā nò nārjuhaḥ parasahiṣyate dharuvaṃ yudhiṣṭhiraṃ saṃkhye sānubandhaṃ sa bāndhavama jeṣyāmi puruṣavyāghra bhavāna senāpatira yadi evama ukte tatò daròṇe jayetya ūcura narādhipāḥ siṃhanādena mahatā harṣayantasa tavātmajama sainikāśa ca mudā yuktā vardhayanti davijòttamama duryòdhanaṃ puraskṛtya parārthayantò mahada yaśaḥ [darna] vedaṃ ṣaḍaṅgaṃ vedāhama arthavidyāṃ ca mānavīma taraiyya ambakama atheṣva astrama astrāṇi vividhāni ca ye cāpya uktā mayi guṇā bhavadbhira jayakāṅkṣibhiḥ cikīrṣura tāna ahaṃ satyāna yòdhayiṣyāmi pāṇḍavāna [sa] sa evama abhyanujñātaśa cakre senāpatiṃ tataḥ daròṇaṃ tava sutò rājana vidhidṛṣṭtena karmaṇā athābhiṣiṣicura daròṇaṃ duryòdhanamukhā nṛpāḥ senāpatye yathā sakandaṃ purā śakra mukhāḥ surāḥ tatò vāditraghòṣeṇa saha puṃsāṃ mahāsvanaiḥ parādurāsīta kṛte daròṇe harṣaḥ senāpatau tadā tataḥ puṇyāhaghòṣeṇa savasti vādasvanena ca saṃstavaira gītaśabdaiśa ca sūtamāgadhabandināma jayaśabdaira davijāgryāṇāṃ subhagānartitaira tathā satkṛtya vidhivada daròṇaṃ jitāna manyanta pāṇḍavāna [sa] senāpatyaṃ tu saṃprāpya bhāradvājò mahārathaḥ yuyutsura vayūhya sainyāni parāyāta tava sutaiḥ saha saindhavaśa ca kaliṅgaśa ca vikarṇaśa ca tavātmajaḥ dakṣiṇaṃ parśvama asthāya samatiṣṭhanta daṃśitāḥ parapakṣaḥ śakunisa teṣāṃ paravaraira hayasādibhiḥ yayau gāndhārakaiḥ sārdhaṃ vimalaprāsayòdhibhiḥ kṛpaśa ca kṛtavarmā ca citrasenò viviṃśatiḥ duḥśāsana mukhā yattāḥ savyaṃ pārśvama apālayana teṣāṃ parapakṣāḥ kāmbòjāḥ sudakṣiṇa puraḥsarāḥ yayura aśvaira mahāvegaiḥ śakāśa ca yavanaiḥ saha madrāsa tarigartāḥ sāmbaṣṭhāḥ paratīcyòcīdyavāsinaḥ śibayaḥ śūrasenāśa ca śūdrāśa ca maladaiḥ saha sauvīrāḥ kitavāḥ parācyā dākṣiṇātyāśa ca sarvaśaḥ tavātmajaṃ puraskṛtya sūtaputrasya pṛṣṭhataḥ harṣayana sarvasainyāni baleṣu balama ādadhata yayau vaikartanaḥ karṇaḥ paramukhe sarvadhanvināma tasya dīptò mahākāyaḥ savānya anīkāni harṣayana hastikakṣyā mahāketura babhau sūryasamadyutiḥ na bhīṣma vayasanaṃ kaśa cida dṛṣṭvā karṇama amanyata viśòkāśa cābhavana sarve rājānaḥ kurubhiḥ saha hṛṣṭāśa ca bahavò yòdhāsa tatrājalpanta saṃgatāḥ na hi karṇaṃ raṇe dṛṣṭvā yudhi sathāsyanti pāṇḍavāḥ karṇò hi samare śaktò jetuṃ devāna sa vāsavāna kima u pāṇḍusutāna yuddhe hīnavīryaparākramāna bhīṣmeṇa tu raṇe pārthāḥ pālitā bāhuśālinā tāṃsa tu karṇaḥ śaraisa tīkṣṇaira nāśayiṣyatya asaṃśayama evaṃ baruvantasa te 'nayònyaṃ hṛṣṭarūpā viśāṃ pate rādheyaṃ pūjayantaśa ca paraśaṃsantaśa ca niryayuḥ asmākaṃ śakaṭavyūhò daròṇena vihitò 'bhavata pareṣāṃ karauñca evāsīda vayūhò rājana mahātmanāma parīyamāṇena vihitò dharmarājena bhārata vayūha paramukhatasa teṣāṃ tasthatuḥ puruṣarṣabhau vānaradhvajama ucchritya viṣvaksenadhanaṃjayau kakudaṃ sarvasainyānāṃ lakṣma sarvadhanuṣmatāma ādityapathagaḥ ketuḥ pārthasyāmita tejasaḥ dīpayāma āsa tata sainyaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ yathā parajvalitaḥ sūryò yugānte vai vasuṃdharāma asyatāma arjunaḥ śareṣṭhò gāṇḍīvaṃ dhanuṣāṃ varama vāsudevaśa ca bhūtānāṃ cakrāṇāṃ ca sudarśanama catvārya etāni tejāṃsi vahaña śavetahayò rathaḥ pareṣāma agratasa tasthau kālacakrama ivòdyatama evama etau mahātmānau balasenāgragāva ubhau tāvakānāṃ mukhaṃ karṇaḥ pareṣāṃ ca dhanaṃjayaḥ tatò jātābhisaṃrambhau parasparavadhaiṣiṇau avekṣetāṃ tadānyònyaṃ samare karṇa pāṇḍavau tataḥ parayāte sahasā bhādarvāje mahārathe antara nādena ghòreṇa vasudhāsamakampata tatasa tumulama ākāśama āvṛṇòta sa divākarama vātòddhūtaṃ rajasa tīvraṃ kauśeyanikaròpamama anabhre paravavarṣa dayaura māṃsāsthi rudhirāṇya uta gṛdhrāḥ śayenā baḍāḥ kaṅkā vāyasāśa ca sahasraśaḥ uparya upari senāṃ te tadā paryapatana nṛpaḥ gòmāyavaśa ca parākròśana bhayadāna dāruṇāna ravāna akārṣura apasavyaṃ ca bahuśaḥ pṛtanāṃ tava cikhādiṣantò māṃsāni pipāsantaśa ca śòṇitama apatada dīpyamānā ca sa nirghātā sa kampanā ujlā javalantī saṃgrāme pucchenāvṛtya sarvaśaḥ pariveṣò mahāṃśa cāpi sa vidyuta satanayitnumāna bhāskarasyābhavada rājana parayāte vāhinīpatau ete cānye ca bahavaḥ parādurāsana sudāruṇāḥ utpātā yudhi vīrāṇāṃ jīvitakṣayakārakāḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ parasparavadhaiṣiṇāma kurupāṇḍavasainyānāṃ śabdenānādayaja jagata te tava anyònyaṃ susaṃrabdhāḥ pāṇḍavāḥ kauravaiḥ saha paratyaghnana niśitaira bāṇaira jaya gṛddhāḥ parahāriṇaḥ sa pāṇḍavānāṃ mahatīṃ maheṣvāsò mahādyutiḥ vegenābhyadravata senāṃ kiraña śaraśataiḥ śitaiḥ daròṇama abhyudyataṃ dṛṣṭvā pāṇḍavāḥ saha sṛñjayaiḥ paratyagṛhṇaṃsa tadā rājaña śaravarṣaiḥ pṛthaka pṛthaka saṃkṣòbhyamāṇā daròṇena bhidyamānā mahācamūḥ vayaśīryata sapāñcālā vāteneva balāhakāḥ bahūnīha vikurvāṇò divyānya astrāṇi saṃyuge apīḍayata kaṣaṇenaiva daròṇaḥ pāṇḍava sṛñjayāna te vadhyamānā daròṇena vāsaveneva dānavāḥ pāñcālāḥ samakampanta dhṛṣṭadyumnapurògamāḥ tatò divyāstravica chūrò yājñasenira mahārathaḥ abhinaca charavarṣeṇa daròṇānīkama anekadhā daròṇasya śaravarṣaisa tu śaravarṣāṇi bhāgaśaḥ saṃnivārya tataḥ senāṃ kurūna apya avadhīda balī saṃhṛtya tu tatò daròṇaḥ samavasthāpya cāhave savama anīkaṃ mahābāhuḥ pārṣataṃ samupādravata sa bāṇavarṣaṃ sumahada asṛjata pārṣataṃ parati maghavāna samabhikruddhaḥ sahasā dānaveṣva iva te kampyamānā daròṇena bāṇaiḥ pāṇḍava sṛñjayāḥ punaḥ punara abhajyanta siṃhenevetare mṛgāḥ atha paryapatada daròṇaḥ pāṇḍavānāṃ balaṃ balī alātacakravada rājaṃsa tada adbhutama ivābhavata khacara nagarakalpaṃ kalpitaṃ śāstradṛṣṭyā; calada anilapatākaṃ harādinaṃ valgitāśvama saphaṭikavimalaketuṃ tāpanaṃ śātravāṇāṃ; rathavarama adhirūḍhaḥ saṃjahārāri senāma [sa] tathā daròṇama abhighnantaṃ sa śavasūta rathadvipāna vayathitāḥ pāṇḍavā dṛṣṭvā na cainaṃ paryavārayana tatò yudhiṣṭhirò rājā dhṛṣṭadyumna dhanaṃjayau abravīta sarvatò yattaiḥ kumbhayònira nivāryatāma tatrainama arjunaśa caiva pārṣataśa ca sahānugaḥ paryagṛhṇaṃsa tataḥ sarve samāyāntaṃ mahārathāḥ kekayā bhimasenaśa ca saubhadrò 'tha ghaṭòtkacaḥ yudhiṣṭhirò yamau matsyā darupadasyātmajāsa tathā daraupadeyāśa ca saṃhṛṣṭā dhṛṣṭaketuḥ sa sātyakiḥ cekitānaśa ca saṃkruddhò yuyutsuśa ca mahārathaḥ ye cānye pārthivā rājana pāṇḍavasyānuyāyinaḥ kulavīryānurūpāṇi cakruḥ karmāṇya anekaśaḥ saṃgṛhyamāṇāṃ tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍavaira vāhinīṃ raṇe vayāvṛtya cakṣuṣī kòpāda bhāradvājò 'navavaikṣata sa tīvraṃ kòpama āsthāya rathe samaradurmadaḥ vayadhamata pāṇḍavānīkama abhrāṇīva sadāgatiḥ rathāna aśvāna narāna nāgāna abhidhāvaṃsa tatasa tataḥ cacārònmattavada daròṇò vṛddhò 'pi taruṇò yathā tasya śòṇitadigdhāṅgāḥ śòṇāsa te vātaraṃhasaḥ ājāneyā hayā rājanna avibhrāntāḥ śariyaṃ dadhuḥ tama antakama iva karuddhama āpatantaṃ yatavratama dṛṣṭvā saṃprādravana yòdhāḥ pāṇḍavasya tatasa tataḥ teṣāṃ paradravatāṃ bhīmaḥ punarāvartatāma api vīkṣatāṃ tiṣṭhatāṃ cāsīca chabdaḥ paramadāruṇaḥ śūrāṇāṃ harṣajananò bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ dayāvāpṛthivyòra vivaraṃ pūrayāma āsa sarvataḥ tataḥ punara api daròṇò nāma viśrāvayana yudhi akaròda raudrama ātmānaṃ kiraña śaraśataiḥ parāna sa tathā tānya anīkāni pāṇḍaveyasya dhīmataḥ kālavana nayavadhīda daròṇò yuveva sathavirò balī utkṛtya ca śirāṃsya ugrò bāhūna api subhūṣaṇāna kṛtvā śūnyāna rathòpasthāna udakròśana mahārathaḥ tasya harṣapraṇādena bāṇavegena cābhibhò parākampanta raṇe yòdhā gāvaḥ śītārditā iva daròṇasya rathaghòṣeṇa maurvī niṣpeṣaṇena ca dhanuḥ śabdena cākāśe śabdaḥ samabhavana mahāna athāsya bahuśò bāṇā niścarantaḥ sahasraśaḥ vayāpya sarvā diśaḥ petura gajāśvarathapattiṣu taṃ kārmukamahāvegama astrajvalita pāvakama daròṇama ādāsayāṃ cakruḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha tāna vai sa rathahastyaśvāna parāhiṇòda yamasādanama daròṇò 'cireṇākaròca ca mahīṃ śòṇitakardamāma tanvatā paramāstrāṇi śarāna satatama asyatā daròṇena vihitaṃ dikṣu bāṇajālama adṛśyata padātiṣu rathāśveṣu vāraṇeṣu ca sarvaśaḥ tasya vidyuda ivābhreṣu carana ketura adṛśyata sa kekayānāṃ paravarāṃśa ca pañca; pāñcālarājaṃ ca śaraiḥ paramṛdya yudhiṣṭhirānīkama adīnayòdhī; daròṇò 'bhayayāta kārmukabāṇapāṇiḥ taṃ bhīmasenaśa ca dhanaṃjayaśa ca; śineśa ca naptā darupadātmajaśa ca śaibyātmajaḥ kāśipatiḥ śibiśa ca; hṛṣṭā nadantò vayakiraña śaraughaiḥ teṣāma athò daròṇa dhanura vimuktāḥ; patatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhāḥ bhittvā śarīrāṇi gajāśvayūnāṃ; jagmura mahīṃ śòṇitadigdha vājāḥ sā yòdhasaṃghaiśa ca rathaiśa ca bhūmiḥ; śaraira vibhinnaira gajavājibhiśa ca paracchādyamānā patitaira babhūva; samantatò dayaura iva kālameghaiḥ śaineya bhīmārjunavāhinīpāña; śaibyābhimanyū saha kāśirājñā anyāṃśa ca vīrāna samare paramṛdnāda; daròṇaḥ sutānāṃ tava bhūtikāmaḥ etāni cānyāni ca kauravendra; karmāṇi kṛtvā samare mahātmā paratāpya lòkāna iva kālasūryò; daròṇò gataḥ savargama itò hi rājana evaṃ rukmarathaḥ śūrò hatvā śatasahasraśaḥ pāṇḍavānāṃ raṇe yòdhāna pārṣatena nipātitaḥ akṣauhiṇīma abhyadhikāṃ śūrāṇāma anivartināma nihatya paścāda dhṛtimāna agacchata paramaṃ gatima pāṇḍavaiḥ saha pāñcālaira aśivaiḥ karūrakarmabhiḥ hatò rukmarathò rājana kṛtvā karma suduṣkarama tatò ninādò bhūtānāma ākāśe samajāyata sainyānāṃ ca tatò rājanna ācārye nihate yudhi dayāṃ dharāṃ khaṃ diśò vāri paradiśaśa cānunādayana ahò dhiga iti bhūtānāṃ śabdaḥ samabhavana mahāna devatāḥ pitaraśa caiva pūrve ye cāsya bāndhavāḥ dadṛśura nihataṃ tatra bhāradvājaṃ mahārathama pāṇḍavāsa tu jayaṃ labdhvā siṃhanādāna paracakrire tena nādena mahatā samakampata medinī [dhṛ] kiṃ kurvāṇaṃ raṇe daròṇaṃ jaghnuḥ pāṇḍava sṛñjayāḥ tathā nipuṇama astreṣu sarvaśastrabhṛtāma api rathabhaṅgò babhūvāsya dhanura vāśīryatāsyataḥ paramattò vābhavada daròṇasa tatò mṛtyuma upeyivāna kathaṃ nu pārṣatasa tāta śatrubhira duṣpradharṣaṇama kirantama iṣusaṃghātāna rukmapuṅkhāna anekaśaḥ kaṣiprahastaṃ davijaśreṣṭhaṃ kṛtinaṃ citrayòdhinama dūreṣu pātinaṃ dāntama astrayuddhe ca pāragama pāñcāla putrò nayavadhīda diṣṭyā sa varama acyutama kurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yattaṃ mahārathama vayaktaṃ diṣṭaṃ hi balavata pauruṣāda iti me matiḥ yada daruṇò nihataḥ śūraḥ pārṣatena mahātmanā astraṃ caturvidhaṃ vīre yasminna āsīta paratiṣṭhitama tama iṣvastravarācāryaṃ daròṇaṃ śaṃsasi me hata śarutvā hataṃ rukmarathaṃ vaiyāghraparivāraṇama jātarūpapariṣkāraṃ nādya śòkama apānude na nūnaṃ paraduḥkhena kaśa cina mariyati saṃjaya yatra daròṇama ahaṃ śarutvā hataṃ jīvāmi na mariye aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama yaca charutvā nihataṃ daròṇaṃ śatadhā na vidīryate barāhme vede tatheṣva astre yama upāsana guṇārthinaḥ barāhmaṇā rājaputrāśa ca sa kathaṃ mṛtyunā hataḥ śòṣaṇaṃ sāgarasyeva meròra iva visarpaṇama patanaṃ bhāskarasyeva na mṛṣye daròṇa pātanama dṛptānāṃ paratiṣeddhāsīda dhārmikānāṃ ca rakṣitā yò 'tayākṣīta kṛpaṇasyārthe parāṇāna api paraṃtapaḥ mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame bṛhaspatyuśanasa tulyò buddhyā sa nihataḥ kathama te ca śòṇā bṛhantò 'śavāḥ saindhavā hemamālinaḥ rathe vātajayā yuktāḥ sarvaśabdātigā raṇe balinò ghòṣiṇò dāntāḥ saindhavāḥ sādhu vāhinaḥ dṛḍhāḥ saṃgrāmamadhyeṣu kaca cida āsana na vihvalāḥ kariṇāṃ bṛṃhatāṃ yuddhe śaṅkhadundubhinisvanama jayā kaṣepa śaravarṣāṇāṃ śastrāṇāṃ ca sahiṣṇavaḥ āśaṃsantaḥ parāña jetuṃ jitaśvāsā jitavyathāḥ hayāḥ parajavitāḥ śīghrā bhāradvāja rathòdvahāḥ te sama rukmarathe yuktā naravīra samāhitāḥ kathaṃ nābhyataraṃsa tāta pāṇḍavānāma anīkinīma jātarūpapariṣkārama āsthāya rathama uttamama bhāradvājaḥ kima akaròca chūraḥ saṃkrandanò yudhi vidyāṃ yasyòpajīvanti sarvalòkadhanurbhṛtaḥ sa satyasaṃdhò balavāna daròṇaḥ kima akaròda yudhi divi śakrama iva śareṣṭhaṃ mahāmātraṃ dhanurbhṛtāma ke nu taṃ raudrakarmāṇaṃ yuddhe paratyudyayū rathāḥ nanu rukmarathaṃ dṛṣṭvā paradravanti sama pāṇḍavāḥ divyama astraṃ vikurvāṇaṃ senāṃ kaṣiṇvantama avyayama utāhò sarvasainyena dharmarājaḥ sahānujaḥ pāñcālya paragrahò daròṇaṃ sarvataḥ samavārayata nūnama āvarayata pārthò rathinò 'nayāna ajihmagaiḥ tatò daròṇaṃ samāròhata pārṣataḥ pāpakarmakṛta na haya anyaṃ paripaśyāmi vadhe kaṃ cana śuṣmiṇaḥ dhṛṣṭadyumnāda ṛte raudrāta pālyamānāta kirīṭinā taira vṛtaḥ sarvataḥ śūraiḥ pāñcālyāpasadasa tataḥ kekayairśa cedikārūṣaira matsyaira anyaiśa ca bhūmipaiḥ vayākulīkṛtama ācāryaṃ pipīlaira uragaṃ yathā karmaṇya sukare saktaṃ jaghāneti matira mama yò 'dhītya caturò vedāna sarvāna ākhyāna pañcamāna barāhmaṇānāṃ paratiṣṭhāsīta saròtasāma iva sāgaraḥ sa kathaṃ barāhmaṇò vṛddhaḥ śastreṇa vadhama āptavāna amarṣaṇò marṣitavāna kaliśyamānaḥ sadā mayā anarhamāṇaḥ kaunteyaḥ karmaṇasa tasya tata phalama yasya karmānujīvanti lòke sarvadhanurbhṛtaḥ sa satyasaṃdhaḥ sukṛtī śarīkāmaira nihataḥ kathama divi śakra iva śareṣṭhò mahāsattvò mahābalaḥ sa kathaṃ nihataḥ pārthaiḥ kaṣudramatsyaira yathā timiḥ kaṣiprahastaśa ca balavāna dṛḍhadhanvāri mardanaḥ na yasya jīvitākāṅkṣī viṣayaṃ parāpya jīvati yaṃ davau na jahataḥ śabdau jīvamānaṃ kadā cana barāhmaśa ca veda kāmānāṃ jayāghòṣaśa ca dhanurbhṛtāma nāhaṃ mṛṣye hataṃ daròṇaṃ siṃhadviradavikramama kathaṃ saṃjaya durdharṣama anādhṛṣya yaśòbalama ke 'rakṣana dakṣiṇaṃ cakraṃ savyaṃ ke ca mahātmanaḥ purastāta ke ca vīrasya yudhyamānasya saṃyuge ke ca tatra tanuṃ tayaktvā paratīpaṃ mṛtyuma āvrajana daròṇasya samare vīrāḥ ke 'kurvanta parāṃ dhṛtima etada āryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsva āpatsu saṃjaya parākrameda yathāśakthyā taca ca tasmina paratiṣṭhitama muhyate me manasa tāta kathā tāvana nivartyatāma bhūyasa tu labdhasaṃjñasa tavā pariprakṣyāmi saṃjaya [va] evaṃ pṛṣṭvā sūtaputraṃ hṛca chòkenārditò bhṛśama jaye nirāśaḥ putrāṇāṃ dhṛtarāṣṭrò 'patata kaṣitau taṃ visaṃjñaṃ nipatitaṃ siṣucuḥ paricārakāḥ jalenātyartha śītena vījantaḥ puṇyagandhinā patitaṃ cainama ājñāya samantāda bharata satriyaḥ parivavrura mahārājama aspṛśaṃśa caiva pāṇibhiḥ utthāpya cainaṃ śanakai rājānaṃ pṛthivītalāta āsanaṃ parāpayāma āsura bāṣpakaṇṭhyò varāṅganāḥ āsanaṃ parāpya rājā tu mūrchayābhipariplutaḥ niśceṣṭò 'tiṣṭhata tadā vījyamānaḥ samantataḥ sa labdhvā śanakaiḥ saṃjñāṃ vepamānò mahīpatiḥ punara gāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchada yathātathama yata tada udyanna ivādityò jayòtiṣā paraṇudaṃsa tamaḥ āyāda ajātaśatrura vai kasa taṃ daròṇāda avārayata parabhinnama iva mātaṅgaṃ tatha karuddhaṃ tarasvinama āsaktamanasaṃ dīptaṃ parati daviradaghātinama vāśitā saṃgame yadvada ajayyaṃ paratiyūthapaiḥ ati cānyāna raṇe yòdhāna vīraḥ puruṣasattamaḥ yò haya ekò hi mahābāhura nirdaheda ghòracakṣuṣā kṛtsnaṃ duryòdhana balaṃ dhṛtimāna satyasaṃgaraḥ cakṣurhaṇaṃ jaye saktama iṣvāsa vararakṣitama dāntaṃ bahumataṃ lòke ke śūrāḥ paryavārayana ke duṣpradharṣaṃ rājānama iṣvāsa varama acyutama samāsedura naravyāghraṃ kaunteyaṃ tatra māmakāḥ tarasaivābhipatyātha yò vai daròṇama upādravata taṃ bhīmasenama āyāntaṃ ke śūrāḥ paryavārayana yada āyāja jaladaprakhyò rathaḥ paramavīryavāna parjanya iva bībhatsusa tumulāma aśaniṃ sṛjana vavarṣa śaravarṣāṇi varṣāṇi maghavāna iva iṣusaṃbādhama ākāśaṃ kurvana kapivaradhvajaḥ avasphūrjana diśaḥ sarvāsa talanemi savanena ca cāpavidyuta parabhò ghòrò rathagulma balāhakaḥ rathanemi ghòṣastanitaḥ śaraśabdātibandhuraḥ ròṣanirjita jīmūtò manò 'bhiprāya śīghragaḥ marmātigò bāṇadhārasa tumulaḥ śòṇitòdakaḥ saṃphālvayana mahīṃ varṣāṃ mānavaira āstaraṃsa tadā ganā niṣṭanitò raudrò duryòdhanakṛtòdyamaḥ yuddhe 'bhayaṣiñcada vijayò gārdhrapatriḥ śilāśitaiḥ gāṇḍīvaṃ dhārayana dhīmāna kīdṛśaṃ vò manasa tadā kaca cida gāṇḍīvaśabdena na paraṇaśyata vai balama yada vaḥ sa bhairavaṃ kurvanna arjunò bhṛśama abhyagāta kaca cina nāpānudada daròṇāda iṣubhira vò dhanaṃjayaḥ vātò meghāna ivāvidhyana paravāña śaravanānilaha kò hi gāṇḍīvadhanvānaṃ naraḥ sòḍhuṃ raṇe 'rahati yata senāḥ samakampanta yada vīrāna aspṛśada bhayama ke tatra nājahura daròṇaṃ ke kaṣudrāḥ parādravana bhayāta ke vā tatra tanūsa tayaktvā paratīpaṃ mṛtyuma āvrajana amānuṣāṇāṃ jetāraṃ yuddheṣva api dhanaṃjayama na ca vegaṃ sitāśvasya viśakṣyantīha māmakāḥ gāṇḍīvasya ca nirghòṣaṃ parāvṛḍa jaladanisvanama viṣvaksenò yasya yantā yòddhā caiva dhanaṃjayaḥ aśakyaḥ sa rathò jetuṃ manye devāsuraira api sukumārò yuvā śūrò darśanīyaśa ca pāṇḍavaḥ medhāvī nipuṇò dhīmāna yudhi satyaparākramaḥ ārāvaṃ vipulaṃ kurvana vayathayana sarvakauravāna yadāyāna nakulò dhīmāna ke śūrāḥ paryavārayana āśīviṣa iva karuddhaḥ sahadevò yadābhyayāta śatrūṇāṃ kadanaṃ jurvaña jetāsau durjayò yudhi ārya varatama amògheṣuṃ harīmantama aparājitama daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ ke śūrāḥ paryavārayana yaḥ sa sauvīrarājasya paramathya mahatīṃ camūma ādatta mahiṣīṃ bhòjyāṃ kāmyāṃ sarvāṅgaśòbhanāma satyaṃ dhṛtiśa ca śauryaṃ ca barahmacaryaṃ ca kevalama sarvāṇi yuyudhāne 'samina nityāni puruṣarṣabhe balinaṃ satyakarmāṇama adīnama aparājitama vāsudeva samaṃ yuddhe vāsudevāda anantarama yuktaṃ dhanaṃjaya pareṣye śūrama ācārya karmaṇi pārthena samama astreṣu kasa taṃ daròṇāda avārayata vṛṣṇīnāṃ paravaraṃ vīraṃ śūraṃ sarvadhanuṣmatāma rāmeṇa samama astreṣu yaśasā vikrameṇa ca satyaṃ dhṛtira damaḥ śauryaṃ barahmacaryama anuttamama sātvate tāni sarvāṇi tarailòkyama iva keśave tama evaṃ guna saṃpannaṃ durvārama api daivataiḥ samāsādya maheṣvāsaṃ ke vīrāḥ paryavārayana pāñcāleṣūttamaṃ śūrama uttamābhijana pariyama nityama uttamakarmāṇama uttamaujasama āhave yuktaṃ dhanaṃjaya hite mamānarthāya còttamama yama vaiśravaṇāditya mahendravaruṇòpamama mahārathasamākhyātaṃ daròṇāyòdyantama āhave tayajantaṃ tumule parāṇāna ke śūrāḥ paryavārayana ekò 'pasṛtya cedibhyaḥ pāṇḍavāna yaḥ samāśritaḥ dhṛṣṭaketuṃ tamāyāntaṃ daròṇāta kaḥ samavārayata yò 'vadhīta ketumāña śūrò rājaputraṃ sudarśanama aparānta giridvāre kasa taṃ daròṇāda avārayata satrīpūrvò yò naravyāghrò yaḥ sa veda guṇāguṇāna śikhaṇḍinaṃ yājñasenima amlāna manasaṃ yudhi devavratasya samare hetuṃ mṛtyòra mahātmanaḥ daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ ke vīrāḥ paryavārayana yasminna abhyadhikā vīre guṇāḥ sarve dhanaṃjayāta yasminna astrāṇi satyaṃ ca barahmacaryaṃ ca nityadā vāsudeva samaṃ vīrye dhanaṃjaya samaṃ bale tejasādityasadṛśaṃ bṛhaspatisamaṃ matau abhimanyuṃ mahātmānaṃ vayāttānanama ivāntakama daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ ke vīrāḥ paryavārayana taruṇasa tava aruṇaprakhyaḥ saubhadraḥ paravīrahā yadābhyādravata daròṇaṃ tadāsīda vò manaḥ kathama daraupadeyā naravyāghrāḥ samudrama iva sindhavaḥ yada daròṇama ādravana saṃkhye ke vīrāsa tāna avārayana ye te davādaśa varṣāṇi karīḍāma utsṛjya bālakāḥ astrārthama avasana bhīṣme bibhratò varatama uttamama kaṣatraṃ jayaḥ kaṣatradevaḥ kaṣatradharmā ca māninaḥ dhṛṣṭadyumnātmajā vīrāḥ ke tāna daròṇāda avārayana śatāda viśiṣṭaṃ yaṃ yuddhe samapaśyanta vṛṣṇayaḥ cekitānaṃ maheṣvāsaṃ kasa taṃ daròṇāda avārayata vārdhakṣemiḥ kaliṅgānāṃ yaḥ kanyāma āharada yudhi anādhṛṣṭira adīnātmā kasa taṃ daròṇāda avārayata bharātaraḥ pañca kaikeyā dhārmikāḥ satyavikramāḥ indra gòpaka varṇāśa ca raktavarmāyudha dhavajāḥ mātṛṣvasuḥ sutā vīrāḥ pāṇḍavānāṃ jayārthinaḥ tāna daròṇaṃ hantuma āyātāna ke vīrāḥ paryavārayana yaṃ yòdhayantò rājānò nājayana vāraṇāvate ṣaṇa māsāna abhisaṃrabdhā jighāṃsantò yudhāṃ patima dhanuṣmatāṃ varaṃ śūraṃ satyasaṃdhaṃ mahābalama daròṇāta kasa taṃ naravyāghraṃ yuyutsuṃ paratyavārayata yaḥ putraṃ kāśirājasya vārāṇasyāṃ mahārathama samare satrīṣu gṛdhyantaṃ bhallenāpaharada rathāta dhṛṣṭadyumnaṃ maheṣvāsaṃ pārthānāṃ mantradhāriṇama yuktaṃ duryòdhanānarthe sṛṣṭaṃ daròṇa vadhāya ca nirdahantaṃ raṇe yòdhāna dārayantaṃ ca sarvaśaḥ daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ ke vīrāḥ paryavārayana utsaṅga iva saṃvṛddhaṃ darupadasyāstravittamama śaikhaṇḍinaṃ kaṣatradevaṃ ke taṃ daròṇāda avārayana ya imāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ carma vatsama aveṣṭayata mahatā rathavaṃśena mukhyārighnò mahārathaḥ daśāśvameghāna ājahre savannapānāpta dakṣiṇāna nirargalāna sarvamedhāna putravata pālayana parajāḥ pibantyò dakṣiṇāṃ yasya gaṅgā saròtaḥ samāpibana tāvatīra gā dadau vīra uśīnara sutò 'dhavare na pūrve nāpare cakrura idaṃ ke cana mānavāḥ iti saṃcukruśura devāḥ kṛte karmaṇi duṣkare paśyāmasa tariṣu lòkeṣu na taṃ saṃsthāsnucāriṣu jātaṃ vāpi janiṣyaṃ vā davitīyaṃ vāpi saṃprati anyama auśīnarāca chaibyāda dhurò vòḍhārama itya uta gatiṃ yasya na yāsyanti mānuṣā lòkavāsinaḥ tasya naptārama āyāntaṃ śaibyaṃ kaḥ samavārayata daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ vayāttānanama ivāntakama virāṭasya rathānīkaṃ matsyasyāmitra dhātinaḥ parepsantaṃ samare daròṇaṃ ke vīrāḥ paryavārayana sadyò vṛkòdarāja jātò mahābalaparākramaḥ māyāvī rākṣasò ghòrò yasmāna mama mahada bhayama pārthānāṃ jaya kāmaṃ taṃ putrāṇāṃ mama kaṇṭakama ghaṭòtkacaṃ mahābāhuṃ kasa taṃ daròṇāda avārayata ete cānye ca bahavò yeṣāma arthāya saṃjaya tayaktāraḥ saṃyuge parāṇāna kiṃ teṣāma ajitaṃ yudhi yeṣāṃ ca puruṣavyāghraḥ śārṅgadhanvā vayapāśrayaḥ hitārthī cāpi pārthānāṃ kathaṃ teṣāṃ parājayaḥ lòkānāṃ gurura atyantaṃ lòkanāthaḥ sanātanaḥ nārāyaṇò raṇe nāthò divyò divyātmavāna parabhuḥ yasya divyāni karmāṇi paravadanti manīṣiṇaḥ tānya ahaṃ kīrtayiṣyāmi bhaktyā sathairyārthama ātmanaḥ [dhṛ] śṛṇu divyāni karmāṇi vāsudevasya saṃjaya kṛtavāna yāni gòvindò yathā nānyaḥ pumāna kava cita saṃvardhatā gòpa kule bālenaiva mahātmanā vikhyāpitaṃ balaṃ bāhvòsa tariṣu lòkeṣu saṃjaya ucchaiḥ śaravasa tulyabalaṃ vāyuvegasamaṃ jave jaghāna hayarājaṃ yò yamunāvanavāsinama dānavaṃ ghòrakarmāṇaṃ gavāṃ mṛtyuma ivòtthitama vṛṣarūpadharaṃ bālye bhujābhyāṃ nijaghāna ha paralambaṃ narakaṃ jambhaṃ pīṭhaṃ cāpi mahāsurama muruṃ cācalasaṃkāśama avadhīta puṣkarekṣaṇaḥ tathā kaṃsò mahātejā jarāsaṃdhena pālitaḥ vikrameṇaiva kṛṣṇena sagaṇaḥ śātitò raṇe sunāmā nāma vikrāntaḥ samagrākṣauhiṇī patiḥ bhòjarājasya madhyasthò bharātā kaṃsasya vīryavāna baladeva davitīyena kṛṣṇenāmitra ghātinā tarasvī samare dagdhaḥ sa sainyaḥ śūrasenarāṭa durvāsā nāma viprarṣisa tathā paramakòpanaḥ ārādhitaḥ sadāreṇa sa cāsmai paradadau varāna tathā gāndhārarājasya sutāṃ vīraḥ savayaṃvare nirjitya pṛthivīpālāna avahata puṣkarekṣaṇaḥ amṛṣyamāṇā rājānò yasya jātyā hayā iva rathe vaivāhike yuktāḥ paratòdena kṛtavraṇāḥ jarāsaṃdhaṃ mahābāhuma upāyena janārdanaḥ pareṇa ghātayāma āsa pṛthaga akṣauhiṇīpatima cedirājaṃ ca vikrāntaṃ rājasenāpatiṃ balī arghe vivadamānaṃ ca jaghāna paśuvata tadā saubhaṃ daitya puraṃ savasthaṃ śālva guptaṃ durāsadama samudrakukṣau vikramya pātayāma āsa mādhavaḥ aṅgāna vaṅgāna kaliṅgāṃśa ca māgadhāna kāśikòsalāna vatsa garga karūṣāṃśa ca puṇḍrāṃśa cāpya ajayada raṇe āvantyāna dākṣiṇātyāṃśa ca pārvatīyāna daśerakāna kāśmīrakāna aurasakāna piśācāṃśa ca sa mandarāna kāmbòjāna vāṭadhānāṃśa ca còlāna pāṇḍyāṃśa ca saṃjaya tarigartāna mālavāṃśa caiva daradāṃśa ca sudurjayāna nānādigbhyaśa ca saṃprāptāna varātāna aśvaśakāna parati jitavāna puṇḍarīkākṣò yavanāṃśa ca sahānugāna paraviśya makarāvāsaṃ yādòbhira abhisaṃvṛtama jigāya varuṇaṃ yuddhe salilāntara gataṃ purā yudhi pañcajanaṃ hatvā pātālatalavāsinama pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśò divyaṃ śaṅkhama avāptavāna khāṇḍave pārtha sahitasa tòṣayitvā hutāśanama āgneyama astraṃ durdharṣaṃ cakraṃ lebhe mahābalaḥ vainateyaṃ samāruhya tarāsayitvāmarāvatīma mahendrabhavanāda vīraḥ pārijātama upānayata taca ca marṣitavāña śakrò jānaṃsa tasya parākramama rājñāṃ cāpya ajitaṃ kaṃ cita kṛṣṇeneha na śuśruma yaca ca tana mahada āścaryaṃ sabhāyāṃ mama saṃjaya kṛtavāna puṇḍarīkākṣaḥ kasa tada anya ihārhati yaca ca bhaktyā parapannò 'hama adrākṣaṃ kṛṣṇama īśvarama tana me suviditaṃ sarvaṃ paratyakṣama iva cāgamata nāntò vikramayuktasya buddhyā yuktasya vā punaḥ karmaṇaḥ śakyate gantuṃ hṛṣīkeśasya saṃjaya tathā gadaśa ca sāmbaśa ca paradyumnò 'tha vidūrathaḥ āgāvahò 'niruddhaśa ca cārudeṣṇaśa ca sāraṇaḥ ulmukò niśaṭhaśa caiva jhallī babhruśa ca vīryavāna pṛthuśa ca vipṛthuśa caiva samīkò 'thārimejayaḥ ete vai balavantaśa ca vṛṇi vīrāḥ parahāriṇaḥ kathaṃ cita pāṇḍavānīkaṃ śarayeyuḥ samare sathitāḥ āhūtā vṛṣṇivīreṇa keśavena mahātmanā tataḥ saṃśayitaṃ sarvaṃ bhaveda iti matira mama nāgāyuta balò vīraḥ kailāsaśikharòpamaḥ vanamālī halī rāmasa tatra yatra janārdanaḥ yama āhuḥ sarvapitaraṃ vāsudevaṃ davijātayaḥ api vā haya eṣa pāṇḍūnāṃ yòtsyate 'rathāya saṃjaya sa yadā tāta saṃnahyeta pāṇḍavārthāya keśavaḥ na tadā paratyanīkeṣu bhavitā tasya kaśa cana yadi sama kuravaḥ sarve jayeyuḥ sarvapāṇḍavāna vārṣṇeyò 'rathāya teṣāṃ vai gṛhṇīyāca chastrama uttamama tataḥ sarvāna naravyāghrò hatvā narapatīna raṇe kauravāṃśa ca mahābāhuḥ kuntyai dadyāta sa medinīma yasya yantā hṛṣīkeśò yòddhā yasya dhanaṃjayaḥ rathasya tasya kaḥ saṃkhye paratyanīkò bhaveda rathaḥ na kena cida upāyena kurūṇāṃ dṛśyate jayaḥ tasmāna me sarvama ācakṣva yathā yuddhama avartata arjunaḥ keśavasyātmā kṛṣṇò 'paya ātmā kirīṭinaḥ arjune vijayò nityaṃ kṛṣṇe kīrtiśa ca śāśvatī parādhānyena hi bhūyiṣṭhama ameyāḥ keśave guṇāḥ mòhāda duryòdhanaḥ kṛṣṇaṃ yana na vettīha mādhavama mòhitò daivayògena mṛtyupāśapuraskṛtaḥ na veda kṛṣṇaṃ dāśārhama arjunaṃ caiva pāṇḍavama pūrvadevau mahātmānau naranārāyaṇāva ubhau ekātmānau davidhā bhūtau dṛśyete mānavaira bhuvi manasāpi hi durdharṣau senāma etāṃ yaśasvinau nāśayetāma ihecchantau mānuṣatvāta tu necchataḥ yugasyeva viparyāsò lòkānāma iva mòhanama bhīṣmasya ca vadhasa tāta daròṇasya ca mahātmanaḥ na haya eva barahmacaryeṇa na vedādhyayanena ca na kariyābhira na śastreṇa mṛtyòḥ kaśa cida vimucyate lòkasaṃbhāvitau vīrau kṛtāstrau yuddhadurmadau bhīṣmadròṇau hatau śarutvā kiṃ nu jīvāmi saṃjaya yāṃ tāṃ śariyama asūyāmaḥ purā yātāṃ yudhiṣṭhire adya tāma anujānīmò bhīṣmadròṇavadhena ca tathā ca matkṛte parāptaḥ kurūṇāma eṣa saṃkṣayaḥ pakvānāṃ hi vadhe sūta vajrāyante tṛṇānya api ananyama idama aiśvaryaṃ lòke parāptò yudhiṣṭhiraḥ yasya kòpāna maheṣvāsau bhīṣmadròṇau nipātitau parāptaḥ parakṛtitò dharmò nādharmò mānavāna parati karūraḥ sarvavināśāya kālaḥ samativartate anyathā cintitā haya arthā naraisa tāta manasvibhiḥ anyathaiva hi gacchanti daivāda iti matira mama tasmāda aparihārye 'rathe saṃprāpte kṛcchra uttame apāraṇīye duścintye yathā bhūtaṃ paracakṣva me [sa] hanta te varṇayiṣyāmi sarvaṃ paratyakṣadarśivāna yathā sa nayapatada daròṇaḥ sāditaḥ pāṇḍusṛñjayaiḥ senāpatitvaṃ saṃprāpya bhāradvājò mahārathaḥ madhye sarvasya sainyasya putraṃ te vākyama abravīta yata kauravāṇāma ṛṣabhāda āpageyāda anantarama senāpatyena māṃ rājanna adya satkṛtavāna asi sadṛśaṃ karmaṇasa tasya phalaṃ parāpnuhi pārthiva karòmi kāmaṃ kaṃ te 'daya paravṛṇīṣva yama icchasi tatò duryòdhanaśa cintya karṇa duḥśāsanādibhiḥ tama athòvāca durdharṣama ācāryaṃ jayatāṃ varama dadāsi ceda varaṃ mahyaṃ jīvagrāhaṃ yudhiṣṭhirama gṛhītvā rathināṃ śareṣṭhaṃ matsamīpama ihānaya tataḥ kurūṇāma ācāryaḥ śarutvā putrasya te vacaḥ senāṃ paraharṣayana sarvāma idaṃ vacanama abravīta dhanyaḥ kuntīsutò rājā yasya garahaṇama icchasi na vadhārthaṃ sudurdharṣa varama adya parayācasi kimarthaṃ ca naravyāghra na vadhaṃ tasya kāṅkṣasi nāśaṃsasi kariyāma etāṃ mattò duryòdhana dharuvama āhò savida dharmaputrasya daveṣṭā tasya na vidyate yada icchasi tavaṃ jīvantaṃ kulaṃ rakṣasi cātmani atha vā bharataśreṣṭha nirjitya yudhi pāṇḍavāna rājyāṃśaṃ paratidattvā ca saubhrātraṃ kartuma icchasi dhanyaḥ kuntīsutò rājā sujātā cāsya dhīmataḥ ajātaśatrutā satyā tasya yata sanihyate bhavāna daròṇena tava evama uktasya tava putrasya bhārata sahasā niḥsṛtò bhāvò yò 'saya nityaṃ paravartate nākārò gūhitaṃ śakyò bṛhaspatisamaira api tasmāta tava sutò rājana parahṛṣṭò vākyama abravīta vadhe kuntīsutasyājau nācārya vijayò mama hate yudhiṣṭhire pārthò hanyāta sarvāna hi nò dharuvama na ca śakyò raṇe sarvaira nihantuma amaraira api ya eva caiṣāṃ śeṣaḥ sayāta sa evāsmāna na śeṣayeta satyapratijñe tava ānīte punardyūtena nirjite punara yāsyantya araṇyāya kaunteyāsa tama anuvratāḥ sò 'yaṃ mama jayò vayaktaṃ dīrghakālaṃ bhaviṣyati atò na vadhama icchāmi dharmarājasya karhi cita tasya jihmama abhiprāyaṃ jañātvā daròṇò 'rathatattvavita taṃ varaṃ sāntaraṃ tasmai dadau saṃcintya buddhimāna [darna] na ceda yudhiṣṭhiraṃ vīra pālayeda arjunò yudhi manyasva pāṇḍavaṃ jayeṣṭhama ānītaṃ vaśama ātmanaḥ na hi pārthò raṇe śakyaḥ sendraira devāsuraira api paratyudyātuma atasa tāta naitada āmarṣayāmya ahama asaṃśayaṃ sa śiṣyò me mata pūrvaśa cāstrakarmaṇi taruṇaḥ kīrtiyuktaśa ca ekāyanagataśa ca saḥ astrāṇīndrāca ca rudrāca ca bhūyāṃsi samavāptavāna amarṣitaśa ca te rājaṃsa tena nāmarṣayāmya ahama sa cāpakramyatāṃ yuddhāda yenòpāyena śakyate apanīte tataḥ pārthe dharmarājò jitasa tavayā garahaṇaṃ ceja jayaṃ tasya manyase puruṣarṣabha etena cābhyupāyena dharuvaṃ garahaṇama eṣyati ahaṃ gṛhītvā rājānaṃ satyadharmaparāyaṇama ānayiṣyāmi te rājana vaśama adya na saṃśayaḥ yadi sathāsyati saṃgrāme muhūrtama api me 'garataḥ apanīte naravyāghre kuntīputre dhanaṃjaye phalgunasya samakṣaṃ tu na hi pārthò yudhiṣṭhiraḥ garahītuṃ samare śakyaḥ sendraira api surāsuraiḥ [sa] sāntaraṃ tu paratijñāte rājñò daròṇena nigrahe gṛhītaṃ tama amanyanta tava putrāḥ subāliśāḥ pāṇḍaveṣu hi sāpekṣaṃ daròṇaṃ jānāti te sutaḥ tataḥ paratijñā sathairyārthaṃ sa mantrò bahulīkṛtaḥ tatò duryòdhanenāpi garahaṇaṃ pāṇḍavasya tata sainyasthāneṣu sarveṣu vayāghòṣitama ariṃdama [sa] tatasa te sainikāḥ śarutvā taṃ yudhiṣṭhira nigrahama sinha nādaravāṃśa cakrura bāṇaśaṅkharavaiḥ saha tata tu sarvaṃ yathāvṛttaṃ dharmarājena bhārata āptaira āśu parijñātaṃ bhāradvāja cikīrṣitama tataḥ sarvāna samānāyya bharātṝna sainyāṃśa ca sarvaśaḥ abravīda dharmarājasa tu dhanaṃjayama idaṃ vacaḥ śarutaṃ te puruṣavyāghra daròṇasyādya cikīrṣitama yathā tana na bhaveta satyaṃ tathā nītira vidhīyatāma sāntaraṃ hi paratijñātaṃ daròṇenāmitrakarśana taca cāntarama amògheṣau tavayi tena samāhitama sa tavama adya mahābāhò yudhyasva mada anantarama yathā duryòdhanaḥ kāmaṃ nemaṃ daròṇāda avāpnuyāta [arja] yathā me na vadhaḥ karya ācāryasya kathaṃ cana tathā tava parityāgò na me rājaṃśa cikīrṣitaḥ apya evaṃ pāṇḍava parāṇāna utsṛjeyama ahaṃ yudhi paratīyāṃ nāhama ācārya tavāṃ na jahyāṃ kathaṃ cana tavāṃ nigṛhyāhave rājana dhārtarāṣṭrò yama icchati na sa taṃ jīvalòke 'samina kāmaṃ parāptaḥ kathaṃ cana parapateda dayauḥ sa nakṣatrā pṛthivī śakalībhaveta na tavāṃ daròṇò nigṛhṇīyāja jīvamāne mayi dharuvama yadi tasya raṇe sāhyaṃ kurute vajrabhṛta savayama devaira vā sahitò daityaira na tavāṃ parāpsyatya asau mṛdhe mayi jīvati rājendra na bhayaṃkartuma arhasi daròṇāda astrabhṛtāṃ śareṣṭhāta sarvaśastrabhṛtāma api na samarāmya anṛtāṃ vācaṃ na samarāmi parājayama na samarāmi paratiśrutya kiṃ cida apya anapākṛtama [sa] tataḥ śaṅkhāśa ca bheryaśa ca mṛdaṅgāśa cānakaiḥ saha parāvādyanta mahārāja pāḍavānāṃ niveśane siṃhanādaśa ca saṃjajñe pāṇḍavānāṃ mahātmanāma dhanurjyātalaśabdaśa ca gaganaspṛka subhairavaḥ taṃ śarutvā śaṅkhanirghòṣaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ tavadīyeṣva apya anīkeṣu vāditrāṇya abhijaghnire tatò vayūḍhānya anīkāni tava teṣāṃ ca bhārata śanaira upeyura anyònyaṃ yòtsyamānāni saṃyuge tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lòmaharṣaṇama pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca daròṇa pāñcālyayòra api yatamānāḥ parayatnena daròṇānīka viśātane na śekuḥ sṛñjayā rājaṃsa tada dhi daròṇena pālitama tathaiva tava putrasya rathòdārāḥ parahāriṇaḥ na śekuḥ pāṇḍavīṃ senāṃ pālyamānāṃ kirīṭinā āstāṃ te satimite sene rakṣyamāṇe parasparama saṃprasupte yathā naktaṃ vararājyau supuṣpite tatò ruka rathò rājanna arkeṇeva virājatā varūthinā viniṣpatya vayacarata pṛtanāntare tama udyataṃ rathenaikama āśu kāriṇama āhave anekama iva saṃtrāsāna menire pāṇḍusṛñjayāḥ tena muktāḥ śarā ghòrā viceruḥ sarvatòdiśama tarāsayantò mahārāja pāṇḍaveyasya vāhinīma madhyaṃ dinama anuprāptò gabhastiśatasaṃvṛtaḥ yathādṛśyata gharmāṃśusa tathā daròṇò 'paya adṛśyata na cainaṃ pāṇḍaveyānāṃ kaśa cica chaknòti māriṣa vīkṣituṃ samare karuddhaṃ mahendrama iva dānavāḥ mòhayitvā tataḥ sainyaṃ bhāradvājaḥ paratāpavāna dhṛṣṭadyumna balaṃ tūrṇaṃ vayadhamana niśitaiḥ śaraiḥ sa diśaḥ sarvatò ruddhvā saṃvṛtya khama ajihmagaiḥ pārṣatò yatra tatraiva mamṛde pāṇḍuvāhinīma [sa] tataḥ sa pāṇḍavānīke janayaṃsa tumulaṃ mahata vayacarata pāṇḍavāna daròṇò dahana kakṣama ivānalaḥ nirdahantama anīkāni sākṣāda agnima ivòtthitama dṛṣṭvā rukmarathaṃ yuddhe samakampanta sṛñjayāḥ paratataṃ cāsyamānasya dhanuṣò 'sayāśu kāriṇaḥ jayāghòṣaḥ śarūyate 'tayarthaṃ visphūrjitama ivāśaneḥ rathinaḥ sādinaśa caiva nāgāna aśvāna padātinaḥ raudrā hastavatā muktāḥ paramathnanti sama sāyakāḥ nānadyamānaḥ parjanyaḥ sānilaḥ śuci saṃkṣaye aśmavarṣama ivāvarṣata pareṣāma āvahada bhayama vayacarata sa tadā rājana senāṃ vikṣòbhayana parabhuḥ vardhayāma āsa saṃtrāsaṃ śātravāṇāma amānuṣama tasya vidyuda ivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtama bharamada rathāmbude tasmina dṛśyate sama punaḥ punaḥ sa vīraḥ satyavāna parājñò dharmanityaḥ sudāruṇaḥ yugāntakāle yanteva raudrāṃ parāskandayana nadīma amarṣavegaprabhavāṃ karavyādagaṇasaṃkulāma balaughaiḥ sarvataḥ pūrṇāṃ vīra vṛkṣāpahāriṇīma śòṇitòdāṃ rathāvartāṃ hastyaśvakṛtaròdhasama kavacòḍupa saṃyuktāṃ māṃsapaṅka samākulāma mòdò majjāsthi sikatāma uṣṇīṣa varaphenilāma saṃgrāmajaladāpūrṇāṃ parāsamatsyasamākulāma naranāgāśvasaṃbhūtāṃ śaravegaughavāhinīma śarīradāru śṛṅgāṭāṃ bhujanāgasamākulāma uttamāṅgòpala talāṃ nistriṃśajhaṣasevitāma rathanāgahradòpetāṃ nānābharaṇanīrajāma mahārathaśatāvartāṃ bhūmireṇūrmi mālinīma mahāvīryavatāṃ saṃkhye sutarāṃ bhīru dustarāma śūra vayālasamākīrṇāṃ parāṇivāṇija sevitāma chinnaca chatramahāhaṃsāṃ mukuṭāṇḍaja saṃkulāma cakrakūrmāṃ gadā nakrāṃ śarakṣudra jhaṣākulāma baḍa gṛdhrasṛgālānāṃ ghòrasaṃghaira niṣevitāma nihatāna parāṇinaḥ saṃkhye daròṇena balinā śaraiḥ vahantīṃ pitṛlòkāya śataśò rājasattama śarīraśatasaṃbādhāṃ keśaśaivalaśādvalāma nadīṃ parāvartayada rājana bhīrūṇāṃ bhayavardhinīma taṃ jayantama anīkāni tāni tānya eva bhārata saratò 'bhayadravana daròṇaṃ yudhiṣṭhirapurògamāḥ tāna abhidravataḥ śūrāṃsa tāvakā dṛḍhakārmukāḥ sarvataḥ paratyagṛhṇanta tada abhūla lòmaharṣaṇama śatama āyusa tu śakuniḥ sahadevaṃ samādravata sa niyantṛdhvajarathaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ tasya mādrī sutaḥ ketuṃ dhanuḥ sūtaṃ hayāna api nātikruddhaḥ śaraiśa chittvā ṣaṣṭyā vivyādha mātulama saubalasa tu gadāṃ gṛhya paracaskanda rathòttamāta sa tasya gadayā rājana rathāta sūtama apātayata tatasa tau virathau rājana gadāhastau mahābalau cikrīḍatū raṇe śūrau sa śṛṅgāva iva parvatau daròṇaḥ pāñcālarājānaṃ viddhvā daśabhira āśugaiḥ bahubhisa tena cābhyastasa taṃ vivyādha śatādhikaiḥ viviṃśatiṃ bhīmasenò viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ viddhvā nākampayada vīrasa tada adbhutama ivābhavata viviṃśatisa tu sahasā vayaśva ketuśarāsanama bīmaṃ cakre mahārāja tataḥ sainyānya pūjayana sa tana na mamṛṣe vīraḥ śatròra vijayama āhave tatò 'saya gadayā dāntāna hayāna sarvāna apātayata śalyasa tu nakulaṃ vīraḥ savasrīyaṃ pariyama ātmanaḥ vivyādha parahasana bāṇaira lāḍayana kòpayanna iva tasyāśvāna ātapatraṃ ca dhavajaṃ sūtama athò dhanuḥ nipātya nakulaḥ saṃkhye śaṅkhaṃ dadhmau paratāpavāna dhṛṣṭaketuḥ kṛpenāstāṃśa chittvā bahuvidhāña śarāna kṛpaṃ vivyādha saptatyā lakṣma cāsyāharata taribhiḥ taṃ kṛpaḥ śaravarṣeṇa mahatā samavākirata nivārya ca raṇe viprò dhṛṣṭaketuma ayòdhayata sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ nārācena satanāntare viddhvā vivyādha saptatyā punara anyaiḥ samayanna iva sapta saptatibhira bhòjasa taṃ viddhvā niśitaiḥ śaraiḥ nākampayata śaineyaṃ śīghrò vāyura ivācalama senāpatiḥ suśarmāṇaṃ śīghraṃ marmasva atāḍayata sa cāpi taṃ tòmareṇa jatru deśe atāḍayata vaikartanaṃ tu samare virāṭaḥ paratyavārayata saha matsyaira mahāvīryaisa tada adbhutama ivābhavata tata pauruṣama abhūta tatra sūtaputrasya dāruṇama yata sainyaṃ vārayāma āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ darupadasa tu savayaṃ rājā bhagadattena saṃgataḥ tayòra yuddhaṃ mahārāja citrarūpama ivābhavata bhūtānāṃ tarāsajananaṃ cakrāte 'satraviśāradau bhūriśravā raṇe rājana yājñaseniṃ mahārathama mahatā sāyakaughena chādayāma āsa vīryavāna śikhaṇḍī tu tataḥ karuddhaḥ saumadattiṃ viśāṃ pate navatyā sāyakānāṃ tu kampayāma āsa bhārata rākṣasau bhīmakarmāṇau haiḍimbālambusāva ubhau cakrāte 'tayadbhutaṃ yuddhaṃ parasparavadhaiṣiṇau māyā śatasṛjau dṛptau māyābhira itaretarama antarhitau ceratusa tau bhṛśaṃ vismayakāriṇau cekitānò 'nuvindena yuyudhe tava atibhairavama yathā devāsure yuddhe balaśakrau mahābalau lakṣmaṇaḥ kaṣatradevena vimardama akaròda bhṛśama yathā viṣṇuḥ purā rājana hiraṇyākṣeṇa saṃyuge tataḥ parajavitāśvena vidhivata kalpitena ca rathenābhyapatada rājana saubhadraṃ pauravò nadana tatò 'bhiyāya tavaritò yuddhākāṅkṣī mahābalaḥ tena cakre mahada yuddhama abhimanyura ariṃdamaḥ pauravasa tava atha saubhadraṃ śaravrātaira avākirata tasyārjunira dhavajaṃ chatraṃ dhanuśa còrvyāma apātayata saubhadraḥ pauravaṃ tava anyaira viddhvā saptabhira āśugaiḥ pañcabhisa tasya vivyādha hayāna sūtaṃ ca sāyakaiḥ tataḥ saṃharṣayana senāṃ siṃhavada vinadana muhuḥ samādattārjunisa tūrṇaṃ pauravānta karaṃ śarama davābhyāṃ śarābhyāṃ hārdikyaśa cakarta sa śaraṃ dhanuḥ tada utsṛjya dhanuśa chinnaṃ saubhadraḥ paravīrahā udbabarha sitaṃ khaḍgama ādadānaḥ śarāvarama sa tenāneka tāreṇa carmaṇā kṛtahastavata bharāntāsira acarana mārgāna darśayana vīryama ātmanaḥ bharāmitaṃ punara udbhrāntama ādhūtaṃ punara ucchritama carma nistriṃśayò rājana nirviśeṣama adṛśyata sa paurava rathasyeṣāma āplutya sahasā nadana pauravaṃ rathama asthāya keśapakṣe parāmṛśata jaghānāsya padā sūtama asināpātayada dhavajama vikṣòbhyāmbhò nidhiṃ tārkṣyasa taṃ nāgama iva cākṣipata tama ākalitakeśāntaṃ dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ ukṣāṇama iva siṃhena pātyamānama acetanama tama ārjunivaśaṃ parāptaṃ kṛṣyamāṇama anāthavata pauravaṃ patitaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyata jayadrathaḥ sa barhiṇamahāvājaṃ kiṅkiṇīśatajālavata carma cādāya khaḍgaṃ ca nadna paryapatada rathāta tataḥ saindhavama ālòkya kārṣṇira utsṛjya pauravama utpapāta rathāta tūrṇaṃ śayenavana nipapāta ca parāsapaṭṭiśanistriṃśāña śatrubhiḥ saṃpraveritāna cicchedāthāsinā kārṣṇiśa carmaṇā saṃruròdha ca sa darśayitvā sainyānāṃ savabāhulbalama ātmanaḥ tama udyamya mahākhaḍgaṃ carma cātha punara balī vṛddhakṣatrasya dāyādaṃ pitura atyantavairiṇama sasārābhimukhaḥ śūraḥ śārdūla iva kuñjarama tau parasparama āsādya khaḍgadanta nakhāyudhau hṛṣṭavata saṃprajahrāte vayāghrakesariṇāva iva saṃpāteṣva abhipāteṣu nipāteṣva asi carmaṇòḥ na tayòra antaraṃ kaśa cida dadarśa narasiṃhayòḥ avakṣepò 'si nirhrādaḥ śastrāntara nidarśanama bāhyāntara nipātaśa ca nirviśeṣama adṛśyata bāhyama ābhyantaraṃ caiva carantau mārgama uttamama dadṛśāte mahātmānau sa pakṣāva iva parvatau tatò vikṣipataḥ khaḍgaṃ saubhadrasya yaśasvinaḥ śarāvaraṇa pakṣānte parajahāra jayadrathaḥ rukmapakṣāntare saktasa tasmiṃśa carmaṇi bhāsvare sindhurājabalòdhūtaḥ sò 'bhajyata mahāna asiḥ bhagnama ājñāya nistriṃśama avaplutya paḍāni ṣaṭa sò 'dṛśyata nimeṣeṇa savarathaṃ punara āsthitaḥ taṃ kārṣṇiṃ samarāna muktama āsthitaṃ rathama uttamama sahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ tataśa carma ca khaḍgaṃ ca samutkṣipya mahābalaḥ nanādārjuna dāyādaḥ parekṣamāṇò jayadrathama sindhurājaṃ parityajya saubhadraḥ paravīrahā tāpayāma āsa tata sainyaṃ bhuvanaṃ bhāskarò yathā tasya sarvāyasīṃ śaktiṃ śalyaḥ kanakabhūṣaṇāma cikṣepa samare ghòrāṃ dīptāma agniśikhāma iva tāma avaplutya jagrāha sa kòśaṃ cāradòrasima vainateyò yathā kārṣṇiḥ patantama uragòttamama tasya lāghavama ājñāya sattaṃ cāmitatejasaḥ sahitāḥ sarvarājānaḥ siṃhanādama athānadana tatasa tāma eva śalyasya saubhadraḥ paravīrahā mumòca bhujavīryeṇa vaiḍūrya vikṛtājirāma sā tasya rathama āsādya nirmuktabhujagòpamā jaghāna sūtaṃ śalyasya rathāca cainama apātayata tatò virāṭadrupadau dhṛṣṭaketura yudhiṣṭhiraḥ sātyakiḥ kekayā bhīmò dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍinau yamau ca daraupadeyāśa ca sādhu sādhva iti cukruśuḥ bāṇaśabdāśa ca vividhāḥ siṃhanādāśa ca puṣkalāḥ parādurāsana harṣayantaḥ saubhadrama apalāyinama tana nāmṛṣyanta putrāsa te śatròra vijayalakṣaṇama athainaṃ sahasā sarve samantāna niśitaiḥ śaraiḥ abhyākirana mahārāja jaladā iva parvatama teṣāṃ ca pariyama anvicchana sūtasya ca parābhavāta ārtāyanira amitraghnaḥ karuddhaḥ saubhadramābhyayāta [dhṛ] bahūni suvicitrāṇi davaṃdva yuddhāni saṃjaya tavayòktāni niśamyāhaṃ sapṛhayāmi sa cakṣuṣāma āścaryabhūtaṃ lòkeṣu kathayiṣyanti mānavāḥ kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yuddhaṃ devāsuròpamama na hi me tṛptira astīha śṛṇvatò yuddhama uttamama tasmāda ārtāyanera yuddhaṃ saubhadrasya ca śaṃsa me [sa] sāditaṃ parekṣya yantāraṃ śalyaḥ sarvāyaṣīṃ gadāma samutkṣipya nadana karuddhaḥ paracaskanda rathòttamāta taṃ dīptama iva kālāgniṃ daṇḍahastama ivāntakama javenābhyapatada bhīmaḥ paragṛhya mahatīṃ gadāma saubhadrò 'paya aśaniprakhyāṃ paragṛhya mahatīṃ gadāma ehya ehītya abravīca chalyaṃ yatnāda bhīmena vāritaḥ vārayitvā tu saubhadraṃ bhīmasenaḥ paratāpavāna śalyama āsādya samare tasthau girira ivācalaḥ tathaiva madrarājò 'pi bhīmaṃ dṛṣṭvā mahābalama sasārābhimukhasa tūrṇaṃ śārdūla iva kuñjarama tatasa tūryaninādāśa ca śaṅkhānāṃ ca sahasraśaḥ siṃhanādāśa ca saṃjajñura bherīṇāṃ ca mahāsvanāḥ paśyatāṃ śataśò haya āsīda anyònyasamacetasāma pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca sādhu sādhva iti nisvanaḥ na hi madrādhipāda anyaḥ sarvarājasu bhārata sòḍhuma utsahate vegaṃ bhīmasenasya saṃyuge tathā madrādhipasyāpi gadā vegaṃ mahātmanaḥ sòḍhuma utsahate lòke kò 'nayò yudhi vṛkòdarāta paṭṭaira jāmbūnadaira baddhā babhūva janaharṣiṇī parajajvāla tathā viddhā bhīmena mahatī gadā tathaiva caratò mārgāna maṇḍalāni viceratuḥ mahāvidyuta paratīkāśā śalyasya śuśubhe gadā tau vṛṣāva iva nardantau maṇḍalāni viceratuḥ āvarjitagadā śṛṅgāva ubhau śalya vṛkòdarau maṇḍalāvarta mārgeṣu gadā viharaṇeṣu ca nirviśeṣama abhūda yuddhaṃ tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ tāḍitā bhīmasenena śalyasya mahatī gadā sāgnijvālā mahāraudrā gadā cūrṇama aśīryata tathaiva bhīmasenasya daviṣatābhihatā gadā varṣā paradòṣe khadyòtaira vṛtò vṛkṣa ivābabhau gadā kaṣiptā tu samare madrarājena bhārata vayòma saṃdīpayānā sā sasṛje pāvakaṃ bahu tathaiva bhīmasenena daviṣate pareṣitā gadā tāpayāma āsa tata sainyaṃ mahòlkā patatī yathā te caivòbhe gade śareṣṭhe samāsādya parasparama śavasantyau nāgakanyeva sasṛjāte vibhāvasuma nakhaira iva mahāvyāghrau dantaira iva mahāgajau tau viceratura āsādya gadābhyāṃ ca parasparama tatò gadāgrābhihatau kaṣaṇena rudhiròkṣitau dadṛśāte mahātmānau puṣpitāva iva kiṃśukau śuśruve dikṣu sarvāsu tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ gadābhighāta saṃhrādaḥ śakrāśanira ivòpamaḥ gadayā madrarājena savyadakṣiṇamāhataḥ nākampata tadā bhīmò bhidyamāna ivācalaḥ tathā bhīma gadā vegaisa tāḍyamānò mahābalaḥ dhairyāna madrādhipasa tasthau vajraira girira ivāhataḥ āpetatura mahāvegau samucchritamahāgadau punara antaramārgasthau maṇḍalāni viceratuḥ athāplutya padānya aṣṭau saṃnipatya gajāva iva sahasā lòhadaṇḍābhyāma anyònyama abhijaghnatuḥ tau parasparavegāca ca gadābhyāṃ ca bhṛśāhatau yugapata petatura vīrau kaṣitāva indradhvajāva iva tatò vihvalamānaṃ taṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ śalyama abhyapatata tūrṇaṃ kṛtavarmā mahārathaḥ dṛṣṭvā cainaṃ mahārāja gadayābhinipīḍitama viceṣṭantaṃ yathā nāgaṃ mūrchayābhipariplutama tataḥ sagadama āròpya madrāṇāma adhipaṃ rathama apòvāha raṇāta tūrṇaṃ kṛtavarmā mahārathaḥ kaṣībavada vihvalò vīrò nimeṣāta punara utthitaḥ bhīmò 'pi sumahābāhura gadāpāṇira adṛśyata tatò madrādhipaṃ dṛṣṭvā tava putrāḥ parāṅmukhama sa nāgarathapattyaśvāḥ samakampanta māriṣa te pāṇḍavaira ardyamānāsa tāvakā jitakāśibhiḥ bhītā diśò 'navapadyanta vātanunnā dhanā iva nirjitya dhārtarāṣṭrāṃsa tu pāṇḍaveyā mahārathāḥ vayaròcanta raṇe rājana dīpyamānā yaśasvinaḥ siṃhanādāna bhṛśaṃ cakruḥ śaṅkhāna dadhmuśa ca harṣitāḥ bherīśa ca vārayāma āsura mṛdaṅgāṃśa cānakaiḥ saha [sa] tada balaṃ sumahada dīrṇaṃ tavadīyaṃ parekṣya vīryavāna dadhāraikò raṇe pāṇḍūna vṛṣasenò 'satramāyayā śarā daśa diśò muktā vṛṣasenena māriṣa vicerusa te vinirbhidyanara vājirathadvipāna tasya dīptā mahābāṇā viniśceruḥ sahasraśaḥ bhānòra iva mahābāhò garīṣma kāle marīcayaḥ tenārditā mahārāja rathinaḥ sādhinasa tathā nipetura urvyāṃ sahasā vātanunnā iva darumāḥ hayaughāṃśa ca rathaughāṃśa ca gajaughāṃśa ca samantataḥ apātayada raṇe rājaña śataśò 'tha sahasraśaḥ dṛṣṭvā tama evaṃ samare vicarantama abhītavata sahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ nākulisa tu śatānīkò vṛṣasenaṃ samabhyayāta vivyādha cainaṃ daśabhira nārācaira marmabhedibhiḥ tasya karṇātmajaśa cāpaṃ chittvā ketuma apātayata taṃ bharātaraṃ parīpsantò daraupadeyāḥ samabhyayuḥ karṇātmajaṃ śaravrātaiśa cakruśa cādṛśyama añjasā tāna nadantò 'bhayadhāvanta daròṇaputra mukhā rathāḥ chādayantò mahārāja daraupadeyāna mahārathāna śaraira nānāvidhaisa tūrṇaṃ parvatāña jaladā iva tāna pāṇḍavāḥ paratyagṛhṇaṃsa tavaritāḥ putragṛddhinaḥ pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ sṛñjayāṃśa còdyatāyudhāḥ tada yuddhama abhavada ghòraṃ tumulaṃ lòmaharṣaṇama tavadīyaiḥ pāṇḍuputrāṇāṃ devānāma iva dānavaiḥ evama uttamasaṃrambhā yuyudhuḥ kurupāṇḍavāḥ parasparama udīkṣantaḥ parasparakṛtāgasaḥ teṣāṃ dadṛśire kòpāda vapūṃṣya amitatejasāma yuyutsūnāma ivākāśe patatrivarabhògināma bhīmakarṇa kṛpa daròṇa darauṇipārṣata sātyakaiḥ babhāse sa raṇòddeśaḥ kālasūryaira ivòditaiḥ tadāsīta tumulaṃ yuddhaṃ nighnatāma itaretarama mahābalānāṃ balibhira dānavānāṃ yathā suraiḥ tatò yudhiṣṭhirānīkama uddhūtārṇava nisvanama tavadīyama avadhīta sainyaṃ saṃpradruta mahārathama tata parabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā śatrubhira bhṛśama arditama alaṃ darutena vaḥ śūrā iti daròṇò 'bhayabhāṣata tataḥ śòṇa hayaḥ karuddhaśa caturdanta iva davipaḥ paraviśya pāṇḍavānīkaṃ yudhiṣṭhirama upādravata tama avidhyaca chitaira bāṇaiḥ kaṅkapatraira yudhiṣṭhiraḥ tasya daròṇò dhanuśa chittvā taṃ darutaṃ samupādravata cakrarakṣaḥ kumārasa tu pāñcālānāṃ yaśaḥ karaḥ dadhāra daròṇama āyāntaṃ veleva saritāṃ patima daròṇaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā kumāreṇa davijarṣabhama siṃhanāda ravò haya āsīta sādhu sādhva iti bhāṣatāma kumārasa tu tatò daròṇaṃ sāyakena mahāhave vivyādhòrasi saṃkruddhaḥ siṃhavaca cānadana muhuḥ saṃvārya tu raṇe daròṇaḥ kumāraṃ vai mahābalaḥ śaraira anekasāhasraiḥ kṛtahastò jitaklamaḥ taṃ śūrama ārya varatinama astrārtha kṛtaniśramama cakrarakṣama apāmṛdnāta kumāraṃ davijasattamaḥ sa madhyaṃ parāpya senāyāḥ sarvāḥ paricarana diśaḥ tava sainyasya gòptāsīda bhāradvājò ratharṣabhaḥ śikhaṇḍinaṃ davādaśabhira viṃśatyā còttamaujasama nakulaṃ pañcabhira viddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ yudhiṣṭhiraṃ davādaśabhira daraupadeyāṃsa taribhisa taribhiḥ sātyakiṃ pañcabhira viddhvā matsyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ vayakṣòbhayada raṇe yòdhāna yathāmukhyāna abhidravana abhyavartata saṃprepsuḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhirama yugaṃdharasa tatò rājana bhāradvājaṃ mahārathama vārayāma āsa saṃkruddhaṃ vātòddhūtama ivārṇavama yudhiṣṭhiraṃ sa viddhvā tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ yugaṃdharaṃ ca bhallena rathanīḍāda apāharata tatò virāṭadrupadau kekayāḥ sātyakiḥ śibiḥ vayāghradattaśa ca pāñcālyaḥ siṃhasenaśa ca vīryavāna ete cānye ca bahavaḥ parīpsantò yudhiṣṭhirama āvavrusa tasya panthānaṃ kirantaḥ sāyakāna bahūna vayāghradattaśa ca pāñcālyò daròṇaṃ vivyādha mārgaṇaiḥ pañcāśadbhiḥ śitai rājaṃsa tata uccukruśura janāḥ tavaritaṃ siṃhasenasa tu daròṇaṃ viddhvā mahārathama parāhasata sahasā hṛṣṭasa tarāsayana vai yatavratama tatò visphārya nayane dhanurjyāma avamṛjya ca talaśabdaṃ mahata kṛtvā daròṇasa taṃ samupādravata tatasa tu siṃhasenasya śiraḥ kāyāta sakuṇḍalama vayāghradattasya cākramya bhallābhyāma aharada balī tāna paramṛdya śaravrātaiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāna yudhiṣṭhira samabhyāśe tasthau mṛtyura ivāntakaḥ tatò 'bhavana mahāśabdò rājana yaudhiṣṭhire bale hṛtò rājeti yòdhānāṃ samīpasthe yatavrate abruvana sainikāsa tatra dṛṣṭvā daròṇasya vikramama adya rājā dhārtarāṣṭraḥ kṛtārthò vai bhaviṣyati āgamiṣyati nò nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya saṃyuge evaṃ saṃjalpatāṃ teṣāṃ tāvakānāṃ mahārathaḥ āyāja javena kauneyò rathaghòṣeṇa nādayana śòṇitòdāṃ rathāvartāṃ kṛtvā viśasane nadīma śūrāsthi cayasaṃkīrṇāṃ paretakūlāpahāriṇīma tāṃ śaraughamahāphenāṃ parāsamatsyasamākulāma nadīma uttīrya vegena kurūna vidrāvya pāṇḍavaḥ tataḥ kirīṭī sahasā daròṇānīkama upādravata chādayanna iṣujālena mahatā mòhayanna iva śīghrama abhyasyatò bāṇāna saṃdadhānasya cāniśama nāntaraṃ dadṛśe kaśa cita kaunteyasya yaśasvinaḥ na diśò nāntarikṣaṃ ca na dayaura naiva ca medinī adṛśyata mahārāja bāṇabhūtama ivābhavata nādṛśyata tadā rājaṃsa tatra kiṃ cana saṃyuge bāṇāndha kāre mahati kṛte gāṇḍīvadhanvanā sūrye cāstama anuprāpte rajasā cābhisaṃvṛte nājñāyata tadā śatrura na suhṛna na ca kiṃ cana tatò 'vahāraṃ cakrusa te daròṇaduryòdhanādayaḥ tāna viditvā bhṛśaṃ tarastāna ayuddhamanasaḥ parāna savānya anīkāni bībhatsuḥ śanakaira avahārayata tatò 'bhituṣṭuvuḥ pārthaṃ parahṛṣṭāḥ pāṇḍusṛñjayāḥ pāñcālāśa ca manòjñābhira vāgbhiḥ sūryama ivarṣayaḥ evaṃ savaśibiraṃ parāyāja jitvā śatrūna dhanaṃjayaḥ pṛṣṭhataḥ sarvasainyānāṃ muditò vai sa keśavaḥ masāragalvarkasuvarṇarūpyaira; vajrapravāla saphaṭikaiśa ca mukhyaiḥ citre rathe pāṇḍusutò babhāse; nakṣatracire viyatīva candraḥ [sa] te sene śibiraṃ gatvā nayaviśetāṃ viśāṃ pate yathābhāgaṃ yathānyāyaṃ yathā gulmaṃ ca sarvaśaḥ kṛtvāvahāraṃ sainyānāṃ daròṇaḥ paramadurmanāḥ duryòdhanama abhiprekṣya savrīḍama idama abravīta uktama etana mayā pūrvaṃ na tiṣṭhati dhanaṃjaye śakyò garahītuṃ saṃgrāme devaira api yudhiṣṭhiraḥ iti tada vaḥ parayatatāṃ kṛtaṃ pārthena saṃyuge mātiśaṅkīra vacò mahyama ajeyau kṛṣṇa pāṇḍavau apanīte tu yògena kena cica chaveta vāhane tata eṣyati te rājana vaśama adya yudhiṣṭhiraḥ kaśa cida āhvayatāṃ saṃkhye deśama anyaṃ parakarṣatu tama ajitvā tu kaunteyò na nivarteta kathaṃcanana etasminna antare śūnye dharmarājama ahaṃ nṛpa garahīṣyāmi camūṃ bhittvā dhṛṣṭadyumnasya paśyataḥ arjunena vihīnasa tu yadi nòtsṛjate raṇama māma upāyāntama ālòkya gṛhītama iti viddhi tama evaṃ te sahasā rājana dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama samāneṣyāmi sagaṇaṃ vaśama adya na saṃśayaḥ yadi tiṣṭhati saṃgrāme muhūrtama api pāṇḍavaḥ athāpayāti saṃgrāmāda vijayāta tada viśiṣyate daròṇasya tu vacaḥ śarutvā tarigartādhipatisa tataḥ bharātṛbhiḥ sahitò rājanna idaṃ vacanama abravīta vayaṃ vinikṛtā rājana sadā gāṇḍīvadhanvanā anāgaḥsva api cāgaskṛda asmāsu bharatarṣabha te vayaṃ samaramāṇāsa tāna vinikārāna pṛthagvidhāna karòdhāgninā dahyamānā na śemahi sadā niśāḥ sa nò divyāstrasaṃpannaśa cakṣurviṣayama āgataḥ kartāraḥ sama vayaṃ sarvaṃ yaca cikīrṣāma hṛdgatama bhavataśa ca pariyaṃ yata sayāda asmākaṃ ca yaśaḥ karama vayama enaṃ haniṣyāmò nikṛṣyāyòdhanāda bahiḥ adyāstva anarjunā bhūmira atrigartātha vā punaḥ satyaṃ te paratijānīmò naitana mithyā bhaviṣyati evaṃ satyarathaśa còktvā satyadharmā ca bhārata satyavarmā ca satyeṣuḥ satyakarmā tathaiva ca sahitā bharātaraḥ pañca rathānāma ayutena ca nayavartanta mahārāja kṛtvā śapathama āhave mālavāsa tuṇḍikerāśa ca rathānāma ayutaisa taribhiḥ suśarmā ca naravyāghrasa tarigartaḥ parasthalādhipaḥ mācellakaira lalitthaiśa ca sahitò madrakaira api rathānāma ayutenaiva sò 'śapada bharātṛbhiḥ saha nānājanapadebhyaśa ca rathānāma ayutaṃ punaḥ samutthitaṃ viśiṣṭānāṃ saṃśapārthama upāgatama tatò javalanama ādāya hutvā sarve pṛthaka pṛthaka jagṛhuḥ kuśacīrāṇi citrāṇi kavacāni ca te ca baddhatanu tarāṇā ghṛtāktāḥ kuśacīriṇaḥ maurvī mekhalinò vīrāḥ sahasraśatadakṣiṇāḥ yajvānaḥ putriṇò lòkyāḥ kṛtakṛtyāsa tanutyajaḥ yòkṣyamāṇāsa tadātmānaṃ yaśasā vijayena ca barahmacarya śarutimukhaiḥ karatubhiśa cāptadakṣiṇaiḥ parāpya lòkāna suyuddhena kaṣiprama eva yiyāsavaḥ barāhmaṇāṃsa tarpayitvā ca niṣkāna dattvā pṛthaka pṛthaka gāśa ca vāsāṃsi ca punaḥ samābhāṣya parasparama parajvālya kṛṣṇa vartmānama upāgamya raṇe varatama tasminna agnau tadā cakruḥ paratijñāṃ dṛḍhaniścayāḥ śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāma uccaira vācaḥ sama menire dhṛtvā dhanaṃjaya vadhe paratijñāṃ cāpi cakrire ye vai lòkāśa cānṛtānāṃ ya caiva barahma ghātināma panapasya ca ye lòkā guru dāraratasya ca barahma savahāriṇaśa caiva rājapiṇḍāpahāriṇaḥ śaraṇāgataṃ ca tayajatò yācamānaṃ tathā ghanataḥ agāra dāhināṃ ye ca ye ca gāṃ nighnatāma api apacāriṇāṃ ca ye lòkā ye ca barahma daviṣāma api jāyāṃ ca ṛtukāle vai ye mòhāda abhigacchatāma śarāddhasaṃgatikānāṃ ca ye cāpya ātmāpahāriṇāma nayāsāpahāriṇāṃ ye ca śarutaṃ nāśayatāṃ ca ye kòpena yudhyamānānāṃ ye ca nīcānusāriṇāma nāstikānāṃ ca ye lòkā ye 'ganihòrā pitṛtyajāma tāna āpnuyāmahe lòkāna ye ca pāpakṛtāma api yadya ahatvā vayaṃ yuddhe nivartema dhanaṃjayama tena cābhyarditāsa tarāsāda bhavema hi parāṅmukhāḥ yadi tava asukaraṃ lòke karma kuryāma saṃyuge iṣṭāna puṇyakṛtāṃ lòkāna parāpnuyāma na saṃśayaḥ evama uktvā tatò rājaṃsa te 'bhayavartanta saṃyuge āhvayantò 'rajunaṃ vīrāḥ pitṛjuṣṭāṃ diśaṃ parati āhūtasa taira naravyāghraiḥ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ dharmarājama idaṃ vākyama apadāntarama abravīta āhūtò na nivarteyama iti me varatama āhitama saṃśaptakāśa ca māṃ rājanna āhvayanti punaḥ punaḥ eṣa ca bharātṛbhiḥ sārdhaṃ suśarmāhvayate raṇe vadhāya sagaṇasyāsya māma anujñātuma arhasi naitaca chaknòmi saṃsòḍhuma āhvānaṃ puruṣarṣabha satyaṃ te paratijānāmi hatāna viddhi parāna yudhi [ya] śarutama etata tavayā tāta yada daròṇasya cikīrṣitama yathā tada anṛtaṃ tasya bhaveta tadvata samācara daròṇò hi balavāña śūraḥ kṛtāstraśa ca jitaśramaḥ paratijñātaṃ ca tenaitada garahaṇaṃ me mahāratha [arja] ayaṃ vai satyajida rājanna adya te rakṣitā yudhi dhariyamāṇe hi pāñcālye nācāryaḥ kāmama āpsyati hate tu puruṣavyāghre raṇe satyajiti parabhò sarvaira api sametaira vā na sathātavyaṃ kathaṃ cana [sa] anujñātasa tatò rājñā pariṣvaktaśa ca phalgunaḥ paremṇā dṛṣṭaśa ca bahudhā āśiṣā ca parayòjitaḥ vihāyainaṃ tataḥ pārthasa tarigartāna paratyayāda balī kaṣudhitaḥ kaṣuda vighātārthaṃ siṃhò mṛgagaṇāna iva tatò dauryòdhanaṃ sainyaṃ mudā paramayā yutama gate 'rajune bhṛśaṃ karuddhaṃ karma rājasya nigrahe tatò 'nayònyena te sene samājagmatura ojasā gaṅgā sarayvòra vegena parāvṛṣīvòlbaṇòdake [sa] tataḥ saṃśaptakā rājana same deśe vayavasthitāḥ vayūhyānīkaṃ rathaira eva candrārdhākhyaṃ mudānvitāḥ te kirīṭinama āyāntaṃ dṛṣṭvā harṣeṇa māriṣa udakròśana naravyāghrāḥ śabdena mahatā tadā sa śabdaḥ paradiśaḥ sarvā diśaḥ khaṃca samāvṛṇòta āvṛtatvāca ca lòkasya nāsīta tatra paratisvanaḥ atīva saṃprahṛṣṭāṃsa tāna upalabhya dhanaṃjayaḥ kiṃ cida abhyutsmayana kṛṣṇama idaṃ vacanama abravīta paśyaitāna devakī mātura mumūrṣūna adya saṃyuge bharātṝṃsa taraigartakāna evaṃ ròditavye paraharṣitāna atha vā harṣakālò 'yaṃ taraigartānāma asaṃśayama kunaraira duravāpāna hi lòkāna parāpsyantya anuttamāna evama uktvā mahābāhura hṛṣīkeśaṃ tatò 'rajunaḥ āsasāda raṇe vayūḍhāṃ taraigartānāma anīkinīma sa devadattama ādāya śaṅkhaṃ hemapariṣkṛtama dadhmau vegena mahatā phalgunaḥ pūrayana diśaḥ tena śabdena vitrastā saṃśaptakavarūthinī niśceṣṭāvasthitā saṃkye aśmasāramayī yathā vāhāsa teṣāṃ vivṛttākṣāḥ satabdhakarṇa śiròdharāḥ viṣṭabdha caraṇā mūtraṃ rudhiraṃ ca parasusruvuḥ upalabhya ca te saṃjñāma avasthāpya ca vāhinīma yugapata pāṇḍuputrāya cikṣipuḥ kaṅkapatriṇaḥ tānya arjunaḥ sahasrāṇi daśa pañcaiva cāśugaiḥ anāgatānya eva śaraiśa cicchedāśu parākramaḥ tatò 'rajunaṃ śitaira bāṇaira daśabhira daśabhiḥ punaḥ paratyavidhyaṃsa tataḥ pārthasa tāna avidhyata taribhisa taribhiḥ ekaikasa tu tataḥ pārthaṃ rājana vivyādha pañcabhiḥ sa ca tāna parativivyādha davābhyāṃ davābhyāṃ parākramī bhūya eva tu saṃrabdhāsa te 'rajunaṃ saha keśavama āpūrayaña śaraisa tīkṣṇaisa taṭākama iva vṛṣṭibhiḥ tataḥ śarasahasrāṇi parāpatanna arjunaṃ parati bharamarāṇāma iva varātāḥ phulladrumagaṇe vane tataḥ subāhusa tariṃśadbhira adrisāramayaira dṛḍhaiḥ avidhyada iṣubhira gāḍhaṃ kirīṭe savyasācinama taiḥ kirīṭī kirīṭasthaira hemapuṅkhaira ajihmagaiḥ śātakumbhamayāpīḍò babhau yūpa ivòcchritaḥ hastāvāpaṃ subāhòsa tu bhallena yudhi pāṇḍavaḥ ciccheda taṃ caiva punaḥ śaravarṣaira avākirata tataḥ suśarmā daśabhiḥ surathaśa ca kirīṭinama sudharmā sudhanuśa caiva subāhuśa ca samarpayana tāṃsa tu sarvāna pṛthaga bāṇaira vānarapravara dhavajaḥ paratyavidhyada dhavajāṃśa caiṣāṃ bhallaiśa ciccheda kāñcanāna sudhanvanò dhanuśa chittvā hayāna vai nayavadhīca charaiḥ atrāsya saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyāda apāharata tasmiṃsa tu patite vīre tarastāsa tasya padānugāḥ vayadravanta bhayāda bhītā yena dauryòdhanaṃ balama tatò jaghāna saṃkruddhò vāsavisa tāṃ mahācamūma śarajālaira avicchinnaisa tamaḥ sūrya ivāṃśubhiḥ tatò bhagne bale tasmina viprayāte samantataḥ savyasācini saṃkruddhe taraigartāna bhayama āviśata te vadhyamānāḥ pārthena śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ amuhyaṃsa tatra tatraiva tarastā mṛgagaṇā iva tatasa tarigartarāṭa karuddhasa tāna uvāca mahārathāna alaṃ darutena vaḥ śūrā na bhayaṃkartuma arhatha śaptvā tu śapathāna ghòrāna sarvasainyasya paśyataḥ gatvā dauryòghanaṃ sainyaṃ kiṃ vā vakṣyatha mukhyagāḥ nāvahāsyāḥ kathaṃ lòke karmaṇānena saṃyuge bhavema sahitāḥ sarve nivartadhvaṃ yathābalama evama uktāsa tu te rājanna udakròśana muhura muhuḥ śaṅkhāṃśa ca dadhmire vīrā harṣayantaḥ parasparama tatasa te saṃnyavartanta saṃśaptakagaṇāḥ punaḥ nārāyaṇāśa ca gòpālāḥ kṛtvā mṛtyuṃ nivartanama [sa] dṛṣṭvā tu saṃnivṛttāṃsa tāna saṃśaptakagaṇāna punaḥ vāsudevaṃ mahātmānama arjunaḥ samabhāṣata còdayāśvāna hṛṣīkeśa saṃśaptakagaṇāna parati naite hāsyanti saṃgrāmaṃ jīvanta iti me matiḥ paśya me 'satrabalaṃ ghòraṃ bāhvòra iṣvasanasya ca adyaitāna pātayiṣyāmi karuddhò rudraḥ paśūna iva tataḥ kṛṣṇaḥ samitaṃ kṛtvā pariṇandya śivena tama parāveśayata durdharṣò yatra yatraicchada arjunaḥ babhrāje sa rathò 'tayarthama uhyamānò raṇe tadā uhyamānama ivākāśe vimānaṃ pāṇḍuraira hayaiḥ maṇḍalāni tataśa cakre gatapratyāgatāni ca yathā śakra rathò rājana yuddhe devāsure purā atha nārāyaṇāḥ karuddhā vividhāyudhapāṇayaḥ chādayantaḥ śaravrātaiḥ parivavrura dhanaṃjayama adṛśyaṃ ca muhūrtena cakrusa te bharatarṣabha kṛṇena sahitaṃ yuddhe kuntīputraṃ dhanaṃjayama karuddhasa tu phalgunaḥ saṃkhye daviguṇīkṛtavikramaḥ gāṇḍīvama upasaṃmṛjya tūrṇaṃ jagrāha saṃyuge baddhvā ca bhṛkuṭīṃ vaktre karòdhasya paratilakṣaṇama devadattaṃ mahāśaṅkhaṃ pūrayāma āsa pāṇḍavaḥ athāstrama arisaṃghaghnaṃ tavāṣṭrama abhyasyada arjunaḥ tatò rūpasahasrāṇi parādurāsana pṛthaka pṛthaka ātmanaḥ paratirūpaisa taira nānārūpaira vimòhitāḥ anyònyama arjunaṃ matvā savama ātmānaṃ ca jaghnire ayama arjunò 'yaṃ gòvindemau yādava pāṇḍavau iti baruvāṇāḥ saṃmūdhā jaghnura anyònyama āhave mòhitāḥ paramāstreṇa kaṣayaṃ jagmuḥ parasparama aśòbhanta raṇe yòdhāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ tataḥ śarasahasrāṇi taira vimuktāni bhasmasāta kṛtvā tada astraṃ tāna vīrāna anayada yamasādanama atha parahasya bībhatsura lalitthāna mālavāna api mācellakāṃsa tarigartāṃśca ca yaudheyāṃśa cārdayaca charaiḥ te vadhyamānā vīreṇa kaṣatriyāḥ kālacòditāḥ vayasṛjaña śaravarṣāṇi pārthe nānāvidhāni ca tatò naivārjunasa tatra na rathò na ca keśavaḥ paratyadṛśyata ghòreṇa śaravarṣeṇa saṃvṛtaḥ tatasa te labdhalakṣyatvāda anyònyama abhicukruśuḥ hatau kṛṣṇāva iti parītā vāsāṃsya ādudhuvusa tadā bherīmṛdaṅgaśaṅkhāṃśa ca dadhmura vīrāḥ sahasraśaḥ siṃhanāda ravāṃśa cògrāṃśa cakrire tatra māriṣa tataḥ parasiṣvide kṛṣṇaḥ khinnaśa cārjunama abravīta kavāsi pārtha na paśye tavāṃ kaca cija jīvasi śatruhana tasya taṃ mānuṣaṃ bhāvaṃ bhāvajñò ''jañāya pāṇḍavaḥ vāyavyāstreṇa taira astāṃ śaravṛṣṭima apāharata tataḥ saṃśaptakavrātāna sāśvadvipa rathāyudhāna uvāha bhagavāna vāyuḥ śuṣkaparṇacayāna iva uhyamānāsa tu te rājana bahva aśòbhanta vāyunā paraḍīnāḥ pakṣiṇaḥ kāle vṛkṣebhya iva māriṣa tāṃsa tathā vayākulīkṛtya tavaramāṇò dhanaṃjayaḥ jaghāna niśitaira bāṇaiḥ sahasrāṇi śatāni ca śirāṃsi bhallaira aharada bāhūna api ca sāyudhāna hastihastòpamāṃśa còrūña śaraira urvyāma apātayata pṛṣṭhaca chinnāna vicaraṇāna vimastiṣkeṣaṇāṅgulīna nānāṅgāvayavaira hīnāṃśa cakārārīna dhanaṃjayaḥ gandharvanagarākārāna vidhivata kalpitāna rathāna śaraira viśakalīkurvaṃśa cakre vayaśva rathadvipāna muṇḍatālavanānīva tatra tatra cakāśire chinnadhvajarathavrātāḥ ke cita ke cita kava cita kava cita sòttarāyudhinò nāgāḥ sa patākāṅkuśāyudhāḥ petuḥ śakrāśanihatā darumavanta ivācalāḥ cāmarāpīḍa kavacāḥ sarastāntra nayanāsavaḥ sāròhāsa turagāḥ petuḥ pārtha bāṇahatāḥ kaṣitau vipraviddhāsi nakharāśa chinnavarmarṣṭi śaktayaḥ pattayaśa chinnavarmāṇaḥ kṛpaṇaṃ śerate hatāḥ taira hataira hanyamānaiśa ca patadbhiḥ patitaira api bharamadbhira niṣṭanadbhiśa ca ghòrama āyòdhanaṃ babhau rajaśa ca mahada udbhūtaṃ śāntaṃ rudhiravṛṣṭibhiḥ mahīṃ cāpya abhavada durgā kabandha śatasaṃkulā tada babhau raudrabībhatsaṃ bībhatsòra yānama āhave ākrīḍa iva rudrasya ghanataḥ kālātyaye paśūna te vadhyamānāḥ pārthena vayākulāśvarathadvipāḥ tama evābhimukhāḥ kaṣīṇāḥ śakrasyātithitāṃ gatāḥ sā bhūmira bharataśreṣṭha nihataisa taira mahārathaiḥ āstīrṇā saṃbabhau sarvā paretī bhūtaiḥ samantataḥ etasminna antare caiva paramatte savyasācini vayūḍhānīkasa tatò daròṇò yudhiṣṭhirama upādravata taṃ paratyagṛhṇaṃsa tavaritò vayūḍhānīkāḥ parahāriṇaḥ yudhiṣṭhiraṃ parīpsantasa tadāsīta tumulaṃ mahata [sa] pariṇāmya niśāṃ tāṃ tu bhāradvājò mahārathaḥ bahūktvā ca tatò rājana rājānaṃ ca suyòdhanama vidhāya yògaṃ pārthena saṃśaptakagaṇaiḥ saha niṣkrānte ca raṇāta pārthe saṃśaptakavadhaṃ parati vayūḍhānīkasa tatò daròṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahācamūma abhyayāda bharataśreṣṭha dharmarāja jighṛkṣayā vayūhaṃ dṛṣṭvā suparṇaṃ tu bhāradvāja kṛtaṃ tadā vayūhena maḍalārdhena paratyavyūhada yudhiṣṭhiraḥ mukhama āsīta suparṇasya bhāradvājò mahārathaḥ śirò duryòdhanò rājā sòdaryaiḥ sānugaiḥ saha cakṣuṣī kṛtavarmā ca gautamaśa cāsyatāma varaḥ bhūtavarmā kaṣemaśarmā karakarṣaśa ca vīryavāna kaliṅgāḥ siṃhalāḥ parācyāḥ śūrābhīrā daśerakāḥ śakā yavanakāmbòjāsa tathā haṃsapadāśa ca ye garīvāyāṃ śūrasenāśa ca daradā madrakekayāḥ gajāśvarathapattyaughāsa tasthuḥ śatasahasraśaḥ bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ sòmadattaśa ca bāhlikaḥ akṣauhiṇyā vṛtā vīrā dakṣṇiṇaṃ pakṣama āśritāḥ vindānuvindāva āvantyau kāmbòjaśa ca sudakṣiṇaḥ vāmaṃ pakṣaṃ samāśritya daròṇaputrāgragāḥ sathitāḥ pṛṣṭhe kaliṅgāḥ sāmbaṣṭhā māgadhāḥ paundra madrakāḥ gāndhārāḥ śakuniprāgyāḥ pārvatīyā vasātayaḥ pucche vaikartanaḥ karṇaḥ saputrajñāti bāndhanaḥ mahatyā senayā tasthau nānā dhavajasamutthayā jayadrathò bhīmarathaḥ sāmyātrika sabhò jayaḥ bhūmiṃ jayò vṛṣakrāthò naiṣadhaśa ca mahābalaḥ vṛtā balena mahatā barahmalòkapuraskṛtāḥ vayūhasyòpari te rājana sathitā yuddhaviśāradāḥ daròṇena vihitò vayūhaḥ padātyaśvarathadvipaiḥ vātòddhūtārṇavākāraḥ paravṛtta iva lakṣyate tasya pakṣaprapakṣebhyò niṣpatanti yuyutsavaḥ sa vidyuta satanitā meghāḥ sarvadigbhya ivòṣṇage tasya parāgjyòtiṣò madhye vidhivata kalpitaṃ gajama āsthitaḥ śuśubhe rājanna aṃśumāna udaye yathā mālyadāmavatā rājā śavetaca chatreṇa dhāryatā kṛttikā yògayuktena paurṇamāsyāma ivendunā nīlāñjanacaya parakhyò madāndhò daviradò babhau abhivṛṣṭò mahāmeghaira yathā sayāta parvatò mahāna nānā nṛpatibhira vīraira vividhāyudhabhūṣaṇaiḥ samanvitaḥ pārvatīyaiḥ śakrò devagaṇaira iva tatò yudhiṣṭhiraḥ parekṣya vayūhaṃ tama atimānuṣama ajayyama aribhiḥ saṃkhye pārṣataṃ vākyama abravīta barāhmaṇasya vaśaṃ nāhama iyāma adya yathā parabhò pārāvata savarṇāśva tathā nītira vidhīyatāma [dhṛsṭa] daròṇasya yatamānasya vaśaṃ naiṣyasi suvrata ahama āvārayiṣyāmi daròṇama adya sahānugama mayi jīvati kauravya nòdvegaṃ kartuma arhasi na hi śaktò raṇe daròṇò vijetuṃ māṃ kathaṃ cana [sa] evama uktvā kirana bāṇāna darupadasya sutò balī pārāvata savarṣāśvaḥ savayaṃ daròṇama upādravata aniṣṭa darśanaṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnama avasthitama kaṣaṇenaivābhavada daròṇò nātihṛṣṭamanā iva taṃ tu saṃprekṣya putrasa te durmukhaḥ śatrukarśanaḥ pariyaṃ cikīrṣana daròṇasya dhṛṣṭadyumnama avārayata sa saṃprahārasa tumulaḥ samarūpa ivābhavata pārṣatasya ca śūrasya durmukhasya ca bhārata pārṣataḥ śarajālena kaṣipraṃ paracchādya durmukhama bhāradvājaṃ śaraugheṇa mahatā samavārayata daròṇama āvāritaṃ dṛṣṭvā bhṛśāyastasa tavātmajaḥ nānā liṅgaiḥ śaravrātaiḥ pārṣataṃ samamòhayata tayòra viṣaktayòra saṃkhye pāñcālya kurumukhyayòḥ daròṇò yaudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ bahudhā vayadhamaca charaiḥ anilena yathābhrāṇi vicchinnāni samantataḥ tathā pārthasya sainyāni vicchinnāni kava cita kava cita muhūrtama iva tada yuddhama āsīna madhuradarśanama tata unmattavada rājana nirmaryādama avartata naiva save na pare rājanna ajñāyanta parasparama anumānena saṃjñābhira yuddhaṃ tata samavartata cūḍāmaṇiṣu niṣkeṣu bhūṣaṇeṣva asi carmasu teṣāma ādityavarṇābhā marīcyaḥ paracakāśire tata parakīrṇapatākānāṃ rathavāraṇavājināma balākā śabalābhrābhaṃ dadṛśe rūpama āhave narāna eva narā jaghnura udagrāśa ca hayā hayāna rathāṃśa ca rathinò jaghnura vāraṇā varavāraṇāna samucchritapatākānāṃ gajānāṃ paramadvipaiḥ kaṣaṇena tumulò ghòraḥ saṃgrāhaḥ samavartata teṣāṃ saṃsaktagātrāṇāṃ karṣatāma itaretarama dantasaṃghāta saṃgharṣāta sa dhūmò 'ganira ajāyata viprakīrṇapatākāsa te viṣāṇa janitāgnayaḥ babhūvuḥ khaṃ samāsādya sa vidyuta ivāmbudāḥ vikṣaradbhira nadadbhiśa ca nipatadbhiśa ca vāraṇaiḥ saṃbabhūva mahī kīrṇā meghaira dayaura iva śāradī teṣāma āhanyamānānāṃ bāṇatòmara vṛṣṭibhiḥ vāraṇānāṃ ravò jajñe meghānāma iva saṃplave tòmarābhihatāḥ ke cida bāṇaiśa ca paramadvipāḥ vitresuḥ sarvabhūtānāṃ śabdama evāpare 'varajana viṣāṇābhihatāśa cāpi ke cita tatra gajā gajaiḥ cakrura ārtasvaraṃ ghòrama utpātajaladā iva paratīpaṃ hariyamāṇāśa ca vāraṇā varavāraṇaiḥ unmathya punara ājahruḥ pareritāḥ paramāṅkuśaiḥ mahāmātrā mahāmātraisa tāḍitāḥ śaratòmaraiḥ gajebhyaḥ pṛthivīṃ jagmura muktapraharaṇāṅkuśāḥ nirmanuṣyāśa ca mātaṅgā vinadantasa tatasa tataḥ chinnābhrāṇīva saṃpetuḥ saṃpraviśya parasparama hatāna parivahantaśa ca yantritāḥ paramāyudhaiḥ diśò jagmura mahānāgāḥ ke cida ekacarā iva tāḍitāsa tāḍyamānāśa ca tòmararṣṭi paraśvadhaiḥ petura ārtasvaraṃ kṛtvā tadā viśasane gajāḥ teṣāṃ śailòpamaiḥ kāryaira nipatadbhiḥ samantataḥ āhatā sahasā bhūmiśa cakampe ca nanāda ca sāditaiḥ sa gajāròhaiḥ sa patākaiḥ samantataḥ mātaṅgaiḥ śuśubhe bhūmira vikīrṇaira iva parvataiḥ gajasthāśa ca mahāmātrā nirbhinnahṛdayā raṇe rathibhiḥ pātitā ballaira vikīrṇāṅkuśa tòmarāḥ karauñcavada vinadantò 'nayanārācābhihatā gajāḥ parāna savāṃśa cāpi mṛdnantaḥ paripetura diśò daśa gajāśvarathasaṃghānāṃ śarīraughasamāvṛtā babhūva pṛthivī rājana māṃra aśòṇita kardamā paramathya ca viṣāṇāgraiḥ samutkṣipya ca vāraṇaiḥ sacakrāśa ca vicakrāśa ca rathaira eva mahārathāḥ rathāśa ca rathibhira hīnā nirmanuṣyāśa ca vājinaḥ hatāròhāśa ca mātaṅgā diśò jagmuḥ śarāturāḥ jaghānātra pitā putraṃ putraśa ca pitaraṃ tathā itya āsīta tumulaṃ yuddhaṃ na parajñāyata kiṃ cana ā gulphebhyò 'vasīdanta narāḥ śòṇitakardame dīpyamānaiḥ parikṣiptā dāvaira iva mahādrumāḥ śòṇitaiḥ sicyamānāni vastrāṇi kavacāni ca chatrāṇi ca patākāśa ca sarvaṃ raktama adṛśyata hayaughāśa ca rathaughāśa ca naraughāśa ca nipātitāḥ saṃvṛttāḥ punara āvṛttā bahudhā rathanemibhiḥ sa gajaughamahāvegaḥ parāsu naraśaivalaḥ rathaughatumulāvartaḥ parababhau sainyasāgaraḥ taṃ vāhana mahānaubhira yòdhā jaya dhanaiṣiṇaḥ avagāhyāvamajjante naiva mòhaṃ paracakrire śaravarṣābhivṛṣṭeṣu yòdheṣva ajita lakṣmasu na hi savacittatāṃ lebhe kaśa cida āhata lakṣaṇaḥ vartamāne tathā yuddhe ghòrarūpe bhayaṃkare mòhayitvā parāna daròṇò yudhiṣṭhirama upādravana [sa] tatò yudhiṣṭhirò daròṇaṃ dṛṣṭvāntikama upāgatama mahatā śaravarṣeṇa paratyagṛhṇāda abhītavata tatò halahalāśabda āsīda yaudhiṣṭhire bale jighṛkṣati mahāsiṃhe gajānāma iva yūthapama dṛṣṭvā daròṇaṃ tataḥ śūraḥ satyajita satyavikramaḥ yudhiṣṭhiraṃ pariprepsuma ācāryaṃ samupādravata tata ācārya pāñcālyau yuyudhāte parasparama vikṣòbhayantau tata sainyama indra vairòcanāva iva tataḥ satyajitaṃ tīkṣṇaira daśabhira marmabhedibhiḥ avidhyaca chīghrama ācāryaśa chittvāsya sa śaraṃ dhanuḥ sa śīghratarama ādāya dhanura anyata paratāpavāna daròṇaṃ sò 'bhijaghānāśu viṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ jañātvā satyajitā daròṇaṃ garasyamānama ivāhave vṛkaḥ śaraśataira tīkṣṇaiḥ pāñcālyò daròṇama ardayata saṃchādyamānaṃ samare daròṇaṃ dṛṣṭvā mahārathama cukruśuḥ pāṇḍavā rājana vastrāṇi dudhuvuśa ca ha vṛkasa tu paramakruddhò daròṇaṃ ṣaṣṭyā satanāntare vivyādha balavāna rājaṃsa tada adbhutama ivābhavata daròṇasa tu śaravarṣeṇa chādyamānò mahārathaḥ vegaṃ cakre mahāvegaḥ karòdhāda udvṛtya cakṣuṣī tataḥ satyajitaśa cāpaṃ chittvā daròṇò vṛkasya ca ṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ śaraira daròṇò 'vadhīda vṛkama athānyada dhanura ādāya satyajida vegavattarama sāśvaṃ sasūtaṃ viśikhaira daròṇaṃ vivyādha sa dhavajama sa tana na mamṛṣe daròṇaḥ pāñcālyenārdanaṃ mṛdhe tatasa tasya vināśāya sa tavaraṃ vayasṛjaca charāna hayāna dhavajaṃ dhanura muṣṭima ubhau ca pārṣṇisārathī avākirata tatò daròṇaḥ śaravarṣaiḥ sahasraśaḥ tathā saṃchidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ pāñcālyaḥ paramāstrajñaḥ śòṇāśvaṃ samayòdhayata sa satyajitama ālakṣya tathòdīrṇaṃ mahāhave ardhacandreṇa ciccheda śirasa tasya mahātmanaḥ tasmina hate mahāmātre pāñcālānāṃ ratharṣabhe apāyāja javanaira aśvaira daròṇāta tarastò yudhiṣṭhiraḥ pāñcālāḥ kekayā matsyāśa cedikārūṣa kòsalāḥ yudhiṣṭhirama udīkṣantò hṛṣṭā daròṇama upādravana tatò yudhiṣṭhirā parepsura ācāryaḥ śatrupūgahā vayadhamata tānya anīkāni tūlarāśima ivānilaḥ nirhadantama anīkāni tāni tāni punaḥ punaḥ daròṇaṃ matsyāda avarajaḥ śatānīkò 'bhayavartata sūryaraśmi paratīkāśaiḥ karmāra parijārjitaiḥ ṣaḍbhiḥ samūtaṃ sahayaṃ daròṇaṃ viddhvānadada bhṛśama tasya nānadatò daròṇaḥ śiraḥ kāyāta sakuṇḍalama kaṣureṇāpāharata tūrṇaṃ tatò matsyāḥ paradudruvuḥ matsyāña jitvājayaca cedīna kārūṣāna kekayāna api pāñcālāna sṛñjayāna pāṇḍūna bhāradvājaḥ punaḥ punaḥ taṃ dahantama anīkāni karuddhama agniṃ yathā vanama dṛṣṭvā rukmarathaṃ karuddhaṃ samakampanta sṛñjayāḥ uttamaṃ haya ādadhānasya dhanura asyāśu kāriṇaḥ jayāghòṣò nighnatò 'mitrāna dikṣu sarvāsu śuśruve nāgāna aśvāna padātīṃśa ca rathinò gajasādinaḥ raudrā hastavatā muktāḥ paramathnanti sama sāyakāḥ nānadyamānaḥ parjanyò miśravātò himātyaye aśmavarṣama ivāvarṣata pareṣāṃ bhayama ādadhata sarvā diśaḥ samacarata sainyaṃ vikṣòbhayanna iva balī śūrò maheṣvāsò mitrāṇāma abhayaṃkaraḥ tasya vidyuda ivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtama dikṣu sarvāsva apaśyāma daròṇasyāmita tejasaḥ daròṇasa tu pāṇḍavānīke cakāra kadanaṃ mahata yathā daitya gaṇe viṣṇuḥ surāsuranamaskṛtaḥ sa śūra satyavāka parājñò balavāna satyavikramaḥ mahānubhāvaḥ kālānte raudrīṃ bhīru vibhīṣaṇāma kavacòrmidhvajāvartāṃ martyakūlāpahāriṇīma gajavājimahāgrāhāma asi mīnāṃ durāsadā vīrāsthi śarkarāṃ raudrāṃ bherī murajakacchapāma carma varma palavāṃ ghòrāṃ keśaśaivalaśāḍvalāma śaraughiṇīṃ dhanuḥ saròtāṃ bāhupannaga saṃkulāma raṇabhūmivahāṃ ghòrāṃ kurusṛñjaya vāhinīma manuṣyaśīrṣa pāṣāṇāṃ śaktimīnāṃ gadòḍupāma uṣṇīṣa phenavasanāṃ niṣkīrṇāntra sarīsṛpāma vīrāpahāriṇīma ugrāṃ māṃsaśòṇitakardamāma hastigrāhāṃ ketuvṛkṣāṃ kaṣatriyāṇāṃ nimajjanīma karūrāṃ śarīrasaṃghāṭāṃ sādinakrāṃ duratyayāma daròṇaḥ parāvartayata tatra nadīma antakagāminīma karavyādagaṇasaṃghuṣṭāṃ śavaśṛgāla gaṇāyutāma niṣevitāṃ mahāraudraiḥ piśitāśaiḥ samantataḥ taṃ dahantama anīkāni rathòdāraṃ kṛtāntavata sarvatò 'bhayadravana daròṇaṃ kuntīputra purògamāḥ tāṃsa tu śūrāna maheṣvāsāṃsa tāvakābhyudyatāyudhāḥ rājānò rājaputrāśa ca samantāta paryavārayana tatò daròṇaḥ satyasaṃdhaḥ parabhinna iva kuñjaraḥ abhyatītya rathānīkaṃ dṛḍhasenama apātayata tatò rājānama āsādya paraharantama abhītavata avidhyana navabhiḥ kaṣemaṃ sa hataḥ parāpatada rathāta sa madhyaṃ parāpya sainyānāṃ sarvāḥ paravicarana diśaḥ tarātā haya abhavada anyeṣāṃ na tarātavyaḥ kathaṃ cana śikhaṇḍinaṃ davādaśabhira viṃśatyā còttamaujasā vasu dānaṃ ca bhallena pareṣayada yamasādanama aśītyā kaṣatravarmāṇaṃ ṣaḍviṃśatyā sudakṣiṇama kaṣatradevaṃ tu bhallena rathanīḍāda apāharata yudhāmanyuṃ catuḥṣaṣṭyā tariṃśatā caiva sātyakima viddhvā rukmarathasa tūrṇaṃ yudhiṣṭhirama upādravata tatò yudhiṣṭhiraḥ kaṣipraṃ kitavò rājasattamaḥ apāyāja javanaira aśvaiḥ pāñcālyò daròṇama abhyayāta taṃ daròṇaṃ sadhanuṣkaṃ tu sāśvayantārama akṣiṇòta sa hataḥ parāpatada bhūmau rathāja jayòtira ivāmbarāta tasmina hate rājaputre pāñcālānāṃ yaśaḥ kare hatadròṇaṃ hatadròṇama itya āsīta tumulaṃ mahata tāṃsa tathā bhṛśasaṃkruddhāna pāñcālāna matsyakekayāna sṛñjayāna pāṇḍavāṃśa caiva daròṇò vayakṣòbhayada balī sātyakiṃ cekitānaṃ ca dhṛṣṭadyumna vikhaṇḍinau vārdhakṣemiṃ citrasenaṃ senā binduṃ suvarcasama etāṃśa cānyāṃśa ca subahūna nānājanapadeśvarāna sarvāna daròṇò 'jayada yuddhe kurubhiḥ parivāritaḥ tāvakāsa tu mahārāja jayaṃ labdhvā mahāhave pāṇḍaveyāna raṇe jagnura daravamāṇāna samantataḥ te dānavā ivendreṇa vadhyamānā mahātmanā pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ samakampanta bhārata [dhṛ] bhāradvājena bhagneṣu pāṇḍaveṣu mahāmṛdhe pāñcāleṣu ca sarveṣu kaśa cida anyò 'bhayavartata āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā kaṣatriyāṇāṃ yaśaskarīma asevitāṃ kāpuruṣaiḥ sevitāṃ puruṣarṣabhaiḥ sa hi vīrò naraḥ sūta yò bhagneṣu nivartate ahò nāsīta pumāna kaśa cida dṛṣṭvā daròṇaṃ vayavasthitama jṛmbhamāṇama iva vayāghraṃ parabhinnama iva kuñjarama tayajantama āhave parāṇāna saṃnaddhaṃ citrayòdhinama maheṣvāsaṃ naravyāghraṃ daviṣatāma aghavardhanama kṛtajñaṃ satyanirataṃ duryòdhanahitaiṣiṇama bhāradvājaṃ tathānīke dṛṣṭvā śūrama avasthitama ke vīrāḥ saṃnyavartanta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] tāna dṛṣṭvā calitāna saṃkhye paraṇunnāna daròṇa sāyakaiḥ pāñcālāna pāṇḍavāna matsyāna sṛñjayāṃśa cedikekayāna daròṇa cāpavimuktena śaraugheṇāsu hāriṇā sindhòra iva mahaughena hariyamāṇāna yathā palavāna kauravāḥ siṃhanādena nānāvādya savanena ca rathadvipa narāśaiśa ca sarvataḥ paryavārayana tāna paśyana sainyamadhyasthò rājā savajanasaṃvṛtaḥ duryòdhanò 'baravīta karṇaṃ parahṛṣṭaḥ parahasanna iva paśya rādheya pāñcālāna paraṇunnāna daròṇa sāyakaiḥ siṃheneva mṛgāna vanyāṃsa tarāsitāna dṛḍhadhanvanā naite jātu punara yuddhama īheyura iti me matiḥ yathā tu bhagnā daròṇena vāteneva mahādrumāḥ ardyamānāḥ śaraira ete rukmapuṅkhaira mahātmanā pathā naikena gacchanti ghūrṇamānāsa tatasa tataḥ saṃniruddhāśa ca kauravyaira daròṇena ca mahātmanā ete 'naye maṇḍalībhūtāḥ pāvakeneva kuñjarāḥ bharamaraira iva cāviṣṭā daròṇasya niśitaiḥ śaraiḥ anyònyaṃ samalīyanta palāyanaparāyaṇāḥ eṣa bhīmò dṛḍhakròdhò hīnaḥ pāṇḍava sṛñjayaiḥ madīyaira āvṛtò yòdhaiḥ karṇa tarjayatīva māma vayaktaṃ daròṇamayaṃ lòkama adya paśyati durmatiḥ nirāśò jīvitāna nūnama adya rājyāca ca pāṇḍavaḥ [karṇa] naiṣa jātu mahābāhura jīvana nāhavama utsṛjeta na cemāna puruṣavyāghra siṃhanādāna viśakṣyate na cāpi pāṇḍavā yuddhe bhajyeranna iti me matiḥ śūrāśa ca balavantaśa ca kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ viṣāgnidyūtasaṃkleśāna vanavāsaṃ ca pāṇḍavāḥ samaramāṇā na hāsyanti saṃgrāmama iti me matiḥ nikṛtò hi mahābāhura amitaujā vṛkòdaraḥ varāna varāna hi kaunteyò rathòdārāna haniṣyati asinā dhanuṣā śaktyā hayaira nāgaira narai rathaiḥ āyasena ca daṇḍena varātāna varātāna haniṣyati tama ete cānuvartante sātyakipramukhā rathāḥ pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ pāṇḍavāśa ca viśeṣataḥ śūrāśa ca balavantaśa ca vikrāntāśa ca mahārathāḥ viśeṣataśa ca bhīmena saṃrabdhenābhicòditāḥ te daròṇama abhivartante sarvataḥ kurupuṃgavāḥ vṛkòdaraṃ parīpsantaḥ sūryama abhragaṇā iva ekāyanagatā haya ete pīḍayeyura yatavratama arakṣyamāṇaṃ śalabhā yathā dīpaṃ mumūrṣavaḥ asaṃśayaṃ kṛtāstrāśa ca paryāptāśa cāpi vāraṇe atibhāraṃ tava ahaṃ manye bhāradvāje samāhitama te śīghrama anugacchāmò yatra daròṇò vayavasthitaḥ kākā iva mahānāgaṃ mā vai hanyura yatavratama [sa] rādheyasya vacaḥ śarutvā rājā duryòdhanasa tadā bharātṛbhiḥ sahitò rājana parāyāda daròṇa rathaṃ parati tatrārāvò mahāna āsīda ekaṃ daròṇaṃ jighāṃsatāma pāṇḍavānāṃ nivṛttānāṃ nānāvarṇaira hayòttamaiḥ [dhṛ] sarveṣāma eva me barūhi rathacihnāni saṃśaya ye daròṇama abhyavartanta karuddhā bhīma purògamāḥ [sa] ṛśya varṇaira hayaira dṛṣṭvā vayāyacchantaṃ vṛkòdarama rajatāśvasa tataḥ śūraḥ śaineyaḥ saṃnyavartata darśanīyāsa tu kāmbòjāḥ śukapatraparicchadāḥ vahantò nakulaṃ śīghraṃ tāvakāna abhidudruvuḥ kṛṣṇāsa tu meghasaṃkāśāḥ sahadevama udāyudhama bhīmavegā naravyāghrama avahana vātaraṃhasaḥ hemòttama paraticchannaira hayaira vātasamaira jave abhyavartanta sainyāni sarvāṇya eva yudhiṣṭhirama rājñasa tava anantaraṃ rājā pāñcālyò darupadò 'bhavata jātarūpamayaca chatraḥ sarvaiḥ savaira abhirakṣitaḥ lalāmaira haribhira yuktaiḥ sarvaśabdakṣamaira yudhi rājñāṃ madhye maheṣvāsaḥ śāntabhīra abhyavartata taṃ virāṭò 'navayāta paścāta saha śūraira mahārathaiḥ kekayāśa ca śikhaṇḍī ca dhṛṣṭaketusa tathaiva ca savaiḥ savaiḥ sainyaiḥ parivṛtā matsyarājānama anvayuḥ te tu pāṭala puṣpāṇāṃ samavarṇā hayòttamāḥ vahamānā vayarājanta matsyasyāmitra ghātinaḥ hāridra samavarṣāsa tu javanā hemamālinaḥ putraṃ virāṭa rājasya sa tavarāḥ samudāvahana indragòpaka varṇaisa tu bharātaraḥ pañca kekayāḥ jātarūpasamābhāsaḥ seve lòhitaka dhavajāḥ te hemamālinaḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ varṣanta iva jīmūtāḥ paratyadṛśyanta daṃśitāḥ āmapātranibhākārāḥ pāñcālyama amitaujasama dāntāsa tāmrāruṇā yuktāḥ śikhaṇḍinama udāvahana tathā davādaśa sāhasrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ teṣāṃ tu ṣaṭa sahasrāṇi ye śikhaṇḍinama anvayuḥ putraṃ tu śiśupālasya narasiṃhasya māriṣa ākrīḍantò vahanti sama sāraṅgaśabalā hayāḥ dhṛṣṭaketuśa ca cedīnāma ṛṣabhò 'tibalòditaḥ kāmbòjaiḥ śabalaira aśvaira abhyavartata durjayaḥ bṛhata kaṣatraṃ tu kaikeyaṃ sukumāraṃ hayòttamāḥ palāla dhūmavarṇābhāḥ saindhavāḥ śīghrama āvahana mallikākṣāḥ padmavarṇā bāhlijātāḥ savalaṃkṛtāḥ śūraṃ śikhaṇḍinaḥ putraṃ kaṣatradevama udāvahana yuvānama avahana yuddhe karauñcavarṇā hayòttamāḥ kāśyasyābhibhuvaḥ putraṃ sukumāraṃ mahārathama śavetāsa tu parativindhyaṃ taṃ kṛṣṇa garīvā manòjavāḥ yantuḥ pareṣyakarā rājana rājaputrama udāvahana suta sòmaṃ tu yaṃ dhaumyāta pārthaḥ putrama ayācata māṣapuṣpasavarṇāsa tama avahana vājinò raṇe sahasrasòmapratimā babhūvuḥ; pure kurūṇāma udayendu nāmni tasmiña jātaḥ sòmasaṃkrandamadhye; yasmāta tasmāta suta sòmò 'bhavata saḥ nākuliṃ tu śatānīkaṃ śālapuṣpanibhā hayāḥ ādityataruṇa parakhyāḥ śalāghanīyama udāvahana kāñcanapratimaira yòktraira mayūragrīva saṃnibhāḥ daraupadeyaṃ naravyāghraṃ śarutakarmāṇama āvahana śarutakīrtiṃ śarutanidhiṃ daraupadeyaṃ hayòttamāḥ ūhuḥ pārtha samaṃ yuddhe cāṣa patranibhā hayāḥ yama āhura adhyardhaguṇaṃ kṛṣṇāta pārthāca ca saṃyuge abhimanyuṃ piśaṅgāsa taṃ kumārama avahana raṇe ekasa tu dhārtarāṣṭrebhyaḥ pāṇḍavāna yaḥ samāśritaḥ taṃ bṛhantò mahākāyā yuyutsuma avahana raṇe palāla kāṇḍavarṇāsa tu bārdhakṣemiṃ tarasvinama ūhuḥ sutumule yuddhe hayā hṛṣṭāḥ savalaṃkṛtāḥ kumāraṃ śiti pādāsa tu rukmapatraira uraśa chadaiḥ saucittima avahana yuddhe yantuḥ pareṣyakarā hayāḥ rukmapṛṣṭhāvakīrṇāsa tu kauśeyasadṛśā hayāḥ suvarṇamālinaḥ kaṣāntāḥ śareṇimantama udāvahana rukmamālā dharāḥ śūrā hemavarṇāḥ savalaṃkṛtāḥ kāśirājaṃ hayaśreṣṭhāḥ śalāghanīyama udāvahana astrāṇāṃ ca dhanurvede barāhma vede ca pāragama taṃ satyadhṛtima āyāntama aruṇāḥ samudāvahana yaḥ sapāñcāla senānīra daròṇama aṃśama akalpayata pārāvata savarṇāśvā dhṛṣṭadyumnama udāvahana tama anvayāta satyadhṛtiḥ saucittira yuddhadurmadaḥ śareṇimāna vasu dānaśa ca putraḥ kāśyasya cābhibhò yuktaiḥ paramakāmbòjaira javanaira hemamālibhiḥ bhīṣayantò daviṣata sainyaṃ yama vaiśravaṇòpamāḥ parabhadrakāsa tu pāñcālāḥ ṣaṭa sahasrāṇya udāyudhāḥ nānāvarṇaira hayaśreṣṭhaira hemacitrarathadhvajāḥ śaravrātaira vidhunvantaḥ śatrūna vitatakārmukāḥ samānamṛtyavò bhūtvā dhṛṣṭadyumnaṃ samanvayuḥ babhru kauśeyavarṇāsa tu suvarṇavaramālinaḥ ūhura aglāna manasaśa cekitānaṃ hayòttamāḥ indrāyudhasavarṇaisa tu kuntibhòjò hayòttamaiḥ āyā suvaśyaiḥ purujina mātulaḥ savyasācinaḥ antarikṣasavarṇāsa tu tārakā citritā iva rājānaṃ ròcamānaṃ te hayāḥ saṃkhye samāvahana karburāḥ śiti pādāsa tu savarṇajālaparicchadāḥ jārā saṃdhiṃ hayaśreṣṭhāḥ sahadevama udāvahana ye tu puṣkara nālasya samavarṇā hayòttamāḥ jave śayenasamāśa citrāḥ sudāmānama udāvahana śaśalòhita varmṇāsa tu pāṇḍuròdgata rājayaḥ pāñcālyaṃ gòpateḥ putraṃ siṃhasenama udāvahana pāñcālānāṃ naravyāghrò yaḥ khayātò janamejayaḥ tasya sarṣapa puṣpāṇāṃ tulyavarṇā hayòttamāḥ māṣavarṇāsa tu javanā bṛhantò hemamālinaḥ dadhi pṛṣṭhāśa candra mukhāḥ pāñcālyama avahana darutama śūrāśa cabhadrakāśa caiva śarakāṇḍanibhā hayāḥ padmakiñjalka varṇābhā daṇḍadhārama udāvahana bibhratò hemamālāśa ca cakravākòdarā hayāḥ kòsalādhipateḥ putraṃ sukṣatraṃ vājinò 'vahana śabalāsa tu bṛhantò 'śavā dāntā jāmbūnadasrajaḥ yuddhe satyadhṛtiṃ kaṣaumima avahana parāṃśavaḥ śubhāḥ ekavarṇena sarveṇa dhavajena kavacena ca aśvaiśa ca dhanuṣā caiva śuklaiḥ śuklò nayavartata samudrasenaputraṃ tu sāmudrā rudra tejasama aśvāḥ śaśāṅkasadṛśāśa candra devama udāvahana nīlòtpalasavarṇāsa tu tapanīyavibhūṣitāḥ śaibyaṃ citrarathaṃ yuddhe citramālyāvahana hayāḥ kalāya puṣpavarṇāsa tu śavetalòhita rājayaḥ rathasenaṃ hayaśreṣṭhāḥ samūhura yuddhadurmadama yaṃ tu sarvamanuṣyebhyaḥ parāhuḥ śūrataraṃ nṛpama taṃ paṭaca cara hantāraṃ śukavarṇāvahana hayāḥ citrāyudhaṃ citramālyaṃ citravarmāyudha dhavajama ūhuḥ kiṃśukapuṣpāṇāṃ tukya varṇā hayòttamāḥ ekavarṇena sarveṇa dhavajena kavacena ca dhanuṣā rathavāhaiśa ca nīlaira nīlò 'bhayavartata nānārūpai ratnacitraira varūtha dhavajakārmukaiḥ vājidhvajapatākābhiśa citraiśa citrò 'bhayavartata ye tu puṣkara patrasya tulyavarṇā hayòttamāḥ te ròcamānasya sutaṃ hemavarṇama udāvahana yòdhāśa ca bhadrakārāśa ca śarada aṇḍāna udanḍajāḥ śavetāṇḍāḥ kukkuṭāṇḍābhā daṇḍaketuma udāvahana āṭa rūṣaka puṣpābhā hayāḥ pāṇḍyānuyāyināma avahana rathamukhyānāma ayutāni caturdaśa nānārūpeṇa varṇena nānākṛti mukhā hayāḥ rathacakradhvajaṃ vīraṃ ghaṭòtkacama udāvahana suvarṇavarṇā dharmajñama anīkasthaṃ yudhiṣṭhirama rājaśreṣṭhaṃ hayaśreṣṭhāḥ sarvataḥ pṛṣṭhatò 'navayuḥ varṇaiśa còccāvacaira divyaiḥ sadaśvānāṃ parabhadrakāḥ te yattā bhīmasenena sahitāḥ kāñcanadhvajāḥ paratyadṛśyanta rājendra sendrā iva divaukasaḥ atyaròcata tāna sarvāna dhṛṣṭadyumnaḥ samāgatāna sarvāṇya api ca sainyāni bhāradvājò 'tayaròcata [dhṛ] vayathayeyura ime senāṃ devānāma api saṃyuge āhave ye nayavartanta vṛkòdara mukhā rathāḥ saṃprayuktaḥ kilaivāyaṃ diṣṭaira bhavati pūruṣaḥ tasminna eva tu sarvārthā dṛśyante vai pṛthagvidhāḥ dīrghaṃ vipròṣitaḥ kālama araṇye jaṭilò 'janī ajñātaśa caiva lòkasya vijahāra yudhiṣṭhiraḥ sa eva mahatīṃ senāṃ samāvartayada āhave kima anyada daivasaṃyògāna mama putrasya cābhavata yukta eva hi bhāgyena dharuvama utpadyate naraḥ sa tathākṛṣyate tena na yathā savayama icchati dayūtavyasanama āsādya kaleśitò hi yudhiṣṭhiraḥ sa punara bhāgadheyena sahāyāna upalabdhavāna ardhaṃ me kekayā labdhāḥ kāśikāḥ kòsalāśa ca ye cedayaśa cāpare vaṅgā māma eva samupāśritāḥ pṛthivī bhūyasī tāta mama pārthasya nò tathā iti māma abravīta sūta mandò duryòdhanasa tadā tasya senā samūhasya madhye daròṇaḥ surakṣitaḥ nihataḥ pārṣatenājau kima anyada bhāgadheyataḥ madhye rājñāṃ mahābāhuṃ sadā yuddhābhinandinama sarvāstrapāragaṃ daròṇaṃ kathaṃ mṛtyura upeyivāna samanuprāpta kṛcchrò 'haṃ saṃmòhaṃ paramaṃ gataḥ bhīṣmadròṇau hatau śarutvā nāhaṃ jīvituma utsahe yana mā kaṣattābhravīta tāta parapaśyana putragṛddhinama duryòdhanena tata sarvaṃ parāptaṃ sūta mayā saha nṛśaṃsaṃ tu paraṃ tata sayāta tayaktvā duryòdhanaṃ yadi putra śeṣaṃ cikīrṣeyaṃ kṛcchraṃ na maraṇaṃ bhaveta yò hi dharmaṃ parityajya bhavatya arthaparò naraḥ sò 'samāca ca hīyate lòkāta kaṣudrabhāvaṃ ca gacchati adya cāpya asya rāṣṭrasya hatòtsāhasya saṃjaya avaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati kathaṃ sayāda avaśeṣaṃ hi dhuryayòra abhyatītayòḥ yau nityama anujīvāmaḥ kaṣamiṇau puruṣarṣabhau vayaktama eva ca me śaṃsa yathā yuddhama avartata ke 'yudhyana ke vayapākarṣana ke kaṣudrāḥ parādravana bhayāta dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yada yaca cakre ratharṣabhaḥ tasmāda bhayaṃ nò bhūyiṣṭhaṃ bharātṛvyāca ca viśeṣataḥ yathāsīca ca nivṛtteṣu pāṇḍaveṣu ca saṃjaya mama sainyāvaśeṣasya saṃnipātaḥ sudāruṇaḥ māmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃsa tatra samavārayana [sa] mahada bhairavama āsīna naḥ saṃnivṛtteṣu pāṇḍuṣu dṛṣṭvā daròṇaṃ chādyamānaṃ taira bhāskarama ivāmbudaiḥ taiśa còddhūtaṃ rajasa tīvrama avacakre camūṃ tava tatò hatama amanyāma daròṇaṃ dṛṣṭipathe hate tāṃsa tu śūrāna maheṣvāsāna karūraṃ karma cikīrṣataḥ dṛṣṭvā duryòdhanasa tūrṇaṃ savasainyaṃ samacūcudata yathāśakti yathòtsāhaṃ yathā sattvaṃ narādhipāḥ vārayadhvaṃ yathāyògaṃ pāṇḍavānāma anīkinīma tatò durmarṣaṇò bhīmama abhyagacchata sutasa tava ārāda dṛṣṭvā kirana bāṇaira icchana daròṇasya jīvitama taṃ bāṇaira avatastāra karuddhò mṛtyuma ivāhave taṃ ca bhīmò 'tudada bāṇaisa tada āsīta tumulaṃ mahata ta īśvara samādiṣṭāḥ parājñāḥ śūrāḥ parahāriṇaḥ bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā paratyatiṣṭhana parāna yudhi kṛtavarmā śineḥ putraṃ daròṇa parepsuṃ viśāṃ pate paryavārayada āyāntaṃ śūraṃ samitiśòbhanama taṃ śaineyaḥ śaravrātaiḥ karuddhaḥ karuddhama avārayata kṛtavarmā ca śaineyaṃ mattò mattama iva davipama saindhavaḥ kaṣatradharmāṇama āpatantaṃ śaraughiṇama ugradhanvā maheṣvāsaṃ yattò daròṇāda avārayata kaṣatradharmā sindhupateśa chittvā ketana kārmuke nārācaira bahubhiḥ karuddhaḥ sarvamarmasva atāḍayata athānyada dhanura ādāya saindhavaḥ kṛtahastavata vivyādha kaṣatradharmāṇaṃ raṇe sarvāyasaiḥ śaraiḥ yuyutsuṃ pāṇḍavārthāya yatamānaṃ mahārathama subāhura bharātaraṃ śūraṃ yattò daròṇāda avārayata subāhòḥ sadhanurbāṇāva asyataḥ parighòpamau yuyutsuḥ śitapītābhyāṃ kaṣurābhyāma acchinada bhujau rājānaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhirama veleva sāgaraṃ kaṣubdhaṃ madrarāṭa samavārayata taṃ dharmarājò bahubhira marmabhidbhira avākirata madreśasa taṃ catuḥṣaṣṭyā śaraira viddhvānadada bhṛśama tasya nānadataḥ ketuma uccakarta sa kārmukama kaṣurābhyāṃ pāṇḍavaśreṣṭhasa tata uccukruśura janāḥ tathaiva rājā bāhlīkò rājānaṃ darupadaṃ śaraiḥ ādravantaṃ sahānīkaṃ sahānīkò nayavārayata tada yuddhama abhavada ghòraṃ vṛddhayòḥ saha senayòḥ yathā mahāyūthapayòra davipayòḥ saṃprabhinnayòḥ vindānuvindāva āvantyau virāṭaṃ matyama ārcchatāma saha sainyau sahānīkaṃ yathendrāgnī purā balima tada utpiñjalakaṃ yuddhama āsīda devāsuròpamama matsyānāṃ kekayaiḥ sārdhama abhītāśvarathadvipama nākuliṃ tu śatānīkaṃ bhūtakarmā sabhā patiḥ asyantama iṣujālāni yāntaṃ daròṇāda avārayata tatò nakula dāyādasa taribhira bhallaiḥ susaṃśitaiḥ cakre vibāhu śirasaṃ bhūtakarmāṇama āhave suta sòmaṃ tu vikrāntama āpatantaṃ śaraughiṇama daròṇāyābhimukhaṃ vīraṃ viviṃśatira avārayata suta sòmasa tu saṃkruddhaḥ savapitṛvyama ajihmagaiḥ viviṃśatiṃ śaraira viddhvā nābhyavartata daṃśitaḥ atha bhīma rathaḥ śālvama āśugaira āyasaiḥ śitaiḥ ṣaḍbhiḥ sāśvaniyantārama anayada yamasādanama śarutakarmāṇama āyāntaṃ mayūrasadṛśaira hayaiḥ caitrasenira mahārāja tava pautrò nayavārayata tau pautrau tava durdharṣau parasparavadhaiṣiṇau pitṝṇāma arthasiddhyarthaṃ cakratura yuddhama uttamama tiṣṭhantama agratò dṛṣṭvā parativindhyaṃ tama āhave daruṇira mānaṃ pituḥ kurvana mārgaṇaiḥ samavārayata taṃ karuddhaḥ parativivyādha parativindhyaḥ śitaiḥ śaraiḥ siṃhalāṅgūla lakṣmāṇaṃ pitura arthe vayavasthitama paravapanna iva bījāni bījakāle nararṣabha darauṇāyanira daraupadeyaṃ śaravarṣaira avākirata yasa tu śūratamò rājana senayòra ubhayòra mataḥ taṃ paṭaca cara hantāraṃ lakṣmaṇaḥ samavārayata sa lakṣmaṇasyeṣva asanaṃ chittvā lakṣma ca bhārata lakṣmaṇe śarajālāni visṛjana bahva aśòbhata vikarṇasa tu mahāprājñò yājñaseniṃ śikhaṇḍinama paryavārayada āyāntaṃ yuvānaṃ samare yuvā tatasa tama iṣujālena yājñaseniḥ samāvṛṇòta vidhūya tada bāṇajālaṃ babhau tava sutò balī aṅgadò 'bhimukhaḥ śūrama uttamaujasama āhave daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ vatsadantaira avārayata sa saṃprahārasa tumulasa tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ sainikānāṃ ca sarveṣāṃ tayòśa ca parītivardhanaḥ durmukhasa tu maheṣvāsò vīraṃ puru jitaṃ balī daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ kuntibhòjama avārayata sa durmukhaṃ bharuvòra madhye nārācena vayatāḍayata tasya tada vibabhau vaktraṃ sa nālama iva paṅkajama karṇasa tu kekayāna bharātṝna pañca lòhitaka dhavajāna daròṇāyābhimukhaṃ yātāña śaravarṣaira avārayata te cainaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ śaravrātaira avākirana sa ca tāṃśa chādayāma āsa śarajālaiḥ punaḥ punaḥ naiva karṇò na te pañca dadṛśura bāṇasaṃvṛtāḥ sāśvasūta dhavajarathāḥ parasparaśarācitāḥ putrasa te durjayaśa caiva jayaśa ca vijayaśa ca ha nīlaṃ kāśyaṃ jayaṃ śūrāsa tarayasa tarīna paratyavārayana tada yuddhama abhavada ghòrama īkṣitṛprītivardhanama siṃhavyāghra tarakṣūṇāṃ yathebha mahiṣarṣabhaiḥ kaṣemadhūrti bṛhantau tau bharātarau sātvataṃ yudhi daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ śaraisa tīkṣṇaisa tatakṣatuḥ tayòsa tasya ca tada yuddhama atyadbhutama ivābhavata siṃhasya davipamukhyābhyāṃ parabhinnābhyāṃ yathā vane rājānaṃ tu tathāmbaṣṭhama ekaṃ yuddhābhinandinama cedirājaḥ śarāna asyana karuddhò daròṇāda avārayata tama ambaṣṭhò 'sathi bhedinyā niravidhyaca chalākayā sa tayaktvā sa śaraṃ cāpaṃ rathāda bhūmima athāpatata vārdhakṣemiṃ tu vārṣṇeyaṃ kṛpaḥ śāradvataḥ śaraiḥ akṣudraḥ kaṣudrakaira daròṇāta karuddha rūpama avārayata yudhyantau kṛpa vārṣṇeyau ye 'paśyaṃśa citrayòdhinau te yuddhasaktamanasò nānyā bubudhire kariyāḥ saumadatttisa tu rājānaṃ maṇimantama atandritama paryavārayada āyāntaṃ yaśò daròṇasya vardhayana sa saumadattesa tavaritaśa chittveṣva asana ketane punaḥ patākāṃ sūtaṃ ca chattraṃ cāpātayada rathāta athāplutya rathāta tūrṇaṃ yūpaketura amitrahā sāśvasūta dhavajarathaṃ taṃ cakarta varāsinā rathaṃ ca savaṃ samāsthāya dhanura ādāya cāparama savayaṃ yacchana hayāna rājana vayadhamata pāṇḍavīṃ camūma musalaira mudgaraiśa cakraira bhiṇḍipālaiḥ paraśvadhaiḥ pāṃsuvātāgnisalilaira bhasma lòṣṭha tṛṇadrumaiḥ ārujana pararujana bhañjana nighnana vidrāvayana kaṣipana senāṃ vibhīṣayanna āyāda daròṇa parepsura ghaṭòtcakaḥ taṃ tu nānāpraharaṇaira nānā yuddhaviśeṣaṇaiḥ rākṣasaṃ rākṣasaḥ karuddha samājaghne haya alambusaḥ tayòra tada abhavada yuddhaṃ rakṣò garāmaṇi mukhyayòḥ tādṛga yādṛka purāvṛttaṃ śambarāmara rājayòḥ evaṃ davaṃdva śatānya āsana rathavāraṇavājināma padātīnāṃ ca bhadraṃte tava teṣāṃ ca saṃkulama naitādṛśò dṛṣṭapūrvaḥ saṃgrāmò naiva ca śarutaḥ daròṇasyābhāva bhāveṣu parasaktānāṃ yathābhavata idaṃ ghòrama idaṃ citrama idaṃ raudrama iti parabhò tatra yuddhānya adṛśyanta paratatāni bahūni ca [dhṛ] teṣva evaṃ saṃnivṛtteṣu paratyudyāteṣu bhāgaśaḥ kathaṃ yuyudhire pārthā māmakāśa ca tarasvinaḥ kima arjunaśa cāpya akaròta saṃśaptakabalaṃ parati saṃśaptakā vā pārthasya kima akurvata saṃjaya [sa] tathā teṣu nivṛtteṣu paratyudyāteṣu bhāgaśaḥ savayama abhyadravada bhīmaṃ nāgānīkena te sutaḥ sa nāga iva nāgena gòvṛṣeṇeva gòvṛṣaḥ samāhūtaḥ savayaṃ rājñā nāgānīkama upādravata sa yuddhakuśalaḥ pārthò bāhuvīryeṇa cānvitaḥ abhinata kuñjarānīkama acireṇaiva māriṣa te gajā girisaṃkāśāḥ kaṣarantaḥ sarvatò madama bhīmasenasya nārācaira vimukhā vimadī kṛtāḥ vidhameda abhrajālāni yathā vāyuḥ samantataḥ vayadhamata tānya anīkāni tathaiva pavanātmajaḥ sa teṣu visṛjana bāṇāna bhīmò nāgeṣva aśòbhata bhuvaneṣva iva sarveṣu gabhastīna uditò raviḥ te bhīma bāṇaiḥ śataśaḥ saṃsyūtā vibabhura gajāḥ gabhastibhira ivārkasya vayòmni nānā balāhakāḥ tathā gajānāṃ kadanaṃ kurvāṇama anilātmajama karuddhò duryòdhanò 'bhayetya paratyavidhyaca chitaiḥ śaraiḥ tataḥ kaṣaṇena kaṣitipaṃ kaṣatajapratimekṣaṇaḥ kaṣayaṃ ninīṣura niśitaira bhīmò vivyādha patribhiḥ sa śarārpita sarvāṅgaḥ karuddhò vivyādha pāṇḍavama nārācaira arkaraśmya ābhaira bhīmasenaṃ samayanna iva tasya nāgaṃ maṇimayaṃ ratnacitraṃ dhavaje sathitama bhallābhyāṃ kārmukaṃ caiva kaṣipraṃ ciccheda pāṇḍavaḥ duryòdhanaṃ pīḍyamānaṃ dṛṣṭvā bhīmena māriṣa cukṣòbhayiṣura abhyāgāda aṅgò mātaṅgama āsthitaḥ tama āpatantaṃ mātaṅgama ambudapratimasvanama kumbhāntare bhīmasenò nārācenārdayada bhṛśama tasya kāyaṃ vinirbhidya mamajja dharaṇītale tataḥ papāta daviradò vajrāhata ivācalaḥ tasyāvarjitanāgasya mecchasyāvapatiṣyataḥ śiraśa ciccheda bhallena kaṣiprakārī vṛkòdaraḥ tasmina nipatite vīre saṃprādravata sā camūḥ saṃbhrāṃtāśvadviparathā padātīna avamṛdnatī teṣva anīkeṣu sarveṣu vidravatsu samantataḥ parāgjyòtiṣasa tatò bhīmaṃ kuñjareṇa samādravata yena nāgena maghavāna ajayada daityadānavāna sa nāgapravarò bhīmaṃ sahasā samupādravata śaravaṇābhyāma athò padbhyāṃ saṃhatena kareṇa ca vayāvṛttanayanaḥ karuddhaḥ paradahanna iva pāṇḍavama tataḥ sarvasya sainyasya nādaḥ samabhavana mahāna hāhā vinihatò bhīmaḥ kuñjareṇeti māriṣa tena nādena vitrastā pāṇḍavānāma anīkinī samahābhyadravada rājana yatra tasthau vṛkòdaraḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā hataṃ matvā vṛkòdarama bhagadattaṃ sapāñcālaḥ sarvataḥ samavārayata taṃ rathai rathināṃ śareṣṭhāḥ parivārya samantataḥ avākiraña śairasa tīkṣṇaiḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ sa vighātaṃ pṛṣatkānāma aṅkuśena samācarana gajena pāṇḍupāñcālāna vayadhamata parvateśvaraḥ tada adbhutama apaśyāma bhagadattasya saṃyuge tathā vṛddhasya caritaṃ kuñjareṇa viśāṃ pate tatò rājā daśārṇānāṃ parāgjyòtiṣama upādravata tiryaga yātena nāgena sa madenāśu gāminā tayòra yuddhaṃ samabhavana nāgayòra bhīmarūpayòḥ sa pakṣayòḥ parvatayòra yathā sa darumayòḥ purā parāgjyòtiṣapatera nāgaḥ saṃnipatyāpavṛtya ca pārśve daśārṇādhipatera bhittvā nāgama apātayata tòmaraiḥ sūryaraśmya ābhaira bhagadattò 'tha saṃpabhiḥ jaghāna daviradasthaṃ taṃ śatruṃ paracalitāsanama upasṛtya tu rājānaṃ bhagadattaṃ yudhiṣṭhiraḥ rathānīkena mahatā sarvataḥ paryavārayata sa kuñjarasthò rathibhiḥ śuśubhe sarvatòvṛtaḥ parvate vanamadhyasthò javalanna iva hutāśanaḥ maṇḍalaṃ sarvataḥ śaliṣṭaṃ rathināma ugradhanvināma kiratāṃ śaravarṣāṇi sa nāgaḥ paryavartata tataḥ parāgjyòtiṣò rājā parigṛhya daviparṣabhama pareṣayāma āsa sahasā yuyudhānarathaṃ parati śineḥ pautrasya tu rathaṃ parigṛhya mahādvipaḥ abhicikṣepa vegena yuyudhānasa tava apākramata bṛhataḥ saindhavāna aśvāna samutthāpya tu sārathiḥ tasthau sātyakima āsādya saṃplutasa taṃ rathaṃ punaḥ sa tu labdhvāntaraṃ nāgasa tavaritò rathamaṇḍalāta niścakrāma tataḥ sarvāna paricikṣepa pārthivāna te tava āśugatinā tena tarāsyamānā nararṣabhāḥ tama ekaṃ daviradaṃ saṃkhye menire śataśò nṛpāḥ te jagasthena kālyante bhagadattena pāṇḍavāḥ airāvatasthena yathā devarājena dānavāḥ teṣāṃ paradravatāṃ bhīmaḥ pāñcālānāma itasa tataḥ gajavājikṛtaḥ śabdaḥ sumahāna samajāyata bhagadattena samare kālyamāneṣu pāṇḍuṣu parāgjyòtiṣama abhikruddhaḥ punara bhīmaḥ samabhyayāta tasyābhidravatò vāhāna hastamuktena vāriṇā siktvā vayatrāsayana nāgasa te pārthama aharaṃsa tataḥ tatasa tama abhyayāta tūrṇaṃ ruci parvākṛtī sutaḥ samukṣaña śaravarṣeṇa rathasthò 'natakasaṃnibhaḥ tatò ruciraparvāṇaṃ śareṇa nataparvaṇā suparvā parvata patira ninye vaivasvatakṣayama tasmina nipatite vīre saubhadrò daraupadī sutāḥ cekitānò dhṛṣṭaketura yuyutsuśa cārdayana davipama ta enaṃ śaradhārābhira dhārābhira iva tòyadāḥ siṣicura bhairavāna nādāna vinadantò jighāṃsavaḥ tataḥ pārṣṇyaṅkuśāṅguṣṭhaiḥ kṛtinā còditò davipaḥ parasārita karaḥ parāyāta satabdhakarṇekṣaṇò darutama sò 'dhiṣṭhāya padā vāhāna yuyutsòḥ sūtama ārujata putrasa tu tava saṃbhrāntaḥ saubhadrasyāplutò rathama sa kuñjarasthò visṛjanna iṣūna ariṣu pārthivaḥ babhau raśmīna ivādityò bhuvaneṣu samutsṛjana tama ārjunira davādaśabhira yuyutsura daśabhiḥ śaraiḥ taribhisa taribhira daraupadeyā dhṛṣṭaketuśa ca vivyadhuḥ sò 'riyatnārpitaira bāṇaira ācitò daviradò babhau saṃsyūta iva sūryasya raśmibhira jaladò mahāna niyantuḥ śilpayatnābhyāṃ pareṣitò 'riśarārditaḥ paricikṣepa tāna nāgaḥ sa ripūna savyadakṣiṇama gòpāla iva daṇḍena yathā paśugaṇāna vane āveṣṭayata tāṃ senāṃ bhagadattasa tathā muhuḥ kaṣipraṃ śayenābhipannānāṃ vāyasānāma iva savanaḥ babhūva pāṇḍaveyānāṃ bhṛśaṃ vidravatāṃ savanaḥ sa nāgarājaḥ paravarāṅkuśāhataḥ; purā sa pakṣò 'darivarò yathā nṛpa bhayaṃ tathā ripuṣu samādadhada bhṛśaṃ; vaṇiga gaṇānāṃ kaṣubhitò yathārṇavaḥ tatò dhavanira daviradarathāśvapārthivaira; bhayāda daravadbhira janitò 'tibhairavaḥ kaṣitiṃ viyada dayāṃ vidiśò diśasa tathā; samāvṛṇòta pārthivasaṃyuge tadā sa tena nāgapravareṇa pārthivò; bhṛśaṃ jagāhe daviṣatāma anīkinīma purā suguptāṃ vibudhaira ivāhave; viròcanò devavarūthinīma iva bhṛśaṃ vavau javalanasakhò viyada rajaḥ; samāvṛṇòna muhura api caiva sainikāna tama ekanāgaṃ gaṇaśò yathā gajāḥ; samantatò darutama iva menire janāḥ [sa] yana māṃ pārthasya saṃgrāme karmāṇi paripṛcchasi taca chṛṇuṣva mahārāja pārthò yada akaròna mṛdhe rajò dṛṣṭvā samudbhūtaṃ śarutvā ca gajanisvanama bhajyatāṃ bhagadattena kaunteyaḥ kṛṣṇama abravīta yathā parāgjyòtiṣò rājā gajena madhusūdana tavaramāṇò 'bhayatikrāntò dharuvaṃ tasyaiṣa nisvanaḥ indrāda anavaraḥ saṃkhye gajayānaviśāradaḥ parathamò vā davitīyò vā pṛthivyāma iti me matiḥ sa cāpi daviradaśreṣṭhaḥ sadā paratigajò yudhi sarvaśabdātigaḥ saṃkhye kṛtakarmā jitaklamaḥ sahaḥ śastranipātānāma agnisparśasya cānagha sa pāṇḍava balaṃ vayaktama adyaikò nāśayiṣyati na cāvābhyāma ṛte 'nayò 'sati śaktasa taṃ paratibādhituma tavaramāṇasa tatò yāhi yataḥ parāgjyòtiṣādhipaḥ śakra sakhyāda davipabalaira vayasā cāpi vismitama adyainaṃ pareṣayiṣyāmi balahantuḥ pariyātithima vacanāda atha kṛṣṇasa tu parayayau savyasācinaḥ dāryate bhagadattena yatra pāṇḍava vāhinī taṃ parayāntaṃ tataḥ paścāda āhvayantò mahārathāḥ saṃśaptakāḥ samāròhana sahasrāṇi caturdaśa daśaiva tu sahasrāṇi tarigartānāṃ narādhipa catvāri tu sahasrāṇi vāsudevasya ye 'nugāḥ dāryamāṇāṃ camūṃ dṛṣṭvā bhagadattena māriṣa āhūyamānasya ca taira abhavada dhṛdayaṃ davidhā kiṃ nu śareyaḥ karaṃ karma bhaveda iti vicintayana itò vā vinivarteyaṃ gaccheyaṃ vā yudhiṣṭhirama tasya buddhyā vicāryaitada arjunasya kurūdvaha abhavada bhūyasī buddhiḥ saṃśaptakavadhe sathirā sa saṃnivṛttaḥ sahasā kapipravara ketanaḥ ekò rathasahasrāṇi nihantuṃ vāsavī raṇe sā hi duryòdhanasyāsīna matiḥ karṇasya còbhayòḥ arjunasya vadhòpāye tena davaidhama akalpayata sa tu saṃvartayāma āsa davaidhī bhāvena pāṇḍavaḥ rathena tu rathāgryāṇāma akaròta tāṃ mṛṣā tadā tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇāma vayasṛjanna arjune rājana saṃśaptakamahārathāḥ naiva kuntīsutaḥ pārthò naiva kṛṣṇò janārdanaḥ na hayā na rathò rājana dṛśyante sama śaraiśa citāḥ yadā mòhama anuprāptaḥ sa savedaśa ca janārdanaḥ tatasa tāna parāyaśaḥ pārthò vajrāstreṇa nijaghnivāna śataśaḥ pāṇayaśa chinnāḥ seṣu jayātalakārmukāḥ ketavò vājinaḥ sūtā rathinaśa cāpatana kaṣitau darumācalāgrāmbudharaiḥ samarūpāḥ sukalpitāḥ hatāròhāḥ kaṣitau petura davipāḥ pārtha śarāhatāḥ vipra viddha kuthā valgāśa chinnabhāṇḍāḥ parāsavaḥ sāròhāsa turagāḥ petura mathitāḥ pārtha mārgaṇaiḥ sarṣṭi carmāsi nakharāḥ sa mudgaraparaśvadhāḥ saṃchinnā bāhavaḥ petura nṛṇāṃ bhallaiḥ kirīṭinā bālādityāmbujendūnāṃ tulyarūpāṇi māriṣa saṃchinnānya arjuna śaraiḥ śirāṃsya urvīṃ parapedire jajvālālaṃkṛtaiḥ senāpatribhiḥ parāṇabhòjanaiḥ nānā liṅgaira adāmitrāna karuddhe nighnati phalgune kaṣòbhayantaṃ tadā senāṃ daviradaṃ nalinīma iva dhanaṃjayaṃ bhūtagaṇāḥ sādhu sādhva itya apūjayana dṛṣṭvā tata karma pārthasya vāsavasyeva mādhavaḥ vismayaṃ paramaṃ gatvā talama āhatya pūjayata tataḥ saṃśaptakāna hatvā bhūyiṣṭhaṃ ye vayavasthitāḥ bhagadattāya yāhīti pārthaḥ kṛṣṇama acòdayata [sa] yiyāsatasa tataḥ kṛṣṇaḥ pārthasyāśvāna manòjavāna apraiṣīda dhemasaṃchannāna daròṇānīkāya pāṇḍurāna taṃ parayāntaṃ kuruśreṣṭhaṃ savāṃsa tarātuṃ daròṇa tāpitāna suśarmā bharātṛbhiḥ sārdhaṃ yuddhārthī pṛṣṭhatò 'navayāta tataḥ śavetahayaḥ kṛṣṇama abravīda ajitaṃ jayaḥ eṣa māṃ bharātṛbhiḥ sārdhaṃ suśarmāhvayate 'cayuta dīryate còttareṇaitata sainyaṃ naḥ śatrusūdana davaidhī bhūtaṃ manò me 'daya kṛtaṃ saṃśaptakaira idama kiṃ nu saṃśaptakāna hanmi savāna rakṣāmya ahitārditāna iti me tavaṃ mataṃ vettha tatra kiṃ sukṛtaṃ bhaveta evama uktasa tu dāśārhaḥ sayandanaṃ paratyavartayata yena tarigartādhipatiḥ pāṇḍavaṃ samupāhvayata tatò 'rajunaḥ suśarmāṇaṃ viddhvā saptabhira āśugaiḥ dhavajaṃ dhanuśa cāsya tathā kaṣurābhyāṃ samakṛntata tarigartādhipateśa cāpi bharātaraṃ ṣaḍbhira āyasaiḥ sāśvaṃ sasūtaṃ tavaritaḥ pārthaḥ paraiṣīda yamakṣayama tatò bhujaga saṃkāśāṃ suśarmā śaktima āyasīma cikṣepārjunama ādiśya vāsudevāya tòmarama śaktiṃ taribhiḥ śaraiśa chittvā tòmaraṃ taribhira arjunaḥ suśarmāṇaṃ śaravrātaira mòhayitvā nayavartata taṃ vāsavama ivāyāntaṃ bhūri varṣaśaraughiṇama rājaṃsa tāvaka sainyānāṃ nògraṃ kaśa cida avārayata tatò dhanaṃjayò bāṇaisa tata eva mahārathāna āyāda vinighnana kauravyāna dahana kakṣama ivānalaḥ tasya vegama asahyaṃ tu kuntīputrasya dhīmataḥ nāśaknuvaṃsa te saṃsòḍhuṃ saparśama agnera iva parajāḥ saṃveṣṭayanna anīkāni śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ suparṇapātavada rājanna āyāta parāgjyòtiṣaṃ parati yata tadānāmayaña jiṣṇura bharatānāma apāyināma dhanuḥ kaṣemakaraṃ saṃkhye daviṣatāma aśruvardhanama tada eva tava putrasya rājana durdyūta devinaḥ kṛte kaṣatravināśāya dhanura āyacchada arjunaḥ tathā vikṣòbhyamāṇā sā pārthena tava vāhinī vayadīryata mahārāja naura ivāsādya parvatama tatò daśasahasrāṇi nayavartanta dhanuṣmatāma matiṃ kṛtvā raṇe karuddhā vīrā jayaparājaye vayapetahṛdayatrāsa āpada dharmātigò rathaḥ ārchata pārthò guruṃ bhāraṃ sarvabhāra sahò yudhi yathā naḍa vanaṃ karuddhaḥ parabhinnaḥ ṣaṣṭihāyanaḥ mṛdnīyāta tadvada āyastaḥ pārthò 'mṛdnāca camūṃ tava tasmina paramathite sainye bhagadattò narādhipaḥ tena nāgena sahasa dhanaṃjayama upādravata taṃ rathena naravyāghraḥ paratyagṛhṇāda abhītavata sa saṃnipātasa tumulò babhūva rathanāgayòḥ kalpitābhyāṃ yathāśāstraṃ rathena ca gajena ca saṃgrāme ceratura vīrau bhagadatta dhanaṃjayau tatò jīmūtasaṃśākāna nāgāda indra ivābhibhūḥ abhyavarṣaca charaugheṇa bhagadattò dhanaṃjayama sa cāpi śaravarṣaṃ taca charavarṣeṇa vāsaviḥ aprāptama eva ciccheda bhagadattasya vīryavāna tataḥ parāgjyòtiṣò rājā śaravarṣaṃ nivārya tata śaraira jaghne mahābāhuṃ pārthaṃ kṛṣṇaṃ ca bhārata tataḥ sa śarajālena mahatābhyavakīrya tau còdayāma āsa taṃ nāgaṃ vadhāyācyutapārthayòḥ tama āpatantaṃ daviradaṃ dṛṣṭvā karuddhama ivāntakama cakre 'pasavyaṃ tavaritaḥ sayandanena janārdanaḥ saṃprāptama api neyeṣa parāvṛttaṃ mahādvipama sāròhaṃ mṛtyusātkartuṃ samarana dharmaṃ dhanaṃjayaḥ sa tu nāgò daviparathāna hayāṃśa cārujya māriṣa parāhiṇòna mṛtyulòkāya tatò 'karudhyada dhanaṃjayaḥ [dhṛ] tathā karuddhaḥ kima akaròda bhagadattasya pāṇḍavaḥ parāgjyòtiṣò vā pārthasya tana me śaṃsa yathātathama [sa] parāgjyòtiṣeṇa saṃsaktāva ubhau dāśārha pāṇḍavau mṛtyòra ivāntikaṃ parāptau sarvabhūtāni menire tathā hi śaravarṣāṇi pātayatya aniśaṃ parabhò bhagadattò gajaskandhāta kṛṣṇayòḥ sayandanasthayòḥ atha kārṣṇāyasaira bāṇaiḥ pūrṇakārmukaniḥsṛtaiḥ avidhyada devakīputraṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ agnisparśa samāsa tīkṣṇā bhagadattena còditāḥ nirbhidya devakīputraṃ kaṣitiṃ jagmuḥ śarāsa tataḥ tasya pārthò dhanuśa chittvā śarāvāpaṃ nihatya ca lāḍayanna iva rājānaṃ bhagadattama ayòdhayata sò 'rakaraśmi nibhāṃsa tīkṣṇāṃsa tòmarāna vai caturdaśa parerayata savyasācī tāṃsa taridhaikaikama athācchinata tatò nāgasya tada varma vayadhamata pākaśāsaniḥ śarajālena sa babhau vayabhraḥ parvatarāḍa iva tataḥ parāgjyòtiṣaḥ śaktiṃ hemadaṇḍāma ayasmayīma vayasṛjada vāsudevāya davidhā tāma arjunò 'cachinata tataśa chatraṃ dhavajaṃ caiva chittvā rājñò 'rajunaḥ śaraiḥ vivyādha daśabhisa tūrṇama utsmayana parvatādhipama sò 'tividdhò 'rajuna śaraiḥ supuṅkhaiḥ kaṅkapatribhiḥ bhagadattasa tataḥ karuddhaḥ pāṇḍavasya mahātmanaḥ vayasṛjata tòmarāna mūrdhni śavetāśvasyònnanāda ca taira arjunasya samare kirīṭaṃ parivartitama parivṛttaṃ kirīṭaṃ taṃ yamayanna eva phalgunaḥ sudṛṣṭaḥ kariyatāṃ lòka iti rājānama abravīta evama uktasa tu saṃkruddhaḥ śaravarṣeṇa pāṇḍavama abhyavarṣata sa gòvindaṃ dhanura ādāya bhasvarama tasya pārthò dhanuśa chittvā tūṇīrāna saṃnikṛtya ca tavaramāṇò davisaptatyā sarvamarmasva atāḍayata viddhasa tathāpya avyathitò vaiṣṇavāstrama udīrayana abhimantryāṅkuśaṃ karuddhò vayasṛjata pāṇḍavòrasi visṛṣṭaṃ bhagadattena tada astraṃ sarvaghātakama urasā paratijagrāha pārthaṃ saṃchādya keśavaḥ vaijayantya abhavana mālā tada astraṃ keśavòrasi tatò 'rajunaḥ kalāntamanāḥ keśavaṃ paratyabhāṣata ayudhyamānasa turagāna saṃyantāsmi janārdana itya uktvā puṇḍarīkākṣa paratijñāṃ savāṃ na rakṣasi yadyāhaṃ vayasanī vā sayāma aśaktò vā nivāraṇe tatasa tavayaivaṃ kāryaṃ sayāna na tu kāryaṃ mayi sathite sa bāṇaḥ sadhanuśa cāhaṃ sa surāsuramānavāna śaktò lòkāna imāña jetuṃ taca cāpi viditaṃ tava tatò 'rajunaṃ vāsudevaḥ paratyuvācārthavada vacaḥ śṛṇu guhyama idaṃ pārtha yathāvṛttaṃ purānagha caturmūrtira ahaṃ śaśvala lòkatrāṇārthama udyataḥ ātmānaṃ paravibhajyeha lòkānāṃ hitama ādadhe ekā mūrtisa tapaścaryāṃ kurute me bhuvi sathitā aparā paśyati jagata kurvāṇaṃ sādhvasādhunī aparā kurute karma mānuṣaṃ lòkama āśritā śete caturthī tava aparā nidrāṃ varṣasahasrikāma yāsau varṣasahasrānte mūrtira uttiṣṭhate mama varārhebhyò varāña śareṣṭhāṃsa tasmina kāle dadāti sā taṃ tu kālama anuprāptaṃ viditvā pṛthivī tadā parāyācata varaṃ yaṃ māṃ narakārthāya taṃ śṛṇu devānāma asurāṇāṃ ca avadhyasa tanayò 'satu me upetò vaiṣṇavāstreṇa tana me tavaṃ dātuma arhasi evaṃ varama ahaṃ śarutvā jagatyāsa tanaye tadā amòghama astrama adadaṃ vaiṣṇavaṃ tada ahaṃ purā avòcaṃ caitada astraṃ vai haya amòghaṃ bhavatu kaṣame narakasyābhirakṣārthaṃ nainaṃ kaśa cida vadhiṣyati anenāstreṇa te guptaḥ sutaḥ parabalārdanaḥ bhaviṣyati durādharṣaḥ sarvalòkeṣu sarvadā tathetya uktvā gatā devī kṛtakāmā manasvinī sa cāpya āsīda durādharṣò narakaḥ śatrutāpanaḥ tasmāta parāgjyòtiṣaṃ parāptaṃ tada astraṃ pārtha māmakama nāsyāvadhyò 'sati lòkeṣu sendrarudreṣu māriṣa tana mayā tavatkṛtenaitada anyathā vayapanāśitama viyuktaṃ paramāstreṇa jahi pārtha mahāsurama vairiṇaṃ yudhi durdharṣaṃ bhagadattaṃ suradviṣama yathāhaṃ jaghnivāna pūrvaṃ hitārthaṃ narakaṃ tathā evama uktasa tataḥ pārthaḥ keśavena mahātmanā bhagadattaṃ śitaira bāṇaiḥ sahasā samavākirata tataḥ pārthò mahābāhura asaṃbhrāntò mahāmanāḥ kumbhayòra antare nāgaṃ nārācena samārpayata samāsādya tu taṃ nāgaṃ bāṇò vajra ivācalama abhyagāta saha puṅkhena valmīkama iva pannagaḥ sa tu viṣṭabhya gātrāṇi dantābhyāma avaniṃ yayau nadanna ārtasvaraṃ parāṇāna utsasarja mahādvipaḥ tataśa candrārdhabimbena śareṇa nataparvaṇā bibheda hṛdayaṃ rājñò bhagadattasya pāṇḍavaḥ sa bhinnahṛdayò rājā bhagadattaḥ kirīṭinā śarāsanaṃ śarāṃśa caiva gatāsuḥ paramumòca ha śirasasa tasya vibhraṣṭaḥ papāta ca varāṅkuśaḥ nālatāḍana vibhraṣṭaṃ palāśaṃ nalināda iva sa hemamālī tapanīyabhāṇḍāta; papāta nāgāda girisaṃnikāśāta supuṣpitò mārutavegarugṇò; mahīdharāgrāda iva karṇikāraḥ nihatya taṃ narapatima indra vikramaṃ; sakhāyama indrasya tathaindrira āhave tatò 'parāṃsa tava jayakāṅkṣiṇò narāna; babhañja vāyura balavāna darumāna iva [sa] pariyama indrasya satataṃ sakhāyama amitaujasama hatvā parāgjyòtiṣaṃ pārthaḥ paradakṣiṇama avartata tatò gāndhārarājasya sutau parapuraṃjayau ārchetāma arjunaṃ sakhye bharātarau vṛṣakācalau tau sametyārjunaṃ vīrau puraḥ paścāca ca dhanvinau avidhyetāṃ mahāvegaira niśitaira āśugaira bhṛśama vṛṣakasya hayāna sūtaṃ dhanuśa chatraṃ rathaṃ dhavajama tilaśò vayadhamata pārthaḥ saubalasya śitaiḥ śaraiḥ tatò 'rajunaḥ śaravrātaira nānāpraharaṇaira api gāndhārāna vayākulāṃśa cakre saubala paramukhāna punaḥ tataḥ pañcaśatāna vīrāna gāndhārāna udyatāyudhāna parāhiṇòna mṛtyulòkāya karuddhò bāṇaira dhanaṃjayaḥ hatāśvāta tu rathāta tūrṇama avatīrya mahābhujaḥ āruròha rathaṃ bharātura anyaca ca dhanura ādade tāva ekarathama ārūḍhau bharātarau vṛṣakācalau śaravarṣeṇa bībhatsuma avidhyetāṃ punaḥ punaḥ sayālau tava mahātmānau rājānau vṛṣakācalau bhṛśaṃ nijaghnatuḥ pārthama indraṃ vṛtrabalāva iva labdhalakṣyau tu gāndhārāva ahatāṃ pāṇḍavaṃ punaḥ nidāghavārṣikau māsau lòkaṃ gharmāmbubhira yathā tau rathasthau naravyāghrau rājānau vṛṣakācalau saṃśliṣṭāṅgau sathitau rājaña jaghānaikeṣuṇārjunaḥ tau rathāta samiha saṃkāśau lòhitākṣau mahābhujau gatāsū petatura vīrau sòdaryāva ekalakṣaṇau tayòra dehau rathāda bhūmiṃ gatau bandhujanapriyau yaśò daśa diśaḥ puṇyaṃ gamayitvā vayavasthitau dṛṣṭvā vinihatau saṃkhye mātulāva apalāyinau bhṛśaṃ mumucura aśrūṇi putrāsa tava viśāṃ pate nihatau bharātarau dṛṣṭvā māyā śataviśāradaḥ kṛṣṇau saṃmòhayana māyāṃ vidadhe śakunisa tataḥ laguṇāyò guḍāśmānaḥ śataghnyaśa ca sa śaktayaḥ gadāparighanistriṃśa śūlamudgara pāṭṭiśāḥ sa kampanarṣṭi nakharā musalāni paraśvadhāḥ kaṣurāḥ kaṣura paranālīkā vatsadantāsa tarisaṃdhinaḥ cakrāṇi viśikhāḥ parāsā vividhānya āyudhāni ca parapetuḥ sarvatò digbhyaḥ paradigbhyaśa cārjunaṃ parati kharòṣṭramahiṣāḥ siṃhā vayāghrāḥ sṛmara cillikāḥ ṛkṣāḥ sālāvṛkā gṛdhrāḥ kapayò 'tha sarīsṛpāḥ vividhāni ca rakṣāṃsi kaṣudhitānya arjunaṃ parati saṃkruddhānya abhyadhāvanta vividhāni vayāṃsi ca tatò divyāstravica chūraḥ kuntīputrò dhanaṃjayaḥ visṛjanna iṣujālāni sahasā tānya atāḍayata te hanyamānāḥ śūreṇa paravaraiḥ sāyakaira dṛḍhaiḥ viruvantò mahārāvāna vineśuḥ sarvatò hatāḥ tatasa tamaḥ parādurabhūda arjunasya rathaṃ parati tasmāca ca tamasò vācaḥ karūrāḥ pārthama abhartsayana tata tamò 'satreṇa mahatā jayòtiṣeṇārjunò 'vadhīta hate tasmiña jalaughāsa tu parādurāsana bhayānakāḥ ambhasasa tasya nāśārthama ādityāstrama athārjunaḥ parāyuṅktāmbhasa tatasa tena parāyaśò 'satreṇa śòṣitama evaṃ bahuvidhā māyāḥ saubalasya kṛtāḥ kṛtāḥ jaghānāstra balenāśu parahasanna arjunasa tadā tathā hatāsu māyāsu tarastò 'rajuna śarāhataḥ apāyāja javanaira aśvaiḥ śakuniḥ parākṛtò yathā tatò 'rajunò 'satravica charaiṣṭhyaṃ darśayanna ātmanò 'riṣu abhyavarṣaca charaugheṇa kauravāṇāma anīkinīma sā hanyamānā pārthena putrasya tava vāhinī davaidhī bhūtā mahārāja gaṅgevāsādya parvatama daròṇama evānvapadyanta ke cita tatra mahārathāḥ ke cida duryòdhanaṃ rājanna ardyamānāḥ kirīṭinā nāpaśyāma tatasa tava etata sainyaṃ vai tamasāvṛtama gāṇḍīvasya ca nirghòṣaḥ śarutò dakṣiṇatò mayā śaṅkhadundubhinirghòṣaṃ vāditrāṇāṃ ca nisvanama gāṇḍīvasya ca nirghòṣò vayatikramyāspṛśada divama tataḥ punara dakṣiṇataḥ saṃgrāmaśa citrayòdhināma suyuddhama arjunasyāsīda ahaṃ tu daròṇama anvagāma nānāvidhānya anīkāni putrāṇāṃ tava bhārata arjunò vayadhamata kāle divīvābhrāṇi mārutaḥ taṃ vāsavama ivāyāntaṃ bhūrivarṣaśaraughiṇama maheṣvāsaṃ naravyāghraṃ nògraṃ kaśa cida avārayata te hanyamānāḥ pārthena tavadīyā vayathitā bhṛśama savāna eva bahavò jaghnura vidravantasa tatasa tataḥ te 'rajunena śarā muktāḥ kaṅkapatrāsa tanucchidaḥ śalabhā iva saṃpetuḥ saṃvṛṇvānā diśò daśa turagaṃ rathinaṃ nāgaṃ padātima api māriṣa vinirbhidya kaṣitiṃ jagmura valmīkama iva pannagāḥ na ca davitīyaṃ vayasṛjata kuñjarāśvanareṣu saḥ pṛthaga ekaśarārugṇā nipetusa te gatāsavaḥ hataira manuṣyaisa turagaiśa ca sarvataḥ; śarābhivṛṣṭaira daviradaiśa ca pātitaiḥ tadā śavagòmāyu baḍābhināditaṃ; vicitrama āyòdha śirò babhūva ha pitā sutaṃ tayajati suhṛda varaṃ suhṛta; tathaiva putraḥ pitaraṃ śarāturaḥ savarakṣaṇe kṛtamatayasa tadā janāsa; tayajanti vāhāna api pārtha pīḍitāḥ [dhṛ] teṣva anīkeṣu bhagneṣu pāṇḍuputreṇa saṃjaya calitānāṃ darutānāṃ ca kathama āsīna manò hi vaḥ anīkānāṃ parabhagnānāṃ vayavasthānama apaśyatāma duṣkaraṃ patisaṃdhānaṃ tana mamācakṣva saṃjaya [sa] tathāpi tava putrasya pariyakāmā viśāṃ pate yaśaḥ paravīrā lòkeṣu rakṣantò daròṇama anvayuḥ samudyateṣu śastreṣu saṃprāpte ca yudhiṣṭhire akurvanna ārya karmāṇi bhairave satyabhītavata antaraṃ bhīmasenasya parāpatanna amitaujasaḥ sātyakeśa caiva śūrasya dhṛṣṭadyumnasya cābhibhò daròṇaṃ daròṇama iti karūrāḥ pāñcālāḥ samacòdayana mā daròṇama iti putrāsa te kurūna sarvāna acòdayana daròṇaṃ daròṇama iti haya eke mā daròṇama iti cāpare kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca daròṇa dayūtama avartata yaṃ yaṃ sama bhajate daròṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajama tatra tatra sama pāñcālyò dhṛṣṭadyumnò 'tha dhīyate yathābhāgaviparyāse saṃgrāme bhairave sati vīrāḥ samāsadana vīrāna agacchana bhīravaḥ parāna akampanīyāḥ śatrūṇāṃ babhūvusa tatra pāṇḍavāḥ akampayaṃsa tava anīkāni samarantaḥ kaleśama ātmanaḥ te tava amarṣavaśaṃ parāptā harīmantaḥ savattva còditāḥ tayaktvā parāṇāna nayavartanta ghanantò daròṇaṃ mahāhave ayasāma iva saṃpātaḥ śilānāma iva cābhavata dīvyatāṃ tumule yuddhe parāṇaira amitatejasāma na tu samaranti saṃgrāmama api vṛddhāsa tathāvidhama dṛṣṭapūrvaṃ mahārāja śarutapūrvama athāpi vā parākampateva pṛthivī tasmina vīrāvasādane paravartatā balaughena mahatā bhārapīḍitā ghūrṇatò hi balaughasya divaṃ satabdhveva nisvanaḥ ajātaśatròḥ karuddhasya putrasya tava cābhavata samāsādya tu pāṇḍūnāma anīkāni sahasraśaḥ daròṇena caratā saṃkhye parabhagnāni śitaiḥ śaraiḥ teṣu paramathyamāneṣu daròṇenādbhuta karmaṇā paryavārayada āsādya daròṇaṃ senāpatiḥ savayama tada adbhutama abhūda yuddhaṃ daròṇa pāñcālyayòsa tadā naiva tasyòpamā kā cita saṃbhaveda iti me matiḥ tatò nīlò 'nalaprakhyò dadāha kuru vāhinīma śarasphuliṅgaśa cāpārcira dahana kakṣama ivānalaḥ taṃ dahantama anīkāni daròṇaputraḥ paratāpavāna pūrvābhibhāṣī suślakṣṇaṃ samayamānò 'bhayabhāṣata nīlakiṃ bahubhira dagdhaisa tava yòdhaiḥ śarārciṣā mayaikena hi yudhyasva karuddhaḥ paraharacāśugaiḥ taṃ padmanikarākāraṃ padmapatra nibhekṣaṇama vayākòśapadmābha mukhaṃ nīlò vivyādha sāyakaiḥ tenātividdhaḥ sahasā darauṇira bhallaiḥ śitaisa taribhiḥ dhanura dhavajaṃ ca chatraṃ ca daviṣataḥ sa nayakṛntata sòtplutya sayandanāta tasmāna nīlaśa carma varāsidhṛka daròṇāyaneḥ śiraḥ kāyāda dhartuma aicchata patatrivata tasyòdyatāseḥ sunasaṃ śiraḥ kāyāta sakuṇḍalama bhallenāpāharada darauṇiḥ samayamāna ivānagha saṃpūrṇacandrābhamukhaḥ padmapatra nibhekṣaṇaḥ parāṃśura utpalagarbhābhò nihatò nayapatata kaṣitau tataḥ paravivyathe senā pāṇḍavī bhṛśama ākulā ācārya putreṇa hate nīle javalitatejasi acintayaṃśa ca te sarve pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ kathaṃ nò vāsavisa tarāyāca chatrubhya iti māriṣa dakṣiṇena tu senāyāḥ kurute kadanaṃ balī saṃśaptakāvaśeṣasya nārāyaṇa balasya ca [sa] paratighātaṃ tu sainyasya nāmṛṣyata vṛkòdaraḥ sò 'bhinada bāhlikaṃ ṣaṣṭyā karṇaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ tasya daròṇaḥ śitaira bāṇaisa tīkṣṇadhāraira ayasmayaiḥ jīvitāntama abhiprepsura marmaṇya āśu jaghāna ha karṇò davādaśabhira bāṇaira aśvatthāmā ca saptabhiḥ ṣaḍbhira duryòdhanò rājā tata enama avākirata bhīmasenò 'pi tāna sarvāna paratyavidhyana mahābalaḥ daròṇaṃ pañcāśateṣūṇāṃ karmaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ duryòdhanaṃ davādaśabhira darauṇiṃ cāṣṭābhira āśugaiḥ ārāvaṃ tumulaṃ kurvanna abhyavartata tāna raṇe tasmina saṃtyajati parāṇāna mṛtyusādhāraṇī kṛte ajātaśatrusa tāna yòdhāna bhīmaṃ tarātetya acòdayata te yayura bhīmasenasya samīpama amitaujasaḥ yuyudhānaprabhṛtayò mādrīputrau ca pāṇḍavau te sametya susaṃrabdhāḥ sahitāḥ puruṣarṣabhāḥ maheṣvāsa varaira guptaṃ daròṇānīkaṃ bibhitsavaḥ samāpetura mahāvīryā bhīmaprabhṛtayò rathāḥ tāna partyagṛhṇāda avyagrò daròṇò 'pi rathināṃ varaḥ mahābalāna atirathāna vīrāna samaraśòbhinaḥ bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā tāvakāḥ pāṇḍavāna yayuḥ sādinaḥ sādinò 'bhayaghnaṃsa tathaiva rathinò rathāna āsīca chaktya asi saṃpātò yuddhama āsīta paraśvadhaiḥ nikṛṣṭama asiyuddhaṃ ca babhūva kaṭukòdayama kuñjarāṇāṃca saṃghātaira yuddhama āsīta sudāruṇama apatata kuñjarāda anyò hayāda anyasa tava avākśirāḥ narò bāṇena nirbhinnò rathāda anyaśa ca māriṣa tatrānyasya ca saṃmarde patitasya vivarmaṇaḥ śiraḥ paradhvaṃsayāma āsa vakṣasya ākramya kuñjaraḥ apare 'paya aparāña jaghnura vāraṇāḥ patitāna narāna viṣāṇaiśa cāvaniṃ gatvā vayabhindana rathinò bahūna narāntraiḥ ke cida apare viṣāṇālagna saṃsravaiḥ babhramuḥ śataśò nāgā mṛdnantaḥ śataśò narāna kāṃsyāyasa tanutrāṇāna narāśvarathakuñjarāna patitāna pòthayāṃ cakrura davipāḥ sathūlanaḍāna iva gṛdhrapatrādhivāsāṃsi śayanāni narādhipāḥ harīmantaḥ kālasaṃpakvāḥ suduḥkhānya adhiśerate hanti samātra pitā putraṃ rathenābhyativartate putraśa ca pitaraṃ mòhāna nirmaryādama avartata akṣò bhagnò dhavajaśa chinnaśa chatrama urvyāṃ nipātitama yugārdhaṃ chinnama ādāya paradudrāva tathā hayaḥ sāsira bāhura nipatitaḥ śiraśa chinnaṃ sakuṇḍalama gajenākṣipya balinā rathaḥ saṃcūrṇitaḥ kaṣitau rathinā tāḍitò nāgò nārācenāpatada vayasuḥ sāròhaśa cāpatada vājī gajenātāḍitò bhṛśama nirmaryādaṃ mahada yuddhama avartata sudāruṇama hā tāta hā putra sakhe kavāsi tiṣṭha kava dhāvasi paraharāhara jahya enaṃ samitakṣveḍita garjitaiḥ itya evama uccarantyaḥ sama śarūyante vividhā giraḥ narasyāśvasya nāgasya samasajjata śòṇitama upāśāmyada rajò bhaumaṃ bhīrūna kaśmalama āviśata āsīta keśaparāmarśò muṣṭiyuddhaṃ ca dāruṇama nakhaira dantaiśa ca śūrāṇamādvīpe davīpama icchatāma tatrācchidyata vīrasya sa khaḍgò bāhura udyataḥ sadhanuśa cāparasyāpi sa śaraḥ sāṅkuśasa tathā parākròśada anyama anyò 'tara tathānyò vimukhò 'daravata anyaḥ parāptasya cānyasya śiraḥ kāyāda apāharata śabdama abhyadravaca cānyaḥ śabdāda anyò 'daravada bhṛśama savāna anyò 'tha parāna anyò jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ giriśṛṅgòpamaśa cātra nārācena nipātitaḥ mātaṅgò nayapatada bhūmau nadī ròdha ivòṣṇage tathaiva rathinaṃ nāgaḥ kaṣarana girira ivārujata adhyatiṣṭhata padā bhūmau sahāśvaṃ saha sārathima śūrāna paraharatò dṛṣṭvā kṛtāstrāna rudhiròkṣitāna bahūna apya āviśana mòhò bhīrūna hṛdayadurbalāna sarvama āvignama abhavana na parājñāyata kiṃ cana sainye ca rajasā dhavaste nirmaryādama avartata tataḥ senāpatiḥ śīghrama ayaṃ kāla iti baruvana nityābhitvaritāna eva tavarayāma āsa pāṇḍavāna kurvantaḥ śāsanaṃ tasya pāṇḍaveyā yaśasvinaḥ sarò haṃsā ivāpetura ghanantò daròṇa rathaṃ parati gṛhṇītādravatānyònyaṃ vibhītā vinikṛntata itya āsīta tumulaḥ śabdò durdharṣasya rathaṃ parati tatò daròṇaḥ kṛpaḥ karṇò darauṇī rājā jayadrathaḥ vindānuvindāva avantyau śalyaśa caināna avārayata te tava ārya dharmasaṃrabdhā durnivāryā durāsadāḥ śarārtā na juhura daròṇaṃ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha tatò daròṇò 'bhisaṃkruddhò visṛjaña śataśaḥ śarāna cedipāñcālapāṇḍūnāma akaròta kadanaṃ mahata tasya jayātalanirghòṣaḥ śuśruve dikṣu māriṣa vajrasaṃghāta saṃkāśasa tarāsayana pāṇḍavāna bahūna etasminna antare jiṣṇura hatvā saṃśaptakāna balī abyayāta tatra yatra sama daròṇaḥ pāṇḍuna paramardati taṃ śaraughamahāvartaṃ śòṇitòdaṃ mahāhradama tīrṇaḥ saṃśaptakāna hatvā paratyadṛśyata phalgunaḥ tasya kīrtimatò lakṣma sūryapratima tejasaḥ dīpyamānama apaśyāma tejasā vānaradhvajama saṃśaptakasamudraṃ tama ucchòṣyāstra gabhastibhiḥ sa pāṇḍava yugāntārkaḥ kurūna apya abhyatītapata paradadāha kurūna sarvāna arjunaḥ śasra tejasā yugānte sarvabhūtāni dhūmaketura ivòtthitaḥ tena bāṇasahasraughaira gajāśvarathayòdhinaḥ tāḍyamānāḥ kaṣitiṃ jagmura muktaśastrāḥ śarārditāḥ ke cida ārtasvaraṃ cakrura vinedura apare punaḥ pārtha bāṇahatā ekcina nipetura vigatāsavaḥ teṣāma utpatatāṃ kāṃśa cita patitāṃśa ca parāṅmukhāna na jaghānārjunò yòdhāna yòdhavratama anusmarana te viśīrṇarathāśvebhāḥ parāyaśaśa ca parāṅmukhāḥ kuravaḥ karṇa karṇeti hāheti ca vicukruśuḥ tama ādhirathira ākrandaṃ vijñāya śaraṇaiṣiṇāma mā bhaiṣṭeti paratiśrutya yayāva abhimukhò 'rajunama sa bhārata rathaśreṣṭhaḥ sarvabhārata harṣaṇaḥ parāduścakre tada āgneyama astrama astravidāṃ varaḥ tasya dīptaśaraughasya dīpacāpa dharasya ca śaraughāña śarajālena vidudhāva dhanaṃjayaḥ astrama astreṇa saṃvārya parāṇadada visṛjaña śarāna dhṛṣṭadyumnaśa ca bhīmaśa ca sātyakiśa ca mahārathaḥ vivyadhuḥ karṇama āsādya taribhisa taribhira ajihmagaiḥ arjunāstraṃ tu rādheyaḥ saṃvārya śaravṛṣṭibhiḥ teṣāṃ tarayāṇāṃ cāpāni ciccheda viśikhaisa taribhiḥ te nikṛttāyudhāḥ śūrā nirviṣā bhujagā iva rathaśaktīḥ samutkṣipya bhṛśaṃ siṃhā ivānadana tā bhujāgraira mahāvegā visṛṣṭā bhujagòpamāḥ dīpyamānā mahāśaktyò jagmura ādhirathiṃ parati tā nikṛtya śitaira bāṇaisa taribhisa taribhira ajihmagaiḥ nanāda balavāna karṇaḥ pārthāya visṛjaña śarāna arjunaśa cāpi rādheyaṃ viddhvā saptabhira āśugaiḥ karṇāda avarajaṃ bāṇaira jaghāna niśitaisa taribhiḥ tataḥ śatruṃjayaṃ hatvā pārthaḥ ṣaḍbhira ajihmagaiḥ jahāra sadyò bhallena vipāṭasya śirò rathāta paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāma ekenaiva kirīṭinā paramukhe sūtaputrasya sòdaryā nihatāsa tarayaḥ tatò bhīmaḥ samutpatya savarathāda vainateyavata varāsinā karṇa pakṣāña jaghāna daśa pañca ca punaḥ savarathama āsthāya dhanura ādāya cāparama vivyādha daśabhiḥ karṇaṃ sūtama aśvāṃśa ca pañcabhiḥ dhṛṣṭadyumnò 'ya asi varaṃ karma cādāya bhāsvarama jaghāna candra varmāṇaṃ bṛhata kaṣatraṃ ca pauravama tataḥ savarathama āsthāya pāñcālyò 'nayaca ca kārmukama ādāya karṇaṃ vivyādha tarisaptatyā nadana raṇe śaineyò 'paya anyada ādāya dhanura indrāyudhadyuti sūtaputraṃ catuḥṣaṣṭyā viddhvā siṃha ivānadata bhallabhyāṃ sādhu muktābhyāṃ chittvā karṇasya kārmukama punaḥ karṇaṃ taribhira bāṇaira bāhvòra urasi cārpayata tatò duryòghanò daròṇò rājā caiva jayadrathaḥ nimajjamānaṃ rādheyama ujjahruḥ sātyakārṇavāta dhṛṣṭadyumnaśa ca bhīmaśa ca saubhadrò 'rajuna eva ca nakulaḥ sahadevaśa ca sātyakiṃ jugupū raṇe evama eṣa mahāraudraḥ kaṣayārthaṃ sarvadhanvināma tāvakānāṃ pareṣāṃ ca tayaktvā parāṇāna abhūda raṇaḥ padātirathanāgāśvaira gajāśvarathapattayaḥ rathinò nāgapattyaśvai rathapattī rathadvipaiḥ aśvaira aśvā gajaira nāgā rathinò rathibhiḥ saha saṃsaktāḥ samadṛśyanta pattayaśa cāpi pattibhiḥ evaṃ sukalilaṃ yuddhama āsīta karavyādaharṣaṇama mahadbhisa taira abhītānāṃ yama rāṣṭravivardhanama tatò hatā nararathavāji kuñjaraira; anekaśò daviparathavāji pattayaḥ gajaira gajā rathibhira udāyudhā rathā; hayaira hayāḥ pattigaṇaiśa ca pattayaḥ rathaira davipā daviradavaraira mahāhayā; hayaira narā vararathibhiśa ca vājinaḥ nirastajihvā daśanekṣaṇāḥ kaṣitau; kaṣayaṃ gatāḥ paramathita varma bhūṣaṇāḥ tathā paraira bahu karaṇaira varāyudhaira; hatā gatāḥ paratibhaya darśanāḥ kaṣitima vipòthitā hayagajapādatāḍitā; bhṛśākulā rathakhura nemibhira hatāḥ paramòdane śavāpada pakṣirakṣasāṃ; janakṣaye vartati tatra dāruṇe mahābalāsa te kupitāḥ parasparaṃ; niṣūdayantaḥ paravicerura ojasā tatò bale bhṛśalulite parasparaṃ; nirīkṣamāṇe rudhiraughasaṃplute divākare 'sataṃ girima āsthite śanaira; ubhe parayāte śibirāya bhārata [sa] pūrvama asmāsu bhagneṣu phalgunenāmitaujasā daròṇe ca mòghasaṃkalpe rakṣite ca yudhiṣṭhire sarve vidhvastakavacāsa tāvakā yudhi nirjitāḥ rajasvalā bhṛśòdvignā vīkṣamāṇā diśò daśa avahāraṃ tataḥ kṛtvā bhāradvājasya saṃmate labdhalakṣyaiḥ paraira dīnā bhṛśāvahasitā raṇe śalāghamāneṣu bhūteṣu phalgunasyāmitāna guṇāna keśavasya ca sauhārde kīrtyamāne 'rajunaṃ parati abhiśastā ivābhūvana dhayānamūkatvama āsthitāḥ tataḥ parabhātasamaye daròṇaṃ duryòdhanò 'baravīta paraṇayāda abhimānāca ca daviṣada vṛddhyā ca durmanāḥ śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ saṃrabdhò vākyakòvidaḥ nūnaṃ vayaṃ vadhya pakṣe bhavatò barahmavittama tathā hi nāgrahīḥ parāptaṃ samīpe 'daya yudhiṣṭhirama icchatasa te na mucyeta cakṣuḥ parāptò raṇe ripuḥ jighṛkṣatò rakṣyamāṇaḥ sāmaraira api pāṇḍavaiḥ varaṃ dattvā mama parītaḥ paścāda vikṛtavāna asi āśā bhaṅgaṃ na kurvanti bhaktasyāryāḥ kathaṃ cana tatò 'parītisa tathòktaḥ sa bhāradvājò 'baravīna nṛpama nārhase mānyathā jañātuṃ ghaṭamānaṃ tava pariye sa surāsuragandharvāḥ sa yakṣòraga rākṣasāḥ nālaṃ lòkā raṇe jetuṃ pālyamānaṃ kirīṭinā viśvasṛga yatra gòvindaḥ pṛtanārisa tahārjunaḥ tatra kasya balaṃ karāmeda anyatra taryambakāta parabhòḥ satyaṃ tu te baravīmya adya naitaja jātva anyathā bhaveta adyaiṣāṃ paravaraṃ vīraṃ pātayiṣye mahārathama taṃ ca vayūhaṃ vidhāsyāmi yò 'bhedyasa taridaśaira api yògena kena cida rājanna arjunasa tava apanīyatāma na haya ajñātama asādhyaṃ vā tasya saṃkhye 'sati kiṃ cana tena haya upāttaṃ balavata sarvajñānama itasa tataḥ daròṇena vayāhṛte tava evaṃ saṃśaptakagaṇāḥ punaḥ āhvayanna arjunaṃ saṃkhye dakṣiṇāma abhitò diśama tatrārjunasyātha paraiḥ sārdhaṃ samabhavada raṇaḥ tādṛśò yādṛśò nānyaḥ śarutò dṛṣṭò 'pi vā kava cita tatò daròṇena vihitò rājana vayūhò vayaròcata carana madhyaṃ dine sūryaḥ paratapanna iva durdṛśaḥ taṃ cābhimanyura vacanāta pitura jayeṣṭhasya bhārata bibheda durbhidaṃ saṃkhye cakravyūhama anekadhā sa kṛtvā duṣkaraṃ karmahatvā vīrāna sahasraśaḥ ṣaṭsu vīreṣu saṃsaktò dauḥśāsani vaśaṃgataḥ vayaṃ paramasaṃhṛṣṭāḥ pāṇṭavāḥ śòkakarśitāḥ saubhadre nihate rājanna avahārama akurvata [dhṛ] putraṃ puruṣasiṃhasya saṃjayāprāpta yauvanama raṇe vinihataṃ śarutvā bhṛśaṃ me dīryate manaḥ dāruṇaḥ kaṣatradharmò 'yaṃ vihitò dharmakartṛbhiḥ yatra rājyepsavaḥ śūrā bāle śastrama apātayana bālama atyantasukhinaṃ vicarantama abhītavata kṛtāstrā bahavò jaghnura barūhi gāvalgaṇe kathama bibhitsatā rathānīkaṃ saubhadreṇāmitaujasā vikrīḍitaṃ yathā saṃkhye tana mamācakṣva saṃjaya [sa] yana māṃ pṛcchasi rājendra saubhadrasya nipātanama tata te kārtsnyena vakṣyāmi śṛṇu rājana samāhitaḥ vikrīḍitaṃ kumāreṇa yathānīkaṃ bibhitsatā dāvāgnyabhiparītānāṃ bhūri gulmatṛṇadrume vanaukasāma ivāraṇye tavadīyānāma abhūda bhayama [sa] samare 'tayugra karmāṇaḥ karmabhira vayañjita śaramāḥ sa kṛṣṇāḥ pāṇḍavāḥ pañca devaira api durāsadāḥ sattvakarmānvayaira buddhyā parakṛtyā yaśasā śariyā naiva bhūtò na bhavitā kṛṣṇa tulyaguṇaḥ pumāna satyadharmaparò dātā vipra pūjādibhira guṇaiḥ sadaiva taridivaṃ parāptò rājā kila yudhiṣṭhiraḥ yugānte cāntakò rājaña jāmadagnyaśa ca vīryavāna raṇasthò bhīmasenaśa ca kathyante sadṛśāsa tarayaḥ paratijñā karma dakṣasya raṇe gāṇḍīvadhanvanaḥ upamāṃ nādhigacchāmi pārthasya sadṛśīṃ kaṣitau guru vātsalyama atyantaṃ naibhṛtyaṃ vinayò damaḥ nakule 'parātirūpyaṃ ca śaulyaṃ ca niyatāni ṣaṭa śarutagāmbhīryamādhuryasattvavīryaparākramaiḥ sadṛśò devayòra vīraḥ sahadevaḥ kilāśvinòḥ ye ca kṛṣṇe guṇāḥ saphītāḥ pāṇḍaveṣu ca ye guṇāḥ abhimanyau kilaikasthā dṛśyante guṇasaṃcayāḥ yudhiṣṭhirasya dhairyeṇa kṛṣṇasya caritena ca karmabhira bhīmasenasya sadṛśò bhīmakarmaṇaḥ dhanaṃjayasya rūpeṇa vikrameṇa śarutena ca vinayāta sahadevasya sadṛśò nakulasya ca [dhṛ] abhimanyuma ahaṃ sūta saubhadrama aparājitama śaròtuma icchāmi kārtsnyena kathama āyòdhane hataḥ [sa] cakravyūhò mahārāja ācāryeṇābhikalpitaḥ tatra śakròpamāḥ sarve rājānò viniveśitāḥ saṃghātò rājaputrāṇāṃ sarveṣāma abhavata tadā kṛtābhisamayāḥ sarve suvarṇavikṛtadhvajāḥ raktāmbaradharāḥ sarve sarve raktavibhūṣaṇāḥ sarve raktapatākāśa ca sarve vai hemamālinaḥ teṣāṃ daśasahasrāṇi babhūvura dṛḍhadhanvināma pautraṃ tava puraskṛtya lakṣmaṇaṃ pariyadarśanama anyònyasamaduḥkhāsa te anyònyasamasāhasāḥ anyònyaṃ sapardhamānāśa ca anyònyasya hite ratāḥ karṇa duḥśāsana kṛpaira vṛtò rājā mahārathaiḥ devarājòpamaḥ śarīmāña śavetaca chatrābhisaṃvṛtaḥ cāmaravyajanākṣepaira udayanna iva bhāskaraḥ paramukhe tasya sainyasya daròṇò 'vasthita nāyake sindhurājasa tathātiṣṭhaca charīmāna merura ivācalaḥ sindhurājasya pārśvasthā aśvathāma purògamāḥ sutāsa tava mahārāja tariṃśata taridaśasaṃnibhāḥ gāndhārarājaḥ kitavaḥ śalyò bhūriśravāsa tathā pārśvataḥ sindhurājasya vayarājanta mahārathāḥ [sa] tada anīkama anādhṛṣyaṃ bhāradvājena rakṣitama pārthāḥ samabhyavartanta bhīmasenapurògamāḥ sātyakiśa cekitānaśa ca dhṛṣṭadyumnaśa ca pārṣataḥ kuntibhòjaśa ca vikrāntò darupadaśa ca mahārathaḥ ārjuniḥ kaṣatradharmā ca bṛhata kaṣatraśa ca vīryavāna cedipò dhṛṣṭaketuśa ca mādrīputrau ghaṭòtkacaḥ yudhāmanyuśa ca vikrāntaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ uttamaujāśa ca durdharṣò virāṭaśa ca mahārathaḥ daraupadeyāśa ca saṃrabdhāḥ śaiśupāliśa ca vīryavāna kekayāśa ca mahāvīryāḥ sṛñjayāśa ca sahasraśaḥ ete cānye ca sagaṇāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ samabhyadhāvana sahasā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ samavetāṃsa tu tāna sarvāna bhāradvājò 'pi vīryavāna asaṃbhrāntaḥ śaraugheṇa mahatā samavārayata mahaughāḥ salilasyeva girima āsādya durbhidama daròṇaṃ te nābhyavartanta velāma iva jalāśayāḥ pīḍyamānāḥ śarai rājana daròṇa cāpaviniḥsṛtaiḥ na śekuḥ paramuhe sathātuṃ bhāradvājasya pāṇḍavāḥ tada adbhutama apaśyāma daròṇasya bhujayòra balama yada enaṃ nābhyavartanta pāñcālāḥ sṛñjayaiḥ saha tama āyāntama abhikruddhaṃ daròṇaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ bahudhā cintayāma āsa daròṇasya parativāraṇama aśakyaṃ tu tama anyena daròṇaṃ matvā yudhiṣṭhiraḥ aviṣahya guruṃ bhāraṃ saubhadre samavāsṛjata vāsudevāda anavaraṃ phalgunāca cāmitaujasama abravīta paravīraghnama abhimanyuma idaṃ vacaḥ etya nò nārjunò garheda yathā tāta tathā kuru cakravyūhasya na vayaṃ vidma bhedaṃ kathaṃ cana tavaṃ vārjunò vā kṛṣṇò vā bhindyāta paradyumna eva vā cakravyūhaṃ mahābāhò pañcamò 'nayò na vidyate abhimanyò varaṃ tāta yācatāṃ dātuma arhasi pitṝṇāṃ mātulānāṃ ca sainyānāṃ caiva sarvaśaḥ dhanaṃjayò hi nasa tāta garhayeda etya saṃyugāta kaṣiprama astraṃ samādāya daròṇānīkaṃ viśātaya [abhi] daròṇasya dṛḍhama avyagrama anīka paravaraṃ yudhi pitṝṇāṃ jayama ākāṅkṣanna avagāhe bhinadmi ca upadiṣṭò hi me pitrā yògò 'nīkasya bhedane nòtsahe tu vinirgantuma ahaṃ kasyāṃ cida āpadi [ya] bhindhya anīkaṃ yudhā śareṣṭha davāraṃ saṃjanayasva naḥ vayaṃ tavānugamiṣyāmò yena tavaṃ tāta yāsyasi dhanaṃjaya samaṃ yuddhe tavāṃ vayaṃ tāta saṃyuge paraṇidhāyānuyāsyāmò rakṣantaḥ sarvatò mukhāḥ [bhama] ahaṃ tavānugamiṣyāmi dhṛṣṭadyumnò 'tha sātyakiḥ pāñcālāḥ kekayā matsyāsa tathā sarve parabhadrakāḥ sakṛda bhinnaṃ tavayā vayūhaṃ tatra tatra punaḥ punaḥ vayaṃ paradhvaṃsayiṣyāmò nighnamānā varāna varāna [abhi] ahama etata paravekṣyāmi daròṇānīkaṃ durāsadama pataṃga iva saṃkruddhò javalitaṃ jātavedasama tata karmādya kariṣyāmi hitaṃ yada vaṃśayòra davayòḥ mātulasya ca yā parītira bhaviṣyati pituśa ca me śiśunaikena saṃgrāme kālyamānāni saṃghaśaḥ adya darakṣyanti bhūtāni daviṣata sainyāni vai mayā [ya] evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ saubhadra vardhatāma yasa tavama utsahase bhettuṃ daròṇānīkaṃ sudurbhidama rakṣitaṃ puruṣavyāghraira maheṣvāsaiḥ parahāribhiḥ sādhya rudra maruta kalpaira vasva agnyādityavikramaiḥ [sa] tasya tada vacanaṃ śarutvā sa yantārama acòdayata sumitra aśvāna raṇe kaṣipraṃ daròṇānīkāya còdaya [sa] saubhadrasa tu vacaḥ śarutvā dharmarājasya dhīmataḥ acòdayata yantāraṃ daròṇānīkāya bhārata tena saṃcòdyamānasa tu yāhi yāhīti sārathiḥ paratyuvāca tatò rājanna abhimanyuma idaṃ vacaḥ atibhārò 'yama āyuṣmanna āhitasa tavayi pāṇḍavaiḥ saṃpradhārya kaṣamaṃ buddhyā tatasa tavaṃ yòddhuma arhasi ācārya hi kṛtī daròṇaḥ paramāstre kṛtaśramaḥ atyantasukhasaṃvṛddhasa tavaṃ ca yuddhaviśāradaḥ tatò 'bhimanyuḥ parahasana sārathiṃ vākyama abravīta sārathe kò nava ayaṃ daròṇaḥ samagraṃ kaṣatrama eva vā airāvata gataṃ śakraṃ sahāmara gaṇaira ahama yòdhayeyaṃ raṇamukhe na me kaṣatre 'daya vismayaḥ na mamaitada daviṣata sainyaṃ kalāma arhati ṣòḍaśīma api viśvajitaṃ viṣṇuṃ mātulaṃ parāpya sūtaja pitaraṃ cārjunaṃ saṃkhye na bhīra māma upayāsyati tatò 'bhimanyusa tāṃ vācaṃ kadarthī kṛtyasāratheḥ yāhītya evābravīda enaṃ daròṇānīkāya mācirama tataḥ saṃcòdayāma āsa hayāna asya tarihāyanāna nātihṛṣṭta manāḥ sūtò hemabhāṇḍa paricchadāna te pareṣitāḥ sumitreṇa daròṇānīkāya vājinaḥ daròṇama abhyadravana rājana mahāvegaparākramāḥ tama udīkṣya tathā yānaṃ sarve daròṇa purògamāḥ abhyavartanta kauravyāḥ pāṇḍavāśa ca tama anvayuḥ sa karṇikārapravaròcchritadhvajaḥ; suvarṇavarmārjunira arjunāda varaḥ yuyutsayā daròṇa mukhāna mahārathāna; samāsadata siṃhaśiśura yathā gajāna te viṃśatipade yattāḥ saṃprahāraṃ paracakrire āsīda gāṅga ivāvartò muhūrtama udadhera iva śūrāṇāṃ yudhyamānānāṃ nighnatāma itaretarama saṃgrāmasa tumulò rājana parāvartata sudāruṇaḥ paravartamāne saṃgrāme tasminna atibhayaṃ kare daròṇasya miṣatò vayūhaṃ bhittvā parāviśada ārjuniḥ taṃ paraviṣṭaṃ parāna ghanantaṃ śatrumadhye mahābalama hastyaśvarathapattyaughāḥ parivavrura udāyudhāḥ nānā vāditraninadaiḥ kaṣveḍitòtkruṣṭa garjitaiḥ huṃkāraiḥ siṃhanādaiśa ca tiṣṭha tiṣṭheti nisvanaiḥ ghòraira halahalāśabdaira mā gāsa tiṣṭhaihi māma iti asāva ahama amutreti paravadantò muhura muhuḥ bṛṃhitaiḥ śiñjitaira hāsaiḥ khuranemisvanaira api saṃnādayantò vasudhāma abhidudruvura ārjunima teṣāma āpatatāṃ vīraḥ pūrvaṃ śīghrama athò dṛḍhama kaṣiprāstrò nayavadhīda varātāna marmajñò marmabhedibhiḥ te hanyamānāśa ca tathā nānā liṅgaiḥ śitaiḥ śaraiḥ abhipetusa tama evājau śalabhā iva pāvakama tatasa teṣāṃ śarīraiśa ca śarīrāvayavaiśa ca saḥ saṃtastāra kaṣitiṃ kaṣipraṃ kuśaira vedima ivādhvare baddhagòdhāṅgulitrāṇāna sa śarāvara kārmukāna sāsi carmāṅkuśābhīśūna sa tòmaraparaśvadhāna sa guḍāyò mukhaprāsāna sarṣṭi tòmarapaṭṭiśāna sa bhiṇḍipāla parighāna sa śaktivarakampanāna sa paratòdamahāśaṅkhāna sa kuntāna sa kaca garahāna sa mudgarakṣepaṇīyāna sa pāśaparighòpalāna sa keyūrāṅgadāna bāhūna hṛdya gandhānulepanāna saṃcicchedārjunira vṛttāṃsa tavadīyānāṃ sahasraśaḥ taiḥ saphuradbhira mahārāja śuśubhe lòhitòkṣitaiḥ pañcāsyaiḥ pannagaiśa chinnaira garuḍeneva māriṣa sunāsānana keśāntaira avraṇaiśa cārukuṇḍalaiḥ saṃdaṣṭauṣṭha puṭaiḥ karòdhāta kaṣaradbhiḥ śòṇitaṃ bahu cārusraṅmukuṭòṣṇīṣaira maṇiratnavirājitaiḥ vināla nalinākāraira divākaraśaśiprabhaiḥ hitapriyaṃvadaiḥ kāle bahubhiḥ puṇyagandhibhiḥ daviṣaca chiròbhiḥ pṛthivīma avatastāra phālguṇiḥ gandharvanagarākārāna vidhivata kalpitāna rathāna vīṣā mukhāna vitriveṇūna vayastadaṇḍakabandhurāna vijaṅgha kūbarākṣāṃśa ca vinemīnanarāna api vicakròpaskaròpasthāna bhagnòpakaraṇāna api paraśātitòpakaraṇāna hatayòdhāna sahasraśaḥ śaraira viśakalīkurvana dikṣu sarvāsva adṛśyata punara davipāna davipāròhāna vaijayantya aṅkuśa dhavajāna tūṇāna varmāṇya athò kakṣyāgraiveyāna atha kambalāna ghaṇṭāḥ śuṇḍāna viṣāṇāgrāna kaṣura pālāna padānugāna śaraira niśitadhārāgraiḥ śātravāṇāma aśātayata vanāyujāna pārvatīyāna kāmbòjāraṭṭa bāhlikāna sathiravāladhi karṇākṣāña janavāna sādhu vāhinaḥ savārūḍhāña śikhitaira yòdhaiḥ śaktyṛṣṭi parāsayòdhibhiḥ vidhvastacāmara kuthāna viprakīrṇaprakīrṇakāna nirastajihvā nayanāna niṣkīrṇāna tarayakṛda dhanāna hatāròhāna bhinnabhāṇḍāna karavyādagaṇamòdanāna nikṛttavarma kavacāña śakṛna mūtrāsṛga āplutāna nipātayanna aśvavarāṃsa tāvakāna sò 'bhayaròcata ekò viṣṇura ivācintyaḥ kṛtvā parāka karma duṣkarama tathā vimathitaṃ tena taryaṅgaṃ tava balaṃ mahata vayahanata sa padātyòghāṃsa tavadīyāna eva bhārata evama ekena tāṃ senāṃ saubhadreṇa śitaiḥ śaraiḥ bhṛśaṃ viprahatāṃ dṛṣṭvāskandenevāsurīṃ camūma tavadīyāsa tava putrāśa ca vīkṣamāṇā diśò daśa saṃśuṣkāsyāśa calana netrāḥ parasvinnā lòmaharṣaṇāḥ palāyanakṛtòtsāhā nirutsāhā daviṣaja jave gòtra nāmabhira anyònyaṃ karandantau jīvitaiṣiṇaḥ hatāna putrāṃsa tathā pitṝna suhṛta saṃbandhibāndhavāna parātiṣṭhanta samutsṛjya tavarayantò hayadvipāna [sa] tāṃ parabhagnāṃ camūṃ dṛṣṭvā saubhadreṇāmitaujasā duryòdhanò bhṛśaṃ karuddhaḥ savayaṃ saubhadrama abhyayāta tatò rājānama āvṛttaṃ saubhadraṃ parati saṃyuge dṛṣṭvā daròṇò 'baravīda yòdhāna paryāpnuta narādhipama purābhimanyura lakṣyaṃ naḥ paśyatāṃ hanti vīryavāna tama ādravata mā bhaiṣṭa kaṣipraṃ rakṣata kauravama tataḥ kṛtajñā balinaḥ suhṛdò jitakāśinaḥ tarāsyamānā bhayāda vīraṃ parivavrusa tavātmajama daròmò darauṇiḥ kṛpaḥ karṇaḥ kṛtavarmā ca saubalaḥ bṛhadbalò madrarājò bhūrira bhūriśravāḥ śalaḥ pauravò vṛṣasenaśa ca visṛjantaḥ śitāña śarāna saubhradraṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākirana saṃmòhayitvā tama atha duryòdhanama amòcayana āsyāda garāsama ivākṣiptama amṛṣe nārjunātmajaḥ tāña śaraugheṇa mahatā sāśvasūtāna mahārathāna vimukhīkṛtya saubhadraḥ siṃhanādama athānadata tasya nādaṃ tataḥ śarutvā siṃhasyevāmiṣaiṣiṇaḥ nāmṛṣyanta susaṃrabdhāḥ punara daròṇa mukhā rathāḥ ta enaṃ kòṣṭhakī kṛtyarathavaṃśena māriṣa vayasṛjanna iṣujālāni nānā liṅgāni saṃghaśaḥ tānya antarikṣe ciccheda pautrasa tava śitaiḥ śaraiḥ tāṃśa caiva parativivyādha tada adbhutama ivābhavata tatasa te kòpitāsa tena śaraira āśīviṣòpamaiḥ parivavrura jighāṃsantaḥ saubhadrama apalāyinama samudrama iva paryastaṃ tavadīyaṃ tada balārṇavama abhimanyura dadhāraikò veleva makarālayama śūrāṇāṃ yudhyamānānāṃ nighnatāma itaretarama abhimanyòḥ pareṣāṃ ca nāsīta kaśa cita parāṅmukhaḥ tasmiṃsa tu ghòre saṃgrāme vartamāne bhayaṃkare duḥsahò navabhira bāṇaira abhimanyuma avidhyata duḥśāsanò davādaśabhiḥ kṛpaḥ śāradvatasa taribhiḥ daròṇasa tu sapta daśabhiḥ śaraira āśīviṣòpamaiḥ viviṃśatisa tu viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ bṛhadbalasa tathāṣṭābhira aśvatthāmā ca saptabhiḥ bhūriśravāsa taribhira bāṇaira madreśaḥ ṣaḍbhira āśugaiḥ davābhyāṃ śarābhyāṃ śakunisa taribhira duryòdhanò nṛpaḥ sa tu tāna parativivyādha taribhisa taribhira ajihmagaiḥ nṛtyanna iva mahārāja cāpahastaḥ paratāpavāna tatò 'bhimanyuḥ saṃkruddhasa tāpyamānasa tavātmajaiḥ vidarśayana vai sumahaca chikṣaurasa kṛtaṃ balama garuḍānilaraṃhòbhira yantura vākyakaraira hayaiḥ dāntaira aśmaka dāyādaṃ tavaramāṇò 'bhayahārayata vivyādha cainaṃ daśabhira bāṇaisa tiṣṭheti cābravīta tasyābhimanyura daśabhira bāṇaiḥ sūtaṃ hayāna dhavajama bāhū dhanuḥ śiraśa còrvyāṃ samayamānò 'bhayapātayata tatasa tasmina hate vīre saubhadreṇāśmakeśvare saṃcacāla balaṃ sarvaṃ palāyanaparāyaṇama tataḥ karṇaḥ kṛpò daròṇò darauṇira gāndhārarāṭa śalaḥ śalyò bhūriśravāḥ karāthaḥ sòmadattò viviṃśatiḥ vṛṣasenaḥ suṣeṇaśa ca kuṇḍa bhedī paratardanaḥ vṛndārakò lalitthaśa ca parabāhura dīrghalòcanaḥ duryòdhanaśa ca saṃkruddhaḥ śaravarṣaira avākirana sò 'tikruddhò maheṣvāsaira abhimanyura ajihmagaiḥ śarama ādatta karṇāya parakāyāvabhedanama tasya bhittvā tanutrāṇaṃ dehaṃ nirbhidya cāśugaḥ parāviśada dharaṇīṃ rājana valmīkama iva pannagaḥ sa tenātiprahāreṇa vayathitò vihvalanna iva saṃcacāla raṇe karṇaḥ kaṣitikampe yathācalaḥ athānyaira niśitaira bāṇaiḥ suṣeṇaṃ dīrghalòcanama kuṇḍa bhediṃ ca saṃkruddhasa taribhisa tarīna avadhīda balī karṇasa taṃ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samarpayata aśvatthāmā ca viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ sa śarārdita sarvāṅgaḥ karuddhaḥ śakrātmajātmajaḥ vicarana dṛśyate sainye pāśahasta ivāntakaḥ śalyaṃ ca bāṇavarṣeṇa samīpasthama avākirata udakròśana mahābāhusa tava sainyāni bhīṣayana tataḥ sa viddhò 'satravidā marmabhidbhira ajihmagaiḥ śalyò rājana rathòpasthe niṣasāda mumòha ca taṃ hi viddhaṃ tathā dṛṣṭvā saubhadreṇa yaśasvinā saṃprādravaca camūḥ sarvā bhāradvājasya paśyataḥ parekṣantasa taṃ mahābāhuṃ rukmapuṅkhaiḥ samāvṛtama tavadīyāśa ca palāyante mṛgāḥ siṃhārditā iva sa tu raṇayaśasābhipūjyamānaḥ; pitṛsuracāraṇa siddhayakṣasaṃghaiḥ avani talagataiśa ca bhūtasaṃghaira; ativibabhau hutabhuga yathājya siktaḥ [dhṛ] tathā paramathamānaṃ taṃ maheṣvāsama ajihmagaiḥ ārjuniṃ māmakāḥ sarve ke tava enaṃ samavākirana [sa] śṛṇu rājana kumārasya raṇe vikrīḍitaṃ mahata bibhitsayò rathānīkaṃ bhāradvājena rakṣitama madreśaṃ sāditaṃ dṛṣṭvā saubhādreṇāśugai raṇe śalyāda avarajaḥ karuddhaḥ kirana bāṇāna samabhyayāta sa viddhvā daśabhira bāṇaiḥ sāśvayantārama ārjunima udakròśana mahāśabdaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta tasyārjuniḥ śirògrīvaṃ pāṇipādaṃ dhanura hayāna chatraṃ dhavajaṃ niyantāraṃ tariveṇuṃ śamyu paskarama cakre yugeṣāṃ tūṇīrāna anukarṣaṃ ca sāyakaiḥ patākāṃ cakragòptārau sarvòpakaraṇāni ca vayadhamala lāghavāta taca ca dadṛśe nāsya kaśa cana sa papāta kaṣitau kaṣīṇaḥ paraviddhābharaṇāmbaraḥ vāyuneva mahācaityaḥ saṃbhagnò 'mitatejasā anugāśa cāsya vitrastāḥ parādravana sarvatòdiśama ārjuneḥ karma tada dṛṣṭva paraṇeduśa ca samantataḥ nādena sarvabhūtāni sādhu sādhva iti bhārata śalya bharātarya athārugṇe bahuśasa tasya sainikāḥ kulādhivāsanāmāni śarāvayantò 'rajunātmajama abhyavartanta saṃkruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ rathaira aśvaira gajaiśa cānye pādātaiśa ca balòtkaṭāḥ bāṇaśabdena mahatā khuranemisvanena ca huṃkāraiḥ kaṣveḍitòtkruṣṭaiḥ siṃhanādaiḥ sa garjitaiḥ jayātalatra savanaira anye garjantò 'rajunanandanama baruvantaśa ca na nò jīvana mòkṣyase jīvitāma iti tāṃsa tathā baruvatò dṛṣṭvā saubhadraḥ parahasanna iva yò yaḥ sama parāharata pūrvaṃ taṃ taṃ vivyādha patribhiḥ saṃdarśayiṣyanna astrāṇi citrāṇi ca laghūni ca ārjuniḥ samare śūrò mṛdupūrvama ayudhyata vāsudevāda upāttaṃ yada yada astraṃ ca dhanaṃjayāta adarśayata tata kārṣṇiḥ kṛṣṇābhyāma aviśeṣayana dūramāsyana guruṃ bhāraṃ sādhayaṃśa ca punaḥ punaḥ saṃdadhada visṛjaṃśa ceṣūna nirviśeṣama adṛśyata cāpamaṇḍalama evāsya visphurada dikṣva adṛśyata tamò ghanataḥ sudīptasya savitura maṇḍalaṃ yathā jayāśabdaḥ śuśruve tasya talaśabdaśa ca dāruṇaḥ mahāśanimucaḥ kāle payòdasyeva nisvanaḥ harīmāna amarṣī saubhadrò mānakṛta pariyadarśanaḥ saṃmināmayiṣura vīrāna iṣvāsāṃśa cāpya ayudhyata mṛdura bhūtvā mahārāja dāruṇaḥ samapadyata varṣābhyatītò bhagavāña śaradīva divākaraḥ śarāna vicitrāna mahatò rukmapuṅkhāña śilāśitāna mumòca śataśaḥ karuddhò gabhastīna iva bhāskaraḥ kaṣurapraira vatsadantaiśa ca vipāṭhaiśa ca mahāyaśāḥ nārācaira dhananārācaira bhallaira ajñalikaira api avākirada rathānīkaṃ bhāradvājasya paśyataḥ tatasa tata sainyama abhavada vimukhaṃ śarapīḍitama [dhṛ] davaidhībhavati me cittaṃ hariyā tuṣṭyā ca saṃjaya mama putrasya yata sainyaṃ saubhadraḥ samavārayata vistareṇaiva me śaṃsa sarvaṃ gāvalgaṇe punaḥ vikrīḍitaṃ kumārasya sakandasyevāsuraiḥ saha [sa] hanta te saṃpravakṣyāmi vimardama atidāruṇama ekasya ca bahūnāṃ ca yathāsīta tumulò raṇaḥ abhimanyuḥ kṛtòtsāhaḥ kṛtòtsāhāna ariṃdamāna rathasthò rathinaḥ sarvāṃsa tāvakāna apya aharṣayata daròṇaṃ karṇaṃ kṛpaṃ śalyaṃ darauṇiṃ bhòjaṃ bṛhadbalama duryòdhanaṃ saumadattiṃ śakuniṃ ca mahābalama nānā nṛpāna nṛpasutāna sainyāni vividhāni ca alātacakravata sarvāṃśa carana bāṇaiḥ samabhyayāta nighnanna amitrāna saubhadraḥ paramāstraḥ paratāpavāna adarśayata tejasvī dikṣu sarvāsu bhārata tada dṛṣṭvā caritaṃ tasya saubhadrasyāmitaujasaḥ samakampanta sainyāni tavadīyāni punaḥ punaḥ athābravīna mahāprājñò bhāradvājaḥ paratāpavāna harṣeṇòtphulla nayanaḥ kṛpama ābhāṣya sa tavarama ghaṭṭayanna iva marmāṇi tava putrasya māriṣa abhimanyuṃ raṇe dṛṣṭvā tadā raṇaviśāradama eṣa gacchati saubhadraḥ pārthānāma agratò yuvā nandayana suhṛdaḥ sarvāna rājānaṃ ca yudhiṣṭhirama nakulaṃ sahadevaṃ ca bhīmasenaṃ ca pāṇḍavama bandhūna saṃbandhinaśa cānyāna madhyasthāna suhṛdasa tathā nāsya yuddhe samaṃ manye kaṃ cida anyaṃ dhanurdharama icchana hanyāda imāṃ senāṃ kimarthama api necchati daròṇasya parītisaṃyuktaṃ śarutvā vākyaṃ tavātmajaḥ ārjuniṃ parati saṃkruddhò daròṇaṃ dṛṣṭvā samayanna iva atha duryòdhanaḥ karṇama abravīda bāhlikaṃ kṛpama duḥsāsanaṃ madrarājaṃ tāṃsa tāṃśa cānyāna mahārathāna sarvamūrdhāvasiktānāma ācāryò barahmacittamaḥ arjunasya sutaṃ mūḍhaṃ nābhihantuma ihecchati na haya asya samare mucyeda antakò 'paya ātatāyinaḥ kima aṅgapunara evānyò martyaḥ satyaṃ baravīmi vaḥ arjunasya sutaṃ tava eṣa śiṣyatvāda abhirakṣati putrāḥ śiṣyāśa ca dayitāsa tada apatyaṃ ca dharmiṇāma saṃrakṣyamāṇò daròṇena manyate vīryama ātmanaḥ ātmasaṃbhāvitò mūḍhasa taṃ paramathnīta mācirama evama uktāsa tu te rājñā sātvatī putrama abhyayuḥ saṃrabdhāsa taṃ jighāṃsantò bhāradvājasya paśyataḥ duḥśāsanasa tu taca charutvā duryòdhana vacasa tadā abravīta kuruśārdūlò duryòdhanama idaṃ vacaḥ ahama enaṃ haniṣyāmi mahārāja baravīmi te miṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca paśyatāma parasiṣyāmya atha saubhadraṃ yathā rāhura divākarama utkruśya cābravīda vākyaṃ kururājama idaṃ punaḥ śarutvā kṛṣṇau mayā garastaṃ saubhadrama atimāninau gamiṣyataḥ paretalòkaṃ jīvalòkāna na saṃśayaḥ tau ca śarutvā mṛtau vayaktaṃ pāṇḍòḥ kaṣetròdbhavāḥ sutāḥ ekāhnā sasuhṛda vargāḥ kalaibyāda dhāsyanti jīvitama tasmāda asmina hate śatrau hatāḥ sarve 'hitāsa tava śivena dhayāhi mā rājanna eṣa hanmi ripuṃ tava evama uktvā nadana rājana putrò duḥśāsanasa tava saubhadrama abhyayāta karuddhaḥ śaravarṣaira avākirana tama abhikruddhama āyāntaṃ tava putrama ariṃdamaḥ abhimanyuḥ śaraisa tikṣṇaiḥ ṣaṭviṃśatyā samarpayata duḥśāsanasa tu saṃkruddhaḥ parabhinna iva kuñjaraḥ ayòdhayata saubhadrama abhimanyuśa ca taṃ raṇe tau maṇḍalāni citrāṇi rathābhyāṃ savyadakṣiṇama caramāṇāva ayudhyetāṃ rathaśikṣā viśāradau atha paṇavamṛdaṅgadundubhīnāṃ; kṛkara mahānaka bheri jharjharāṇāma ninadama atibhṛśaṃ narāḥ paracakrura; lavaṇajalòdbhava siṃhanāda miśrama [sa] śaravikṣatagātrasa tu paratyamitrama avasthitama abhimanyuḥ samayana dhīmāna duḥśāsanama athābravīta diṣṭyā paśyāmi saṃgrāme māninaṃ śatruma āgatama niṣṭhuraṃ tayaktadharmāṇama ākròśanaparāyaṇama yata sabhāyāṃ tavayā rājñò dhṛtarāṣṭrasya śṛṇvataḥ kòpitaḥ paruṣaira vākyaira dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ jayònmattena bhīmaśa ca bahvabaddhaṃ parabhāṣatā paravittāpahārasya karòdhasyāpraśamasya ca lòbhasya jañānanāśasya daròhasyātyāhitasya ca pitṝṇāṃ mama rājyasya haraṇasyògra dhanvināma tata tavāma idama anuprāptaṃ tata kòpāda vai mahātmanāma sadyaśa cògrama adharmasya phalaṃ parāphnuhi durmate śāsitāsmya adya te bāṇaiḥ sarvasainyasya paśyataḥ adyāhama anṛṇasa tasya kòpasya bhavitā raṇe amarṣitāyāḥ kṛṣṇāyāḥ kāṅkṣitasya ca me pituḥ adya kauravya bhīmasya bhavitāsmya anṛṇò yudhi na hi me mòkṣyase jīvana yadi nòtsṛjase raṇama evama uktvā mahābāhura bāṇaṃ duḥśāsanāntakama saṃdadhe paravīraghnaḥ kālāgnyanila varcasama tasyòrasa tūrṇama āsādya jatru deśe vibhidya tama athainaṃ pañcaviṃśatyā punaśa caiva samarpayata sa gāḍhaviddhò vayathitò rathòpastha upāviśata duḥśāsanò mahārāja kaśmalaṃ cāviśana mahata sārathisa tavaramāṇasa tu duḥśāsanama acetasama raṇamadhyāda apòvāha saubhadraśarapīḍitama pāṇḍavā daraupadeyāśa ca virāṭaśa ca samīkṣya tama pāñcālāḥ kekayāśa caiva siṃhanādama athānadana vāditrāṇi ca sarvāṇi nānā liṅgani sarvaśaḥ parāvādayanta saṃhṛṣṭāḥ pāṇḍūnāṃ tatra sainikāḥ paśyantaḥ samayamānāśa ca saubhadrasya viceṣṭitama atyantaviriṇaṃ dṛptaṃ dṛṣṭvā śatruṃ parājitama dharmamāruta śakrāṇāma āśvinòḥ paratimāsa tathā dhārayantò dhavajāgreṣu daraupadeyā mahārathāḥ sātyakiśa cekitānaśa ca dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau kekayā dhṛṣṭaketuśa ca matsyapāñcāla sṛṃjayāḥ pāṇḍavāśa ca mudā yuktā yudhiṣṭhira purògamāḥ abhyavartanta sahitā daròṇānīkaṃ bibhitsavaḥ tatò 'bhavana mahada yuddhaṃ tavadīyānāṃ paraiḥ saha jayama ākāṅkṣamāṇānāṃ śūrāṇāma anivartināma duryòdhanò mahārāja rādheyama idama abravīta paśya duḥśāsanaṃ vīrama abhimanyuvaśaṃgatama paratapantama ivādityaṃ nighnantaṃ śātravāna raṇe saubhadrama udyatāsa tarātuma abhidhāvanti pāṇḍavāḥ tataḥ karṇaḥ śaraisa tīkṣṇaira abhimanyuṃ durāsadama abhyavarṣata saṃkruddhaḥ putrasya hitakṛta tavama tasya cānucarāṃsa tīkṣṇaira vivyādha parameṣubhiḥ avajñā pūrvakaṃ vīraḥ saubhadrasya raṇājire abhimanyusa tu rādheyaṃ tarisaptatyā śilīmukhaiḥ avidhyata tavaritò rājana daròṇaṃ parepsura mahāmanāḥ taṃ tadā nāśakata kaśa cida daròṇāda vārayituṃ raṇe ārujantaṃ rathaśreṣṭhāna vajrahastama ivāsurāna tataḥ karṇò jaya parepsura mānī sarvadhanurbhṛtāma saubhadraṃ śataśò 'vidhyada uttamāstrāṇi darśayana sò 'satraira astravidāṃ śareṣṭhò rāma śiṣyaḥ paratāpavāna samare śatrudurdharṣama abhimanyuma apīḍayata sa tathā pīḍyamānāsa tu rādheyenāstra vṛṣṭibhiḥ samare 'marasaṃkāśaḥ saubhadrò na vayaṣīdata tataḥ śilāśitaisa tīkṣṇaira bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ chittvā dhanūṃṣi śūrāṇāma ārjuniḥ karṇama ārdayata tataḥ kṛcchragataṃ karṇaṃ dṛṣṭvā karṇāda anantaraḥ saubhadrama abhyayāta tūrṇaṃ dṛḍhama udyamya kārmukama tata uccukruśuḥ pārthāsa teṣāṃ cānucarā janāḥ vāditrāṇi ca saṃjaghnuḥ saubhadraṃ cāpi tuṣṭuvuḥ [sa] sò 'bhigarjana dhanuṣpāṇira jayāṃ vikarṣana punaḥ punaḥ tayòra mahātmanòsa tūrṇaṃ rathāntarama avāpatata sò 'vidhyada daśabhira bāṇaira abhimanyuṃ durāsadama saca chattra dhavajayantāraṃ sāśvama āśu samayanna iva pitṛpaitāmahaṃ karma kurvāṇama atimānuṣama dṛṣṭvārditaṃ śaraiḥ kārṣṇiṃ tavadīyā hṛṣitābhavana tasyābhimanyura āyamya samayanna ekena patriṇā śiraḥ paracyāvayāma āsa sa rathāta parapatada bhuvi karṇikārama ivòddhūtaṃ vātena mathitaṃ nagāta bharātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rājana karṇò vayathāṃ yayau vimukhīkṛtya karṇaṃ tu saubhadraḥ kaṅkapatribhiḥ anyāna api maheṣvāsāṃsa tūrṇama evābhidudruve tatasa tada vitataṃ jālaṃ hastyaśvarathapattimata jhaṣaḥ karuddha ivābhindada abhimanyura mahāyaśāḥ karṇasa tu bahubhira bāṇaira ardyamānò 'bhimanyunā apāyāja javanaira aśvaisa tatò 'nīkama abhidyata śalabhaira iva cākāśe dhārābhira iva cāvṛte abhimanyòḥ śarai rājana na parājñāyata kiṃ cana tāvakānāṃ tu yòdhānāṃ vadhyatāṃ niśitaiḥ śaraiḥ anyatra saindhavāda rājana na sama kaśa cida atiṣṭhata saubhadrasa tu tataḥ śaṅkhaṃ paradhmāpya puruṣarṣabhaḥ śīghrama abhyapatata senāṃ bhāratīṃ bharatarṣabha sa kakṣe 'ganira ivòtsṛṣṭò nirdahaṃsa tarasā ripūna madhye bhārata sainyānāma ārjuniḥ paryavartata rathanāgāśvamanujāna ardayana niśitaiḥ śaraiḥ sa paraviśyākaròda bhūmiṃ kabandha gaṇasaṃkulāma saubhadra cāpaprabhavaira nikṛttāḥ parameṣubhiḥ savāna evābnimukhāna ghantaḥ paradravaja jīvitārthinaḥ te ghòrā raudrakarmāṇò vipāṭhāḥ pṛthavaḥ śitāḥ nighnantò ragha nāgāśvāña jagmura āśu vasuṃdharāma sāyudhāḥ sāṅguli tarāṇāḥ sa khaḍgāḥ sāṅgadā raṇe dṛśyante bāhavaśa chinnā hemābharaṇa bhūṣitāḥ śarāśa cāpāni khaḍgāśa ca śarīrāṇi śirāṃsi ca sakuṇḍalāni saragvīṇi bhūmāva āsana sahasraśaḥ apaskaraira adhiṣṭhānaira īṣā daṇḍakabandhuraiḥ akṣaira vimathitaiśa cakraira bhagnaiśa ca bahudhā rathaiḥ śakticāpāyudhaiśa cāpi patipaiśa ca mahādhvajaiḥ nihataiḥ kaṣatriyaira aśvaira vāraṇaiśa ca viśāṃ pate agamyakalpā pṛthivī kaṣaṇenāsīta sudāruṇā vadhyatāṃ rājaputrāṇāṃ karandatāma itaretarama parādurāsīna mahāśabdò bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ sa śabdò bharataśreṣṭha diśaḥ sarvā vayanādayata saubhadraśa cādravata senāṃ nighnanna aśvarathadvipāna vayacarata sa diśaḥ sarvāḥ paradiśaśa cāhitāna rujana taṃ tadā nānupaśyāma sainyena rajasāvṛtama ādadānaṃ gajāśvānāṃ nṛṇāṃ cāyūṃṣi bhārata kaṣaṇena bhūyò 'paśyāma sūryaṃ madhyaṃ dine yathā abhimanyuṃ mahārāja paratapantaṃ daviṣada gaṇāna sa vāsava samaḥ saṃkhye vāsavasyātmajātmajaḥ abhimanyura mahārāja sainyamadhye vayaròcata [dhṛ] bālama atyantasuhinama avārya baladarpitama yuddheṣu kuśalaṃ vīraṃ kulaputraṃ tanutyajama gāhamānama anīkāni sadaśvaisa taṃ tarihāyanaiḥ api yaudhiṣṭhirāta sainyāta kaśa cida anvapatada rathī [sa] yudhiṣṭhirò bhīmasenaḥ śikhaṇḍī sātyakira yamau dhṛṣṭadyumnò virāṭaśa ca darupadaśa ca sa kekayaḥ dhṛṣṭaketuśa ca saṃrabdhò matsyāśa cānvapatana raṇe abhyadravana parīpsantò vayūḍhānīkāḥ parahāriṇaḥ tāna dṛṣṭvā daravataḥ śūrāṃsa tavadīyā vimukhābhavana tatasa tada vimukhaṃ dṛṣṭvā tava sūnòra mahada balama jāmātā tava tejasvī viṣṭambhayiṣura ādravata saindhavasya mahārāja putrò rājā jayadrathaḥ sa putragṛddhinaḥ pārthāna saha sainyāna avārayata ugradhanvā maheṣvāsò divyama astrama udīrayana vārdha kaṣatrira upāsedhata paravaṇāda iva kuñjarāna [dhṛ] atibhārama ahaṃ manye saindhave saṃjayāhitama yada ekaḥ pāṇḍavāna karuddhāna putragṛddhīna avārayata atyadbhutama idaṃ manye balaṃ śauryaṃ ca saindhave tada asya barūhi me vīryaṃ karma cāgryaṃ mahātmanaḥ kiṃ dattaṃ hutama iṣṭaṃ vā sutaptama atha vā tapaḥ sindhurājena yenaikaḥ karuddhāna pārthāna avārayata [sa] daraupadīharaṇe yata tada bhīmasenena nirjitaḥ mānāta sa taptavāna rājā varārthī sumahata tapaḥ indrayāṇīndriyārthebhyaḥ pariyebhyaḥ saṃnivartya saḥ kaṣutpipāsā tapa sahaḥ kṛśò dhamani saṃtataḥ devama ārādhayaca charvaṃ gṛṇana barahma sanātanama bhaktānukampī bhagavāṃsa tasya cakre tatò dayāma savapnānte 'paya atha caivāha haraḥ sindhupateḥ sutama varaṃ vṛṇīṣva parītò 'sami jayadrathakima icchasi evama uktasa tu śarveṇa sindhurājò jayadrathaḥ uvāca paraṇatò rudraṃ parājñalira niyatātmavāna pāṇḍaveyāna ahaṃ saṃkhye bhīmavīryaparākramāna ekò raṇe dhārayeyaṃ samastāna iti bhārata evama uktasa tu deveśò jayadrathama athābravīta dadāmi te varaṃ saumya vinā pārthaṃ dhanaṃjayama dhārayiṣyasi saṃgrāme caturaḥ pāṇḍunandanāna evama astva iti deveśama uktvābudhyata pārthivaḥ sa tena varadānena divyenāstra balena ca ekaḥ saṃdhārayāma āsa pāṇḍavānāma anīkinīma tasya jayātalaghòṣeṇa kaṣatriyāna bhayama āviśata parāṃsa tu tava sainyasya harṣaḥ paramakò 'bhavata dṛṣṭvā tu kaṣatriyā bhāraṃ saindhave sarvama arpitama utkruśyābhyadravana rājana yena yaudhiṣṭhiraṃ balama [sa] yana mā pṛcchasi rājendra sindhurājasya vikramama śṛṇu tata sarvama ākhyāsye yathā pāṇḍūna ayòdhayata tama ūhuḥ sārathera vaśyāḥ saindhavāḥ sādhu vāhinaḥ vikurvāṇā bṛhantò 'śavāḥ śavasanòpama raṃhasaḥ gandharvanagarākāraṃ vidhivata kalpitaṃ rathama tasyābhyaśòbhayata ketura vārāhò rājatò mahāna śavetaca chatrapatākābhiśa cāmaravyajanena ca sa babhau rājaliṅgaisa taisa tārāpatira ivāmbare muktā vajramaṇisvarṇaira bhūṣitaṃ tada ayasmayama varūthaṃ vibabhau tasya jayòtirbhiḥ khama ivāvṛtama sa visphārya mahaca cāpaṃ kiranna iṣuguṇāna bahūna tata khaṇḍaṃ pūrayāma āsa yada vayādarayada ārjuniḥ sa sātyakiṃ taribhira bāṇaira aṣṭabhiśa ca vṛkòdarama dhṛṣṭadyumanaṃ tathā ṣaṣṭyā virāṭaṃ daśabhiḥ śaraiḥ darupadaṃ pañcabhisa tīkṣṇaira daśabhiśa ca śikhaṇḍinama kekayāna pañcaviṃśatyā daraupadeyāṃsa taribhisa taribhiḥ yudhiṣṭhiraṃ ca saptatyā tataḥ śenāna apānudata iṣujālena mahatā tada adbhutama ivābhavata athāsya śitapītena bhallenādiśya kārmukama ciccheda parahasana rājā dharmaputraḥ paratāpavāna akṣṇòra nimeṣa mātreṇa sò 'nayada ādāya kārmukama vivyādha daśabhiḥ pārtha tāṃśa caivānyāṃsa taribhisa taribhiḥ tasya tala lāghavaṃ jañātvā bhīmò bhallaisa taribhiḥ punaḥ dhanura dhavajaṃ ca chatraṃ ca kaṣitau kaṣiptama apātayata sò 'nayada ādāya balavāna sajyaṃ kṛtvā ca kārmukama bhīmasyāpòthayata ketuṃ dhanura aśvāṃśa ca māriṣa sa hatāśvāda avaplutya chinnadhanvā rathòttamāta sātyakera āplutò yānaṃ giryagrama iva kesarī tatasa tavadīyāḥ saṃhṛṣṭāḥ sādhu sādhva iti cukruśuḥ sindhurājasya tata karma parekṣyāśraddheyama uttamama saṃkruddhāna pāṇḍavāna ekò yada dadhārāstra tejasā tata tasya karma bhūtāni sarvāṇya evābhyapūjayana saubhadreṇa hataiḥ pūrvaṃ sòttarāyudhibhira davipaiḥ pāṇḍūnāṃ darśitaḥ panthāḥ saindhavena nivāritaḥ yatamānāsa tu te vīrā matsyapāñcāla kekayāḥ pāṇḍavāśa cānvapadyanta paratyaikaśyena saindhavama yò yò hi yatate bhettuṃ daròṇānīkaṃ tavāhitaḥ taṃ taṃ devavaraprāptyā saindhavaḥ paratyavārayata [sa] saindhavena niruddheṣu jayagṛddhiṣu pāṇḍuṣu sughòrama abhavada yuddhaṃ tavadīyānāṃ pariḥ saha paraviśya tava ārjuniḥ senāṃ satyasaṃdhò durāsadāma vayakṣòbhayata tejasvī makaraḥ sāgaraṃ yathā taṃ tathā śaravarṣeṇa kaṣòbhayantama ariṃdamama yathā paradhānāḥ saubhadrama abhyayuḥ kurusattamāḥ teṣāṃ tasya ca saṃ mardò dāruṇaḥ samapadyata sṛjatāṃ śaravarṇāni parasaktama amitaujasāma rathavrajena saṃruddhasa taira amitraira athārjuniḥ vṛṣasenasya yantāraṃ hatvā ciccheda kārmukama tasya vivyādha balavāña śaraira aśvāna ajihmagaiḥ vātāyamānaira atha taira aśvaira apahṛtò raṇāta tenāntareṇābhimanyòra yanāpāsārayada rathama rathavrajāsa tatò hṛṣṭāḥ sādhu sādhva iti cukruśuḥ taṃ siṃhama iva saṃkruddhaṃ paramathnantaṃ śaraira arīna ārāda āyāntama abhyetya vasātīyò 'bhayayāda darutama sò 'bhimanyuṃ śaraiḥ ṣaṣṭyā rukmapuṅkhaira avākirata abravīca ca na me jīvaña jīvatò yudhi mòkṣyase tama ayasmaya varmāṇama iṣuṇā āśu pātinā vivyādha hṛdi saubhadraḥ sa papāta vayasuḥ kaṣitau vasātyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā karuddhāḥ kaṣatriyapuṃgavāḥ parivavrusa tadā rājaṃsa tava pautraṃ jighāṃsavaḥ visphārayantaśa cāpāni nānārūpāṇya anekaśaḥ tada yuddhama abhavada raudraṃ saubhadrasyāribhiḥ saha teṣāṃ śarāna seṣva asanāña śarīrāṇi śirāṃsi ca sakuṇḍalāni saragvīṇi karuddhaśa ciccheda phālguniḥ sa khaḍgāḥ sāṅguli tarāṇāḥ sa paṭṭiśaparaśvadhāḥ adṛśyanta bhujāśa chinnā hemābharaṇabhūṣitāḥ saragbhira ābharaṇaira vastraiḥ patitaiśa ca mahādhvajaiḥ varmabhiśa carmabhira hāraira mukuṭaiśa chatracāmaraiḥ apaskaraira adhiṣṭhānaira īṣādaṇḍa kabandhuraiḥ akṣaira vimathitaiśa cakraira bhagnaiśa ca bahudhā yugaiḥ anukarṣaiḥ patākābhisa tathā sārathivājibhiḥ rathaiśa ca bhagnaira nāgaiśa ca hataiḥ kīrṇābhavana mahī nihataiḥ kaṣatriyaiḥ śūraira nānājanapadeśvaraiḥ jaya gṛddhaira vṛtā bhūmira dāruṇā samapadyata diśò vicaratasa tasya sarvāśa ca paradiśasa tathā raṇe 'bhimanyòḥ karuddhasya rūpama antaradhīyata kāñcanaṃ yada yada asyāsīda varma cābharaṇāni ca dhanuṣaśa ca śarāṇāṃ ca tada apaśyāma kevalama taṃ tadā nāśakata kaśa cica cakṣurbhyāma abhivīkṣituma ādadānaṃ śaraira yòdhāna madhye sūryama iva sathitama [sa] ādadānasa tu śūrāṇāma āyūṃṣya abhavada ārjuniḥ antakaḥ sarvabhūtānāṃ parāṇāna kāla ivāgate sa śakra iva vikrāntaḥ śakrasūnòḥ sutò balī abhimanyusa tadānīkaṃ lòḍayana bahva aśòbhata paraviśyaiva tu rājendra kaṣatriyendrāntakòpamaḥ satyaśravasama ādatta vayāghrò mṛgama ivòlbaṇama satyaśravasi cākṣipte tavaramāṇā mahārathāḥ paragṛhya vipulaṃ śastrama abhimanyuma upādravana ahaṃ pūrvama ahaṃ pūrvama iti kaṣatriya puṃgavāḥ sapardhamānāḥ samājagmura jighāṃsantò 'rajunātmajama kaṣatriyāṇāma anīkāni paradrutānya abhidhāvatāma jagrāsa timira āsādya kaṣudramatsyāna ivārṇave ye ke cana gatāsa tasya samīpama apalāyinaḥ na te paratinyavartanta samudrāda iva sandhavaḥ mahāgrāhagṛhīteva vātavegabhayārditā samakampata sā senā vibhraṣṭā naura ivārṇave atha rukmarathò nāma madreśvara sutò balī tarastāma āśvāsayana senāma atrastò vākyama abravīta alaṃ tarāsena vaḥ śūrā naiṣa kaśa cina mayi sathite ahama enaṃ garahīṣyāmi jīvagrāhaṃ na saṃśayaḥ evama uktvā tu saubhadrama abhidudrāva vīryavāna sukalpitenòhyamānaḥ sayandanena virājatā sò 'bhimanyuṃ taribhira bāṇaira viddhvā vakṣasya athānadata taribhiśa ca dakṣiṇe bāhau savye ca niśitaisa taribhiḥ sa tasyeṣva asanaṃ chittvā phālguṇiḥ savyadakṣiṇau bhujau śiraśa ca savakṣibhrukṣitau kaṣiprama apātayata dṛṣṭvā rukmarathaṃ rugṇaṃ putraṃ śalyasya māninama jīvagrāhaṃ jighṛkṣantaṃ saubhadreṇa yaśasvinā saṃgrāmadurmadā rājana rājaputrāḥ parahāriṇaḥ vayasyāḥ śalya putrasya suvarṇavikṛtadhvajāḥ tālamātrāṇi cāpāni vikarṣantò mahārathāḥ ārjuniṃ śaravarṣeṇa samantāta paryavārayana śaraiḥ śikṣā balòpetaisa taruṇaira atyamarṣaṇaiḥ dṛṣṭvaikaṃ samare śūraṃ saubhadrama aparājitama chādyamānaṃ śaravrātaira hṛṣṭò duryòdhanò 'bhavata vaivasvatasya bhavanaṃ gatama enama amanyata suvarṇapuṅkhaira iṣubhira nānā liṅgaisa taribhisa taribhiḥ adṛśyama ārjuniṃ cakrura nimeṣāta te nṛpātmajāḥ sasūtāśvadhvajaṃ tasya sayandanaṃ taṃ ca māriṣa ācitaṃ samapaśyāma śavāvidhaṃ śalalaira iva sa gāḍhaviddhaḥ karuddhaśa ca tòttraira gaja ivārditaḥ gāndharvama astrama āyacchada rathamāyāṃ ca yòjayata arjunena tapasa taptvā gandharvebhyò yada āhṛtama tumburu paramukhebhyò vai tenāmòhayatāhitāna ekaḥ sa śatadhā rājana dṛśyate sama sahasradhā alātacakravata saṃkhye kaṣiprama astrāṇi darśayana rathacaryāstra māyābhira mòhayitvā paraṃtapaḥ bibheda śatadhā rājaña śarīrāṇi mahīkṣitāma parāṇāḥ parāṇabhṛtāṃ saṃkhye pareṣitā niśitaiḥ śaraiḥ rājana parāpura amuṃ lòkaṃ śarīrāṇya avaniṃ yayuḥ dhanūṃṣya aśvāna niyantṝṃśa ca dhavajāna bāhūṃśa ca sāṅgadāna śirāṃsi ca śitaira bhallaisa teṣāṃ ciccheda phālguniḥ cūtārāmò yathā bhagnaḥ pañcavarṣaphalòpagaḥ rājaputra śataṃ tadvata saubhadreṇāpatada dhatama karuddhāśīviṣa saṃkāśāna sukumārāna sukhòcitāna ekena nihatāna dṛṣṭvā bhīmò duryòdhanò 'bhavata rathinaḥ kuñjarāna aśvāna padātīṃśa cāvamarditāna dṛṣṭvā duryòdhanaḥ kaṣiprama upāyāta tama amarṣitaḥ tayòḥ kaṣaṇama ivāpūrṇaḥ saṃgrāmaḥ samapadyata athābhavata te vimukhaḥ putraḥ śaraśatārditaḥ [dhṛ] yathā vadasi me sūta ekasya bahubhiḥ saha saṃgrāmaṃ tumulaṃ ghòraṃ jayaṃ caiva mahātmanaḥ aśraddheyama ivāścaryaṃ saubhadrasyātha vikramama kiṃ tu nātyadbhutaṃ teṣāṃ yeṣāṃ dharmò vayapāśrayaḥ duryòdhane 'tha vimukhe rājaputra śate hate saubhadre paratipattiṃ kāṃ paratyapadyanta māmakāḥ [sa] saṃśuṣkāsyāśa calana netrāḥ parasvinnā lòma harṣiṇaḥ palāyanakṛtòtsāhā nirutsāhā daviṣaja jaye hatāna bharātṝna pitṝna putrāna suhṛta saṃbandhibāndhavāna utsṛjyòtsṛjya samiyusa tavarayantò hatadvipāna tāna parabhagnāṃsa tathā dṛṣṭvā daròṇò darauṇira bṛhadbalaḥ kṛpò duryòdhanaḥ karṇaḥ kṛtavarmātha saubalaḥ abhidrutāḥ susaṃkruddhāḥ saubhadrama aparājitama te 'pi pautreṇa te rājana parāyaśò vimukhīkṛtāḥ ekasa tu sukhasaṃvṛddhò bālyāda darpāca ca nirbhayaḥ iṣvastravina mahātejā lakṣmaṇò ''rajunima abhyayāta tama anvaga evāsya pitā putragṛddhī nayavartata anu duryòdhanaṃ cānye nayavartanta mahārathāḥ taṃ te 'bhiṣiṣicura bāṇaira meghā girima ivāmbubhiḥ sa ca tāna paramamāthaikò viṣvaga vātò yathāmbudāna pautraṃ tu tava durdharṣaṃ lakṣmaṇaṃ pariyadarśanama pituḥ samīpe tiṣṭhantaṃ śūrama udyatakārmukama atyantasukhasaṃvṛddhaṃ dhaneśvara sutòpamama āsasāda raṇe kārṣṇira mattò mattama iva davipama lakṣmaṇena tu saṃgamya saubhadraḥ paravīrahā śaraiḥ suniśitaisa tīkṣṇaira bāhvòra urasi cārpitaḥ saṃkruddhò vai mahābāhura daṇḍāhata ivòragaḥ pautrasa tava mahārāja tava pautrama abhāṣata sudṛṣṭaḥ kariyatāṃ lòkò amuṃ lòkaṃ gamiṣyasi paśyatāṃ bāndhavānāṃ tavāṃ nayāmi yamasādanama evama uktvā tatò bhallaṃ saubhadraḥ paravīrahā udbabarha mahābāhura nirmuktòraga saṃnibhama sa tasya bhujanirmuktò lakṣṇamasya sudarśanama sunasaṃ subhru keśāntaṃ śòrò 'hārṣīta sakuṇḍalama lakṣmaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hāhetya uccukruśura janāḥ tatò duryòdhanaḥ karuddhaḥ pariye putre nipātite hatainama iti cukròśa kaṣatriyāna kaṣatriyarṣabhaḥ tatò daròṇaḥ kṛpaḥ karṇò daròṇaputrò bṛhadbalaḥ kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍa rathāḥ paryavārayana sa tāna viddhvā śitaira bāṇaira vimukhīkṛtya cārjuniḥ vegenābhyapatata karuddhaḥ saindhavasya mahada balama āvavrusa tasya panthānaṃ gajānīkena saṃśitāḥ kaliṅgāśa ca niṣādāśa ca karātha putraśa ca vīryavāna tata parasaktama ivātyarthaṃ yuddhama āsīda viśāṃ pate tatasa tata kuñjarānīkaṃ vayadhamada dhṛṣṭama ārjuniḥ yathā vivāna nityagatira jaladāña śataśò 'mabare tataḥ karāthaḥ śaravrātaira ārjuniṃ samavākirata athetare saṃnivṛttāḥ punara daròṇa mukhā rathāḥ paramāstrāṇi dhunvānāḥ saubhadrama abhidudruvuḥ tāna nivāryārjunira bāṇaiḥ karātha putrama athārdayata śaraugheṇāprameyeṇa tavaramāṇò jighāṃsayā sadhanura bāṇakeyūrau bāhū samukuṭaṃ śiraḥ chatraṃ dhavajaṃ niyantārama aśvāṃśa cāsya nayapātayata kulaśīta śarutabalaiḥ kīrtyā cāstrabalena ca yukte tasmina hate vīrāḥ parāyaśò vimukhābhavana [dhṛ] tathā paraviṣṭaṃ taruṇaṃ saubhadrama aparājitama kulānurūpaṃ kurvāṇaṃ saṃgrāmeṣva apalāyinama ājaneyaiḥ subalibhira yuktama aśvaisa tarihāyanaiḥ palavamānama ivākāśe ke śūrāḥ samavārayana [sa] abhimanyuḥ paraviśyaiva tāvakāna niśitaiḥ śaraiḥ akaròda vimukhāna sarvāna pārthivāna pāṇḍunandanaḥ taṃ tu daròṇaḥ kṛpaḥ karṇò darauṇiśa ca sa bṛhadbalaḥ kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍa rathāḥ paryavārayana dṛṣṭvā tu saindhave bhārama atimātraṃ samāhitama sainyaṃ tava mahārāja yudhiṣṭhirama upādravata saubhadrama itare vīrama abhyavarṣaña śarāmbubhiḥ tālamātrāṇi cāpāni vikarṣantò mahārathāḥ tāṃsa tu sarvāna maheṣvāsāna sarvavidyāsu niṣṭhitāna vayaṣṭambhayada raṇe bāṇaiḥ saubhadraḥ paravīrahā daròṇaṃ parañcāśatā viddhvā viṃśatyā ca bṛhadbalama aśītyā kṛtavarmāṇaṃ kṛpaṃ ṣaṣṭyā śilīmukhaiḥ rukmapuṅkhaira mahāvegaira ākarṇasamacòditaiḥ avidhyada daśabhira bāṇaira aśvatthāmānama ārjuniḥ sa karṇaṃ karṇinā karṇe pītena niśitena ca phālgunira daviṣatāṃ madhye vivyādha parameṣuṇā pātayitvā kṛpasyāśvāṃsa tathòbhau pārṣṇisārathī athainaṃ daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyata satanāntare tatò vṛndārakaṃ vīraṃ kurūṇāṃ kīrtivardhanama putrāṇāṃ tava vīrāṇāṃ paśyatāma avadhīda balī taṃ darauṇiḥ pañcaviṃśatyā kaṣudrakāṇāṃ samarpayata varaṃ varama amitrāṇāma ārujantama abhītavata sa tu bāṇaiḥ śitaisa tūrṇaṃ paratyavidhyata māriṣa paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāma aśvatthāmānama ārjuniḥ ṣaṣṭyā śarāṇāṃ taṃ darauṇisa tigmadhāraiḥ sutejanaiḥ ugraira nākampayada viddhvā mainākama iva parvatama sa tu darauṇiṃ tarisaptatyā hemapuṅkhaira ajihmagaiḥ paratyavidhyana mahātejā balavāna apakāriṇama tasmina daròṇò bāṇaśataṃ putragṛddhī nayapātayata aśvatthāmā tathāṣṭau ca parīpsana pitaraṃ raṇe karṇò davāviṃśatiṃ bhallāna kṛtavarmā caturdaśa bṛhadbalasa tu pañcāśata kṛpaḥ śāradvatò daśa tāṃsa tu paratyavadhīta sarvāna daśabhira daśabhiḥ śaraiḥ taira ardyamānaḥ saubhadraḥ sarvatò niśitaiḥ śaraiḥ taṃ kòsalānāma adhipaḥ karṇinātāḍayada dhṛdi sa tasyāśvāna dhavajaṃ cāpaṃ sūtaṃ cāpātayata kaṣitau atha kòsala rājasa tu virathaḥ khaḍgacarmadhṛta iyeṣa phālguneḥ kāyāca chirò hartuṃ sakuṇḍalama sa kòsalānāṃ bhartāraṃ rājaputraṃ bṛhadbalama hṛdi vivyādha bāṇena sa bhinnahṛdayò 'patata babhañja ca sahasrāṇi daśa rājana mahātmanāma sṛjatāma aśivā vācaḥ khaḍgakārmukadhāriṇāma tathā bṛhadbalaṃ hatvā saubhadrò vayacarada raṇe viṣṭambhayana maheṣvāsāna yòdhāṃsa tava śarāmbubhiḥ [sa] sa karṇaṃ karṇinā karṇe punara vivyādha phālguniḥ śaraiḥ pañcāśatā cainama avidhyata kòpayana bhṛśama parativivyādha rādheyasa tāvadbhira atha taṃ punaḥ sa taira ācitasarvāṅgò bahva aśòbhata bhārata karṇaṃ cāpya akaròta karuddhò rudhiròtpīḍa vāhinama karṇò 'pi vibabhau śūraḥ śaraiśa citrò 'sṛga āplutaḥ tāva ubhau śaracitrāṅgau rudhireṇa samukṣitau babhūvatura mahātmānau puṣpitāva iva kiṃśukau atha karṇasya sacivāna ṣaṭa śūrāṃśa citrayòdhinaḥ sāśvasūta dhavajarathāna saubhadrò nijaghāna ha athetarāna maheṣvāsāna daśabhira daśabhiḥ śaraiḥ paratyavidhyada asaṃbhrāntasa tada adbhutama ivābhavata māgadhasya punaḥ putraṃ hatvā ṣaḍbhira ajihmagaiḥ sāśvaṃ sasūtaṃ taruṇama aśvaketuma apātayata mārtikāvatakaṃ bhòjaṃ tataḥ kuñjaraketanama kaṣurapreṇa samunmathya nanāda visṛjaña śarāna tasya dauḥśāsanira viddhvā caturbhiśa caturò hayāna sūtama ekena vivyādha daśabhiśa cārjunātmajama tatò dauḥśāsaniṃ kārṣṇira viddhvā saptabhira āśugaiḥ saṃrambhāda raktanayanò vākyama uccaira athābravīta pitā tavāhavaṃ tayaktvā gataḥ kāpuruṣò yathā diṣṭyā tavama api jānīṣe yòddhuṃ na tava adya mòkṣyase etāvada uktvā vacanaṃ karmāra parimārjitama nārācaṃ visasarjāsmai taṃ darauṇisa taribhira ācchinata tasyārjunira dhavajaṃ chittvā śalyaṃ taribhira atāḍayata taṃ śalyò navabhira bāṇaira gārdhrapatraira atāḍayata tasyārjunira dhavajaṃ chittvā ubhau ca pārṣṇisārathī taṃ vivyādhāyasaiḥ ṣaḍbhiḥ sò 'pakrāmada rathāntarama śatruṃjayaṃ candraketuṃ meghavegaṃ suvarcasama sūryabhāsaṃ ca pañcaitāna hatvā vivyādha saubalama taṃ saubalasa taribhira viddhvā duryòdhanama athābravīta sarva enaṃ paramathnīmaḥ puraikaikaṃ hinasti naḥ athābravīta tadā daròṇaṃ karṇò vaikartanò vṛṣā purā sarvāna paramathnāti barūhya asya vadhama āśu naḥ tatò daròṇò maheṣvāsaḥ sarvāṃsa tāna paratyabhāṣata astò vò 'sayāntaraṃ kaśa cita kumārasya parapaśyati anva asya pitaraṃ haya adya carataḥ sarvatòdiśama śīghratāṃ narasiṃhasya pāṇḍaveyasya paśyata dhanurmaṇḍalama evāsya rathamārgeṣu dṛśyate saṃdadhānasya viśikhāña śīghraṃ caiva vimuñcataḥ ārujanna iva me parāṇāna mòhayanna api sāyakaiḥ paraharṣayati mā bhūyaḥ saubhadraḥ paravīrahā ati mā nandayatya eṣa saubhadrò vicarana raṇe antaraṃ yasya saṃrabdhā na paśyanti mahārathāḥ asyatò laghuhastasya diśaḥ sarvā maheṣubhiḥ na viśeṣaṃ parapaśyāmi raṇe gāṇḍīvadhanvanaḥ atha karṇaḥ punara daròṇama āhārjuniśarārditaḥ sathātavyama iti tiṣṭhāmi pīḍyamānò 'bhimanyunā tejasvinaḥ kumārasya śarāḥ paramadāruṇāḥ kaṣiṇvanti hṛdayaṃ me 'daya ghòrāḥ pāvakatejasaḥ tama ācāryò 'baravīta karṇaṃ śanakaiḥ parahasanna iva abhedyama asya kavacaṃ yuvā cāśu parākramaḥ upadiṣṭā mayā asya pituḥ kavacadhāraṇā tāma eṣa nikhilāṃ vetti dharuvaṃ parapuraṃjayaḥ śakyaṃ tava asya dhanuśa chettuṃ jayāṃ ca bāṇaiḥ samāhitaiḥ abhīśavò hayāśa caiva tathòbhau pārṣṇisārathī etata kuru maheṣvāsa rādheya yadi śakyate athainaṃ vimukhīkṛtya paścāta paraharaṇaṃ kuru sadhanuṣkò na śakyò 'yama api jetuṃ surāsuraiḥ virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca kuruṣvainaṃ yadīcchasi tada ācāryavacaḥ śarutvā karṇò vaikartanasa tavarana asyatò laghuhastasya pṛṣatkaira dhanura ācchinata aśvāna asyāvadhīda bhòjò gautamaḥ pārṣṇisārathī śeṣāsa tu chinnadhanvānaṃ śaravarṣaira avākirana tavaramāṇāsa tavarā kāle virathaṃ ṣaṇa mahārathāḥ śaravarṣaira akaruṇā bālama ekama avākirana sa chinnadhanvā virathaḥ savadharmama anupālayana khaḍgacarma dharaḥ śarīmāna utpapāta vihāyasama mārgaiḥ sa kaiśikādyaiśa ca lāghavena balena ca ārjunira vayacarada vayòmni bhṛśaṃ vai pakṣirāḍa iva mayya eva nipatatya eṣa sāsira itya ūrdhvadṛṣṭayaḥ vivyadhusa taṃ maheṣvāsāḥ samare chidradarśinaḥ tasya daròṇò 'chinana muṣṭau khaḍgaṃ maṇimaya tasaruma rādheyò niśitaira bāṇaira vayadhamaca carma còttamama vayasi carmeṣu pūrṇāṅgaḥ sò 'natarikṣāta punaḥ kaṣitima āsthitaśa cakrama udyamya daròṇaṃ karuddhò 'bhayadhāvata sacakrareṇūjjvala śòbhitāṅgò; babhāvati ivònnata cakrapāṇiḥ raṇe 'bhimanyuḥ kaṣaṇadā subhadraḥ; sa vāsubhadrānukṛtiṃ parakurvana saruta rudhirakṛtaika rāgavaktrò; bharukuṭi puṭākuṭilò 'tisiṃha nādaḥ parabhura amitabalò raṇe 'bhimanyura; nṛpa varamadhya gatò bhṛśaṃ vayarājata [sa] viṣṇòḥ savasānandi karaḥ sa viṣṇvāyudha bhīṣitaḥ rarājātirathaḥ saṃkhye janārdana ivāparaḥ mārutòddhūta keśāntama udyatāri varāyudhama vapuḥ samīkṣya pṛthva īśā duḥsamīkṣyaṃ suraira api taca cakraṃ bhṛśama udvignāḥ saṃcicchidura anekadhā mahārathasa tataḥ kārṣṇiḥ saṃjagrāha mahāgadāma vidhanuḥ sayandanāsisa taira vicakraśa cāribhiḥ kṛtaḥ abhimanyura gadāpāṇira aśvatthāmānama ādravata sagadāma udyatāṃ dṛṣṭvā javalantīma aśanīma iva apākrāmada rathòpasthāda vikramāṃsa tarīna nararṣabhaḥ tasyāśvāna gadayā hatvā tathòbhau pārṣṇisārathī śarācitāṅgaḥ saubhadraḥ śavāvidvata paratyadṛśyata tataḥ subala dāyādaṃ kālakeyama apòthayata jaghāna cāsyānucarāna gāndhārāna sapta saptatima punara barahma vasātīyāña jaghāna rathinò daśa kekayānāṃ rathāna sapta hatvā ca daśa kuñjarāna dauḥśāsani rathaṃ sāśvaṃ gadayā samapòthayata tatò dauḥśāsaniḥ karuddhò gadāma udyamya māriṣa abhidudrāva saubhadraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta tāva udyatagadau vīrāva anyònyavadhakāṅkṣiṇau bharātṛvyau saṃprajahrāte pureva taryambakāntakau tāva anyònyaṃ gadāgrābhyāṃ saṃhatya patitau kaṣitau indradhvajāva ivòtsṛṣṭau raṇamadhye paraṃtapau dauḥśāsanira athòtthāya kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ paròttiṣṭhamānaṃ saubhadraṃ gadayā mūrdhnya atāḍayata gadā vegena mahatā vayāyāmena ca mòhitaḥ vicetā nayapatada bhūmau saubhadraḥ paravīrahā evaṃ vinihatò rājanna ekò bahubhira āhave kaṣòbhayitvā camūṃ sarvāṃ nalinīma iva kuñjaraḥ aśòbhata hatò vīrò vayādhaira vanagajò yathā taṃtathā patitaṃ śūraṃ tāvakāḥ paryavārayana dāvaṃ dagdhvā yathā śāntaṃ pāvakaṃ śiśirātyaye vimṛdya taruśṛṅgāṇi saṃnivṛttama ivānilama astaṃ gatama ivādityaṃ taptvā bhārata vāhinīma upaplutaṃ yathā sòmaṃ saṃśuṣkama iva sāgarama pūrṇacandrābhavadanaṃ kākapakṣa vṛtākṣakama taṃ bhūmau patitaṃ dṛṣṭvā tāvakāsa te mahārathāḥ mudā paramayā yuktāśa cukruśuḥ siṃhavana muhuḥ āsīta paramakò harṣasa tāvakānāṃ viśāṃ pate itareṣāṃ tu vīrāṇāṃ netrebhyaḥ parāpataja jalama abhikròśanti bhūtāni antarikṣe viśāṃ pate dṛṣṭvā nipatitaṃ vīraṃ cayutaṃ candrama ivāmbarāta daròṇakarṇamukhaiḥ ṣaḍbhira dhārtarāṣṭraira mahārathaiḥ ekò 'yaṃ nihataḥ śete naiṣa dharmò matò hi naḥ tasmiṃsa tu nihate vīre bahva aśòbhata medinī dayaura yathā pūrṇacandreṇa nakṣatragaṇamālinī rukmapuṅkhaiśa ca saṃpūrṇā rudhiraughapariplutā uttamāṅgaiśa ca vīrāṇāṃ bharājamānaiḥ sakuṇḍalaiḥ vicitraiśa ca paristòmaiḥ patākābhiśa ca saṃvṛtā cāmaraiśa ca kuthābhiśa ca paraviddhaiśa cāmbaròttamaiḥ rathāśvanaranāgānāmālaṃkāraiśa ca suprabhaiḥ khaḍgaiśa ca niśitaiḥ pītaira nirmuktaira bhujagaira iva cāpaiśa ca viśikhaiśa chinnaiḥ śaktyṛṣṭi parāsakampanaiḥ vividhaira āyudhaiśa cānyaiḥ saṃvṛtā bhūra aśòbhata vājibhiśa cāpi nirjīvaiḥ savapadbhiḥ śòṇitòkṣitaiḥ sāròhaira viṣamā bhūmiḥ saubhadreṇa nipātitaiḥ sāṅkuśaiḥ sa mahāmātraiḥ sa varmāyudhaketubhiḥ parvataira iva vidhvastaira viśikhònmathitaira gajaiḥ pṛthivyāma anukīrṇaiśa ca vayaśva sārathiyòdhibhiḥ haradaira iva parakṣubhitaira hatanāgai rathòttamaiḥ padātisaṃghaiśa ca hataira vividhāyudhabhūṣaṇaiḥ bhīrūṇāṃ tarāsajananī ghòrarūpābhavana mahī taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmai candrārkasadṛśadyutima tāvakānāṃ parā parītiḥ pāṇḍūnāṃ cābhavada vayathā abhimanyau hate rājaña śiśuke 'parāptayauvane saṃprādravaca camūḥ sarvā dharmarājasya paśyataḥ dīryamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā saubhadre vinipātite ajātaśatruḥ savāna vīrāna idaṃ vacanama abravīta savargama eṣa gataḥ śūrò yò hatò na parāṅmukhaḥ saṃstambhayata mā bhaiṣṭa vijeṣyāmò raṇe ripūna itya evaṃ sa mahātejā duḥkhitebhyò mahādyutiḥ dharmarājò yudhāṃ śareṣṭhò baruvana duḥkhama apānudata yuddhe haya āśīviṣākārāna rājaputrāna raṇe bahūna pūrvaṃ nihatya saṃgrāme paścāda ārjunira anvagāta hatvā daśasahasrāṇi kausalyaṃ ca mahārathama kṛṣṇārjuna samaḥ kārṣṇiḥ śakra sadma gatò dharuvama rathāśvanaramātaṅgāna vinihatya sahasraśaḥ avatṛptaḥ sa saṃgrāmāda aśòcyaḥ puṇyakarmakṛta vayaṃ tu paravaraṃ hatvā teṣāṃ taiḥ śarapīḍitāḥ niveśāyābhyupāyāma sāyāhne rudhiròkṣitāḥ nirīkṣamāṇāsa tu vayaṃ pare cāyòdhanaṃ śanaiḥ apayātā mahārāja galāniṃ parāptā vicetasaḥ tatò niśāyā divasasya cāśivaḥ; śivā rutaḥ saṃdhira avartatādbhutaḥ kuśeśayāpīḍa nibhe divākare; vilambamāne 'satama upetya parvatama varāsi śaktyṛṣṭi varūtha carmaṇāṃ; vibhūṣaṇānāṃ ca samākṣipana parabhāma divaṃ ca bhūmiṃ ca samānayanna iva; pariyāṃ tanuṃ bhānura upaiti pāvakama mahābhrakūṭācalaśṛṅgasaṃnibhaira; gajaira anekaira iva vajrapātitaiḥ sa vaijayantya aṅkuśa varma yantṛbhira; nipātitaira niṣṭanatīva gauśa citā hateśvaraiśa cūrṇita pattyupaskaraira; hatāśvasūtaira vipatāka ketubhiḥ mahārathaira bhūḥ śuśubhe vicūrṇitaiḥ; puraira ivāmitra hataira narādhipa rathāśvavṛndaiḥ saha sādibhira hataiḥ; paraviddha bhāṇḍābharaṇaiḥ pṛthagvidhaiḥ nirastajihvā daśanāntra lòcanaira; dharā babhau ghòravirūpa darśanā paraviddha varmābharaṇā varāyudhā; vipannahastyaśvarathānugā narāḥ mahārhaśayyāstaraṇòcitāḥ sadā; kaṣitāva anāthā iva śerate hatāḥ atīva hṛṣṭāḥ śavasṛgāla vāyasā; baḍāḥ suparṇāśa ca vṛkāsa tarakṣavaḥ vayāṃsya asṛkpānya atha rakṣasāṃ gaṇāḥ; piśācasaṃghāśa ca sudāruṇā raṇe tavacò vinirbhidya pibana vasāma asṛka; tathaiva majjāṃ piśitāni cāśnuvana vapāṃ vilumpanti hasanti gānti ca; parakarṣamāṇāḥ kuṇapānya anekaśaḥ śarīrasaṃghāṭa vahā asṛga jalā; rathòḍupā kuñjaraśailasaṃkaṭā manuṣyaśīrṣòpala māṃsakardamā; paraviddha nānāvidha śastramālinī mahābhayā vaitaraṇīva dustarā; paravartitā yòdhavaraisa tadā nadī uvāha madhyena raṇājiraṃ bhṛśaṃ; bhayāvahā jīva mṛtapravāhinī pibanti cāśnanti ca yatra durdṛśāḥ; piśācasaṃghā vividhāḥ subhairavāḥ sunanditāḥ parāṇabhṛtāṃ bhayaṃkarāḥ; samānabhakṣāḥ śavasṛgāla pakṣiṇaḥ tathā tada āyòdhanama ugradarśanaṃ; niśāmukhe pitṛpatirāṣṭra saṃnibhama nirīkṣamāṇāḥ śanakaira jahura narāḥ; samutthitāruṇḍa kulòpasaṃkulama apetavidhvastamahārha bhūṣaṇaṃ; nipātitaṃ śakrasamaṃ mahārathama raṇe 'bhimanyuṃ dadṛśusa tadā janā; vayapòḍha havyaṃ sadasīva pāvakama [sa] tasmiṃsa tu nihate vīre saubhadre rathayūthape vimuktarathasaṃnāhāḥ sarve nikṣiptakārmukāḥ upòpaviṣṭā rājānaṃ parivārya yudhiṣṭhirama tada eva duḥkhaṃ dhayāyantaḥ saubhadra gatamānasāḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā vilalāpa suduḥkhitaḥ abhimanyau hate vīre bharātuḥ putre mahārathe daròṇānīkama asaṃbādhaṃ mama pariyacikīrṣayā bhittvā vayūhaṃ paraviṣṭò 'sau gòmadhyama iva kesarī yasya śūrā maheṣvāsāḥ paratyanīka gatā raṇe parabhagnā vinivartante kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ atyantaśatrura asmākaṃ yena duḥśāsanaḥ śaraiḥ kaṣipraṃ haya abhimukhaḥ saṃkye visaṃjñò vimukhīkṛtaḥ sa tīrtvā dustaraṃ vīrò daròṇānīka mahārṇavama parāpya dauḥśāsaniṃ kārṣṇira yātò vaivasvatakṣayama kathaṃ darakṣyāmi kaunteyaṃ saubhadre nihate 'rajunama subhadrāṃ vā mahābhāgāṃ pariyaṃ putrama apaśyatīma kiṃ savida vayama apetārthama aśliṣṭama asamañjasama tāva ubhau parativakṣyāmò hṛṣīkeśa dhanaṃjayau ahama eva subhadrāyāḥ keśavārjunayòra api pariyakāmò jayākāṅkṣī kṛtavāna idama apriyama na lubdhò budhyate dòṣāna mòhāla lòbhaḥ paravartate madhu pipsura hi nāpaśyaṃ parapātama idama īdṛśama yò hi bhòjye puraskāryò yāneṣu śayaneṣu ca bhūṣaṇeṣu ca sò 'samābhira bālò yudhi puraskṛtaḥ kathaṃ hi bālasa taruṇò yuddhānāma aviśāradaḥ sadaśva iva saṃbādhe viṣame kaṣemama arhati yò ceda dhi vayama apya enaṃ mahīma anuśayīmahi bībhatsòḥ kòpadīptasya dagdhāḥ kṛpaṇa cakṣuṣā alubdhò matimāna harīmāna kaṣamāvāna rūpavāna balī vapuṣmāna mānakṛda vīraḥ pariyaḥ satyaparāyaṇaḥ yasya śalāghanti vibudhāḥ karmāṇya ūrjitakarmaṇaḥ nivātakavacāña jaghne kālakeyāṃśa ca vīryavāna mahendraśatravò yena hiraṇyapuravāsinaḥ akṣṇòra nimeṣa mātreṇa paulòmāḥ sagaṇā hatāḥ parebhyò 'paya abhayārthibhyò yò dadātya abhayaṃ vibhuḥ tasyāsmābhira na śakitasa tarātuma adyātmajò bhayāta bhayaṃ tu sumahata parāptaṃ dhārtarāṣṭraṃ mahada balama pārthaḥ putravadhāta karuddhaḥ kauravāña śòṣayiṣyati kaṣudraḥ kaṣudrasahāyaśa ca savapakṣa kaṣayama āturaḥ vayaktaṃ duryòdhanò dṛṣṭvā śòcana hāsyati jīvitama na me jayaḥ parītikarò na rājyaṃ; na cāmaratvaṃ na suraiḥ sa lòkatā imaṃ samīkṣyāprativīrya pauruṣaṃ; nipātitaṃ devavarātmajātmajama [sa] tasminna ahani nirvṛtte ghòre parāṇabhṛtāṃ kaṣaye āditye 'sataṃ gate śarīmāna saṃdhyākāla upasthite vayapayāteṣu sainyeṣu vāsāya bharatarṣabha hatvā saṃśaptakavrātāna divyaira astraiḥ kapidhvajaḥ parāyāta savaśibiraṃ jiṣṇura jaitrama āsthāya taṃ rathama gacchanna eva ca gòvindaṃ sannakaṇṭhò 'bhayabhāṣata kiṃ nu me hṛdayaṃ tarastaṃ vākyaṃ sajjati keśava sapandanti cāpya aniṣṭāni gātraṃ sīdati cāpya uta aniṣṭaṃ caiva me śaliṣṭaṃ hṛdayāna nāpasarpati bhuvi yada dikṣu cāpya ugrā utpātāsa tarāsayanti māma bahuprakārā dṛśyante sarva evāgha śaṃsinaḥ api savasti bhaveda rājñaḥ sāmātyasya guròra mama [vāsu] vayaktaṃ śivaṃ tava bharātuḥ sāmātyasya bhaviṣyati mā śucaḥ kiṃ cida evānyata tatrāniṣṭaṃ bhaviṣyati [sa] tataḥ saṃdhyāma upāsyaiva vīrau vīrāvasādane kathayantau raṇe vṛttaṃ parayātau rathama āsthitau tataḥ savaśibiraṃ parāptau hatānandaṃ hatatviṣama vāsudevò 'rajunaśa caiva kṛtvā karma suduṣkarama dhavastākāraṃ samālakṣya śibiraṃ paravīrahā bībhatsura abravīta kṛṣṇama asvasthahṛdayasa tataḥ nādya nandanti tūryāṇi maṅgalyāni janārdana miśrā dundubhinirghòṣaḥ śaṅkhāśa cāḍambaraiḥ saha vīṇā vā nādya vādyante śamyā tālasvanaiḥ saha maṅgalyāni ca gītāni na gāyanti paṭhanti ca satutiyuktāni ramyāṇi mamānīkeṣu bandinaḥ yòdhāśa cāpi hi māṃ dṛṣṭvā nivartante haya adhòmukhāḥ karmāṇi ca yathāpūrvaṃ kṛtvā nābhivadanti māma api savasti bhaveda adya bharātṛbhyò mama mādhava na hi śudhyati me bhāvò dṛṣṭvā savajanama ākulama api pāñcālarājasya virāṭasya ca mānada sarveṣāṃ caiva yòdhānāṃ sāmagryaṃ sayāna mamācyuta na ca māma adya saubhadraḥ parahṛṣṭò bharātṛbhiḥ saha raṇāda āyāntama ucitaṃ paratyudyāti hasanna iva evaṃ saṃkathayantau tau paraviṣṭau śibiraṃ savakama dadṛśāte bhṛśāsvasthāna pāṇḍavāna naṣṭacetasaḥ dṛṣṭvā bharātṝṃśa ca putrāṃśa ca vimanā vānaradhvajaḥ apaśyaṃśa caiva saubhadrama idaṃ vacanama abravīta mukhavarṇò 'parasannò vaḥ sarveṣāma eva lakṣyate na cābhimanyuṃ paśyāmi na ca māṃ paratinandatha mayā śarutaśa ca daròṇena cakravyūhò vinirmitaḥ na ca vasa tasya bhettāsti ṛte saubhadrama āhave na còpadiṣṭasa tasyāsīna mayānīka vinirgamaḥ kaca cina na bālò yuṣmābhiḥ parānīkaṃ paraveśitaḥ bhittvānīkaṃ maheṣvāsaḥ pareṣāṃ bahuśò yudhi kaca cina na nihataḥ śete saubhadraḥ paravīrahā lòhitākṣaṃ mahābāhuṃ jātaṃ siṃhama ivādriṣu upendra sadṛśaṃ barūta kathama āyòdhane hataḥ sukumāraṃ maheṣvāsaṃ vāsavasyātmajātmajama sadā mama pariyaṃ barūta kathama āyòdhane hataḥ vārṣṇeyī dayitaṃ śūraṃ mayā satatalālitama ambāyāśa ca pariyaṃ nityaṃ kò 'vadhīta kālacòditaḥ sadṛśò vṛṣṇisiṃhasya keśavasya mahātmanaḥ vikramaśrutamāhātmyaiḥ kathama āyòdhane hataḥ subhadrāyāḥ pariyaṃ nityaṃ daraupadyāḥ keśavasya ca yadi putraṃ na paśyāmi yāsyāmi yamasādanama mṛdu kuñcitakeśāntaṃ bālaṃ bāla mṛgekṣaṇama mattadviradavikrāntaṃ śālapòtama ivòdgatama samitābhibhāṣaṇaṃ dāntaṃ guruvākyakaraṃ sadā bālye 'paya abāla karmāṇaṃ pariyavākyama amatsarama mahòtsāhaṃ mahābāhuṃ dīrgharājīva lòcanama bhaktānukampinaṃ dāntaṃ na ca nīcānusāriṇama kṛtajñaṃ jañānasaṃpannaṃ kṛtāstrama anivartinama yuddhābhinandinaṃ nityaṃ daviṣatāma aghavardhanama saveṣāṃ pariyahite yuktaṃ pitṝṇāṃ jaya gṛddhinama na ca pūrvaprahartāraṃ saṃgrāme naṣṭasaṃbhramama yadi putraṃ na paśyāmi yāsyāmi yamasādanama sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ subhrva akṣidaśanaca chadama apaśyatasa tada vadanaṃ kā śāntira hṛdayasya me tantrī savanasukhaṃ ramyaṃ puṃskòkòla samadhvanima aśṛṇvataḥ savanaṃ tasya kā śāntira hṛdayasya me rūpaṃ cāpratirūpaṃ tantridaśeṣva api durlabhama apaśyatò 'daya vīrasya kā śāntira hṛdayasya me abhivādanadakṣaṃ taṃ pitṝṇāṃ vacane ratama nādyāhaṃ yadi paśyāmi kā śāntira hṛdayasya me sukumāraḥ sadā vīrò mahārhaśayanòcitaḥ bhūmāva anāthavaca chete nūnaṃ nāthavatāṃ varaḥ śayānaṃ samupāsanti yaṃ purā paramastriyaḥ tama adya vipraviddhāṅgama upāsantya aśivāḥ śivāḥ yaḥ purā bòdhyate suptaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ bòdhayantya adya taṃ nūnaṃ śavāpadā vikṛtaiḥ savaraiḥ chatraca chāyā samucitaṃ tasya tada vadanaṃ śubhama nūnama adya rajòdhvastaṃ raṇe reṇuḥ kariṣyati hā putrakāvitṛptasya satataṃ putradarśane bhāgyahīnasya kālena yathā me nīyase balāta sādya saṃyamanī nūnaṃ sadā sukṛtināṃ gatiḥ savabhābhira bhāsitā ramyā tavayātyarthaṃ virājate nūnaṃ vaivasvataśa ca tavā varuṇaśa ca pariyātithiḥ śatakratura dhaneśaśa ca parāptama arcantya abhīrukama evaṃ vilapya bahudhā bhīna pòtò vaṇiga yathā duḥkhena mahatāviṣṭò yudhiṣṭhirama apṛcchata kaca cita sa kadanaṃ kṛtvā pareṣāṃ pāṇḍunandana savargatò 'bhimukhaḥ saṃkhye yudhyamānò nararṣabhaḥ sa nūnaṃ bahubhira yattaira yudhyamānò nararṣabhaiḥ asahāyaḥ sahāyārthī māma anudhyātavāna dharuvama pīḍyamānaḥ śaraira bālasa tāta sādhva abhidhāva māma iti vipralapana manye nṛśaiṃsaira bahubhira hataḥ atha vā matprasūtaśa ca savasrīyò mādhavasya ca subhadrāyāṃ ca saṃbhūtò naivaṃ vaktuma ihārhati vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama apaśyatò dīrghabāhuṃ raktākṣaṃ yana na dīryate kathaṃ bāle maheṣvāse nṛśaṃsā marmabhedinaḥ savasrīye vāsudevasya mama putrākṣipaña śarāna yò māṃ nityama adīnātmā paratyudgamyābhinandati upayāntaṃ ripūna hatvā sò 'daya māṃ kiṃ na paśyati nūnaṃ sa patitaḥ śete dharaṇyāṃ rudhiròkṣitaḥ śòbhayana medinīṃ gātraira āditya iva pātitaḥ raṇe vinihataṃ śarutvā śòkārtā vai vinaṃkṣyati subhadrā vakṣyate kiṃ māma abhimanyuma apaśyatī daraupadī caiva duḥkhārte te ca vakṣyāmi kiṃ nava ahama vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ yana na yāsyati sahasradhā vadhūṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śòkakarśitāma hṛṣṭānāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ siṃhanādò mayā śarutaḥ yuyutsuśa cāpi kṛṣṇena śarutò vīrāna upālabhana aśaknuvantò bībhatsuṃ bālaṃ hatvā mahārathāḥ kiṃ nadadhvama adharmajñāḥ pārthe vai dṛśyatāṃ balama kiṃ tayòra vipriyaṃ kṛtvā keśavārjunayòra mṛdhe siṃhavana nadata parītāḥ śòkakāla upasthite āgamiṣyati vaḥ kaṣipraṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ adharmò hi kṛtasa tīvraḥ kathaṃ sayāda aphalaśa cirama iti tāna rapti bhāṣana vai vaiśyāputrò mahāmatiḥ apāyāca chastrama utsṛjya kòpaduḥkhasamanvitaḥ kimarthama etanna ākhyātaṃ tavayā kṛṣṇa raṇe mama adhakṣyaṃ tāna ahaṃ sarvāṃsa tadā karūrāna mahārathāna nigṛhya vāsudevasa taṃ putrādhibhira abhiplutama maivama itya abravīta kṛṣṇasa tīvraśòkasamanvitama sarveṣāma eṣa vai panthāḥ śūrāṇāma anivartināma kaṣatriyāṇāṃ viśeṣeṇa yeṣāṃ yuddhena jīvikā eṣā vai yudhyamānānāṃ śūrāṇāma anivartināma vihitā dharmaśāstrajñaira gatira gatimatāṃ vara dharuvaṃ yuddhe hi maraṇaṃ śūrāṇāma anivartināma gataḥ puṇyakṛtāṃ lòkāna abhimanyura na saṃśayaḥ etaca ca sarvavīrāṇāṃ kāṅkṣitaṃ bharatarṣabha saṃgrāme 'bhimukhā mṛtyuṃ parapnuyāmeti mānada sa ca vīrāna raṇe hatvā rājaputrāna mahābalāna vīraira ākāṅkṣitaṃ mṛtyuṃ saṃprāptò 'bhimukhò raṇe mā śucaḥ puruṣavyāghra pūrvaira eṣa sanātanaḥ dharmakṛdbhiḥ kṛtò dharmaḥ kaṣatriyāṇāṃ raṇe kaṣayaḥ ime te bharātaraḥ sarve dīnā bharatasattama tavayi śòkasamāviṣṭe nṛpāśa ca suhṛdasa tava etāṃsa tavaṃ vacasā sāmnā samāśvāsaya mānada viditaṃ veditavyaṃ te na śòkaṃ kartuma arhasi evama āśvāsitaḥ pārthaḥ kṛṣṇenādbhuta karmaṇā tatò 'baravīta tadā bharātṝna sarvāna pārthaḥ sagadgadāna sa dīrghabāhuḥ pṛthva aṃsò dīrgharājīva lòcanaḥ abhimanyura yathāvṛttaḥ śaròtuma icchāmya ahaṃ tathā sa nāgasyandanahayāna darakṣyadhvaṃ nihatāna mayā saṃgrāme sānubandhāṃsa tāna mama putrasya vairiṇaḥ kathaṃ ca vaḥ kṛtāstrāṇāṃ sarveṣāṃ śastrapāṇināma saubhadrò nidhanaṃ gaccheda vajriṇāpi samāgataḥ yadya evama ahama ajñāsyama aśaktāna rakṣaṇe mama putrasya pāṇḍupāñcālāna mayā guptò bhaveta tataḥ kathaṃ ca vò rathasthānāṃ śaravarṣāṇi muñcatāma nītò 'bhimanyura nidhanaṃ kadarthī kṛtyavaḥ paraiḥ ahò vaḥ pauruṣaṃ nāsti na ca vò 'sati parākramaḥ yatrābhimanyuḥ samare paśyatāṃ vò nipātitaḥ ātmānama eva garheyaṃ yada ahaṃ vaḥ sudurbalāna yuṣmāna ājñāya niryātò bhīrūna akṛtaniśramāna āhò savida bhūṣaṇārthāya varma śastrāyudhāni vaḥ vācaśa ca vaktuṃ saṃsatsu mama putrama arakṣatāma evama uktvā tatò vākyaṃ tiṣṭhaṃśa cāpavarāsimāna na samāśakyata bībhatsuḥ kena cita parasamīkṣituma tama antakama iva karuddhaṃ niḥśvasantaṃ muhura muhuḥ putraśòkābhisaṃtaptama aśrupūrṇamukhaṃ tadā nābhibhāṣṭuṃ śaknuvanti daraṣṭuṃ vā suhṛdò 'rajunama anyatra vāsudevāda vā jayeṣṭāda vā pāṇḍunandanāta sarvāsva avasthāsu hitāva arjunasya manò'nugau bahumānāta pariyatvāca ca tāva enaṃ vaktuma arhataḥ tatasa taṃ putraśòkena bhṛśaṃ pīḍita mānasama rājīvalòcanaṃ karuddhaṃ rājā vacanama abravīta [ya] tavayi yāte mahābāhò saṃśaptakabalaṃ parati parayatnama akaròta tīvrama ācāryò garahaṇe mama vayāḍhānīkaṃ vayaṃ daròṇaṃ varayāmaḥ sama sarvaśaḥ parativyūhya rathānīkaṃ yatamānaṃ tathā raṇe sa vāryamāṇò rathibhī rakṣitena mayā tathā asmāna api jaghānāśu pīḍayana niśitaiḥ śaraiḥ te pīḍyamānā daròṇena daròṇānīkaṃ na śaknumaḥ parativīkṣituma apya ājau bhettuṃ tata kuta eva tu vayaṃ tava apratimaṃ vīrye sarve saubhadrama ātmajama uktavantaḥ sama te tāta bhindhya anīkama iti parabhò sa tathā còditò 'samābhiḥ sadaśva iva vīryavāna asahyama api taṃ bhāraṃ vòḍhuma evòpacakrame sa tavāstròpadeśena vīryeṇa ca samanvitaḥ parāviśata tada balaṃ bālaḥ suparṇa iva sāgarama te 'nuyātā vayaṃ vīraṃ sātvatī putrama āhave paraveṣṭu kāmāsa tenaiva yena sa parāviśaca camūma tataḥ saindhavakò rājā kaṣudrasa tāta jayadrathaḥ varadānena rudrasya sarvāna naḥ samavārayata tatò daròṇaḥ kṛpaḥ karṇò darauṇiśa ca sa bṛhadbalaḥ kṛtavarmā ca saubhadraṃ ṣaḍa rathāḥ paryavārayana parivārya tu taiḥ sarvaira yudhi bālò mahārathaiḥ yatamānaḥ paraṃ śaktyā bahubhira virathī kṛtaḥ tatò dauḥśāsaniḥ kaṣipraṃ tathā taira virathī kṛtama saṃśayaṃ paramaṃ parāpya diṣṭāntenābhyayòjayata sa tu hatvā sahasrāṇi davipāśvarathasādināma rājaputra śataṃ cāgryaṃ vīrāṃśa cālakṣitāna bahūna bṛhadbalaṃ ca rājānaṃ savargeṇājau parayòjya ha tataḥ paramadharmātmā diṣṭāntama upajagmivāna etāvada eva nirvṛttama asmākaṃ śòkavardhanama sa caivaṃ puruṣavyāghraḥ savargalòkama avāptavāna [sa] tatò 'rajunò vacaḥ śarutvā dharmarājena bhāṣitama hā putra iti niḥśvasya vayathitò nayapatada bhuvi viṣaṇṇavadanāḥ sarve parigṛhya dhanaṃjayama netraira animiṣaira dīnāḥ paratyavekṣana parasparama paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ vāsaviḥ karòdhamūrchitaḥ kampamānò javareṇeva niḥśvasaṃśa ca muhura muhuḥ pāṇiṃ pāṇau viniṣpiṣya śavasamānò 'śarunetravāna unmatta iva viprekṣanna idaṃ vacanama abravīta satyaṃ vaḥ paratijānāmi śavāsti hantā jayadrathama na ceda vadhabhayāda bhītò dhartarāṣṭrāna parahāsyati na cāsmāña śaraṇaṃ gaccheta kṛṣṇaṃ vā puruṣòttamama bhavantaṃ vā mahārāja śavò 'sami hantā jayadrathama dhārtarāṣṭra pariyakaraṃ mayi vismṛta sauhṛdama pāpaṃ bālavadhe hetuṃ śavò 'sami hantā jayadrathama rakṣamāṇāśa ca taṃ saṃkhye ye māṃ yòtsyanti ke cana api daròṇa kṛpau vīrau chādayiṣyāmi tāña śaraiḥ yadya etada evaṃ saṃgrāme na kuryāṃ puruṣarṣabhāḥ mā sama puṇyakṛtāṃ lòkāna parāpnuyāṃ śūra saṃmatāna ye lòkā mātṛhantṝṇāṃ ye cāpi pitṛghātināma guru dāragāmināṃ ye ca piśunānāṃ ca ye tathā sādhūna asūyatāṃ ye ca ye cāpi parivādināma ye ca nikṣepa hartṝṇāṃ ye ca viśvāsaghātināma bhuktapūrvāṃ satriyaṃ ye ca nindatāma agha śaṃsināma barahmaghnānāṃ ca ye lòkā ye ca gòghātināma api pāyasaṃ vā yavānnaṃ vā śākaṃ kṛsarama eva vā saṃyāvāpūpa māṃsāni ye ca lòkā vṛthāśnatāma tāna ahnaivādhigaccheyaṃ na ceda dhanyāṃ jayadrathama vedādhyāyinama atyarthaṃ saṃśitaṃ vā davijòttamama avamanyamānò yāna yāti vṛddhāna sādhūṃsa tathā gurūna sapṛśatāṃ barāhmaṇaṃ gāṃ ca pādenāgniṃ ca yāṃ labheta yāpsu śareṣma purīṣaṃ vā mūtraṃ vā muñcatāṃ gatiḥ tāṃ gaccheyaṃ gatiṃ ghòrāṃ na ceda dhanyāṃ jayadrathama nagnasya sanāyamānasya yā ca vandhyātithera gatiḥ utkòcināṃ mṛṣòktīnāṃ vañcakānāṃ ca yā gatiḥ ātmāpahāriṇāṃ yā ca yā ca mithyābhiśaṃsināma bhṛtyaiḥ saṃdṛśyamānānāṃ putradārāśritaisa tathā asaṃvibhajya kaṣudrāṇāṃ yā gatira mṛṣṭama aśnatāma tāṃ gaccheyaṃ gatiṃ ghòrāṃ na ceda dhanyāṃ jayadrathama saṃśritaṃ vāpi yasa tayaktvā sādhuṃ tada vacane ratama na bibharti nṛśaṃsātmā nindate còpakāriṇama arhate parātiveśyāya śarāddhaṃ yò na dadāti ca anarhate ca yò dadyāda vṛṣalī patyura eva ca madyapò bhinnamaryādaḥ kṛtaghnò bharātṛnindakaḥ teṣāṃ gatima iyāṃ kaṣipraṃ na ceda dhanyāṃ jaradrathama dharmāda apetā ye cānye mayā nātrānukīrtitāḥ ye cānukīrtitāḥ kaṣipraṃ teṣāṃ gatima avāpnuyāma yadi vayuṣṭāma imāṃ rātriṃ śavò na hanyāṃ jayadrathama imāṃ cāpya aparāṃ bhūyaḥ paratijñāṃ me nibòdhata yadya asminna ahate pāpe sūryò 'satama upayāsyati ihaiva saṃpraveṣṭāhaṃ javalitaṃ jātavedasama asurasuramanuṣyāḥ pakṣiṇò vòragā vā; pitṛraja nicarā vā barahma devarṣayò vā carama acarama apīdaṃ yata paraṃ cāpi tasmāta; tada api mama ripuṃ rakṣituṃ naiva śaktāḥ yadi viśati rasātalaṃ tadagryaṃ; viyada api devapuraṃ diteḥ puraṃ vā tada api śaraśataira ahaṃ parabhāte; bhṛśama abhipatya ripòḥ śirò 'bhihartā evama uktvā vicikṣepa gāṇḍīvaṃ savyadakṣiṇama tasya śabdama atikramya dhanuḥ śabdò 'sapṛśada divama arjunena paratijñāte parāñcajanyaṃ janārjanaḥ paradadhmau tatra saṃkruddhò devadattaṃ dhanaṃjayaḥ sa pāñcajanyò 'cayutavaktravāyunā; bhṛśaṃ suparṇòdara niḥsṛta dhavaniḥ jagata sa pātālaviyada diga īśvaraṃ; parakampayāma āsa yugātyaye yathā tatò vāditraghòṣāśa ca parādurāsana samantataḥ siṃhanādāśa ca pāṇḍūnāṃ paratijñāte mahātmanā [sa] śarutvā tu taṃ mahāśabdaṃ pāṇḍūnāṃ putragṛddhināma cāraiḥ paravedite tatra samutthāya jayadrathaḥ śòkasaṃmūḍhahṛdayò duḥkhenābhihatò bhṛśama majjamāna ivāgādhe vipule śòkasāgale jagāma samitiṃ rājñāṃ saindhavò vimṛśana bahu sa teṣāṃ naradevānāṃ sakāśe paridevayana abhimanyòḥ pitura bhītaḥ savrīḍò vākyama abravīta yò 'sau pāṇḍòḥ kila kaṣetre jātaḥ śakreṇa kāminā sa ninīṣati durbuddhira māṃ kilaikaṃ yamakṣayama tasa tavasti vò 'satu yāsyāmi savagṛhaṃ jīvitepsayā atha vā satha paratibalāsa tarātuṃ māṃ kaṣatriyarṣabhāḥ pārthena parārthitaṃ vīrāsa te dadantu mamābhayama daròṇaduryòdhanakṛpāḥ karṇamadreśabāhlikāḥ duḥśāsanādayaḥ śaktāsa tarātuma apya antakādritama kima aṅgapunara ekena phalgunena jighāṃsatā na tarāyeyura bhavantò māṃ samastāḥ patayò kaṣiteḥ paraharṣaṃ pāṇḍaveyānāṃ śarutvā mama mahada bhayama sīdantīva ca me 'ṅagāni mumūrṣòra iva pārthivāḥ vadhò nūnaṃ paratijñātò mama gāṇḍīvadhanvanā tathā hi hṛṣṭāḥ karòśanti śòkakāle 'pi pāṇḍavāḥ na devā na ca gandharvā nāśuròraga rākṣasāḥ utsahante 'nayathā kartuṃ kuta eva narādhipāḥ tasmāna māma anujāmīta bhadraṃ vò 'satu nararṣabhāḥ adarśanaṃ gamiṣyāmi na māṃ darakṣyanti pāṇḍavāḥ evaṃ vilapamānaṃ taṃ bhayāda vayākulacetasama ātmakāryagarīyastvāda rājā duryòdhanò 'baravīta na bhetavyaṃ naravyāghra kò hi tavā puruṣarṣabha madhye kaṣatriya vīrāṇāṃ tiṣṭhantaṃ parārthayeda yudhi ahaṃ vaikartanaḥ karṇaśa citrasenò viviṃśatiḥ bhūriśravāḥ śalaḥ śalyò vṛṣasenò durāsadaḥ purumitrò jayò bhòjaḥ kāmbòjaśa ca sudakṣiṇaḥ satyavratò mahābāhura vikarṇò durmukhaḥ sahaḥ duḥśāsanaḥ subāhuśa ca kaliṅgaśa cāpya udāyudhaḥ vindānuvindāva āvantyau daròṇò darauṇiḥ sa saubalaḥ tavaṃ cāpi rathināṃ śareṣṭhaḥ savayaṃ śūrò 'mitadyutiḥ sa kathaṃ pāṇḍaveyebhyò bhayaṃ paśyasi saindhava akṣauhiṇyò daśaikā ca madīyāsa tava rakṣaṇe yattā yòtsyanti māṃ bhaisa tavaṃ saindhava vayetu te bhayama evama āśvāsitò rājana putreṇa tava saindhavaḥ duryòdhanena sahitò daròṇaṃ rātrāva upāgamata upasaṃgrahaṇaṃ kṛtvā daròṇāya sa viśāṃ pate upòpaviśya paraṇataḥ paryapṛcchada idaṃ tadā nimitte dūrapātitve laghutve dṛḍhavedhane mama baravītu bhagavāna viśeṣaṃ phalgunasya ca vidyā viśeṣama icchāmi jañātuma ācārya tattvataḥ mamārjunasya ca vibhò yathātattvaṃ paracakṣva me [darna] samama ācāryakaṃ tāta tava caivārjunasya ca yògāda duḥkhòcitatvāca ca tasmāta tavattò 'dhikò 'rajunaḥ na tu te yudhi saṃtrāsaḥ kāryaḥ pārthāta kathaṃ cana ahaṃ hi rakṣitā tāta bhayāta tavāṃ nātra saṃśayaḥ na hi madbāhuguptasya parabhavantya amarā api vayūhiṣyāmi ca taṃ vayūhaṃ yaṃ pārthò na tariṣyati tasmāda yudhyasva mā bhaisa tavaṃ savadharmama anupālaya pitṛpaitāmahaṃ mārgama anuyāhi narādhipa adhītya vidhivada vedāna agnayaḥ suhutāsa tavayā iṣṭaṃ ca bahubhira yajñaira na te mṛtyubhayāda bhayama durlabhaṃ mānuṣaira mandaira mahābhāgyama avāpya tu bhujavīryārjitā~la lòkāna divyāna parāpsyasya anuttamāna kuravaḥ pāṇḍavāśa caiva vṛṣṇayò 'naye ca mānavāḥ ahaṃ ca saha putreṇa adhruvā iti cintyatāma paryāyeṇa vayaṃ sarve kālena balinā hatāḥ paralòkaṃ gamiṣyāmaḥ savaiḥ savaiḥ karmabhira anvitāḥ tapasa taptvā tu yā~la lòkāna parāpnuvanti tapasvinaḥ kaṣatradharmāśritāḥ śūrāḥ kaṣatriyāḥ parāpnuvanti tāna [sa] evama āśvāsitò rājana bhāradvājena saindhavaḥ apānudada bhayaṃ pārthāda yuddhāya ca manò dadhe [sa] paratijñāte tu pārthena sindhurājavadhe tadā vāsudevò mahābāhura dhanaṃjayama abhāṣata bharātṝṇāṃ matama ājñāya tavayā vācā paratiśrutama saindhavaṃ śavò 'sami hanteti tata sāhasatamaṃ kṛtama asaṃmantrya mayā sārdhama atibhārò 'yama udyataḥ kathaṃ nu sarvalòkasya nāvahāsyā bhavemahi dhārtarāṣṭrasya śibire mayā paraṇihitāśa carāḥ ta ime śīghrama āgamya paravṛttiṃ vedayanti naḥ tavayā vai saṃpratijñāte sindhurājavadhe tadā siṃhanādaḥ sa vāditraḥ sumahāna iha taiḥ śarutaḥ tena śabdena vitrastā dhārtarāṣṭrāḥ sa saindhavāḥ nākasmāta siṃhanādò 'yama iti matvā vayavasthitāḥ sumahāña śabdasaṃpātaḥ kauravāṇāṃ mahābhuja āsīna nāgāśvapattīnāṃ rathaghòṣaśa ca bhairavaḥ abhimanyuvadhaṃ śarutvā dharuvama ārtò dhanaṃjayaḥ rātrau niryāsyati karòdhāda iti matvā vayavasthitāḥ taira yatadbhira iyaṃ satyā śarutā satyavatasa tava paratijñā sindhurājasya vadhe rājīvalòcana tatò vimanasaḥ sarve tarastāḥ kaṣudramṛgā iva āsana suyòdhanāmātyāḥ sa ca rājā jayadrathaḥ athòtthāya sahāmātyaira dīnaḥ śibirama ātmanaḥ āyāta sauvīrasindhūnāma īśvarò bhṛśaduḥkhitaḥ sa mantrakāle saṃmantrya sarvā naiḥśreyasīḥ kariyāḥ suyòdhanama idaṃ vākyama abravīda rājasaṃsadi māma asau putra hanteti śavò 'bhiyātā dhanaṃjayaḥ paratijñātò hi senāyā madhye tena vadhò mama tāṃ na devā na gandharvā nāsuròraga rākṣasāḥ utsahante 'nayathā kartuṃ paratijñāṃ savyasācinaḥ te māṃ rakṣata saṃgrāme mā vò mūrdhni dhanaṃjayaḥ padaṃ kṛtvāpnuyāla lakṣyaṃ tasmāda atra vidhīyatāma atha rakṣā na me saṃkhye kariyate kurunandana anujānīhi māṃ rājana gamiṣyāmi gṛhāna parati evama uktasa tava avākśīrṣò vimanāḥ sa suyòdhanaḥ śarutvābhiśaptavantaṃ tavāṃ dhayānama evānvapadyata tama ārtama abhisaṃprekṣya rājā kila sa saindhavaḥ mṛdu cātmahitaṃ caiva sāpekṣama idama uktavāna nāhaṃ paśyāmi bhavatāṃ tathā vīryaṃ dhanurdharama yò 'rajunasyāstrama astreṇa paratihanyāna mahāhave vāsudevasahāyasya gāṇḍīvaṃ dhunvatò dhanuḥ kò 'rajunasyāgratasa tiṣṭheta sākṣāda api śatakratuḥ maheśvarò 'pi pārthena śarūyate yòdhitaḥ purā padātinā mahātejā girau himavati parabhuḥ dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsināma jaghāna ekarathenaiva devarājapracòditaḥ samāyuktò hi kauneyò vāsudevena dhīmatā sāmarāna api lòkāṃsa tarīna nihanyāda iti me matiḥ sò 'hama icchāmya anujñātuṃ rakṣituṃ vā mahātmanā daròṇena saha putreṇa vīreṇa yadi mansyase sa rājñā savayama ācāryò bhṛśama ākranditò 'rajuna saṃvidhānaṃ ca vihitaṃ rathāśa ca kila sajjitāḥ karṇò bhūriśravā darauṇira vṛṣasenaśa ca durjayaḥ kṛpaśa ca madrarājaśa ca ṣaḍa ete 'saya purògamāḥ śakaṭaḥ padmapaśa cārdhò vayūhò daròṇena kalpitaḥ padmakarṇikamadhyasthaḥ sūcī pāśe jayadrathaḥ sathāsyate rakṣitò vīraiḥ sindhurāḍa yuddhadurmadaiḥ dhanuṣya astre ca vīrye ca parāṇe caiva tathòrasi aviṣahyatamā haya ete niścitāḥ pārtha ṣaḍa rathāḥ etāna ajitvā sagaṇāna naiva parāpyò jayadrathaḥ teṣāma ekaikaśò vīryaṃ ṣaṇṇāṃ tavama anucintaya sahitā hi naravyāghrā na śakyā jetuma añjasā bhūyaśa ca cintayiṣyāmi nītima ātmahitāya vai mantrajñaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ suhṛdbhiḥ kāryasiddhaye [arja] ṣaḍa rathāna dhārtarāṣṭrasya manyase yāna balādhikāna teṣāṃ vīryaṃ mamārdhena na tulyama iti lakṣaye astrama astreṇa sarveṣāma eteṣāṃ madhusūdana mayā darakṣyasi nirbhinnaṃ jayadrathavadhaiṣiṇā daròṇasya miṣataḥ sò 'haṃ sagaṇasya vilapsyataḥ mūrdhānaṃ sindhurājasya pātayiṣyāmi bhūtale yadi sādhyāśa ca rudrāśa ca vasavaśa ca sahāśvinaḥ marutaśa ca sahendreṇa viśve devāsa tathāsurāḥ pitaraḥ saha gandharvāḥ suparṇāḥ sāgarādrayaḥ dayaura viyata pṛthivī ceyaṃ diśaśa ca sa diga īśvarāḥ garāmyāraṇyāni bhūtāni sathāvarāṇi carāṇi ca tarātāraḥ sindhurājasya bhavanti madhusūdana tathāpi bāṇaira nihataṃ śavò daraṣṭāsi raṇe mayā satyena te śape kṛṣṇa tathaivāyudhama ālabhe yaśa ca gòptā maheṣvāsasa tasya pāpasya durmateḥ tama eva parathamaṃ daròṇama abhiyāsyāmi keśava tasmina dayūtama idaṃ baddhaṃ manyate sama suyòdhanaḥ tasmāta tasyaiva senāgraṃ bhittvā yāsyāmi saindhavama daraṣṭāsi śavò maheṣvāsāna nārācaisa tigmatejanaiḥ śṛṅgāṇīva girera varjaira dāryamāṇāna mayā yudhi naranāgāśvadehebhyò visraviṣyati śòṇitama patadbhyaḥ patitebhyaśa ca vibhinnebhyaḥ śitaiḥ śaraiḥ gāṇḍīvapreṣitā bāṇā manò'nilasamā jave nṛnāgāśvāna videhāsūna kartāraśa ca sahasraśaḥ yamāta kuberāda varuṇāda rudrāda indrāca ca yana mayā upāttama astraṃ ghòraṃ vai tada daraṣṭārò narā yudhi barāhmeṇāstreṇa cāstrāṇi hanyamānāni saṃyuge mayā daraṣṭāsi sarveṣāṃ saindhavasyābhirakṣiṇāma śaravegasamutkṛttai rājñāṃ keśava mūrdhabhiḥ āstīryamāṇāṃ pṛthivīṃ daraṣṭāsi śavò mayā yudhi karavyādāṃsa tarpayiṣyāmi darāvayiṣyāmi śātravāna suhṛdò nandayiṣyāmi pātayiṣyāmi saindhavama bahva āgaskṛta kusaṃbandhī pāpadeśasamudbhavaḥ mayā saindhavakò rājā hataḥ savāña śòcayiṣyati sarvakṣīrānna bhòktāraḥ pāpācārā raṇājire mayā sarājakā bāṇaira nunnā naṃkṣyanti saindhavāḥ tathā parabhāte kartāsmi yathā kṛṣṇa suyòdhanaḥ nānyaṃ dhanurdharaṃ lòke maṃsyate matsamaṃ yudhi gāṇḍīvaṃ ca dhanura divyaṃ yòddhā cāhaṃ nararṣabha tavaṃ ca yantā hṛṣīkeśa kiṃ nu sayāda ajitaṃ mayā yathā hi lakṣma candre vai samudre ca yathā jalama evama etāṃ paratijñāṃ me satyāṃ viddhi janārdana māvamaṃsthā mamāstrāṇi māvamaṃsthā dhanura dṛḍhama māvamaṃsthā balaṃ bāhvòra māvamaṃsthā dhanaṃjayama yathā hi yātvā saṃgrāme na jīye vijayāmi ca tena satyena saṃgrāme hataṃ viddhi jayadrathama dharuvaṃ vai barāhmaṇe satyaṃ dharuvā sādhuṣu saṃnatiḥ śarīra dharuvā cāpi dakṣeṣu dharuvò nārāyaṇe jayaḥ [sa] evama uktvā hṛṣīkeśaṃ savayama ātmānama ātmanā saṃdideśārjunò nardana vāsaviḥ keśavaṃ parabhuma yathā parabhātāṃ rajanīṃ kalpitaḥ sayāda rathò mama tathā kāryaṃ tavayā kṛṣṇa kāryaṃ hi mahada udyatama [sa] tāṃ niśāṃ duḥkhaśòkārtau śavasantāva iva còragau nidrāṃ naivòpalebhāte vāsudevadhanaṃjayau naranārāyaṇau karuddhau jañātvā devāḥ savāsavāḥ vayathitāśa cintayāma āsuḥ kiṃ kavida etada bhaviṣyati vavuśa ca dāruṇā vātā rūkṣā gòrābhiśaṃsinaḥ sa kabandhasa tathāditye parighaḥ samadṛśyata śuṣkāśanyaśa ca niṣpetuḥ sa nirghātāḥ sa vidyutaḥ cacāla cāpi pṛthivī sa śailavanakānanā cukṣubhuśa ca mahārāja sāgarā makarālayāḥ paratisròtaḥ paravṛttāśa ca tathā gantuṃ samudragāḥ rathāśvanaranāgānāṃ paravṛttama adharòttarama karavyādānāṃ paramòdārthaṃ yama rāṣṭravivṛddhaye vāhanāni śakṛna mūtre mumucū ruruduśa ca ha tāna dṛṣṭvā dāruṇāna sarvāna utpātā~la lòmaharṣaṇāna sarve te vayathitāḥ sainyāsa tavadīyā bharatarṣabha śarutvā mahābalasyògrāṃ paratijñāṃ savyasācinaḥ atha kṛṣṇaṃ mahābāhura abravīta pākaśāsaniḥ āśvāsaya subhadrāṃ tavaṃ bhaginīṃ sanuṣayā saha sanuṣā śavaśvrānaghāyaste viśòke kuru mādhava sāmnā satyena yuktena vacasāśvasaya parabhò tatò 'rajuna gṛhaṃ gatvā vāsudevaḥ sudurmanāḥ bhaginīṃ putraśòkārtāma āśvāsayata duḥkhitāma māṃ śòkaṃ kuru vārṣṇeyi kumāraṃ parati sa sanuṣā sarveṣāṃ parāṇināṃ bhīru niṣṭhaiṣā kālanirmitā kule jatasya vīrasya kaṣatriyasya viśeṣataḥ sadṛśaṃ maraṇaṃ haya etata tava putrasya mā śucaḥ diṣṭyā mahārathò vīraḥ pitusa tulyaparākramaḥ kaṣātreṇa vidhinā parāptò vīrābhilasitāṃ gatima jitvā subahuśaḥ śatrūna pareṣayitvā ca mṛtyave gataḥ puṇyakṛtāṃ lòkāna sarvakāmaduhò 'kaṣayāna tapasā barahmacaryeṇa śarutena parajñayāpi ca santò yāṃ gatima icchanti parāptasa tāṃ tava putrakaḥ vīrasūra vīra patnī tavaṃ vīra śavaśura bāndhavā mā śucasa tanayaṃ bhadre gataḥ sa paramāṃ gatima parāpsyate cāpya asau kaṣudraḥ saindhavò bāla ghātakaḥ asyāvalepasya phalaṃ sasuhṛda gaṇabāndhavaḥ vayuṣṭāyāṃ tu varāròhe rajanyāṃ pāpakarmakṛta na hi mòkṣyati pārthāta sa paraviṣṭò 'paya amarāvatīma śavaḥ śiraḥ śaròṣyase tasya saindhavasya raṇe hṛtama samantapañcakāda bāhyaṃ viśòkā bhava mā rudaḥ kaṣatradharmaṃ puraskṛtya gataḥ śūraḥ satāṃ gatima yāṃ vayaṃ parāpnuyāmeha ye cānye śastrajīvinaḥ vayūḍhòraskò mahābāhura anivartī varapraṇuta gatasa tava varāròhe putraḥ savargaṃ javaraṃ jahi anu jātaśa ca pitaraṃ mātṛpakṣaṃ ca vīryavāna sahasraśò ripūna hatvā hataḥ śūrò mahārathaḥ āśvāsaya sanuṣāṃ rājñi mā śucaḥ kaṣatriye bhṛṣama śavaḥ pariyaṃ sumahaca charutvā viśòkā bhava nandini yata pārthena paratijñātaṃ tata tathā na tada anyathā cikīrṣitaṃ hi te bhartura na bhaveja jātu niṣphalama yadi ca manujapannagāḥ piśācā; rajanicarāḥ patagāḥ surāsurāśa ca raṇagatama abhiyānti sindhurājaṃ; na sa bhavitā saha taira api parabhāte [sa] etaca charutvā vacasa tasya keśavasya mahātmanaḥ subhadrā putraśòkārtā vilalāpa suduḥkhitā hā putra mama mandāyāḥ kathaṃ saṃyugama etya ha nidhanaṃ parāptavāṃsa tāta pitṛtulyaparākramaḥ kathama indīvaraśyāmaṃ sudaṃṣṭraṃ cārulòcanama mukhaṃ te dṛśyate vatsa guṇṭhitaṃ raṇareṇunā nūnaṃ śūraṃ nipatitaṃ tavāṃ paśyantya anivartinama suśirò garīva bāhvaṃsaṃ vayūḍhòraskaṃ nirūdarama cārūpacita sarvāṅgaṃ savakṣaṃ śastrakṣatācitama bhūtāni tavā nirīkṣante nūnaṃ candrama ivòditama śayanīyaṃ purā yasya sapardhyāstaraṇa saṃvṛtama bhūmāva adya kathaṃ śeṣe vipra viddhaḥ sukhòcitaḥ yò 'navāsyata purā vīrò varastrībhira mahābhujaḥ kathama anvāsyate sò 'daya śivābhiḥ patitò mṛdhe yò 'satūyata purā hṛṣṭaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ sò 'daya karavyāda gaṇaira ghòraira vinadadbhira upāsyate pāṇḍaveṣu ca nātheṣu vṛṣṇivīreṣu cābhibhò pāñcāleṣu ca vīreṣu hataḥ kenāsya anāthavata atṛpta darśanā putradarśanasya tavānagha mandabhāgyā gamiṣyāmi vayaktama adya yamakṣayama viśālākṣaṃ sukeśāntaṃ cāru vākyaṃ sugandhi ca tava putra kadā bhūyò mukhaṃ darakṣyāmi nirvraṇama dhiga balaṃ bhīmasenasya dhika pārthasya dhanuṣmatāma dhiga vīryaṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca dhiga balama dhika kekayāṃsa tathā cedīna matsyāṃśa caivātha sṛñjayāna ye tavā raṇe gataṃ vīraṃ na jānanti nipātitama adya paśyāmi pṛthivīṃ śūnyāma iva hatatviṣama abhimanyuma apaśyantī śòkavyākula lòcanā savasrīyaṃ vāsudevasya putraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ kathaṃ tavā virathaṃ vīraṃ darakṣyāmya anyaira nipātitama hā vīra dṛṣṭò naṣṭaśa ca dhanaṃ savapna ivāsi me ahò haya anityaṃ mānuṣyaṃ jalabudbuda cañcalama imāṃ te taruṇīṃ bhāryāṃ tavada ādhibhira abhiplutāma kathaṃ saṃdhārayiṣyāmi vivatsāma iva dhenukāma ahò haya akāle parasthānaṃ kṛtavāna asi putraka vihāya phalakāle māṃ sugṛddhāṃ tava darśane nūnaṃ gatiḥ kṛtāntasya parājñaira api sudurvidā yatra tavaṃ keśave nāthe saṃgrāme 'nāthavada dhataḥ yajvanāṃ dānaśīlānāṃ barāhmaṇānāṃ kṛtātmanāma caritabrahma caryāṇāṃ puṇyatīrthāvagāhināma kṛtajñānāṃ vadānyānāṃ guruśuśrūṣiṇāma api sahasradakṣiṇānāṃ ca yā gatisa tāma avāpnuhi yā gatira yudhyamānānāṃ śūrāṇāma anivartināma hatvārīna nihatānāṃ ca saṃgrāme tāṃ gatiṃ varaja gòsahasrapradātṝṇāṃ karatudānāṃ ca yā gatiḥ naiveśikaṃ cābhimataṃ dadatāṃ yā gatiḥ śubhā barahmacaryeṇa yāṃ yānti munayaḥ saṃśitavratā ekapatnyaśa ca yāṃ yānti tāṃ gatiṃ varaja putraka rājñāṃ sucaritaira yā ca gatira bhavati śāśvatī caturāśramiṇāṃ puṇyaiḥ pāvitānāṃ surakṣitaiḥ dīnānukampināṃ yā ca satataṃ saṃvibhāgināma paiśunyāca ca nivṛttānāṃ tāṃ gatiṃ varaja putraka varatināṃ dharmaśīlānāṃ guruśuśrūṣiṇāma api amòghātithināṃ yā ca tāṃ gatiṃ varaja putraka ṛtukāle savakāṃ patnīṃ gacchatāṃ yā manasvināma na cānyadārasevīnāṃ tāṃ gatiṃ varaja putraka sāmnā ye sarvabhūtāni gacchanti gatamatsarāḥ nāruṃtudānāṃ kaṣamiṇāṃ yā gatisa tāma avāpnuhi madhu māṃsanivṛttānāṃ madāda dambhāta tathānṛtāta paròpatāpa tayaktānāṃ tāṃ gatiṃ varaja putraka harīmantaḥ sarvaśāstrajñā jañānatṛptā jitendriyāḥ yāṃ gatiṃ sādhavò yānti tāṃ gatiṃ varaja putraka evaṃ vilapatīṃ dīnāṃ subhadrāṃ śòkakarśitāma abhyapadyata pāñcālī vairātī sahitā tadā tāḥ parakāmaṃ ruditvā ca vipalya ca suduḥkhitāḥ unmattavata tadā rājana visaṃjñā nayapatana kaṣitau sòpacārasa tu kṛṣṇasa tāṃ duḥkhitāṃ bhṛśaduḥkhitaḥ siktvāmbhasā samāśvāsya tata tada uktvā hitaṃ vacaḥ visaṃjñakalpāṃ rudatīma apaviddhāṃ paravepatīma bhaginīṃ puṇḍarīkākṣa idaṃ vacanama abravīta subhadre mā śucaḥ putraṃ pāñcālyāśvāsayòttarāma gatò 'bhimanyuḥ parathitāṃ gatiṃ kaṣatriya puṃgavaḥ ye cānye 'pi kule santi puruṣā nò varānane sarve te vai gatiṃ yāntu abhimanyòra yaśasvinaḥ kuryāma tada vayaṃ karma kariyāsuḥ suhṛdaśa ca naḥ kṛtavāna yādṛga adyaikasa tava putrò mahārathaḥ evama āśvāsya bhaginīṃ daraupadīma api còttarāma pārthasyaiva mahābāhuḥ pārśvama āgāda ariṃdamaḥ tatò 'bhayanujñāya nṛpāna kṛṣṇò bandhūṃsa tathābhibhūḥ viveśāntaḥpuraṃ rājaṃsa te 'naye jagmura yathālayama [sa] tatò 'rajunasya bhavanaṃ paraviśyāpratimaṃ vibhuḥ sapṛṣṭvāmbhaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sathaṇḍile śubhalakṣaṇe saṃtastāra śubhāṃ śayyāṃ darbhaira vaiḍūrya saṃnibhaiḥ tatò mālyena vidhivala lājaira gandhaiḥ sumaṅgalaiḥ alaṃcakāra tāṃ śayyāṃ parivāryāyudhòttamaiḥ tataḥ sapṛṣṭòdakaṃ pārthaṃ vinītāḥ paricārakāḥ darśayāṃ naityakaṃ cakrura naiśaṃ taraiyambakaṃ balima tataḥ parītamanāḥ pārthò gandhaira mālyaiśa ca mādhavama alaṃkṛtyòpahāraṃ ta naiśama asmai nayavedayata samayamānasa tu gòvindaḥ phalgunaṃ paratyabhāṣata supyatāṃ pārtha bhadraṃ te kalyāṇāya varajāmya ahama sathāpayitvā tatò davāḥsthāna gòptṝṃśa cāttāyudhāna narāna dārukānugataḥ śarīmāna viveśa śibiraṃ savakama śiśye ca śayane śubhre bahu kṛtyaṃ vicintayana na pāṇḍavānāṃ śibire kaśa cita suṣvāpa tāṃ niśāma parajāgaraḥ sarvajanama āviveśa viśāṃ pate putraśòkābhibhūtena paratijñātò mahātmanā sahasā sindhurājasya vadhò gāṇḍīvadhanvanā tata kathaṃ nu mahābāhura vāsaviḥ paravīrahā paratijñāṃ saphalāṃ kuryāda iti te samacintayana kaṣṭaṃ hīdaṃ vayavasitaṃ pāṇḍavena mahāmanā putraśòkābhitaptena paratijñā mahatī kṛtā bharātaraśa cāpi vikrāntā bahulāni balāni ca dhṛtarāṣṭrasya putreṇa sarvaṃ tasmai niveditama sa hatvā saindhavaṃ saṃkhye punara etu dhanaṃjayaḥ jitvā ripugaṇāṃśa caiva pārayatva arjunò varatama ahatvā sindhurājaṃ hi dhūmaketuṃ paravekṣyati na haya etada anṛtaṃ kartuma arhaḥ pārthò dhanaṃjayaḥ dharmaputraḥ kathaṃ rājā bhaviṣyati mṛte 'rajune tasmina hi vijayaḥ kṛtsnaḥ pāṇḍavena samāhitaḥ yadi naḥ sukṛtaṃ kiṃ cida yadi dattaṃ hutaṃ yadi phalena tasya sarvasya savyasācī jayatva arīna evaṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayama āśaṃsatāṃ parabhò kṛcchreṇa mahatā rājana rajanī vayatyavartata tasyāṃ rajanyāṃ madhye tu paratibuddhò janārdanaḥ samṛtvā paratijñāṃ pārthasya dārukaṃ paratyabhāṣata arjunena paratijñātama ārtena hatabandhunā jayadrathaṃ haniṣyāmi śavòbhūta iti dāruka tata tu daruyòdhanaḥ śarutvā mantribhira mantrayiṣyati yathā jayadrathaṃ pārthò na hanyāda iti saṃyuge akṣauhiṇyò hi tāḥ sarvā rakṣiṣyanti jayadrathama daròṇaśa ca saha putreṇa sarvāstravidhipāragaḥ ekò vīraḥ sahasrākṣò daityadānava marditā sò 'pi taṃ nòtsahetājau hantuṃ daròṇena rakṣitama sò 'haṃ śavasa tata kariṣyāmi yathā kuntīsutò 'rajunaḥ aprāpte 'sataṃ dinakare haniṣyati jayadrathama na hi dārā na mitrāṇi jañātayò na ca bāndhavāḥ kaśa cina nānyaḥ pariyataraḥ kuntīputrāna mamārjunāta anarjunama imaṃ lòkaṃ muhūrtama api dāruka udīkṣituṃ na śaktò 'haṃ bhavitā na ca tata tathā ahaṃ dhavajinyaḥ śatrūṇāṃ sahayāḥ sa rathadvipāḥ arjunārthe haniṣyāmi sa karṇāḥ sa suyòdhanāḥ śavò nirīkṣantu me vīryaṃ tarayò lòkā mahāhave dhanaṃjayārthaṃ samare parākrāntasya dāruka śavò narendra sahasrāṇi rājaputra śatānica sāśvadvipa rathānya ājau vidraviṣyanti dāruka śavasa tāṃ cakrapramathitāṃ darakṣyase nṛpa vāhinīma mayā karuddena samare pāṇḍavārthe nipātitāma śavaḥ sa devāḥ sa gandharvāḥ piśācòragarākṣasāḥ jañāsyanti lòkāḥ sarve māṃ suhṛdaṃ savyasācinaḥ yasa taṃ daveṣṭi sa māṃ daveṣṭi yasa tama anu sa māma anu iti saṃkalpyatāṃ buddhyā śarīrārdhaṃ mamārjunaḥ yathā tavama aprabhātāyāma asyāṃ niśi rathòttamama kalpayitvā yathāśāstrama ādāya varatasaṃyataḥ gadāṃ kaumòdakīṃ divyāṃ śaktiṃ cakraṃ dhanuḥ śarāna āròpya vai rathe sūta sarvòpakaraṇāni ca sathānaṃ hi kalpayitvā ca rathòpasthe dhavajasya me vainateyasya vīrasya samare rathaśòbhinaḥ chatraṃ jāmbūnadaira jālaira arkajvalana saṃnibhaiḥ viśvakarma kṛtaira divyaira aśvāna api ca bhūṣitāna balāhakaṃ meghapuṣpaṃ sainyaṃ sugrīvama eva ca yuktvā vājivarāna yattaḥ kavacī tiṣṭha dāruka pāñcajanyasya nirghòṣama ārṣabheṇaiva pūritama śarutvā tu bhairavaṃ nāradma upayāyā javena māma ekāhnāhama amarṣaṃ ca sarvaduḥkhāni caiva ha bharātuḥ pitṛṣvaseyasya vayapaneṣyāmi dāruka sarvòpāyaira yatiṣyāmi yathā bībhatsura āhave paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ haniṣyati jayadrathama yasya yasya ca bībhatsura vadhe yatnaṃ kariṣyati āśaṃse sārathe tatra bhavitāsya dharuvò jayaḥ [dāruka] jaya eva dharuvasa tasya kuta eva parājayaḥ yasya tavaṃ puruṣavyāghra sārathyama upajagmivāna evaṃ caitata kariṣyāmi yathā māma anuśāsasi suprabhātāma imāṃ rātriṃ jayāya vijayasya hi [sa] kuntīputrasa tu taṃ mantraṃ samaranna eva dhanaṃjayaḥ paratijñāma ātmanò rakṣana mumòhācintya vikramaḥ taṃ tu śòkena saṃtaptaṃ savapne kapivaradhvajama āsasāda mahātejā dhayāyantaṃ garuḍa dhavajaḥ paratyutthānaṃ tu kṛṣṇasya sarvāvasthaṃ dhanaṃjayaḥ nālòpayata dharmātmā bhaktyā paremṇā ca sarvadā paratyutthāya ca gòvindaṃ sa tasmāya āsanaṃ dadau na cāsane savayaṃ buddhiṃ bībhatsura vayadadhāta tadā tataḥ kṛṣṇò mahātejā jānana pārthasya niścayama kuntīputrama idaṃ vākyama āsīnaḥ sathitama abravīta mā viṣāde manaḥ pārtha kṛthāḥ kālò hi durjayaḥ kālaḥ sarvāṇi bhūtāni niyacchati pare vidhau kimarthaṃ ca viṣādasa te tada barūhi vadatāṃ vara na śòcitavyaṃ viduṣā śòkaḥ kāryavināśanaḥ śòcana nandayate śatrūna karśayatya api bāndhavāna kaśīyate ca narasa tasmāna na tavaṃ śòcituma arhasi itya uktò vāsudevena bībhatsura aparājitaḥ ābabhāṣe tadā vidvāna idaṃ vacanama arthavata mayā paratijñā mahatī jayadrathavadhe kṛtā śavò 'sami hantā durātmānaṃ putraghnama iti keśava matpratijñāvighātārthaṃ dhārtarāṣṭraiḥ kilācyuta pṛṣṭhataḥ saindhavaḥ kāryaḥ sarvaira guptò mahārathaiḥ daśa caikā ca tāḥ kṛṣṇa akṣauhiṇyaḥ sudurjayāḥ paratijñāyāṃ ca hīnāyāṃ kathaṃ jīveta madvidhaḥ duḥkhòpāyasya me vīra vikāṅkṣā parivartate darutaṃ ca yāti savitā tata etada baravīmya ahama śòkasthānaṃ tu taca charutvā pārthasya davija ketanaḥ saṃspṛśyāmbhasa tataḥ kṛṣṇaḥ parāṅmukhaḥ samavasthitaḥ idaṃ vākyaṃ mahātejā babhāṣe puṣkarekṣaṇaḥ hitārthaṃ pāṇḍuputrasya saindhavasya vadhe vṛtaḥ pārtha pāśupataṃ nāma paramāstraṃ sanātanama yena sarvāna mṛdhe daityāña jaghne devò maheśvaraḥ yadi tada viditaṃ te 'daya śavò hantāsi jayadrathama atha jañātuṃ parapadyasva manasā vṛṣabhadhvajama taṃ devaṃ manasā dhayāyaña jòṣama āssva dhanaṃjaya tatasa tasya parasādāta tavaṃ bhaktaḥ parāpsyasi tana mahata tataḥ kṛṣṇa vacaḥ śarutvā saṃspṛśyāmbhò dhanaṃjayaḥ bhūmāva āsīna ekāgrò jagāma manasā bhavama tataḥ paraṇihite barāhme muhūrte śubhalakṣaṇe ātmānama arjunò 'paśyada gagane saha keśavama jayòtirbhiśa ca samākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitama vāyuvegagatiḥ pārthaḥ khaṃ bheje saha keśavaḥ keśavena gṛhītaḥ sa dakṣiṇe vibhunā bhuje parekṣamāṇò bahūna bhāvāña jagāmādbhuta darśanāna udīcyāṃ diśi dharmātmā sò 'paśyaca chaveta parvatama kuberasya vihāre ca nalinīṃ padmabhūṣitāma saricchreṣṭhāṃ ca tāṃ gaṅgāṃ vīkṣamāṇò bahūdakāma sadā puṣpaphalaira vṛkṣaira upetāṃ saphaṭikòpalāma siṃhavyāghra samākīrṇāṃ nānāmṛgagaṇākulāma puṇyāśramavatīṃ ramyāṃ nānāmṛgagaṇākulāma mandarasya paradeśāṃśa ca kiṃnaròdgīta nāditāna hemarūpyamayaiḥ śṛṅgaira nānauṣadhi vidīpitāna tathā mandāravṛkṣaiśa ca puṣpitaira upaśòbhitāna sanigdhāña janacayākāraṃ saṃprāptaḥ kālaparvatama puṇyaṃ himavataḥ pādaṃ maṇimantaṃ ca parvatama barahma tuṅgaṃ nadīśa cānyāsa tathā janapadāna api suśṛṅgaṃ śataśṛṅgaṃ ca śaryāti vanama eva ca puṇyama aśvaśiraḥ sathānaṃ sathānama ārtharvaṇasya ca vṛṣadaṃśaṃ ca śailendraṃ mahāmandarama eva ca apsaròbhiḥ samākīrṇaṃ kiṃnaraiśa còpaśòbhitama tāṃśa ca śailāna varajana pārthaḥ parekṣate saha keśavaḥ śubhaiḥ parasravaṇaira juṣṭāna hemadhātuvibhūṣitāna candraraśmiprakāśāṅgīṃ pṛthivīṃ puramālinīma samudrāṃśa cādbhutākārāna apaśyada bahulākarāna viyada dayāṃ pṛthivīṃ caiva paśyana viṣṇupade varajana vismitaḥ saha kṛṣṇena kaṣiptò bāṇa ivātyagāta garahanakṣatrasòmānāṃ sūryāgnyòśa ca samatviṣama apaśyata tadā pārthò javalantama iva parvatama samāsādya tu taṃ śailaṃ śailāgre samavasthitama tapònityaṃ mahātmānama apaśyada vṛṣabhadhvajama sahasrama iva sūryāṇāṃ dīpyamānaṃ savatejasā śūlinaṃ jaṭilaṃ gauraṃ valkalājinavāsasama nayānāmnāṃ sahasraiśa ca vicitrāṅgaṃ mahaujasama pārtavyā sahitaṃ devaṃ bhūtasaṃghaiśa ca bhāsvaraiḥ gītavāditrasaṃhrādaisa tālalāsya samanvitama valgitāsphòṭitòtkruṣṭaiḥ puṇyagandhaiśa ca sevitama satūyamānaṃ satavaira divyaira munibhira barahmavādibhiḥ gòptāraṃ sarvabhūtānāma iṣvāsa dharama acyutama vāsudevasa tu taṃ dṛṣṭvā jagāma śirasā kaṣitima pārthena sahadharmātmā gṛṇana barahma sanātanama lòkādiṃ viśvakarmāṇama ajama īśānama avyayama manasaḥ paramāṃ yòniṃ khaṃ vāyuṃ jayòtiṣāṃ nidhima saraṣṭāraṃ vāridhārāṇāṃ bhuvaśa ca parakṛtiṃ parāma devadānava yakṣāṇāṃ mānavānāṃ ca sādhanama yògināṃ paramaṃ barahma vayaktaṃ barahmavidāṃ nidhima carācarasya saraṣṭāraṃ paratihartārama eva ca kālakòpaṃ mahātmānaṃ śakra sūryaguṇòdayama avandata tadā kṛṣṇò vāṅmanòbuddhikarmabhiḥ yaṃ parapaśyanti vidvāṃsaḥ sūkṣmādhyātma padaiṣiṇaḥ tama ajaṃ kāraṇātmānaṃ jagmatuḥ śaraṇaṃ bhavama arjunaśa cāpi taṃ devaṃ bhūyò bhūyò 'bhayavandata jañātvaikaṃ bhūtabhavyādiṃ sarvabhūtabhavòdbhavama tatasa tāva āgatau śarvaḥ paròvāca parahasanna iva savāgataṃ vāṃ naraśreṣṭhāva uttiṣṭhetāṃ gataklamau kiṃ ca vāma īpsitaṃ vīrau manasaḥ kaṣiprama ucyatāma yena kāryeṇa saṃprāptau yuvāṃ tata sādhayāmi vāma variyatāma ātmanaḥ śareyasa tata sarvaṃ paradadāni vāma tatasa tada vacanaṃ śarutvā paratyutthāya kṛtāñjalī vāsudevārjunau śarvaṃ tuṣṭuvāte mahāmatī namò bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca paśūnāṃ pataye nityama ugrāya ca kapardine mahādevāya bhīmāya taryambakāya ca śambhave īśānāya bhagaghnāya namò 'satva andhakaghātine kumāra gurave nityaṃ nīlagrīvāya vedhase vilòhitaya dhūmrāya vayādhāyānaparājite nityaṃ nīlaśikhaṇḍāya śūline divyacakṣuṣe hantre gòptre tarinetrāya vayādhāya vasuretase acintyāyāmbikā bhartre sarvadeva satutāya ca vṛṣadhvajāya piṅgāya jaṭine barahmacāriṇe tapyamānāya salile barahmaṇyāyājitāya ca viśvātmane viśvasṛje viśvama āvṛtya tiṣṭhate namò namasa te sevyāya bhūtānāṃ parabhave sadā barahma vaktrāya śarvāya śaṃkarāya śivāya ca namò 'satu vācaspataye parajānāṃ pataye namaḥ namò viśvasya pataye mahataṃ pataye namaḥ namaḥ sahasraśirase sahasrabhuja manyave sahasranetra pādāya namò 'saṃkhyeyakarmaṇe namò hiraṇyavarṇāya hiraṇyakavacāya ca bhaktānukampine nityaṃ sidhyatāṃ nau varaḥ parabhò evaṃ satutvā mahādevaṃ vāsudevaḥ sahārjunaḥ parasādayāma āsa bhavaṃ tadā haya astròpalabdhaye tatò 'rajunaḥ parītamanā vavande vṛṣabhadhvajama dadarśòtphulla nayanaḥ samastaṃ tejasāṃ vidhima taṃ còpahāraṃ savakṛtaṃ naiśaṃ naityakama ātmanaḥ dadarśa taryambakābhyāśe vāsudeva niveditama tatò 'bhipūjya manasā śarvaṃ kṛṣṇaṃ ca pāṇḍavaḥ icchāmya ahaṃ divyama astrama itya abhāṣata śaṃkarama tataḥ pārthasya vijñāya varārthe vacanaṃ parabhuḥ vāsudevārjunau devaḥ samayamānò 'bhayabhāṣata sarò 'mṛtamayaṃ divyama abhyāśe śatrusūdanau tatra me tada dhanura divyaṃ śaraśa ca nihitaḥ purā yena devārayaḥ sarve mayā yudhi nipātitāḥ tata ānīyatāṃ kṛṣṇau sa śaraṃ dhanura uttamama tathetya uktvā tu tau vīrau taṃ śarvaṃ pārṣadaiḥ saha parasthitau tata sarò divyaṃ divyāścarya śataira vṛtama nirdiṣṭaṃ yada vṛṣāṅkena puṇyaṃ sarvārthasādhakama taja jagmatura asaṃbhrāntau naranārāyaṇāva ṛṣī tatasa tu tata sarò gatvā sūryamaṇḍala saṃnibhama nāgama antarjale ghòraṃ dadṛśāte 'rajunācyutau davitīyaṃ cāparaṃ nāgaṃ sahasraśirasaṃ varama vamantaṃ vipulāṃ javālāṃ dadṛśāte 'ganivarcasama tataḥ kṛṣṇaśa ca pārthaśa ca saṃspṛśyāpaḥ kṛtāñjalī tau nāgāva upatasthāte namasyantau vṛṣadhvajama gṛṇantau vedaviduṣau tada barahma śatarudriyama aprameyaṃ paraṇamantau gatvā sarvātmanā bhavama tatasa tau rudra māhātmyāda dhitvā rūpaṃ mahòragau dhanura bāṇaśa ca śatrughnaṃ tada davaṃdvaṃ samapadyata tatò jagṛhatuḥ parītau dhanura bāṇaṃ ca suprabhama ājahratura mahātmānau dadatuśa ca mahātmane tataḥ pārśvāda vṛṣāṅkasya barahma cārī nayavartata piṅgākṣasa tapasaḥ kaṣetraṃ balavāna nīlalòhitaḥ sa tada gṛhya dhanuḥśreṣṭhaṃ tasthau sathānaṃ samāhitaḥ vayakarṣaca cāpi vidhivata sa śaraṃ dhanura uttamama tasya maurvīṃ ca muṣṭiṃ ca sathānaṃ cālakṣya pāṇḍavaḥ śarutvā mantraṃ bhava paròktaṃ jagrāhācintya vikramaḥ sarasya eva ca taṃ bāṇaṃ mumòcātibalaḥ parabhuḥ cakāra ca punara vīrasa tasmina sarasi tada dhanuḥ tataḥ parītaṃ bhavaṃ jañātvā samṛtimāna arjunasa tadā varama āraṇyakaṃ dattaṃ darśanaṃ śaṃkarasya ca manasā cintayāma āsa tana me saṃpadyatāma iti tasya tana matama ājñāya parītaḥ parādāda varaṃ bhavaḥ taca ca pāśupataṃ ghòraṃ paratijñāyāśa ca pāraṇama saṃhṛṣṭaròmā durdharṣaḥ kṛtaṃ kāryama amanyata vavandatuśa ca saṃhṛṣṭò śiròbhyāṃ tau maheśvarama anujñātau kaṣaṇe tasmina bhavenārjuna keśavau parāptau savaśibiraṃ vīrau mudā paramayā yutau indrā viṣṇū yathā parītau jambhasya vadhakāṅkṣiṇau [sa] tayòḥ saṃvadatòra eva kṛṣṇa dārukayòsa tadā sātyagāda rajanī rājanna atha rājānvabudhyata paṭhanti pāṇisvanikā māgadhā madhuparkikāḥ vailātikāśa ca sūtāśa ca tuṣṭuvuḥ puruṣarṣabhama nartakāśa cāpya anṛtyanta jagura gītāni gāyakāḥ kuruvaṃśasvatārthāni madhuraṃ raktakaṇṭhinaḥ mṛdaṅgā jharjharā bheryaḥ paṇavānakagòmukhāḥ āḍambarāśa ca śaṅkhāśa ca dundubhyaśa ca mahāsvanāḥ evama etāni sarvāṇi tathānyānya api bhārata vādayanti sama saṃhṛṣṭāḥ kuśalāḥ sādhu śikṣitāḥ sa meghasamanirghòṣò mahāña śabdò 'sapṛśada divama pārthiva paravaraṃ suptaṃ yudhiṣṭhirama abòdhayata paratibuddhaḥ sukhaṃ suptò mahārhe śayanòttame utthāyāvaśyakāyārthaṃ yayau sanānagṛhaṃ tataḥ tataḥ śuklāmbarāḥ sanātāsa taruṇāṣṭòttaraṃ śatama sanāpakāḥ kāñcanaira kumbhaiḥ pūrṇaiḥ samupatasthire bhadrāsane sūpaviṣṭaḥ paridhāyāmbaraṃ laghu sasnau candanasaṃyuktaiḥ pānīyaira abhimantritaiḥ utsāditaḥ kaṣāyeṇa balavadbhiḥ suśikṣitaiḥ āplutaḥ sādhivāsena balena ca sugandhinā hariṇā candanenāṅgama anulipya mahābhujaḥ saragvī cākliṣṭavasanaḥ parāṅmukhaḥ parāñjaliḥ sathitaḥ jajāpa japyaṃ kaunteyaḥ satāṃ mārgama anuṣṭhitaḥ tatò 'ganiśaraṇaṃ dīptaṃ paraviveśa vinītavata samiddhaṃ sa pavitrābhira agnima āhutibhisa tathā mantrapūtābhira arcitvā niścakrāma gṛhāta tataḥ davitīyāṃ puruṣavyāghraḥ kakṣyāṃ niṣkramya pārthivaḥ tatra vedavidò viprāna apaśyada barāhmaṇarṣabhāna dāntāna veda varatasnātāna sanātāna avabhṛtheṣu ca sahasrānucarāna saurāna aṣṭau daśaśatāni ca akṣataiḥ sumanòbhiśa ca vācayitvā mahābhujaḥ tāna davijāna madhu sarpirbhyāṃ phalaiḥ śareṣṭhaiḥ sumaṅgalaiḥ parādāta kāñcanama ekaikaṃ niṣkaṃ viprāya pāṇḍavaḥ alaṃkṛtaṃ cāśvaśataṃ vāsāṃsīṣṭāśa ca dakṣiṇāḥ tathā gāḥ kapilā dògdhrīḥ sarṣabhāḥ pāṇḍunandanaḥ hemaśṛṅgī rūpyakharā dattvā cakre paradakṣiṇama savastikāna vardhamānāṃśa ca nandyāvartāṃśa ca kāñcanā mālyaṃ ca jalakumbhāṃśa ca javalitaṃ ca hutāśanama pūrṇānya akṣata pātrāṇi rucakāna ròcanāṃsa tathā savalaṃkṛtāḥ śubhāḥ kanyā dadhi sarpirmadhūdakama paṅgalyāna pakṣiṇaśa caiva yaca cānyada api pūjitama dṛṣṭvā sapṛṣṭvā ca kaunteyò bāhyaṃ kakṣyāma agāta tataḥ tatasa tasya mahābāhòsa tiṣṭhataḥ paricārakāḥ sauvarṇaṃ sarvatòbhadraṃ muktā vaiḍūrya maṇḍitama parārdhyāstaraṇāstīrṇaṃ sòttaraca chadama ṛddhimata viśvakarma kṛtaṃ divyama upajahrura varāsanama tatra tasyòpaviṣṭasya bhūṣaṇāni mahātmanaḥ upajahrura mahārhāṇi pareṣyāḥ śubhrāṇi sarvaśaḥ yuktābharaṇa veṣasya kaunteyasya mahātmanaḥ rūpama āsīna mahārāja daviṣatāṃ śòkavardhanama pāṇḍaraiśa candraraśmyābhaira hemadaṇḍaiśa ca cāmaraiḥ dòdhūyamānaḥ śuśubhe vidyudbhira iva tòyadaḥ saṃstūyamānaḥ sūtaiśa ca vandyamānaśa ca bandibhiḥ upagīyamānò gandharvaira āste sama kurunandanaḥ tatò muhūrtāda āsīta tu bandhināṃ nisvanò mahāna nemighòṣaśa ca rathināṃ khuraghòṣaśa ca vājināma harādena gajaghaṇṭānāṃ śaṅkhānāṃ ninadena ca narāṇāṃ padaśabdaiśa ca kampatīva sama medinī tataḥ śuddhāntama āsādya jānubhyāṃ bhūtale sathitaḥ śirasā vandanīyaṃ tama abhivandya jagatpatima kuṇḍalī baddhanistriṃśaḥ saṃnaddha kavacò yuvā abhipraṇamya śirasā davāḥsthò dharmātmajāya vai nayavedayada dhṛṣīkeśama upayātaṃ mahātmane sò 'baravīta puruṣavyāghraḥ savāgatenaiva mādhavama arghyaṃ caivāsanaṃ cāsmai dīyatāṃ paramārcitama tataḥ paraveśya vārṣṇeyama upaveśya varāsane satkṛtya satkṛtasa tena paryapṛcchada yudhiṣṭhiraḥ [ya] mukhena rajanī vayuṣṭā kaca cita te madhusūdana kaca cija jañānāni sarvāṇi parasannāni tavācyuta [sa] vāsudevò 'pi tada yuktaṃ paryapṛcchada yudhiṣṭhirama tataḥ kaṣattā parakṛtayò nayavedayada upasthitāḥ anujñātaśa ca rājñā sa parāveśayata taṃ janama virāṭaṃ bhīmasenaṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca sātyakima śikhaṇḍinaṃ yamau caiva cekitānaṃ ca kekayāna yuyutsuṃ caiva kauravyaṃ pāñcālyaṃ còttamaujasama ete cānye ca bahavaḥ kaṣatriyāḥ ṣatriyarṣabhama upatasthura mahātmānaṃ viviśuśa cāsaneṣu te ekasminna āsane vīrāva upaviṣṭau mahābalau kṛṣṇaśa ca yuyudhānaśa ca mahātmānau mahādyutī tatò yudhiṣṭhirasa teṣāṃ śṛṇvatāṃ madhusūdanama abravīta puṇḍarīkākṣama ābhāṣya madhuraṃ vacaḥ ekaṃ tavāṃ vayama āśritya sahasrākṣama ivāmarāḥ parārthayāmò jayaṃ yuddhe śāśvatāni sukhāni ca tavaṃ hi rājyavināśaṃ ca daviṣadbhiśa ca nirākriyāma kaleśāṃśa ca vividhāna kṛṣṇa sarvāṃsa tāna api vettha naḥ tavayi sarveśa sarveṣāma asmākaṃ bhakta vatsala sukhama āyattama atyarthaṃ yātrā ca madhusūdana sa tathā kuru vārṣṇeya yathā tavayi manò mama arjunasya yathāsatyā paratijñā sayāca cikīrṣitā sa bhavāṃsa tārayatva asmāda duḥkhāmarṣa mahārṇavāta pāraṃ titīrṣatāma adya phalvò nò bhava mādhava na hi tata kurute saṃkhye kārtavīrya samasa tava api rathī yata kurute kṛṣṇasārathira yatnama āsthitaḥ [vāsu] sāmareṣva api lòkeṣu sarveṣu ca tathāvidhaḥ śarāsanadharaḥ kaśa cida yathā pārthò dhanaṃjayaḥ vīryavāna astrasaṃpannaḥ parākrānòna mahābalaḥ yuddhaśauṇḍaḥ sadāmarṣī tejasā paramò nṛṇāma sa yuvā vṛṣabhaskandhò dīrghabāhura mahābalaḥ siṃharṣabha gatiḥ śarīmāna daviṣatasa te haniṣyati ahaṃ ca tata kariṣyāmi yathā kuntīsutò 'rajunaḥ dhārtarāṣṭrasya sainyāni dhakṣyatya agnira ivòtthitaḥ adya taṃ pāpakarmāṇaṃ kaṣudraṃ saubhadra ghātinama apunardarśanaṃ mārgama iṣubhiḥ kaṣepsyate 'rajunaḥ tasyādya gṛdhrāḥ śayenāśa ca vaḍa gòmāyavasa tathā bhakṣayiṣyanti māṃsāni ye cānye puruṣādakāḥ yadya asya devā gòptāraḥ sendrāḥ sarve tathāpya asau rājadhānīṃ yamasyādya hataḥ parāpsyati saṃkule nihatya saindhavaṃ jiṣṇura adya tavāma upayāsyati viśòkò vijvarò rājana bhava bhūtipuraskṛtaḥ [sa] tathā saṃbhāṣatāṃ teṣāṃ parādurāsīda dhanaṃjayaḥ dudṛkṣura bharataśreṣṭhaṃ rājānaṃ sasuhṛda gaṇama taṃ paraviṣṭaṃ śubhāṃ kakṣyāma abhivādyāgrataḥ sathitama samutthāyārjunaṃ paremṇā sasvaje pāṇḍavarṣabhaḥ mūrdhni cainama upāghrāya pariṣvajya ca bāhunā āśiṣaḥ paramāḥ paròcya samayamānò 'bhayabhāṣata vayaktama arjuna saṃgrāme dharuvasa te vijayò mahāna yādṛga rūpā hi te chāyā parasannaśa ca janārdanaḥ tama abravīta tatò jiṣṇura mahada āścaryama uttamama dṛṣṭavāna asmi bhadraṃ te keśavasya parasādajama tatasa tata kathayāma āsa yathādṛṣṭaṃ dhanaṃjayaḥ āśvāsanārthaṃ suhṛdāṃ taryambakenasamāgamama tataḥ śiròbhira avaniṃ sapṛṣṭvā sarve ca vismitāḥ namaskṛtya vṛṣāṅkāya sādhu sādhva itya athābruvana anujñātāsa tataḥ sarve suhṛdò dharmasūnunā tavaramāṇāḥ susaṃnaddhā hṛṣṭā yuddhāna niryayuḥ abhivādya tu rājānaṃ yuyudhānācyutārjunāḥ hṛṣṭā viniryayusa te vai yudhiṣṭhira niveśanāta rathenaikena durdharṣau yuyudhāna janārdanau jagmatuḥ sahitau vīrāva arjunasya niveśanama tatra gatvā hṛṣīkeśaḥ kalpayāma āsa sūtavata rathaṃ rathavarasyājau vānararṣabha lakṣaṇama sa meghasamanirghòṣasa taptakāñcanasaprabhaḥ babhau rathavaraḥ kḷptaḥ śiśura divasakṛda yathā tataḥ puruṣaśārdūlaḥ sajjaḥ sajjaṃ puraḥsaraḥ kṛtāhnikāya pārthāya nayavedayata taṃ rathama taṃ tu lòke varaḥ puṃsāṃ kirīṭī hemavarmabhṛta bāṇavāṇāsanī vāhaṃ paradakṣiṇama avartata tatò vidyā vayòvṛddhaiḥ kariyāvadbhira jitendriyaiḥ satūyamānò jayāśībhira āruròha mahārathama jaitraiḥ sāṃgrāmikaira mantraiḥ pūrvama eva rathòttamama abhimantritama arciṣmāna udayaṃ bhāskarò yathā sa rathe rathināṃ śareṣṭhaḥ kāñcane kāñcanāvṛtaḥ vibabhau vimalò 'raciṣmāna merāva iva divākaraḥ anvāruròhatuḥ pārthaṃ yuyudhāna janārdanau śaryātera yajñama āyāntaṃ yathendraṃ devama aśvinau atha jagrāha gòvindò raśmīna raśmivatāṃ varaḥ mātalira vāsavasyeva vṛtraṃ hantuṃ parayāsyataḥ sa tābhyāṃ sahitaḥ pārthò rathapravarama āsthitaḥ sahitau bubha śukrābhyāṃ tamò nighnana yathā śaśī saindhavasya vadhaprepsuḥ parayātaḥ śatrupūgahā sahāmbupatimitrābhyāṃ yathendrasa tārakāmaye tatò vāditranirghòṣaira maṅgalyaiśa ca satavaiḥ śubhaiḥ parayāntama arjunaṃ sūtā māgadhāśa caiva tuṣṭuvuḥ sa jayāśīḥ sa puṇyāhaḥ sūtamāgadha nisvanaḥ yuktò vāditraghòṣeṇa teṣāṃ ratikarò 'bhavata tama anuprayatò vāyuḥ puṇyagandhavahaḥ śuciḥ vavau saṃharṣayana pārthaṃ daviṣataśa cāpi śòṣayana parādurāsana nimittāni vijayāya bahūni ca pāṇḍavānāṃ tavadīyānāṃ viparītāni māriṣa dṛṣṭvārjunò nimittāni vijayāya paradakṣiṇama yuyudhānaṃ maheṣvāsama idaṃ vacanama abravīta yuyudhānādya yuddhe me dṛśyate vijayò dharuvaḥ yathā hīmāni liṅgāni dṛśyante śinipuṃgava sò 'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra saindhavakò nṛpaḥ yiyāsura yama lòkāya mama vīryaṃ paratīkṣate yathā paramakaṃ kṛtyaṃ saindhavasya vadhe mama tathaiva sumahata kṛtyaṃ dharmarājasya rakṣaṇe sa tavama adya mahābāhò rājānaṃ paripālaya yathaiva hi mayā guptasa tavayā guptò bhaveta tathā tavayi cāhaṃ parāśvasya paradyumne vā mahārathe śaknuyāṃ saindhavaṃ hantuma anapekṣò nararṣabha mayya apekṣā na kartavyā kathaṃ cida api sātvata rājanya eva parā guptiḥ kāryā sarvātmanā tavayā na hi yatra mahābāhura vāsudevò vayavasthitaḥ kiṃ cida vayāpadyate tatra yatrāhama api ca dharuvama evama uktasa tu pārthena sātyakiḥ paravīrahā tathetya uktvāgamata tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ [dhṛ] śavòbhūte kima akārṣusa te duḥkhaśòkasamanvitāḥ abhimanyau hate tatra ke vāyudhyanta māmakāḥ jānantasa tasya karmāṇi kuravaḥ savyasācinaḥ kathaṃ tata kilbiṣaṃ kṛtvā nirbhayā barūhi māmakāḥ putraśòkābhisaṃtaptaṃ karuddhaṃ mṛtyuma ivāntakama āyāntaṃ puruṣavyāghraṃ kathaṃ dadṛśura āhave kapirājadhvajaṃ saṃkhye vidhunvānaṃ mahada dhanuḥ dṛṣṭvā putra paridyūnaṃ kima akurvanta māmakāḥ kiṃ nu saṃjaya saṃgrāme vṛttaṃ duryòdhanaṃ parati paridevò mahāna atra śarutò me nābhinandanama babhūvura ye manògrāhyāḥ śabdāḥ śarutisukhāvahāḥ na śarūyante 'daya te sarve saindhavasya niveśane satuvatāṃ nādya śarūyante putrāṇāṃ śibire mama sūtamāgadha saṃghānāṃ nartakānāṃ ca sarvaśaḥ śabdena nāditābhīkṣṇama abhavada yatra me śarutiḥ dīnānāma adya taṃ śabdaṃ na śṛṇòmi samīritama niveśane satyadhṛteḥ sòmadattasya saṃjaya āsīnò 'haṃ purā tāta śabdama aśrauṣama uttamama tada adya hīnapuṇyò 'hama ārtasvaranināditama niveśanaṃ hatòtsāhaṃ putrāṇāṃ mama lakṣaye viviṃśatera durmukhasya citrasenavikarṇayòḥ anyeṣāṃ ca sutānāṃ me na tathā śarūyate dhavaniḥ barāhmaṇāḥ kaṣatriyā vaiśyā yaṃ śiṣyāḥ paryupāsate daròṇaputraṃ maheṣvāsaṃ putrāṇāṃ me parāyaṇama vitaṇḍālāpa saṃlāpaira hutayācita vanditaiḥ gītaiśca vividhaira iṣṭai ramaye yò divāniśama upāsyamānò bahubhiḥ kurupāṇḍavasātvataiḥ sūta tasya gṛhe śabdhò nādya darauṇera yathā purā daròṇaputraṃ maheṣvāsaṃ gāyanā nartakāśa ca ye atyarthama upatiṣṭhanti teṣāṃ na śarūyate dhavaniḥ vindānuvindayòḥ sāyaṃ śibire yò mahādhvaniḥ śarūyate sò 'daya na tathā kekayānāṃ ca veśmasu nityapramuditānāṃ ca tālagīta savanò mahāna nṛtyatāṃ śarūyate tāta gaṇānāṃ sò 'daya na dhavaniḥ sapta tantūna vitanvānā yama upāsanti yājakāḥ saumadattiṃ śarutanidhiṃ teṣāṃ na śarūyate dhavaniḥ jayāghòṣò barahmaghòṣaśa ca tòramāsi rathadhvaniḥ daròṇasyāsīda aviratò gṛhe tana na śṛṇòmya ahama nānādeśasamutthānāṃ gītānāṃ yò 'bhavata savanaḥ vāditranāditānāṃ ca sò 'daya na śarūyate mahāna yadā parabhṛtya upaplavyāca chāntima icchaña janārdanaḥ āgataḥ sarvabhūtānāma anukampārthama acyutaḥ tatò 'hama abruvaṃ sūta mandaṃ duryòdhanaṃ tadā vāsudevena tīrthena putra saṃśāmya pāṇḍavaiḥ kālaprāprtama ahaṃ manye mā tavaṃ duryòdhanātigāḥ śame ceda yācamānaṃ tavaṃ paratyākhyāsyasi keśavama hitārthama abhijalpantaṃ na tathāstya aparājayaḥ paratyācaṣṭa sa dāśārhama ṛṣabhaṃ sarvadhanvināma anuneyāni jalpantama anayāna nānvapadyata tatò duḥśāsanasyaiva karṇasya ca mataṃ davayòḥ anvavartata hitvā māṃ kṛṣṭaḥ kālena durmatiḥ na haya ahaṃ dayūtama icchāmi vidurò na paraśaṃsati saindhavò necchate dayūtaṃ bhīṣmò na dayūtama icchati śalyò bhūriśravāśa caiva purumitrò jayasa tathā aśvatthāmā kṛpò daròṇò dayūtaṃ necchanti saṃjaya eteṣāṃ matama ājñāya yadi varteta putrakaḥ sa jañātimitraḥ sa suhṛca ciraṃ jīveda anāmayaḥ śalakṣṇā madhurasaṃbhāṣā jañātimadhye pariyaṃvadāḥ kulīnāḥ samatāḥ parājñāḥ sukhaṃ parāpsyanti pāṇḍavāḥ dharmāpekṣò narò nityaṃ sarvatra labhate sukhama paretya bhāve ca kalyāṇaṃ parasādaṃ paratipadyate arhantya ardhaṃ pṛthivyāsa te bhòktuṃ sāmarthya sādhanāḥ teṣāma api samudrāntā pitṛpaitāmahī mahī niyujyamānāḥ sathāsyanti pāṇḍavā dharmavartmani santi nò jañātayasa tāta yeṣāṃ śaròṣyanti pāṇḍavāḥ śalyasya sòmadattasya bhīṣmasya ca mahātmanaḥ daròṇasyātha vikarṇasya bāhlikasya kṛpasya ca anyeṣāṃ caiva vṛddhānāṃ bharatānāṃ mahātmanāma tavadarthaṃ baruvatāṃ tātaḥ kariṣyanti vacò hitama kaṃ vā tavaṃ manyase teṣāṃ yasa tavā barūyāda atò 'nayathā kṛṣṇò na dharmaṃ saṃjahyāta sarve te ca tavada anvayāḥ mayāpi còktāsa te vīrā vacanaṃ dharmasaṃhitama nānyathā parakariṣyanti dharmātmānò hi pāṇḍavāḥ itya ahaṃ vilapana sūta bahuśaḥ putrama uktavāna na ca me śarutavāna mūḍhò manye kālasya paryayama vṛkòdarārjunau yatra vṛṣṇivīraśa ca sātyakiḥ uttamaujāśa ca pāñcālyò yudhāmanyuśa ca durjayaḥ dhṛṣṭadyumnaśa ca durdharṣaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ aśmakāḥ kekayāśa caiva kaṣatradharmā ca saumakiḥ caidyaśa ca cekitānaśa ca putraḥ pāśyasya cābhibhuḥ daraupadeyā virāṭaśa ca darupadaśa ca mahārathaḥ yamau ca puruṣavyāghrau mantrī ca madhusūdanaḥ ka etāña jātu yudhyeta lòke 'samina vai jijīviṣuḥ divyama astraṃ vikurvāṇāna saṃhareyura ariṃdamāḥ anyò duryòdhanāta karṇāca chakuneśa cāpi saubalāta duḥśāsanacaturthānāṃ nānyaṃ paśyāmi pañcamama yeṣāma abhīśu hastaḥ sayāda viṣvaksenò rathe sathitaḥ saṃnaddhaśa cārjunò yòdhā teṣāṃ nāsti parājayaḥ teṣāṃ mama vilāpānāṃ na hi duryòdhanaḥ samareta hatau hi puruṣavyāghrau bhīṣmadròṇau tavama āttha me teṣāṃ vidura vākyānāma uktānāṃ dīrghadarśināma dṛṣṭvemāṃ phalanirvṛttiṃ manye śòcanti putrakāḥ himātyaye yathā kakṣaṃ śuṣkaṃ vāteritò mahāna agnira daheta tathā senāṃ māmikāṃ sadhanaṃjayaḥ ācakṣva tada dhi naḥ sarvaṃ kuśalò haya asi saṃjaya yada upāyāta tu sāyāhne kṛtvā pārthasya kilbiṣama abhimanyau hate tāta kathama āsīna manò hi vaḥ na jātu tasya karmāṇi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ apakṛtvā mahata tāta sòḍhuṃ śakṣyanti māmakāḥ kiṃ nu duryòdhanaḥ kṛtyaṃ karṇaḥ kṛtyaṃ kima abravīta duḥśāsanaḥ saubalaśa ca teṣāma evaṃgate api sarveṣāṃ samavetānāṃ putrāṇāṃ mama saṃjaya yadvṛttaṃ tāta saṃgrāme mandasyāpanayaira bhṛśama lòbhānugata durbuddheḥ karòdhena vikṛtātmanaḥ rājyakāmasya mūḍhasya rāgòpahata cetasaḥ durnītaṃ vā sunītaṃ vā tana mamācakṣva saṃjaya [sa] hanta te saṃpravakṣyāmi sarvaṃ paratyakṣadarśivāna śuśrūṣasva sathirò bhūtvā tava haya apanayò mahāna gatòdake setubandhò yādṛka tādṛga ayaṃ tava vilāpò niṣphalò rājana mā śucò bharatarṣabha anatikramaṇīyò 'yaṃ kṛtāntasyādbhutò vidhiḥ mā śucò bharataśreṣṭha diṣṭama etata purātanama yadi hi tavaṃ purā dayūtāta kunti putraṃ yudhiṣṭhirama nivartayethāḥ putrāṃśa ca na tavāṃ vayasanama āvrajeta yuddhakāle punaḥ parāpte tadaiva bhavatā yadi nivartitāḥ sayuḥ saṃrabdhā na tavāṃ vayasanama āvrajeta duryòdhanaṃ cāvidheyyaṃ badhnīteti purā yadi kurūna acòdayiṣyasa tavaṃ na tavāṃ vayasanama āvrajeta tata te buddhivyabhīcārama upalapsyanti pāṇḍavāḥ pāñcālā vṛṣṇayaḥ sarve ye cānye 'pi mahājanāḥ sa kṛtvā pitṛkarma tavaṃ putraṃ saṃsthāpya satpathe vartethā yadi dharmeṇa na tavāṃ vayasanama āvrajeta tavaṃ tu parājñatamò lòke hitvā dharmaṃ sanātanama duryòdhanasya karṇasya śakuneśa cānvagā matama tata te vilapitaṃ sarvaṃ mayā rājana niśāmitama arthe niviśamānasya viṣamiśraṃ yathā madhu na tathā manyate kṛṣṇò rājānaṃ pāṇḍavaṃ purā na bhīṣmaṃ naiva ca daròṇaṃ yathā tavāma manyate nṛpa vayājānata yadā tu tavāṃ rājadharmāda adhaśa cayutama tadā parabhṛti kṛṣṇasa tavāṃ na tathā bahu manyate paruṣāṇya ucyamānāṃśa ca yathā pārthāna upekṣase tasyānubandhaḥ parāptasa tavāṃ putrāṇāṃ rājyakāmukama pitṛpaitāmahaṃ rājyama apavṛttaṃ tadānagha atha pārthaira jitāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ paratyapadyathāḥ pāṇḍunāvarjitaṃ rājyaṃ kauravāṇāṃ yaśasa tathā tataśa cābhyadhikaṃ bhūyaḥ pāṇḍavaira dharmacāribhiḥ teṣāṃ tata tādṛśaṃ karma tavāma āsādya suniṣphalama yata pitryāda bharaṃśitā rājyāta tavayehāmiṣa gṛddhinā yata punara yuddhakāle tavaṃ putrāna garhayase nṛpa bahudhā vayāharana dòṣāna na tada adyòpapadyate na hi rakṣanti rājānò yudhyantò jīvitaṃ raṇe camūṃ vigāhya pārthānāṃ yudhyante kaṣatriyarṣabhāḥ yāṃ tu kṛṣṇārjunau senāṃ yāṃ sātyakivṛkòdarau rakṣerana kò nu tāṃ yudhyeca camūma anyatra kauravaiḥ yeṣāṃ yòdhā guḍākeśò yeṣāṃ mantrī janārdanaḥ yeṣāṃ ca sātyakira gòptā yeṣāṃ gòptā vṛkòdaraḥ kò hi tāna viṣaheda yòddhuṃ martyadharmā dhanurdharaḥ anyatra kauraveyebhyò ye vā teṣāṃ padānugāḥ yāvata tu śakyate kartuma anuraktaira janādhipaiḥ kaṣatradharmarataiḥ śūraisa tāvata kurvanti kauravāḥ yathā tu puruṣavyāghraira yuddhaṃ paramasaṅkaṭama kurūṇāṃ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ tata sarvaṃ śṛṇu tattvataḥ [sa] tasyāṃ niśāyāṃ vayuṣṭāyāṃ daròṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ savānya anīkāni sarvāṇi parākrāmada vayūhituṃ tatha śūrāṇāṃ garjatāṃ rājana saṃkruddhānāma amarṣiṇāma śarūyante sama giriśa citrāḥ parasparavadhaiṣiṇāma visphārya ca dhanūṃṣya ājau jayāḥ karaiḥ parimṛjya ca viniḥśvasantaḥ parākròśana kavedānīṃ sadhanaṃjayaḥ vikòśāna sutsarūna anye kṛtadhārāna samāhitāna pītāna ākāśasaṃkāśāna asīna ke cica ca cikṣipuḥ carantasa tava asi mārgāṃśa ca dhanura mārgāṃśa ca śikṣayā saṃgrāmamanasaḥ śūrā dṛśyante sama sahasraśaḥ sa ghaṇṭāśa candanādigdhāḥ savarṇavarja vibhūṣitāḥ samutkṣipya gadāśa cānye paryapṛcchanta pāṇḍavama anye balamadònmattāḥ parighaira bāhuśālinaḥ cakruḥ sabādhama ākāśama ucchritendra dhavajòpamaiḥ nānāpraharaṇaiśa cānye vicitrasraga alaṃkṛtāḥ saṃgrāmamanasaḥ śūrāsa tatra tatra vayavasthitāḥ kavārjunaḥ kava ca gòvindaḥ kava ca mānī vṛkòdaraya kava ca te suhṛdasa teṣāma āhvayantò raṇe tadā tataḥ śaṅkhama upādhmāya tavarayana vājinaḥ savayama itasa tatasa tāna racayana daròṇaśa ca rativegitaḥ teṣva anīkeṣu sarveṣu sathiteṣva āhavanandiṣu bhāradvājò mahārāja jayadrathama athābravīta tavaṃ caiva saumadattiśa ca karṇaśa caiva mahārathaḥ aśvatthāmā ca śalyaśa ca vṛṣasenaḥ kṛpasa tathā śataṃ cāśvasahasrāṇāṃ rathānāma ayutāni ṣaṭa daviradānāṃ parabhinnānāṃ sahasrāṇi caturdaśa padātīnāṃ sahasrāṇi daṃśitānya ekaviṃśatiḥ gavyūtiṣu tarimātreṣu māma anāsādya tiṣṭhata tatrasthaṃ tavāṃ na saṃsòḍhuṃ śaktā devāḥ sa vāsavāḥ kiṃ punaḥ pāṇḍavāḥ sarve samāśvasihi saindhava evama uktaḥ samāśvastaḥ sindhurājò jayadrathaḥ saṃprāyāta saha gāndhāraira vṛtasa taiśa ca mahārathaiḥ varmibhiḥ sādibhira yattaiḥ parāsapāṇibhira āsthitaiḥ cāmarāpīḍinaḥ sarve jāmbūnadavibhūṣitāḥ jayadrathasya rājendra hayāḥ sādhu paravāhinaḥ te caiva sapta sāhasrā davisāhasrāśa ca saindhavāḥ mattānāma adhirūḍhānāṃ hastyāròhaira viśāradaiḥ nāgānāṃ bhīmarūpāṇāṃ varmiṇāṃ raudrakarmiṇāma adhyardhena sahasreṇa putrò durmarṣaṇasa tava agrataḥ sarvasainyānāṃ yòtsyamānò vayavasthitaḥ tatò duḥśāsanaśa caiva vikarṇaśa ca tavātmajau sindhurājārtha siddhyarthama agrānīke vayavasthitau dīrghò davādaśa gavyūtiḥ pañcārdhe pañca vistṛtaḥ vayūhaḥ sacakraśakaṭò bhāradvājena nirmitaḥ nānā nṛpatibhira vīraisa tatra tatra vayavasthitaiḥ rathāśvagajapattyòghaira daròṇena vihitaḥ savayama paścārde tasya padmasa tu garbhavyūhaḥ sudurbhidaḥ sūcī padmasya madhyasthò gūḍhò vayūhaḥ punaḥ kṛtaḥ evama etaṃ mahāvyūhaṃ vayūhya daròṇò vayavasthitaḥ sūcīmukhe maheṣvāsaḥ kṛtavarmā vayavasthitaḥ anantaraṃ ca kāmbòjò jalasaṃdhaśa ca māriṣa duryòdhanaḥ sahāmātyasa tadanantarama eva ca tataḥ śatasahasrāṇi yòdhānāma anivartināma vayavasthitāni sarvāṇi śakaṭe sūci rakṣiṇaḥ teṣāṃ ca pṛṣṭhatò rājabalena mahatā vṛtaḥ jayadrathasa tatò rājana sūci pāśe vayavasthitaḥ śakaṭasya tu rājendra abhāradvājò mukhe sathitaḥ anu tasyābhavada bhòjò jugòpainaṃ tataḥ savayama śavetavarmāmbaròṣṇīṣò vayūḍhòraskò mahābhujaḥ dhanura visphārayana daròṇasa tasthau karuddha ivāntakaḥ patākinaṃ śòṇa hayaṃ vedī kṛṣṇājinadhvajama daròṇasya rathama ālòkya parahṛṣṭāḥ kuravò 'bhavana siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayaḥ sumahāna abhūta daròṇena vihitaṃ dṛṣṭvā vayūhaṃ kaṣubdhārṇavòpama sa śailasāgara vanāṃ nānājanapadākulāma garaseda vayūhaḥ kaṣitiṃ sarvāma iti bhūtāni menire bahu rathamanujāśvapattināgaṃ; paratibhaya nisvanama adbhutābha rūpama ahitahṛdayabhedanaṃ mahada vai; śakaṭama avekṣya kṛtaṃ nananda rājā [sa] tatò vayūḍheṣva anīkeṣu samutkruṣṭeṣu māriṣa tāḍyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣu nadatsu ca anīkānāṃ ca saṃhrāde vāditrāṇāṃ ca nisvane paradhmāpiteṣu śaṅkheṣu saṃnāde lòmaharṣaṇe abhihārayatsu śanakaira bharateṣu yuyutsuṣu raudre muhūrte saṃprāpte savyasācī vayadṛśyata vaḍānāṃ vāyasānāṃ ca purastāta savyasācinaḥ bahulāni sahasrāṇi parākrīḍaṃsa tatra bhārata bṛgāśa ca ghòrasaṃnādāḥ śivāśa cāśiva darśanāḥ dakṣiṇena parayātānāma asmākaṃ parāṇadaṃsa tathā sa nirghātā javalantyaśa ca petura ulkāḥ samantataḥ cacāla ca mahīkṛtsnā bhaye ghòre samutthite viṣvaga vātāḥ sa nirghātā rūkṣāḥ śarkara varṣiṇaḥ vavyura āyāti kauneye saṃgrāme samupasthite nākulisa tu śatānīkò dhṛṣṭadyumnaśa ca pārṣataḥ pāṇḍavānāma anīkāni parājñau tau vayūhatusa tadā tatò rathasahasreṇa daviradānāṃ śatena ca taribhira aśvasahasraiśa ca padātīnāṃ śataiḥ śaraiḥ adhyardhamātre dhanuṣāṃ sahasre tanayasa tava agrataḥ sarvasainyānāṃ sathitvā durmarṣaṇò 'baravīta adya gāṇḍīvadhanvānaṃ tapantaṃ yuddhadurmadama ahama āvārayiṣyāmi veleva makarālayama adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayama amarṣaṇama viṣaktaṃ mayi durdharṣama aśmakūṭama ivāśmani evaṃ baruvana mahārāja mahātmā sa mahāmatiḥ maheṣvāsaira vṛtò rājana maheṣvāsò vayavasthitaḥ tatò 'nataka iva karuddhaḥ sa varja iva vāsavaḥ daṇḍapāṇira ivāsahyò mṛtyuḥ kālena còditaḥ śūlapāṇira ivākṣòbhyò varuṇaḥ pāśavāna iva yugāntāgnira ivārciṣmāna paradhakṣyana vai punaḥ parajāḥ karòdhāmarṣabalòddhūtò nivātakavacāntakaḥ jayò jetā sathitaḥ satye pārayiṣyana mahāvratama āmuktakavacaḥ khaḍgī jāmbūnadakirīṭabhṛta śubhra varmāmbara dharaḥ savaṅgadī cārukuṇḍalī rathapravarama āsthāya narò nārāyaṇānugaḥ vidhunvana gāṇḍivaṃ saṃkhye babhau sūrya ivòditaḥ sò 'garānīkasya mahata iṣupāte dhanaṃjayaḥ vayavasthāpya rathaṃ sajjaṃ śaṅkhaṃ dadhmau paratāpavāna atha kṛṣṇò 'paya asaṃbhrāntaḥ pārthena saha māriṣa parādhmāpayata pāñcajanyaṃ śaṅkhapravarama ojasā tayòḥ śaṅkhapraṇādena tava sainye viśāṃ pate āsana saṃhṛṣṭaròmāṇaḥ kampitā gatacetasaḥ yathā tarasanti bhūtāni sarvāṇya aśaninisvanāta tathā śaṅkhapraṇādena vitresusa tava sainikāḥ parasusruvuḥ śakṛna mūtraṃ vāhanāni ca sarvaśaḥ evaṃ sa vāhanaṃ sarvama āvignama abhavada balama vayaṣīdanta narā rājaña śaṅkhaśabdena māriṣa visaṃjñāśa cābhavana ke cita ke cida rājana vitatrasuḥ tataḥ kapirmahā nādaṃ saha bhūtaira dhavajālayaiḥ akaròda vayāditāsyaśa ca bhīṣayaṃsa tava sainikāna tatha śaṅkhāśa ca bheryaśa ca mṛdaṅgāśa cānakaiḥ saha punara evābhyahanyanta tava sainyapraharṣaṇāḥ nānā vāditrasaṃhrādaiḥ kaṣveḍitāsphòṭitākulaiḥ siṃhanādaiḥ sa vāditraiḥ samāhūtaira mahārathaiḥ tasmina sutumule śabde bhīrūṇāṃ bhayavardhane atīva hṛṣṭò dāśārhama abravīta pākaśāsaniḥ còdayāśvāna hṛṣīkeśa yatra durmarṣaṇaḥ sathitaḥ etada bhittvā gajānīkaṃ paravekṣyāmya arivāhinīma evama uktò mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā acòdayada dhayāṃsa tatra yatra durmarṣaṇaḥ sathitaḥ sa saṃprahārasa tumulaḥ saṃpravṛttaḥ sudāruṇaḥ ekasya ca bahūnāṃ ca rathanāganarakṣayaḥ tataḥ sāyakavarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimāna parāna avākirata pārthaḥ parvatāna iva nīradaḥ te cāpi rathinaḥ sarve tavaritāḥ kṛtahastavata avākirana bāṇajālaisa tataḥ kṛṣṇa dhanaṃjayau tataḥ karuddhò mahābāhura vāryamāṇaḥ paraira yudhi śirāṃsi rathināṃ pārthaḥ kāyebhyò 'pāharaca charaiḥ udbhrāntanayanaira vaktraiḥ saṃdaṣṭauṣṭha puṭaiḥ śubhaiḥ sakuṇḍalaśirasa tarāṇaira vasudhāsamakīryata puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥ vinikīrṇāni yòdhānāṃ vadanāni cakāśire tapanīyavicitrāṇi siktāni rudhireṇa ca adṛśyanta yathā rājana meghasaṃghāḥ sa vidyutaḥ śirasāṃ patatāṃ rājaña śabdò 'bhūta pṛthivītale kālena paripakvānāṃ tālānāṃ patatāma iva tataḥ kabandhaḥ kaśa cita tu dhanura ālambya tiṣṭhati kaśa cita khaḍgaṃ viniṣkṛṣya bhujenòdyamya tiṣṭhati nānānanta śirāṃsya urvyāṃ patitāni nararṣabhāḥ amṛṣyamāṇāḥ kaunteyaṃ saṃgrāme jaya gṛddhinaḥ hayānāma uttamāṅgaiśa ca hastihastaiśa ca medinī bāhubhiśa ca śiròbhiśa ca vīrāṇāṃ samakīryata ayaṃ pārthaḥ kutaḥ pārtha eṣa pārtha iti parabhò tava sainyeṣu yòdhānāṃ pārtha bhūtama ivābhavata anyònyama api cājaghnura ātmānama api cāpare pārtha bhūtama amanyanta jagata kālena mòhitāḥ niṣṭanantaḥ sa rudhirā visaṃjñā gāḍhavedanāḥ śayānā bahavò vīrāḥ kīrtayantaḥ suhṛjjanama sa bhiṇḍipālāḥ sa parāsāḥ sa śaktyṛṣṭi paraśvadhāḥ sa niryūhāḥ sanistriṃśāḥ sa śarāsanatòmarāḥ sa bāṇavarmābharaṇāḥ sagadāḥ sāṅgadā raṇe mahābhujaga saṃkāśā bāhavaḥ parighòpamāḥ udveṣṭanti viceṣṭanti saṃveṣṭanti ca sarvaśaḥ vegaṃ kurvanti saṃrabdhā nikṛttāḥ parameṣubhiḥ yò yaḥ sama samare pārthaṃ paratisaṃrabhate naraḥ tasya tasyāṅkatò bāṇaḥ śarīrama upasarpati nṛtyatò rathamārgeṣu dhanura vayāyacchatasa tathā na kaśa cita tatra pārthasya dadarśāntarama aṇva api yata tasya ghaṭamānasya kaṣipraṃ vikṣipataḥ śarāna lāghavāta pāṇḍuputrasya vayasmayanta pare janāḥ hastinaṃ hastiyantārama aśvama āśvikama eva ca abhinata phalgunò bāṇai rathinaṃ ca sa sārathima āvartamānama āvṛttaṃ yudhyamānaṃ ca pāṇḍavaḥ paramukhe tiṣṭhamānaṃ ca na kaṃ cina na nihanti saḥ yathòdayana vai gagane sūryò hanti mahata tamaḥ tathārjunò gajānīkama avadhīta kaṅkapatribhiḥ hastibhiḥ patitaira bhinnaisa tava sainyama adṛśyata antakāle yathā bhūmira vinikīrṇaira mahīdharaiḥ yathā madhyaṃ dine sūryò duṣprekṣyaḥ parāṇibhiḥ sadā tathā dhanaṃjayaḥ karuddhò duṣprekṣyò yudhi śatrubhiḥ tata tathā tava putrasya sainyaṃ yudhi paraṃtapa parabhagnaṃ darutama āvignama atīva śarapīḍitama māruteneva mahatā meghānīkaṃ vidhūyatā parakālyamānaṃ tata sainyaṃ nāśakata parativīkṣituma paratòdaiśa cāpakòṭībhira huṃkāraiḥ sādhuva āhitaiḥ kaśā pārṣṇyabhighātaiśa ca vāgbhira ugrābhira eva ca còdayantò hayāṃsa tūrṇaṃ palāyante sama tāvakāḥ sādinò rathinaśa caiva pattayaśa cārjunārditāḥ pārṣṇyaṅguṇṭhāṅkuśaira nāgāṃśa còdayantasa tathāpare śaraiḥ saṃmòhitāśa cānye tama evābhimukhā yayau tava yòdhā hatòtsāhā vibhrānta manasasa tadā [dhṛ] tasmina parabhagne sainyāgre vadhyamāne kirīṭinā ke nu tatra raṇe vīrāḥ paratyudīyura dhanaṃjayama āhò savica chakaṭa vayūhaṃ paraviṣṭā mòghaniścayāḥ daròṇama āśritya tiṣṭhantaḥ parākārama akutòbhayāḥ [sa] tathārjunena saṃbhagne tasmiṃsa tava bale tadā hatavīre hatòtsāhe palāyanakṛtakṣaṇe pākaśāsaninābhīkṣṇaṃ vadhyamāne śaròttamaiḥ na tatra kaśa cita saṃgrāme śaśākārjunama īkṣituma tatasa tava sutò rājana dṛṣṭvā sainyaṃ tathāgatama duḥśāsanò bhṛśaṃ karuddhò yuddhāyārjunama abhyayāta sa kāñcanavicitreṇa kavacena samāvṛtaḥ jāmbūnadaśirasa tarāṇaḥ śūrasa tīvraparākramaḥ nāgānīkena mahatā garasanna iva mahīma imāma duḥśāsanò mahārāja savyasācinama āvṛṇòta harādena gajaghaṇṭānāṃ śaṅkhānāṃ ninadena ca jayā kaṣepa ninadaiśa caiva virāveṇa ca dantināma bhūra diśaśa cāntarikṣaṃ ca śabdenāsīta samāvṛtama sa muhūrtaṃ paratibhayò dāruṇaḥ samapadyata tāna dṛṣṭvā patatasa tūrṇama aṅkuśaira abhicòditāna vayālamba hastāna saṃrabdhāna sapakṣāna iva parvatāna siṃhanādena mahatā narasiṃhò dhanaṃjayaḥ gajānīkama amitrāṇāma abhitò vayadhamaca charaiḥ mahòrmiṇama ivòddhūtaṃ śavasanena mahārṇavama kirīṭī tada gajānīkaṃ parāviśana makarò yathā kāṣṭhātīta ivādityaḥ paratapana yugasaṃkṣaye dadṛśe dikṣu sarvāsu pārthaḥ parapuraṃjayaḥ khuraśabdena cāśvānāṃ nemighòṣeṇa tena ca tena còtkruṣṭa śabdena jayā ninādena tena ca devadattasya ghòṣeṇa gāṇḍīvaninadena ca mandavegatarā nāgā babhūvusa te vicetasaḥ śaraira āśīviṣasparśaira nibhinnāḥ savyasācinā te gajā viśikhaisa tīkṣṇaira yudhi gāṇḍīvacòditaiḥ anekaśatasāhasraiḥ sarvāṅgeṣu samarpitāḥ ārāvaṃ paramaṃ kṛtvā vadhyamānāḥ kirīṭinā nipetura aniśaṃ bhūmau chinnapakṣā ivādrayaḥ apare dantaveṣṭeṣu kambheṣu ca kaṭeṣu ca śaraiḥ samarpitā nāgāḥ karauñcavada vayanadana muhuḥ gajaskandhagatānā ca puruṣāṇāṃ kirīṭinā ācchidyantòttamāṅgāni bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ sakuṇḍalānāṃ patatāṃ śirasāṃ dharaṇītale padmānāma iva saṃghātaiḥ pārthaśa cakre nivedanama yantrabaddhā vikavacā varaṇārtā rudhiròkṣitāḥ bharamatsu yudhi nāgeṣu manuṣyā vilalambire ke cida ekena bāṇena sumuktena patatriṇā davau tarayaśa ca vinirbhinnā nipetura dharaṇītale maurvīṃ dhanura dhavajaṃ caiva yugānīṣāsa tathaiva ca rathināṃ kuṭṭayāma āsa bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ na saṃdadhana na cāpya asyana na vimuñcana na còddharana maṇḍalenaiva dhanuṣā nṛtyana pārthaḥ sama dṛśyate atividdhāśa ca nārācaira vamantò rudhiraṃ mukhaiḥ muhūrtāna nipatantya anye vāraṇā vasudhātale uthitānya agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ adṛśyanta mahārāja tasmina paramasaṃkule sa cāpāḥ sāṅgulitrāṇāḥ sa khaḍgāḥ sāṅgadā raṇe adṛśyanta bhujāśa chinnā hemābharaṇa bhūṣitāḥ sūpaskaraira adhiṣṭhānaira īṣā daṇḍakabandhuraiḥ cakraira vimathitaira akṣai bhagnaiśa ca bahudhā yugaiḥ varma cāpaśaraiśa caiva vayavakīrṇaira tatasa tataḥ saragbhira ābharaṇaira vastraiḥ patitaiśa ca mahādhvajaiḥ nihataira vāraṇaira aśvaiḥ kaṣatriyaiśa ca nipātitaiḥ adṛśyata mahī tatra dāruṇapratidarśanāḥ evaṃ duḥśāsana balaṃ vadhyamānaṃ kirīṭinā saṃprādravana mahārāja vayathitaṃ vai sanāyakama tatò duḥśāsanasa tarastaḥ sahānīkaḥ śarārditaḥ daròṇaṃ tarātārama ākāṅkṣaña śakaṭavyūhama abhyagāta [sa] duḥśāsana balaṃ hatvā savyasācī dhanaṃjayaḥ sindhurājaṃ parīpsana vai daròṇānīkama upādravata sa tu daròṇaṃ samāsādya vayūhasya paramukhe sathitama kṛtāñjalira idaṃ vākyaṃ kṛṣṇasyānumate 'baravīta śivena dhayāhi māṃ barahma savasti caiva vadasva me bhavatprasādāda icchāmi paraveṣṭuṃ durbhidāṃ camūma bhavāna pitṛsamò mahyaṃ dharmarāja samò 'pi ca tathā kṛṣṇa samaśa caiva satyama etada baravīmi te aśvatthāmā yathā tāta rakṣaṇīyasa tavānagha tathāhama api te rakṣyaḥ sadaiva davijasattama tava parasādāda icchāmi sindhurājānama āhave nihantuṃ davipadāṃ śareṣṭha paratijñāṃ rakṣa me vibhò evama uktasa tadācāryaḥ paratyuvāca samayanna iva māma ajitvā na bībhatsò śakyò jetuṃ jayadrathaḥ etāvada uktvā taṃ daròṇaḥ śaravrātaira avākirata sa rathāśvadhvajaṃ tīkṣṇaiḥ parahasana vai sa sārathima tatò 'rajunaḥ śaravrātāna daròṇasyāvārya sāyakaiḥ daròṇama abhyardayada bāṇaghòrarūpaira mahattaraiḥ vivyādha ca raṇe daròṇama anumānya viśāṃ pate kaṣatradharmaṃ samāsthāya navabhiḥ sāyakaiḥ punaḥ tasyeṣūna iṣubhiśa chittvā daròṇò vivyādha tāva ubhau viṣāgnijvalanaprakhyaira iṣubhiḥ kṛṣṇa pāṇḍavau iyeṣa pāṇḍavasa tasya bāṇaiśa chettuṃ śarāsanama tasya cintayatasa tava evaṃ phalgunasya mahātmanaḥ daròṇaḥ śaraira asaṃbhrāntò jayāṃ cicchedāśu vīryavāna vivyādha ca hayāna asya dhavajaṃ sārathima eva ca arjunaṃ ca śaraira vīraṃ samayamānò 'bhayavākirata etasminna antare pārthaḥ sajjaṃ kṛtvā mahada dhanuḥ viśeṣayiṣyanna ācāryaṃ sarvāstraviduṣāṃ varama mumòca ṣaṭśatāna bāṇāna gṛhītvaikama iva darutama punaḥ saptaśatāna anyāna sahasraṃ cānivartināma cikṣepāyutaśaśa cānyāṃsa te 'ghanana daròṇasya tāṃ camūma taiḥ samyaga astaira balinā kṛtinā citrayòdhinā manuṣyavāji mātaṅgā viddhāḥ petura gatāsavaḥ vidrutāśa ca raṇe petuḥ saṃchinnāyudha jīvitāḥ rathinò rathamukhyebhyaḥ sahayāḥ śarapīḍitāḥ cūrṇitākṣipta dagdhānāṃ vajrānilahutāśanaiḥ tulyarūpā gajāḥ petura giryagrāmbuda veśmanāma petura aśvasahasrāṇi parahatānya arjuneṣubhiḥ haṃsā himavataḥ pṛṣṭhe vāri viprahatā iva rathāśvadvipapattyòghāḥ salilaughā ivādbhutāḥ yugāntādityaraśmyābhaḥ pāṇḍavāsta śaraira hatāḥ taṃ pāṇḍavāditya śarāṃśu jālaṃ; kurupravīrāna yudhi niṣṭapantama sa daròṇa meghaḥ śaravarṣa vegaiḥ; parācchādayana megha ivārka raśmīna athātyartha viṣṛṣṭtena daviṣatāma asu bhòjinā ājaghne vakṣasi daròṇò nārācena dhanaṃjayama sa vahvalita sarvāṅgaḥ kaṣitikampe yathācalaḥ dhairyama ālambya bībhatsura daròṇaṃ vivyādha patribhiḥ daròṇasa tu pañcabhira bāṇaira vāsudevama atāḍayata arjunaṃ ca tarisaptatyā dhavajaṃ cāsya taribhiḥ śaraiḥ viśeṣayiṣyaña śiṣyaṃ ca daròmò rājana parākramī adṛśyama arjunaṃ cakre nimeṣāca charavṛṣṭibhiḥ parasaktāna aptatò 'darākṣma bhāradvājasya sāyakāna maṇḍalīkṛtama evāsya dhanuśa cādṛśyatādbhutama te 'bhayayuḥ samare rājana vāsudevadhanaṃjayau daròṇa sṛṣṭāḥ subahavaḥ kaṅkapatra paricchadāḥ tada dṛṣṭvā tādṛśaṃ yuddhaṃ daròṇa pāṇḍavayòsa tadā vāsudevò mahābuddhiḥ kāryavattāma acintayata tatò 'baravīda vāsudevò dhanaṃjayama idaṃ vacaḥ pārtha pārtha mahābāhò na naḥ kālātyayò bhaveta daròṇama utsṛjya gacchāmaḥ kṛtyama etana mahattarama pārthaśa cāpya abravīta kṛṣṇaṃ yatheṣṭama iti keśava tataḥ paradakṣiṇaṃ kṛtvā daròṇaṃ parāyāna mahābhujaḥ parivṛttaśa ca bībhatsura agacchada visṛjaña śarāna tatò 'baravīta samayana daròṇaḥ kavedaṃ pāṇḍava gamyate nanu nāma raṇe śatruma ajitvā na nivartase [arja] gurura bhavāna ana me śatruḥ śiṣyaḥ putrasamò 'sami te na cāsmi sa pumā~la lòke yasa tavāṃ yudhi parājayeta [sa] evaṃ baruvāṇò bībhatsura jayadrathavadhòtsukaḥ tavarāyuktò mahābāhusa tata sainyaṃ samupādravata taṃ cakrarakṣau pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau anvayātāṃ mahātmānau viśantaṃ tāvakaṃ balama tatò jayò mahārāja kṛtavarmā ca sāttvataḥ kāmbòjaśa ca śarutāyuśa ca dhanaṃjayama avārayana teṣāṃ daśasahasrāṇi rathānāma anuyāyināma abhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayò 'tha vasātayaḥ mācellakā lalitthāśa ca kekayā madrakāsa tathā nārāyaṇāśa ca gòpālāḥ kāmbòjānāṃ ca ye gaṇāḥ karṇena vijitāḥ pūrvaṃ saṃgrāme śūra saṃmatāḥ bhāradvājaṃ puraskṛtya tayaktātmānò 'rajunaṃ parati putraśòkābhisaṃtaptaṃ karuddhaṃ mṛtyuma ivāntakama tayajantaṃ tumule parāṇāna saṃnaddhaṃ citrayòdhinama gāhamānama anīkāni mātaṅgama iva yūthapama maheṣvāsaṃ parākrāntaṃ naravyāghrama avārayana tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lòmaharṣaṇama anyònyaṃ vai parārthayatāṃ yòdhānāma arjunasya ca jayadratha vadhaprepsuma āyāntaṃ puruṣarṣabhama nayavārayanta sahitāḥ kariyā vayādhima ivòtthitama [sa] saṃniruddhasa tu taiḥ pārthò mahābalaparākramaḥ darutaṃ samanuyātaśa ca daròṇena rathināṃ varaḥ kiranna iṣugaṇāṃsa tikṣṇāna savaraśmīna iva bhāskaraḥ tāpayāma āsa tata sainyaṃ dehaṃ vayādhigaṇò yathā aśvò viddhò dhavajaśa chinnaḥ sāròhaḥ patitò gajaḥ chatrāṇi cāpaviddhāni rathāśa cakraira vinākṛtāḥ vidrutāni ca sainyāni śarārtāni samantataḥ itya āsīta tumulaṃ yuddhaṃ na parājñāyata kiṃ cana teṣāma āyacchatāṃ saṃkhye parasparama ajihmagaiḥ arjunò dhavajinīṃ rājanna abhīkṣṇaṃ samakampayata satyāṃ cikīrṣamāṇasa tu paratijñāṃ satyasaṃgaraḥ abhyadravada rathaśreṣṭhaṃ śòṇāśvaṃ śavetavāhanaḥ taṃ daròṇaḥ pañcaviṃśatyā marmabhidbhira ajihmagaiḥ antevāsinama ācāryò maheṣvāsaṃ samardayata taṃ tūrṇama iva bībhatsuḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ abhyadhāvada iṣūna asyanna iṣuvegavighātakāna tasyāśu kaṣipatò bhallāna bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ paratyavidhyada ameyātmā barahmāstraṃ samudīrayana tada adbhutama apaśyāma daròṇasyācāryakaṃ yudhi yatamānò yuvā nainaṃ paratyavidhyada yada arjunaḥ kaṣaranna iva mahāmeghò vāridhārāḥ sahasraśaḥ daròṇa meghaḥ pārtha śailaṃ vavarṣa śaravṛṣṭibhiḥ arjunaḥ śaravarṣaṃ tada barahmāstreṇaiva māriṣa paratijagrāha tejasvī bāṇaira bāṇāna viśātayana daròṇasa tu pañcaviṃśatyā śavetavāhanama ārdayata vāsudevaṃ ca saptatyā bāhvòra urasi cāśugaiḥ pārthasa tu parahasana dhīmāna ācāryaṃ sa śaraughiṇama visṛjantaṃ śitāna bāṇāna avārayata taṃ yudhi atha tau vadhyamānau tu daròṇena rathasattamau āvarjayetāṃ durdharṣaṃ yugāntāgnima ivòtthitama varjayana niśitāna bāṇāna daròṇa cāpaviniḥsṛtāna kirīṭamālī kaunteyò bhòjānīkaṃ nayapātayata sò 'natarā kṛtavarmāṇaṃ kāmbòjaṃ ca sudakṣiṇama abhyayāda varjayana daròṇaṃ mainākama iva parvatama tatò bhòjò naravyāghraṃ duḥsahaḥ kurusattama avidhyata tūrṇama avyagrò daśabhiḥ kaṅkapatribhiḥ tama arjunaḥ śitenājau rājana vivyādha patriṇā punaśa cānyaisa taribhira bāṇaira mòhayanna iva sātvatama bhòjasa tu parahasana pārthaṃ vāsudevaṃ ca mādhavama ekaikaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayata tasyārjunò dhanuśa chittvā vivyādhainaṃ tarisaptabhiḥ śaraira agniśikhākāraiḥ karuddhāśīviṣa saṃnibhaiḥ athānyada dhanura ādāya kṛtavarmā mahārathaḥ pañcabhiḥ sāyakaisa tūrṇaṃ vivyādhòrasi bhārata punaśa ca niśitaira bāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha pañcabhiḥ taṃ pārthò navabhira bāṇaira ājaghāna satanāntare viṣaktaṃ dṛśyakauneyaṃ kṛtavarma rathaṃ parati cintayāma āsa vārṣṇeyò na naḥ kālātyayò bhaveta tataḥ kṛṣṇò 'baravīta pārthaṃ kṛtavarmaṇi mā dayāma kuru sāmbandhikaṃ kṛtvā paramathyainaṃ viśātaya tataḥ sa kṛtavarmāṇaṃ mòhayitvārjunaḥ śaraiḥ abhyagāja javanaira aśvaiḥ kāmbòjānāma anīkinīma amarṣitasa tu hārdikhyaḥ paraviṣṭe śavetavāhane vidhunvana sa śaraṃ cāpaṃ pāñcālyābhyāṃ samāgataḥ cakrarakṣau tu pāñcālyāva arjunasya padānugau paryavārayada āyāntau kṛtavarmā ratheṣubhiḥ tāva avidhyata tatò bhòjaḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ taribhira eva yudhāmanyuṃ caturbhiśa còttamaujasama tāva apya enaṃ vivyadhatura daśabhira daśabhiḥ śaraiḥ saṃcicchidatura apya asya dhavajaṃ kārmukama eva ca athānyada dhanura ādāya hārdikyaḥ karòdhamūrchitaḥ kṛtvā vidhanuṣau vīrau śaravarṣaira avākirata tāva anye dhanuṣī sajye kṛtvā bhòjaṃ vijaghnatuḥ tenāntareṇa bībhatsura viveśāmitra vāhinīma na lebhāte tu tau davāraṃ vāritau kṛtavarmaṇā dhārtarāṣṭreṣva anīkeṣu yatamānau nararṣabhau anīkānya ardayana yuddhe tavaritaḥ śavetavāhanaḥ nāvadhīta kṛtavarmāṇaṃ parāptama apya arisūdanaḥ taṃ dṛṣṭvā tu tathāyāntaṃ śūrò rājā śarutāyudhaḥ abhyadravata susaṃkruddhò vidhunvānò mahada dhanuḥ sa pārthaṃ taribhira ānarchata saptatyā ca janārdanama kaṣurapreṇa sutīkṣṇena pārtha ketuma atāḍayata tama arjunò navatyā tu śarāṇāṃ nataparvaṇāma ājaghāna bhṛśaṃ karuddhasa tòttraira iva mahādvipama sa tana na mamṛṣe rājana pāṇḍaveyasya vikramama athainaṃ sapta saptatyā nārācānāṃ samārpayata tasyārjunò dhanuśa chittvā śarāvāpaṃ nikṛtya ca ājaghāna urasi karuddhaḥ saptabhira nataparvabhiḥ athānyada dhanura ādāya sa rājā karòdhamūrhitaḥ vāsaviṃ navabhira bāṇaira bāhvòra urasi cārpayata tatò 'rajunaḥ samayanna eva śarutāyudhama ariṃdamaḥ śaraira anekasāhasraiḥ pīḍayāma āsa bhārata aśvāṃśa cāsyāvadhīta tūrṇaṃ sārathiṃ ca mahārathaḥ vivyādha cainaṃ saptatyā nārācānāṃ mahābalaḥ hatāśvaṃ rathama utsṛjya sa tu rājā śarutāyudhaḥ abhyadravada raṇe pārthaṃ gadāma udyamya vīryavāna varuṇasyātmajò vīraḥ sa tu rājā śarutāyudhaḥ parṇāśā jananī yasya śītatòyā mahānadī tasya mātābravīda vākyaṃ varuṇaṃ putrakāraṇāta avadhyò 'yaṃ bhavellòke śatrūṇāṃ tanayò mama varuṇasa tava abravīta parītò dadāmya asmai varaṃ hitama divyama astraṃ sutasa te 'yaṃ yanāvadhyò bhaviṣyati nāsti cāpya amaratvaṃ vai manuṣyasya kathaṃ cana sarveṇāvaśya martavyaṃ jātena saritāṃ vare durdharṣasa tava eṣa śatrūṇāṃ raṇeṣu bhavitā sadā astrasyāsya parabhāvāda vai vayetu te mānasò javaraḥ itya uktvā varuṇaḥ parādāda gadāṃ mantrapuraskṛtāma yāma āsādya durādharṣaḥ sarvalòke śarutāyudhaḥ uvāca cainaṃ bhagavāna punara eva jaleśvaraḥ ayudhyati na bhòktavyā sa tavayya eva pateda iti sa tayā vīra ghātinyā janārdanama atāḍayata paratijagrāha tāṃ kṛṣṇaḥ pīnenāṃsena vīryavāna nākampayata śauriṃ sā vindhyaṃ girima ivānilaḥ paratyabhyayāta taṃ vipròḍhā kṛtyeva duradhiṣṭhitā jaghāna cāsthitaṃ vīraṃ śarutāyudhama amarṣaṇama hatvā śarutāyudhaṃ vīraṃ jagatīma anvapadyata hāhākārò mahāṃsa tatra sainyānāṃ samajāyata savenāstreṇa hataṃ dṛṣṭvā śarutāyudhama ariṃdamama ayudhyamānāya hi sā keśavāya narādhipa kaṣiptā śarutāyudhenātha tasmāta tama avadhīda gadā yathòktaṃ varuṇenājau tathā sa nidhanaṃ gataḥ vayasuśa cāpya apatada bhūmau parekṣatāṃ sarvadhanvināma patamānasa tu sa babhau parṇāśāyāḥ pariyaḥ sutaḥ saṃbhagna iva vātena bahuśākhò vanaspatiḥ tataḥ sarvāṇi sainyāni senāmukhyāśa ca sarvaśaḥ parādravanta hataṃ dṛṣṭvā śarutāyudhama ariṃdamama tatha kāmbòjarājasya putraḥ śūraḥ sudakṣiṇaḥ abhyayāja javanaira aśvaiḥ phalgunaṃ śatrusūdanama tasya pārthaḥ śarāna sapta pareṣayāma āsa bhārata te taṃ śūraṃ vinirbhidya parāviśana dharaṇītalama sò 'tividdhaḥ śaraisa tīkṣṇaira gāṇḍīvapreṣitaira mṛdhe arjunaṃ parativivyādha daśabhira kaṅkapatribhiḥ vāsudevaṃ taribhira viddhvā punaḥ pārthaṃ ca pañcabhiḥ tasya pārthò dhanuśa chittvā ketuṃ ciccheda māriṣa bhallābhyāṃ bhṛśatīkṣṇābhyāṃ taṃ ca vivyādha pāṇḍavaḥ sa tu pārthaṃ taribhira viddhvā siṃhanādama athānadata sarvapāraśavīṃ caiva śaktiṃ śūraḥ sudakṣiṇaḥ sa ghaṇṭāṃ parāhiṇòda ghòrāṃ karuddhò gāṇḍīvadhanvane sā javalantī mahòlkeva tama āsādya mahārathama sa visphuliṅgā nirbhidya nipapāta mahītale taṃ caturdaśabhiḥ pārthò nārācaiḥ kaṅkapatribhiḥ sāśvadhvajadhanuḥ sūtaṃ vivyādhācintya vikramaḥ rathaṃ cānyaiḥ subahubhiśa cakre viśakalaṃ śaraiḥ sudakṣiṇaṃ tu kāmbòjaṃ mòghasaṃkalpavikramama bibheda hṛdi bāṇena pṛthu dhāreṇa pāṇḍavaḥ sa bhinnamarmā sarastāṅgaḥ parabhraṣṭa mukuṭāṅgadaḥ papātābhimukhaḥ śūrò yantramukta iva dhavajaḥ gireḥ śikha rajaḥ śarīmāna suśākhaḥ supratiṣṭhitaḥ nirbhagna iva vātena karṇikārò himātyaye śete sama nihatò bhūmau kāmbòjāstaraṇòcitaḥ sudarśanīyasa tāmrākṣaḥ karṇinā sa sudakṣiṇaḥ putraḥ kāmbòjarājasya pārthena vinipātitaḥ tataḥ sarvāṇi sainyāni vayadravanta sutasya te hataṃ śarutāyudhaṃ dṛṣṭvā kāmbòjaṃ ca sudakṣiṇama [sa] hate sudakṣiṇe rājana vīre caiva śarutāyudhe javenābhyadravana pārthaṃ kupitāḥ sainikāsa tava abhīṣāhā śūrasenāḥ śibayò 'tha vasātayaḥ abhyavarṣaṃsa tatò rājaña śaravarṣaira dhanaṃjayama teṣāṃ ṣaṣṭiśatānāryāna parāmathnata pāṇḍavaiḥ śaraiḥ te sama bhītāḥ palāyanta vayāghrāta kaṣudramṛgā iva te nivṛtya punaḥ pārthaṃ sarataḥ paryavārayana raṇe sapatnāna nighnantaṃ jigīṣaṃtana parāna yudhi teṣāma āpatatāṃ tūrṇaṃ gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ śirāṃsi pātayāma āsa bāhūṃśa caiva dhanaṃjayaḥ śiròbhiḥ patitaisa tatra bhūmira āsīna nirantarā abhraca chāyeva caivāsīda dhavāṅkṣa gṛdhravaḍaira yudhi teṣu tūtsādyamāneṣu karòdhāmarṣasamanvitau śarutāyuśa cācyutāyuśa ca dhanaṃjayama ayudhyatāma balinau saparthinau vīrau kulajau bāhuśālinau tāva enaṃ śaravarṣāṇi savyadakṣiṇama asyatāma tavarāyuktau mahārāja parārthayānau mahada yaśaḥ arjunasya vadhaprepsū putrārthe tava dhanvinau tāva arjunaṃ sahasreṇa patriṇāṃ nataparvaṇāma pūrayāma āsatuḥ karuddhau taḍāgaṃ jaladau yathā śarutāyuśa ca tataḥ karuddhasa tòmareṇa dhanaṃjayama ājaghāna rathaśreṣṭhaḥ pītena niśitena ca sò 'tividdhò balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ ājagāma paraṃ mòhaṃ mòhayana keśavaṃ raṇe etasminna eva kāle tu sò 'cayutāyura mahārathaḥ śūlena bhṛśatīkṣṇena tāḍayāma āsa pāṇḍavama kaṣate kaṣāraṃ sa hi dadau pāṇḍavasya mahātmanaḥ pārthò 'pi bhṛśasaṃviddhò dhavajayaṣṭiṃ samāśritaḥ tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ pate siṃhanādò mahāna āsīda dhataṃ matvā dhanaṃjayama kṛṣṇaśa ca bhṛśasaṃtaptò dṛṣṭvā pārthaṃ vicetasama āśvāsayata suhṛdyābhira vāgbhisa tatra dhanaṃjayama tatasa tau rathināṃ śareṣṭhau labdhalakṣau dhanaṃjayama vāsudevaṃ ca vārṣṇeyaṃ śaravarṣaiḥ samantataḥ sacakrakūbara rathaṃ sāśvadhvajapatākinama adṛśyaṃ cakratura yuddhe tada adbhutama ivābhavata paratyāśvastasa tu bībhatsuḥ śanakaira iva bhārata paretarājapuraṃ parāpya punaḥ paratyāgatò yathā saṃchannaṃ śarajālena rathaṃ dṛṣṭvā sa keśavama śatrū cābhimukhau dṛṣṭvā dīpyamānāva ivānalau parāduścakre tataḥ pārthaḥ śākrama astraṃ mahārathaḥ tasmāda āsana sahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇāma te jaghnusa tau maheṣvāsau tābhyāṃ sṛṣṭāṃśa ca sāyakāna vicerura ākāśagatāḥ pārtha bāṇavidāritāḥ paratihatya śarāṃsa tūrṇaṃ śaravegena pāṇḍavaḥ paratasthe tatra tatraiva yòdhayana vai mahārathāna tau ca phalguna bāṇaughaira vibāhu śirasau kṛtau vasudhāma anvapadyetāṃ vātanunnāva iva darumau śarutāyuṣaśa ca nidhanaṃ vadhaśa caivācyutāyuṣaḥ lòkavismāpanama abhūta samudrasyeva śòṣaṇama tayòḥ padānugāna hatvā punaḥ pañcaśatāna rathāna abhyagāda bhāratīṃ senāṃ nighnana pārthò varāna varāna śarutāyuṣaṃ ca nihataṃ parekṣya caivācyutāyuṣama ayutāyuśa ca saṃkruddhò dīrghāyuśa caiva bhārata putrau tayòra naraśreṣṭhau kaunteyaṃ paratijagmatuḥ kirantau vividhāna bāṇāna pitṛvyasanakarśitau tāva arjunò muhūrtena śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ pareṣayata paramakruddhò yamasya sadanaṃ parati lòḍayantama anīkāni davipaṃ padmasarò yathā nāśaknuvana vārayituṃ pārthaṃ kaṣatriya puṃgavāḥ agnāsa tu gajavāreṇa pāṇḍavaṃ paryavārayana karuddhāḥ sahasraśò rājaña śikhitā hastisādinaḥ duryòdhana samādiṣṭāḥ kuñjaraiḥ parvatòpamaiḥ parācyāśa ca dākṣiṇātyāśa ca kaliṅga paramukhā nṛpāḥ teṣāma āpatatāṃ śīghraṃ gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ nicakarta śirāṃsya ugrau bāhūna api subhūṣaṇāna taiḥ śiròbhira mahī kīrṇā bāhubhiśa ca sahāṅgadaiḥ babhau kanakapāṣāṇā bhujagaira iva saṃvṛtā bāhavò viśikhaiśa chinnāḥ śirāṃsya unmathitāni ca cayavamānānya adṛśyanta darumebhya iva pakṣiṇaḥ śaraiḥ sahasraśò viddhā davipāḥ parasruta śòṇitāḥ vayadṛśyantādrayaḥ kāle gairikāmbusravā iva nihatāḥ śerate samānye bībhatsòra niśitaiḥ śaraiḥ gajapṛṣṭha gatā malecchā nānā vikṛtadarśanāḥ nānāveṣadharā rājana nānāśastraughasaṃvṛtāḥ rudhireṇānuliptāṅgā bhānti citraiḥ śaraira hatāḥ śòṇitaṃ nirvamanti sama davipāḥ pārtha śarāhatāḥ sahasraśaśa chinnagātrāḥ sāròhāḥ sapadānugāḥ cukruśuśa ca nipetuśa ca babhramuśa cāpare diśaḥ bhṛśaṃ tarasāśa ca bahudhā savānena mamṛdura gajāḥ sāntarāyudhikā mattā davipāsa tīkṣṇaviṣòpamāḥ vidantya asuramāyāṃ ye sughòrā ghòracakṣuṣaḥ yavanāḥ pāradāśa caiva śakāśa ca sunikaiḥ saha yò yòniprabhavā malecchāḥ kālakalpāḥ parahāriṇaḥ dārvābhisārā daradāḥ puṇḍrāśa ca saha bāhlikaiḥ na te sama śakyāḥ saṃkhyātuṃ varātāḥ śatasahasraśaḥ vṛṣṭisa tathāvidhā haya āsīca chalabhānāma ivāyatiḥ abhraca chāyāma iva śaraiḥ sainye kṛtvā dhanaṃjayaḥ muṇḍārdha muṇḍajaṭilāna aśucīña jaṭilānanāna malecchāna aśātayata sarvāna sametāna astramāyayā śaraiśa ca śataśò viddhāsa te saṃghāḥ saṃghacāriṇaḥ parādravanta raṇe bhītā girigahvaravāsinaḥ gajāśvasādi malecchānāṃ patitānāṃ śataiḥ śaraiḥ vaḍāḥ kaṅkā vṛkā bhūmāva apivana rudhiraṃ mudā pattyaśvarathanāgaiśa ca paracchannakṛtasaṃkramāma śaravarṣa palavāṃ ghòrāṃ keśaśaivalaśāḍvalāma parāvartayana nadīma ugrāṃ śòṇitaughataraṅgiṇīma śirasa tarāṇakṣudramatsyāṃ yugānte kālasaṃbhṛtāma akaròda gajasaṃbādhāṃ nadīma uttaraśòṇitāma dehebhyò rājaputrāṇāṃ nāgāśvarathasādināma yathā sathalaṃ ca nimnaṃ ca na sayāda varṣati vāsave tathāsīta pṛthivī sarvā śòṇitena pariplutā ṣaṭa sahasrāna varāna vīrāna punara daśaśatāna varāna parāhiṇòna mṛtyulòkāya kaṣatriyāna kaṣatriyarṣabhaḥ śaraiḥ sahasraśò viddhā vidhivata kalpitā davipāḥ śerate bhūmima āsādya śailā vajrahatā iva sa vājirathamātaṅgāna nighnana vayacarada arjunaḥ parabhinna iva mātaṅgò mṛdnana naḍa vanama yathā bhūri darumalatā gulmaṃ śuṣkendhanatṛṇòlapama nirdaheda analò 'raṇyaṃ yathā vāyusamīritaḥ sainyāraṇyaṃ tava tathā kṛṣṇānila samīritaḥ śarārcira adahata karuddhaḥ pāṇḍavāgnira dhanaṃjayaḥ śūnyāna kurvana rathòpasthāna mānavaiḥ saṃstarana mahīma parānṛtyada iva saṃbādhe cāpahastò dhanaṃjayaḥ vajrakalpaiḥ śaraira bhūmiṃ kurvanna uttaraśòṇitāma parāviśada bhāratīṃ senāṃ saṃkruddhò vai dhanaṃjayaḥ taṃ śarutāyusa tathāmbaṣṭhò varajamānaṃ nayavārayata tasyārjunaḥ śaraisa tīkṣṇaiḥ kaṅkapatra paricchadaiḥ nayapātayada dhayāña śīghraṃ yatamānasya māriṣa dhanuśa cāsyāparaiśa chittvā śaraiḥ pārthò vicakrame ambaṣṭhasa tu gadāṃ gṛhya karòdhaparyākulekṣaṇaḥ āsasāda raṇe pārthaṃ keśavaṃ ca mahārathama tataḥ sa parahasana vīrò gadāma udyamya bhārata rathama āvārya gadayā keśavaṃ samatāḍayata gadayā tāḍitaṃ dṛṣṭvā keśavaṃ paravīrahā arjunò bhṛśasaṃkruddhaḥ sò 'mabaṣṭhaṃ parati bhārata tataḥ śaraira hemapuṅkhaiḥ sagadaṃ rathināṃ varama chādayāma āsa samare meghaḥ sūryama ivòditama tatò 'paraiḥ śaraiśa cāpi gadāṃ tasya mahātmanaḥ acūrṇayata tadā pārthasa tada adbhutama ivābhavata atha tāṃ patitāṃ dṛṣṭvā gṛhyānyāṃ mahatīṃ gadāma arjunaṃ vāsudevaṃ ca punaḥ punara atāḍayata tasyārjunaḥ kaṣuraprābhyāṃ sagadāva udyatau bhujau cicchedendra dhavajākārau śiraśa cānyena patriṇā sa papāta hatò rājana vasudhāma anunādayana indradhvaja ivòtsṛṣṭò yantranirmukta bandhanaḥ rathānīkāvagāḍhaśa ca vāraṇāśvaśataira vṛtaḥ sò 'dṛśyata tadā pārthò ghanaiḥ sūrya ivāvṛtaḥ [sa] tataḥ paraviṣṭe kaunteye sindhurājajighāṃsayā daròṇānīkaṃ vinirbhidya bhòjānīkaṃ ca dustarama kāmbòjasya ca dāyāde hate rājana sudakṣiṇe śarutāyudhe ca vikrānte nihate savyasācinā vipradruteṣva anīkeṣu vidhvasteṣu samantataḥ parabhagnaṃ savabalaṃ dṛṣṭvā putrasa te daròṇama abhyayāta tavaranna ekarathenaiva sametya daròṇama abravīta gataḥ sa puruṣavyāghraḥ paramathyemāṃ mahācamūma atra buddhyā samīkṣasva kiṃ nu kāryama anantarama arjunasya vighātāya dāruṇe 'samiña janakṣaye yathā sa puruṣavyāghrò na hanyeta jayadrathaḥ tathāvidhatsva bhadraṃ te tavaṃ hi naḥ paramā gatiḥ asau dhanaṃjayāgnira hi kòpamāruta còditaḥ senā kakṣaṃ dahati me vahniḥ kakṣama ivòtthitaḥ atikrānte hi kaunteye bhittvā sainyaṃ paraṃtapa jayadrathasya gòptāraḥ saṃśayaṃ paramaṃ gatāḥ sathirā buddihra narendrāṇāma āsīda barahmavidāṃ vara nātikramiṣyati daròṇaṃ jātu jīvana dhanaṃjayaḥ sò 'sau pāthò vayatikrāntò miṣatasa te mahādyute sarvaṃ haya adyāturaṃ manye naitada asti balaṃ mama jānāmi tavāṃ mahābhāga pāṇḍavānāṃ hite ratama tathā muhyāmi ca barahmana kāryavattāṃ vicintayana yathāśakti ca te barahmana vartaye vṛttima uttamāma parīṇāmi ca yathāśakti taca ca tavaṃ nāvabudhyase asmāna na tavaṃ sadā bhaktāna icchasya amitavikrama pāṇḍavāna satataṃ parīṇāsya asmākaṃ vipriye ratāna asmāna evòpajīvaṃsa tavama asmākaṃ vipriye rataḥ na haya ahaṃ tavāṃ vijānāmi madhu digdhama iva kaṣurama nādāsyaca ceda varaṃ mahyaṃ bhavāna pāṇḍava nigrahe nāvārayiṣyaṃ gacchantama ahaṃ sindhupatiṃ gṛhāna mayā tava āśaṃsamānena tavattasa tarāṇama abuddhinā āśvāsitaḥ sindhupatira mòhāda dattaśa ca mṛtyave yama daṃṣṭrāntaraṃ parāptò mucyetāpi hi mānavaḥ nārjunasya vaśaṃ parāptò mucyetājau jayadrathaḥ sa tathā kuru śòṇāśva yathā rakṣyeta saindhavaḥ mama cārtapralāpānāṃ mā karudhaḥ pāhi saindhavama [darna] nābhyasūyāmi te vācama aśvatthāmnāsi me samaḥ satyaṃ tu te paravakṣyāmi taja juṣasva viśāṃ pate sārathiḥ paravaraḥ kṛṣṇaḥ śīghrāśa cāsya hayòttamāḥ alpaṃ ca vivaraṃ kṛtvā tūrṇaṃ yāti dhanaṃjayaḥ kiṃ nu paśyasi bāṇaughāna karòśamātre kirīṭinaḥ paścāda rathasya patitāna kaṣiptāña śīghraṃ hi gacchataḥ na cāhaṃ śīghrayāne 'daya samarthò vayasānvitaḥ senāmukhe ca pārthānāma etada balama upasthitama yudhiṣṭhiraśa ca me garāhyò miṣatāṃ sarvadhanvināma evaṃ mayā paratijñātaṃ kaṣatramadhye mahābhuja dhanaṃjayena còtsṛṣṭò vartate paramukhe mama tasmāda vayūha mukhaṃ hitvā nāhaṃ yāsyāmi phalgunama tulyābhijanakarmāṇaṃ śatruma ekaṃ sahāyavāna gatvā yòdhaya mā bhaisa tavaṃ tavaṃ haya asya jagataḥ patiḥ rājā śūraḥ kṛtī dakṣau vairama utpādya pāṇḍavaiḥ vīra savayaṃ parayāhya āśu yatra yātò dhanaṃjayaḥ [dura] kathaṃ tavāma apya atikrāntaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ dhanaṃjayò mayā śakya ācārya paratibādhituma api śakyò raṇe jetuṃ vajrahastaḥ puraṃdaraḥ nārjunaḥ samare śakyò jetuṃ parapuraṃjayaḥ yena bhòjaśa ca hārdikyò bhavāṃśa ca taridaśòpamaḥ astrapratāpena jitau śarutāyuśa ca nibarhitaḥ sudakṣiṇaśa ca nihataḥ sa ca rājā śarutāyudhaḥ śarutāyuśa cācyutāyuśa ca malecchāśa ca śataśò hatāḥ taṃ kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe dahantama ahitāna bahūna paratiyòtsyāmi durdharṣaṃ tana me śaṃsāstra kòvida kaṣamaṃ cena manyase yuddhaṃ mama tenādya śādhi māma paravāna asmi bhavati pareṣyakṛda rakṣa me yaśaḥ [darna] satyaṃ vadasi kauravya kurādharṣò dhanaṃjayaḥ ahaṃ tu tata kariṣyāmi yathainaṃ parasahiṣyasi adbhutaṃ cādya paśyantu lòke sarvadhanurdharāḥ viṣaktaṃ tavayi kaunteyaṃ vāsudevasya paśyataḥ eṣa te kavacaṃ rājaṃsa tathā badhnāmi kāñcanama yathā na bāṇā nāstrāṇi viṣahiṣyanti te raṇe yadi tavāṃ sāsurasurāḥ sa yakṣòraga rākṣasāḥ yòdhayanti tarayò lòkāḥ sa narā nāsti te bhayama na kṛṣṇò na ca kauneyò na cānyaḥ śastrabhṛda raṇe śarānarpayituṃ kaśa cita kavace tava śakṣyati sa tavaṃ kavacama āsthāya karuddhama adya raṇe 'rajunama tavaramāṇaḥ savayaṃ yāhi na cāsau tavāṃ sahiṣyate [sa] evama uktvā tavarana daròṇaḥ sapṛṣṭvāmbhò varma bhāsvarama ābabandhādbhutatamaṃ japana mantraṃ yathāvidhi raṇe tasmina sumahati vijayāya sutasya te visismāpayiṣura lòkaṃ vidyayā barahmavittamaḥ [darna] karòtu savasti te barahmā savasti cāpi davijātayaḥ sarīsṛpāśa ca ye śareṣṭhāsa tebhyasa te savasti bhārata yayātira nahuṣaśa caiva dhundhumārò bhagīrathaḥ tubhyaṃ rājarṣayaḥ sarve savasti kurvantu sarvaśaḥ savasti te 'satva ekapādebhyò bahu pādebhya eva ca savastya astva apādakebhyaśa ca nityaṃ tava mahāraṇe savāhā savadhā śacī caiva savasti kurvantu te sadā lakṣṇīra arundhatī caiva kurautāṃ savasti te 'nagha asitò devalaśa caiva viśvāmitrasa tathāṅgirāḥ vasiṣṭhaḥ kaśyapaśa caiva savasti kurvantu te nṛpa dhātā vidhātā lòkeśò diśaśa ca sa diga īśvarāḥ savasti te 'daya parayacchantu kārttikeyaśa ca ṣaṇa mukhaḥ vivasvāna bhagavāna savasti karòtu tava sarvaśaḥ diga gajāśa caiva catvāraḥ kaṣitiḥ khaṃ gaganaṃ garahāḥ adhastāda dharaṇīṃ yò 'sau sadā dhārayate nṛpa sa śeṣaḥ pannagaśreṣṭhaḥ savasti tubhyaṃ parayacchatu gāndhāre yudhi vikramya nirjitāḥ surasattamāḥ purā vṛtreṇa daityena bhinnadehāḥ sahasraśaḥ hṛtatejòbalāḥ sarve tadā sendrā divaukasaḥ barahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmura vṛtrāda bhītā mahāsurāta [devāha] paramarditānāṃ vṛtreṇa devānāṃ deva sattama gatira bhava sura śareṣṭha tarāhi nò mahatò bhayāta [darna] atha pārśve sathitaṃ viṣṇuṃ śakrādīṃśa ca suròttamāna parāha tathyama idaṃ vākyaṃ viṣaṇṇāna surasattamāna rakṣyā me satataṃ devāḥ sahendrāḥ sa davijātayaḥ tavaṣṭuḥ sudurdharaṃ tejò yana vṛtrò vinirmitaḥ tavaṣṭrā purā tapasa taptvā varṣāyutaśataṃ tadā vṛtrò vinirmitò devāḥ parāpyānujñāṃ maheśvarāta sa tasyaiva parasādāda vai hanyāda eva ripura balī nāgatvā śaṃkara sathānaṃ bhagavāna dṛśyate haraḥ dṛṣṭvā haniṣyatha ripuṃ kaṣipraṃ gacchata mandarama yatrāste tapasāṃ yònira dakṣayajñavināśanaḥ pinākī sarvabhūteśò bhaga netranipātanaḥ te gatvā sahitā devā barahmaṇā saha mandarama apaśyaṃsa tejasāṃ rāśiṃ sūryakòṭi samaprabhama sò 'baravīta savāgataṃ devā barūta kiṃ karavāṇya ahama amòghaṃ darśanaṃ mahyama āmaprāptira atò 'satu vaḥ evama uktāsa tu te sarve paratyūcusa taṃ divaukasaḥ tejò hṛtaṃ nòvṛtreṇa gatira bhava divaukasāma mūrtīra īkṣaṣva nò deva parahāraira jarjarīkṛtāḥ śaraṇaṃ tavāṃ parapannāḥ sama gatira bhava maheśvara [maheṣvara] viditaṃ me yathā devāḥ kṛtyeyaṃ sumahābalā tavaṣṭusa tejò bhavā ghòrā durnivāryākṛtātmabhiḥ avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ sāhyaṃ sarvadivaukasāma mamedaṃ gātrajaṃ śakra kavacaṃ gṛhya bhāsvarama badhānānena mantreṇa mānasena sureśvara [darna] itya uktvā varadaḥ parādāda varmatana mantrama eva ca sa tena varmaṇā guptaḥ parāyāda vṛtra camūṃ parati nānāvidhaiśa ca śastraughaiḥ pātyamānaira mahāraṇe na saṃdhiḥ śakyate bhettuṃ varma bandhasya tasya tu tatò jaghāna samare vṛtraṃ devapatiḥ savayama taṃ ca matramayaṃ bandhaṃ varma cāṅgirase dadau aṅgirāḥ parāha putrasya mantrajñasya bṛhaspateḥ bṛhaspatira athòvāca agniveśyāya dhīmate agniveśyò mama parādāta tena badhnāmi varma te tavādya deharakṣārthaṃ mantreṇa nṛpasattama evama uktvā tatò daròṇasa tava putraṃ mahādyutiḥ punara eva vacaḥ parāha śanaira ācārya puṃgavaḥ barahmasūtreṇa badhnāmi kavacaṃ tava pārthiva hiraṇyagarbheṇa yathā yaddhaṃ viṣṇòḥ purā raṇe yathā ca barahmaṇā baddhaṃ saṃgrāme tārakāmaye śakrasya kavacaṃ divyaṃ tathā badhnāmya ahaṃ tava baddhvā tu kavacaṃ tasya mantreṇa vidhipūrvakama pareṣayāma āsa rājānaṃ yuddhāya mahate davijaḥ sa saṃnaddhò mahābāhura ācāryeṇa mahātmanā rathānāṃ ca sahasreṇa tarigartānāṃ parahāriṇāma tathā danti sahasreṇa mattānāṃ vīryaśālināma aśvānāma ayutenaiva tathānyaiśa ca mahārathaiḥ vṛtaḥ parāyāna mahābāhura arjunasya rathaṃ parati nānā vāditraghòṣeṇa yathā vairòcanisa tathā tataḥ śabdò mahāna āsīta sainyānāṃ tava bhārata agādhaṃ parasthitaṃ dṛṭṣṭvā samudrama iva kauravama [sa] paraviṣṭayòra mahārāja pārtha vārṣṇeyayòsa tadā duryòdhane parayāte ca pṛṣṭhataḥ puruṣarṣabhe javenābhyadravana daròṇaṃ mahatā nisvanena ca pāṇḍavāḥ sòmakaiḥ sārdhaṃ tatò yuddhama avartata tada yuddhama abhavada ghòraṃ tumulaṃ lòmaharṣaṇama pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca vayūhasya puratò 'dabhutama rājana kadā cina nāsmābhira dṛṣṭaṃ tādṛṅa na ca śarutama yādṛṅa madhyagate sūrye yuddhama āsīda viśāṃ pate dhṛṣṭadyumnamukhāḥ pārthā vayūḍhānīkāḥ parahāriṇaḥ daròṇasya sainyaṃ te sarve śaravarṣaira avākirana vayaṃ daròṇaṃ puraskṛtya sarvaśastrabhṛtāṃ varama pārṣata paramukhāna pārthāna abhyavarṣāma sāyakaiḥ mahāmeghāva ivòdīrṇau miśravātau himātyaye senāgre viprakāśete rucire rathabhūṣite sametya tu mahāsene cakratura vegama uttamama jāhnavī yamune nadyau parāvṛṣīvòlbaṇòdake nānāśastrapurò vātò davipāśvarathasaṃvṛtaḥ gadā vidyuna mahāraudraḥ saṃgrāmajaladò mahāna bhāradvājānilòddhūtaḥ śaradhārā sahasravāna abhyavarṣana mahāraudraḥ pāṇḍusenāgnima uddhatama samudrama iva gharmānte vivāna ghòrò mahānilaḥ vayakṣòbhayada anīkāni pāṇḍavānāṃ davijòttamaḥ te 'pi sarvaprayatnena daròṇama eva samādravana bibhitsantò mahāsenaṃ vāryaughāḥ parabalā iva vārayāma āsa tāna daròṇò jalaughāna acalò yathā pāṇḍavāna samare karuddhāna pāñcālāṃśa ca sa kekayāna athāpare 'pi rājānaḥ parāvṛtya samantataḥ mahābālā raṇe śūrāḥ pāñcālāna anvavārayana tatò raṇe naravyāghraḥ pārṣataḥ pāṇḍavaiḥ saha saṃjaghānāsakṛda daròṇaṃ bibhitsura arivāhinīma yathaiva śaravarṣāṇi daròṇò varṣati pārṣate tathaiva śaravarṣāṇi dhṛṣṭadyumnò 'bhayavarṣata sanistriṃśapurò vātaḥ śaktiprāsarṣṭi saṃvṛtaḥ jayā vidyuca cāpasaṃhrādò dhṛṣṭadyumna balāhakaḥ śaradhārāśma varṣāṇi vayasṛjata sarvatòdiśama nighnana rathavarāśvaughāṃśa chādayāma āsa vāhinīma yaṃ yama ārchaca charaira daròṇaḥ pāṇḍavānāṃ rathavrajama tatasa tataḥ śaraira daròṇama apākarṣata pārṣataḥ tathā tu yatamānasya daròṇasya yudhi bhārata dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya taridhā sainyama abhidyata bhòjama eke nayavartanta jalasaṃdhama athāpare pāṇḍavaira hanyamānāśa ca daròṇama evāpare 'varajana sainyānya aghaṭayada yāni daròṇasa tu rathināṃ varaḥ vayadhamaca cāpi tānya asya ghṛṣṭadyumnò mahārathaḥ dhārtarāṣṭāsa taridhā bhūtā vadhyante pāṇḍusṛñjayaiḥ agòpāḥ paśavò 'raṇye bahubhiḥ śavāpadaira iva kālaḥ saṃgrasate yòdhāna dhṛṣṭadyumnena mòhitāna saṃgrāme tumule tasminna iti saṃmenire janāḥ kunṛpasya yathā rāṣṭraṃ durbhikṣavyādhitaskaraiḥ darāvyate tadvada āpannā pāṇḍavaisa tava vāhinī arkaraśmi parabhinneṣu śastreṣu kavaceṣu ca cakṣūṃṣi paratihanyante sainyena rajasā tathā taridhā bhūteṣu sainyeṣu vadhyamāneṣu pāṇḍavaiḥ amarṣitasa tatò daròṇaḥ pāñcālāna vayadhamaca charaiḥ mṛdnatasa tānya anīkāni nighnataśa cāpi sāyakaiḥ babhūva rūpaṃ daròṇasya kālāgnera iva dīpyataḥ rathaṃ nāgaṃ hayaṃ cāpi pattinaśa ca viśāṃ pate ekaikeneṣuṇā saṃkhye nirbibheda mahārathaḥ pāṇḍavānāṃ tu sainyeṣu nāsti kaśa cita sa bhārata dadhāra yò raṇe bāṇāna daròṇa cāpacyutāña śitāna tata pacyamānama arkeṇa daròṇa sāyakatāpitama babhrāma pārṣataṃ sainyaṃ tatra tatraiva bhārata tathaiva pārṣatenāpi kālyamānaṃ balaṃ tava abhavata sarvatò dīptaṃ śuṣkaṃ vanama ivāgninā vadhyamāneṣu sainyeṣu daròṇa pārṣata sāyakaiḥ tayaktvā parāṇāna paraṃ śaktyā parāyudhyanta sama sainikāḥ tāvakānāṃ pareṣāṃ ca yudhyatāṃ bharatarṣabha nāsīta kaśa cina mahārāja yò 'tayākṣīta saṃyugaṃ bhayāta bhīmasenaṃ tu kaunteyaṃ sòdaryāḥ paryavārayana viviṃśatiśa citrasenò vikarṇaśa ca mahārathaḥ vindānuvindāva āvantyau kaṣemadhūrtiśa ca vīryavāna tarayāṇāṃ tava putrāṇāṃ taraya evānuyāyinaḥ bāhlīka rājasa tejasvī kulaputrò mahārathaḥ saha senaḥ sahāmātyò darāpadeyāna avārayata śabyò gòvāsanò rājā yòdhaira daśaśatāvaraiḥ kāśyasyābhibhuvaḥ putraṃ parākrāntama avārayata ajātaśatruṃ kaunteyaṃ javalantama iva pāvakama madrāṇameśvaraḥ śalyò rājā rājānama āvṛṇòta duḥśāsanasa tava avasthāpya savama anīkama amarṣaṇaḥ sātyakiṃ parayayau karuddhaḥ śūrò rathavaraṃ yudhi savakenāhama anīkena saṃnaddha kavacāvṛtaḥ catuḥśataira maheṣvāsaiśa cekitānama avārayama śakunisa tu sahānīkò mādrīputrama avārayata gāndhārakaiḥ saptaśataiśa cāpaśaktiśarāsibhiḥ vindānuvindāva āvantyau virāṭaṃ matsyama ārchatāma parāṇāṃsa tayaktvā maheṣvāsau mitrārthe 'bhayudyatau yudhi śikhaṇḍinaṃ yājñaseniṃ rundhānama aparājitama bāhlikaḥ paratisaṃyattaḥ parākrānama avārayata dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ karūraiḥ sārdhaṃ parabhadrakaiḥ āvantyaḥ saha sauvīraiḥ karuddha rūpama avārayata ghaṭòtkacaṃ tathā śūraṃ rākṣasaṃ karūra yòdhinama alāyudhò 'daravata tūrṇaṃ karuddhama āyāntama āhave alambusaṃ rākṣasendraṃ kuntibhòjò mahārathaḥ sainyena mahatā yuktaḥ karuddha rūpama avārayata saindhavaḥ pṛṣṭhatasa tava āsīta sarvasainyasya bhārata rakṣitaḥ parameṣvāsaiḥ kṛpaprabhṛtibhī rathaiḥ tasyāstāṃ cakrarakṣau davau saindhavasya bṛhattamau darauṇira dakṣiṇatò rājana sūtaputraśa ca vāmataḥ pṛṣṭhagòpāsa tu tasyāsana saumadatti purògamāḥ kṛpaśa ca vṛṣasenaśa ca śalaḥ śalyaśa ca durjayaḥ nītimantò maheṣvāsāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ saindhavasya vidhāyaivaṃ rakṣāṃ yuyudhire tadā [sa] rājana saṃgrāmama āścaryaṃ śṛṇu kīrtayatò mama kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yathā yuddhama avartata bhāradvājaṃ samāsādya vayūhasya paramukhe sathitama ayòdhayana raṇe pārthā daròṇānīkaṃ bibhitsavaḥ rakṣamāṇāḥ savakaṃ vayūhaṃ daròṇasyāpi ca sainikāḥ ayòdhayana raṇe pārthāna parārthayantò mahada yaśaḥ vindānuvindāva āvantyau virāṭaṃ daśabhiḥ śaraiḥ ājaghnatuḥ susaṃkruddhau tava putrahitaiṣiṇau virāṭaśa ca mahārāja tāva ubhau samare sathitau parākrāntama parākramya yòdhayāma āsa sānugau teṣāṃ yuddhaṃ samabhavada dāruṇaṃ śòṇitòdakama siṃhasya davipamukhyābhyāṃ parabhinnābhyāṃ yathā vane bāhlīkaṃ rabhasaṃ yuddhe yājñasenira mahābalaḥ ājaghne viśikhaisa tīkṣṇaira ghòraira marmāsthi bhedibhiḥ bāhlīkò yājñaseniṃ tu hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ājaghāna bhṛśaṃ karuddhò navabhira nataparvabhiḥ tada yuddhama abhavada ghòraṃ śaraśaktisamākulama bhīrūṇāṃ tarāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanama tābhyāṃ tatra śaraira muktaira antarikṣaṃ diśasa tathā abhavata saṃvṛtaṃ sarvaṃ na parājñāyata kiṃ cana śaibyò gòvāsanò yuddhe kāśya putraṃ mahārathama sa sainyò yòdhayāma āsa gajaḥ paratigajaṃ yathā bāhlīka rājaḥ saṃrabdhò daraupadeyāna mahārathāna manaḥ pañcendriyāṇīva śuśubhe yòdhayana raṇe ayòdhayaṃsa te ca bhṛśaṃ taṃ śaraughaiḥ samantataḥ indriyārthā yathā dehaṃ śaśvada dehabhṛtāṃ vara vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ yuddhe putrò duḥśāsanasa tava ājaghne sāyakaisa tīkṣṇaira navabhira nataparvabhiḥ sò 'tividdhò balavatā maheṣvāsena dhanvinā īṣana mūrchāṃ jagāmāśu sātyakiḥ satyavikramaḥ samāśvastasa tu vārṣṇeyasa tava putraṃ mahārathama vivyādha daśabhisa tūrṇaṃ sāyakaiḥ kaṅkapatribhiḥ tāva anyònyaṃ dṛḍhaṃ viddhāva anyònyaśaravikṣatau rejatuḥ samare rājana puṣpitāva iva kiṃśukau alambusasa tu saṃkruddhaḥ kuntibhòjaśarārditaḥ aśòbhata paraṃ lakṣmyā puṣpāḍhya iva kiṃśukaḥ kuntibhòjaṃ tatò rakṣò viddhvā bahubhira āyasaiḥ anadada bhairavaṃ nādaṃ vāhinyāḥ paramukhe tava tatasa tau samare śūrau yòdhayantau parasparama dadṛśuḥ sarvabhūtāni śakra jambhau yathā purā śakuniṃ rabhasaṃ yuddhe kṛtavairaṃ ca bhārata mādrīputrau ca saṃrabdhau śaraira ardayatāṃ mṛdhe tana mūlaḥ sa mahārāja parāvartata janakṣayaḥ tavayā saṃjanitò 'tayarthaṃ karṇena ca vivardhitaḥ uddhukṣitaśa ca putreṇa tava karòdhahutāśanaḥ ya imāṃ pṛthivīṃ rājana dagdhuṃ sarvāṃ samudyataḥ śakuniḥ pāṇḍuputrābhyāṃ kṛtaḥ sa vimukhaḥ śaraiḥ nābhyajānata kartavyaṃ yudhi kiṃ cita parākramama vimukhaṃ cainama ālòkya mādrīputrau mahārathau vavarṣatuḥ punara bāṇaira yathā meghau mahāgirima sa vadhyamānò bahubhiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ saṃprāyāja javanaira aśvaira daròṇānīkāya saubalaḥ ghaṭòtkacasa tathā śūraṃ rākṣasma tama alāyudhama abhyayāda rabhasaṃ yuddhe vegama āsthāya madhyamama tayòra yuddhaṃ mahārāja citrarūpama ivābhavata yādṛśaṃ hi purāvṛttaṃ rāmarāvaṇayòra mṛdhe tatò yudhiṣṭhirò rājā madrarājānama āhave viddhvā pañcāśatā bāṇaiḥ punara vivyādha saptabhiḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tayòra atyadbhutaṃ nṛpa yathāpūrvaṃ mahada yuddhaṃ śambarāmara rājayòḥ viviṃśatiśa citrasenò vikarṇaśa ca tavātmajaḥ ayòdhayana bhīmasenaṃ mahatyā senayā vṛtāḥ [sa] tathā tasmina paravṛtte tu saṃgrāme lòmaharṣaṇe kauraveyāṃsa taridhā bhūtāna pāṇḍavāḥ samupādravana jalasaṃdhaṃ mahābāhura bhīmasenò nayavārayata yudhiṣṭhiraḥ sahānīkaḥ kṛtavarmāṇama āhave kirantaṃ śaravarṣāṇi ròcamāna ivāṃśumāna dhṛṣṭadyumnò mahārāja daròṇama abhyadravada raṇe tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tavaratāṃ sarvadhanvināma kurūṇāṃ sòmakānāṃ ca saṃkruddhānāṃ parasparama saṃkṣaye tu tathā bhūte vartamāne mahābhaye davaṃdvī bhūteṣu sainyeṣu yudhyamāneṣva abhītavata daròṇaḥ pāñcāla putreṇa balī balavatā saha vicikṣepa pṛṣatkaughāṃsa tada adbhutama ivābhavata puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥ cakrāte daròṇa pāñcālyau nṛṇāṃ śīrṣāṇya anekaśaḥ vinikīrṇāni vīrāṇāma anīkeṣu samantataḥ vastrābharaṇa śastrāṇi dhavajavarmāyudhāni ca tapanīyavicitrāṅgāḥ saṃsiktā rudhireṇa ca saṃsaktā iva dṛśyante meghasaṃghāḥ sa vidyutaḥ kuñjarāśvanarāna saṃkhye pātayantaḥ patatribhiḥ tālamātrāṇi cāpāni vikarṣantò mahārathāḥ asi carmāṇi cāpāni śirāṃsi kavacāni ca viprakīryanta śūrāṇāṃ saṃprahāre mahātmanāma utthitānya agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ adṛśyanta mahārāja tasmina paramasaṃkule gṛdhrāḥ kaṅkā vaḍāḥ śayenā vāyasā jambukāsa tathā bahavaḥ piśitāśāśa ca tatrādṛśyanta māriṣa bhakṣayantaḥ sama māṃsāni pibantaśa cāpi śòṇitama vilumpantaḥ sama keśāṃśa ca majjāśa ca bahudhā nṛpa ākarṣantaḥ śarīrāṇi śarīrāvayavāṃsa tathā narāśvagajasaṃghānāṃ śirāṃsi ca tatasa tataḥ kṛtāstrā raṇadīkṣābhira dīkṣitāḥ śaradhāriṇaḥ raṇe jayaṃ parārthayantò bhṛśaṃ yuyudhire tadā asi mārgāna bahuvidhāna vicerusa tāvakā raṇe ṛṣṭibhiḥ śaktibhiḥ parāsaiḥ śūlatòmara paṭṭiśaiḥ gadābhiḥ parighaiśa cānye vayāyudhāśa ca bhujaira api anyònyaṃ jaghnire karuddhā yuddharaṅga gatā narāḥ rathinò rathibhiḥ sārdhama aśvāròhāśa ca sādibhiḥ mātaṅgā varamātaṅgaiḥ padātāśa ca padātibhiḥ kaṣībā ivānye cònmattā raṅgeṣva iva ca cāraṇāḥ uccukruśusa tathānyònyaṃ jaghnura anyònyama āhave vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde viśāṃ pate dhṛṣṭadyumnò hayāna aśvaira daròṇasya vayatyamiśrayata te hayā sādhva aśòbhanta vimiśrā vātaraṃhasaḥ pārāvata savarṇāśa ca raktaśòṇāśa ca saṃyuge hayāḥ śuśubhire rājana meghā iva sa vidyutaḥ dhṛṣṭadyumnaśa ca saṃprekṣya daròṇama abhyāśama āgatama asi carmādade vīrò dhanura utsṛjya bhārata cikīrṣura duṣkaraṃ karma pārṣataḥ paravīrahā īṣayā samatikramya daròṇasya rathama āviśata atiṣṭhada yugamadhye sa yugasaṃnahaneṣu ca jaghānārdheṣu cāśvānāṃ tata sainyānya abhyapūjayana khaḍgena caratasa tasya śòṇāśvāna adhitiṣṭhataḥ na dadarśāntaraṃ daròṇasa tada adbhutama ivābhavata yathā śayenasya patanaṃ vaneṣva āmiṣa gṛddhinaḥ tathaivāsīda abhīsārasa tasya daròṇaṃ jighāṃsataḥ tataḥ śaraśatenāsya śatacandraṃ samākṣipata daròṇò darupadaputrasya khaḍgaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ hayāṃśa caiva catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ jaghnivāna balī dhavajaṃ chatraṃ ca bhallābhyāṃ tathòbhau pārṣṇisārathī athāsmai tavaritò bāṇama aparaṃ jīvitāntakama ākarṇapūrṇaṃ cikṣepa vajraṃ vajradharò yathā taṃ caturdaśabhira bāṇaira bāṇaṃ ciccheda sātyakiḥ parastama ācārya mukhyena dhṛṣṭadyumnama amòcayata siṃheneva mṛgaṃ garastaṃ narasiṃhena māriṣa daròṇena mòcayāma āsa pāñcālyaṃ śinipuṃgavaḥ sātyakiṃ parekṣya gòptāraṃ pāñcālyasya mahāhave śarāṇāṃ tavaritò daròṇaḥ ṣaḍviṃśatyā samarpayata tatò daròṇaṃ śineḥ pautrò garasantama iva sṛñjayāna paratyavidhyaca chitaira bāṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā satanānare tataḥ sarve rathāsa tūrṇaṃ pāñcālā jaya gṛddhinaḥ sātvatābhisṛte daròṇe dhṛṣṭadyumnama amòcayana [dhṛ] bāṇe tasmina nikṛtte tu dhṛṣṭadyumne ca mòkṣite tena vṛṣṇipravīreṇa yuyudhānena saṃjaya amarṣitò maheṣvāsaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ naravyāghraḥ śineḥ pautre daròṇaḥ kima akaròda yudhi [sa] saṃpradrutaḥ karòdhaviṣò vayāditāsya śarāsanaḥ tīkṣṇadhāreṣu daśanaḥ śitanārāca daṃṣṭravāna saṃrambhāmarṣa tāmrākṣò mahāhira iva niḥśvasana naravīra paramuditaiḥ śòṇaira aśvaira mahājavaiḥ utpatadbhira ivākāśaṃ karamadbhira iva sarvataḥ rukmapuṅkhāña śarāna asyana yuyudhānama upādravata śarapāta mahāvarṣaṃ rathaghòṣabalāhakama kārmukākarṣa vikṣiptaṃ nārācabahu vidyutama śaktikhaḍgāśani dharaṃ karòdhavegasamutthitama daròṇa meghama anāvāryaṃ hayamāruta còditama dṛṣṭvaivābhipatantaṃ taṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ uvāca sūtaṃ śaineyaḥ parahasana yuddhadurmadaḥ etaṃ vai barāhmaṇaṃ karūraṃ savakarmaṇya anavasthitama āśrayaṃ dhārtarāṣṭrasya rājñò duḥkhabhayāvahama śīghraṃ parajavitaira aśvaiḥ paratyudyāhi parahṛṣṭavata ācāryaṃ rājaputrāṇāṃ satataṃ śūramāninama tatò rajatasaṃkāśā mādhavasya hayòttamāḥ daròṇasyābhimukhāḥ śīghrama agacchana vātaraṃhasaḥ iṣujālāvṛtaṃ ghòrama andhakārama anantarama anādhṛṣyama ivānyeṣāṃ śūrāṇāma abhavata tadā tataḥ śīghrāstra viduṣòra daròṇa sātvatayòsa tadā nāntarma śaravṛṣṭīnāṃ dṛśyate narasiṃhayòḥ iṣūṇāṃ saṃnipātena śabdò dhārābhighātajaḥ śuśruve śakrama uktānāma aśanīnāma iva savanaḥ nārācaira atividdhānāṃ śarāṇāṃ rūpama ābabhau āśīviṣavidaṣṭānāṃ sarpāṇāma iva bhārata tayòra jayātalanirghòṣò vayaśrūyata sudāruṇaḥ ajasraṃ śailaśṛṅgāṇāṃ vajreṇāhanyatāma iva ubhayòsa tau rathau rājaṃsa te cāśvāstau ca sārathī rukmapuṅkhaiḥ śaraiśa channāśa citrarūpā babhusa tadā nirmalānāma ajihmānāṃ nārācānāṃ viśāṃ pate nirmuktāśīviṣābhānāṃ saṃpātò 'bhūta sudāruṇaḥ ubhayòḥ patite chattraṃ tathaiva patitau dhavajau ubhau rudhirasiktāṅgāva ubhau ca vijayaiṣiṇau saravadbhiḥ śòṇitaṃ gātraiḥ parasrutāva iva vāraṇau anyònyama abhividhyetāṃ jīvitāntakaraiḥ śaraiḥ garjitòtkruṣṭa saṃnādāḥ śaṅkhadundubhinisvanāḥ upāramana mahārāja vayājahāra na kaśa cana tūṣṇīṃbhūtānya anīkāni yòdhā yuddhāda upāramana dadṛśe davairathaṃ tābhyāṃ jātakautūhalò janaḥ rathinò hastiyantārò hayāròhāḥ padātayaḥ avaikṣantācalaira netraiḥ parivārya ratharṣabhau hastyanīkānya atiṣṭhanta tahānīkāni vājināma tathaiva rathavāhinyaḥ parativyūhya vayavasthitāḥ muktā vidrumacitraiśa ca maṇikāñcanabhūṣitaiḥ dhavajaira ābharaṇaiśa citraiḥ kavacaiśa ca hiraṇmayaiḥ vaijayantī patākābhiḥ paristòmāṅgakambalaiḥ vimalaira niśitaiḥ śastraira hayānāṃ ca parakīrṇakaiḥ jātarūpamayībhiśa ca rājatībhiśa ca mūrdhasu gajānāṃ kumbhamālābhira dantaveṣṭaiśa ca bhārata sabalākāḥ sa khadyòtāḥ sairāvata śatahradāḥ adṛśyantòṣṇa paryāye meghānāma iva vāgurāḥ apaśyanna asmadīyāśa ca te ca yaudhiṣṭhirāḥ sathitāḥ tada yuddhaṃ yuyudhānasya daròṇasya ca mahātmanaḥ vimānāgragatā devā barahma śakrapurògamāḥ siddhacāraṇasaṃghāśa ca vidyādharamahòragāḥ gatapratyāgatākṣepaiśa citraiḥ śastravighātibhiḥ vividhaira vismayaṃ jagmusa tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ hastalāghavama astreṣu darśayantau mahābalau anyònyaṃ samavidhyetāṃ śaraisa tau daròṇa sātyakī tatò daròṇasya dāśārhaḥ śarāṃśa ciccheda saṃyuge patribhiḥ sudṛḍhaira āśu dhanuśa caiva mahādyute nimeṣāntaramātreṇa bhāradvājò 'paraṃ dhanuḥ sajyaṃ cakāra taca cāśu cicchedāsya sa sātyakiḥ tatasa tavarana punara daròṇò dhanura hastò vayatiṣṭhata sajyaṃ sajyaṃ punaśa cāsya ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ tatò 'saya saṃyuge daròṇò dṛṣṭvā karmātimānuṣama yuyudhānasya rājendra manasedama acintayata etada astrabalaṃ rāme kārtavīrye dhanaṃjaye bhīṣme ca puruṣavyāghre yada idaṃ sātvatāṃ vare taṃ cāsya manasā daròṇaḥ pūjayāma āsa vikramama lāghavaṃ vāsavasyeva saṃprekṣya davijasattamaḥ tutòṣāstravidāṃ śareṣṭhasa tathā devāḥ sa vāsavāḥ na tāma ālakṣayāma āsura laghutāṃ śīghrakāriṇaḥ devāśa ca yuyudhānasya gandharvāśa ca viśāṃ pate siddhacāraṇasaṃghāśa ca vidura daròṇasya karma tata tatò 'nayada dhanura ādāya daròṇaḥ kaṣatriya mardanaḥ astraira astravidāṃ śareṣṭhò yòdhayāma āsa bhārata tasyāstrāṇya astramāyābhiḥ paratihanya sa sātyakiḥ jaghāna niśitaira bāṇaisa tada adbhutama ivābhavata tasyātimānuṣaṃ karma dṛṣṭvānyaira asamaṃ raṇe yuktaṃ yògena yògajñāsa tāvakāḥ samapūjayana yada astrama asyati daròṇasa tada evāsyati sātyakiḥ tama ācāryò 'paya asaṃbhrāntò 'yòdhayatlśatru tāpanaḥ tataḥ karuddhò mahārāja dhanurvedasya pāragaḥ vadhāya yuyudhānasya divyama astrama udairayata tada āgneyaṃ mahāghòraṃ vipughnama upalakṣya saḥ astraṃ divyaṃ maheṣvāsò vāruṇaṃ samudairayata hāhākārò mahāna āsīda dṛṣṭvā divyāstradhāriṇau na vicerusa tadākāśe bhūtānya ākāśagānya api astre te vāruṇāgneye tābhyāṃ bāṇasamāhite na tāvada abhiṣajyete vayāvartada atha bhāskaraḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā bhīmasenaśa ca pāṇḍavaḥ nakulaḥ sahadevaśa ca paryarakṣanta sātyakima dhṛṣṭvadyumna mukhaiḥ sārdhaṃ virāṭaśa ca sa kekayaḥ matsyāḥ śālveya senāśa ca daròṇama ājagmura añjasā duḥśāsanaṃ puraskṛtya rājaputraḥ sahasraśaḥ daròṇama abhyupapadyanta sapatnaiḥ parivāritama tatò yuddhama abhūda rājaṃsa tava teṣāṃ ca dhanvināma rajasā saṃvṛte lòke śarajālasamāvṛte sarvama āvignama abhavana na parājñāyata kiṃ cana sainyena rajasā dhavaste nirmaryādama avartata [sa] parivartamāne tava āditye tatra sūryasya raśmibhiḥ rajasā kīryamāṇāśa ca mandī bhūtāśa ca sainikāḥ tiṣṭhatāṃ yudhyamānānāṃ punarāvartatāma api bhajyatāṃ jayatāṃ caiva jagāma tada ahaḥ śanaiḥ tathā teṣu viṣakteṣu sainyeṣu jaya gṛddhiṣu arjunò vāsudevaśa ca saindhavāyaiva jagmatuḥ rathamārga paramāṇaṃ tu kaunteyò niśitaiḥ śaraiḥ cakāra tatra panthānaṃ yayau yena janārdanaḥ yatra yatra rathò yāti pāṇḍavasya mahātmanaḥ tatra tatraiva dīryante senāsa tava viśāṃ pate rathaśikṣāṃ tu dāśārhò darśayāma āsa vīryavāna uttamādhamamadhyāni maṇḍalāni vidarśayana te tu nāmāṅkitāḥ pītāḥ kālajvalana saṃnibhāḥ sanāyu naddhāḥ suparvāṇaḥ pṛthavò dīrghagāminaḥ vaiṇavāyasmaya śarāḥ savāyatā vividhānanāḥ rudhiraṃ patagaiḥ sārdhaṃ parāṇināṃ papura āhave rathasthiraḥ karòśamātre yāna asyatya arjunaḥ śarāna rathe karòśama atikrānte tasya te ghananti śātravāna tārkṣya māruta raṃhòbhira vājibhiḥ sādhu vāhibhiḥ tathāgacchada dhṛṣīkeśaḥ kṛtsnaṃ vismāpayaña jagata na tathā gacchati rathasa tapanasya viśāṃ pate nendrasya na ca rudrasya nāpi vaiśravaṇasya ca nānyasya samare rājana gatapūrvasa tathā rathaḥ yathā yayāva arjunasya manò 'bhiprāya śīghragaḥ paraviśya tu raṇe rājana keśavaḥ paravīrahā senā madhye hayāṃsa tūrṇaṃ còdayāma āsa bhārata tatasa tasya rathaughasya madhyaṃ parāpya hayòttamāḥ kṛcchreṇa rathama ūhusa taṃ kaṣutpipāsāśramānvitāḥ kaṣatāśa ca bahubhiḥ śastraira yuddhaśauṇḍaira anekaśaḥ maṇḍalāni vicitrāṇi vicerusa te muhura muhuḥ hatānāṃ vājināgānāṃ rathānāṃ ca naraiḥ saha upariṣṭāda atikrāntāḥ śailābhānāṃ sahasraśaḥ etasminna antare vīrāva āvantyau bharātarau nṛpa sahasenau samārchetāṃ pāṇḍavaṃ kalāntavāhanama tāva arjunaṃ catuḥṣaṣṭyā saptatyā ca janārdanama śarāṇāṃ ca śatenāśvāna avidhyetāṃ mudānvitau tāva arjunò mahārāja navabhira nataparvabhiḥ ājaghāna raṇe karuddhò marmajñò marmabhedibhiḥ tatasa tau tu śaraugheṇa bībhatsuṃ saha keśavama ācchādayetāṃ saṃrabdhau siṃhanādaṃ ca nedatuḥ tayòsa tu dhanuṣī citre bhallābhyāṃ śavetavāhanaḥ ciccheda samare tūrṇaṃ dhavajau ca kanakòjjvalau athānye dhanuṣī rājana paragṛhya samare tadā pāṇḍavaṃ bhṛśasaṃkruddhāva ardayāma āsatuḥ śaraiḥ tayòsa tu bhṛśasaṃkruddhaḥ śarābhyāṃ pāṇḍunandanaḥ ciccheda dhanuṣī tūrṇaṃ bhūya eva dhanaṃjayaḥ tathānyaira viśikhaisa tūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ jaghānāśvāna sapadātāṃsa tathòbhau pārṣṇisārathī jayeṣṭhasya ca śiraḥ kāyāta kaṣurapreṇa nayakṛntata sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vātarugṇa iva darumaḥ vindaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā anuvindaḥ paratāpavāna hatāśvaṃ rathama utsṛjya gadāṃ gṛhya mahābalaḥ abhyadravata saṃgrāme bharātura vadhama anusmarana gadayā gadināṃ śareṣṭhò nṛtyanna iva mahārathaḥ anuvindasa tu dagayā lalāṭe madhusūdanama sapṛṣṭvā nākampayata karuddhò mainākama iva parvatama tasyārjunaḥ śariḥ ṣaḍbhira garīvāṃ pādau bhujau śiraḥ nicakarta sa saṃchinnaḥ papātādricayò yathā tatasa tau nihatau dṛṣṭvā tayò rājana padānugāḥ abhyadravanta saṃkruddhāḥ kirantaḥ śataśaḥ śarāna tāna arjunaḥ śaraisa tūrṇaṃ nihatya bharatarṣabha vayaròcata yathā vahnira dāvaṃ dagdhvā himātyaye tayòḥ senāma atikramya kṛcchrāna niryāda dhanaṃjayaḥ vibabhau jaladāna bhittvā divākara ivòditaḥ taṃ dṛṣṭvā kuravasa tarastāḥ parahṛṣṭāśa cābhavana punaḥ abhyavarṣaṃsa tadā pārthaṃ samantāda bharatarṣabha śarāntaṃ cainaṃ samālakṣya jañātvā dūre ca saindhavama siṃhanādena mahatā sarvataḥ paryavārayana tāṃsa tu dṛṣṭvā susaṃrabdhāna utsmayana puruṣarṣabhaḥ śanakaira iva dāśārhama arjunò vākyama abravīta śarārditāśa ca galānāśa ca hayā dūre ca saindhavaḥ kima ihānantaraṃ kāryaṃ jayāyiṣṭhaṃ tava ròcate barūhi kṛṣṇa yathātattvaṃ tavaṃ hi parājñatamaḥ sadā bhavana netrā raṇe śatrūna vijeṣyantīha pāṇḍavāḥ mama tava anantarma kṛtyaṃ yada vai tata saṃnibòdha me hayāna vimucya hi sukhaṃ viśalyāna kuru māghava evama uktasa tu pārthena keśavaḥ paratyuvāca tama mamāpya etana mataṃ pātha yada idaṃ te parabhāṣitama [arja] ahama āvārayiṣyāmi sarvasainyāni keśava tavama apya atra yathānyāyaṃ kuru kāyama anantarama [sa] sò 'vatīrya rathòpasthāda asaṃbhrāntò dhanaṃjayaḥ gāṇḍīvaṃ dhanura ādāya tasthau girira ivācalaḥ tama abhyadhāvana karòśantaḥ kaṣatriyā jayakāṅkṣiṇaḥ idaṃ chidrama iti jañātvā dharaṇīsthaṃ dhanaṃjayama tama ekaṃ rathavaṃśena mahatā paryavārayana vikarṣantaśa ca cāpāni visṛjantaśa ca sāyakāna astrāṇi ca vicitrāṇi karuddhāsa tatra vayadarśayana chādayantaḥ śaraiḥ pārthaṃ meghā iva divākarama abhyadravanta vegena kaṣatriyāḥ kaṣatriyarṣabhama rathasiṃhaṃ rathòdārāḥ siṃhaṃ mattā iva davipāḥ tatra pārthasya bhujayòra mahada balama adṛśyata yata karuddhò bahulāḥ senāḥ sarvataḥ samavārayata astraira astrāṇi saṃvārya daviṣatāṃ sarvatò vibhuḥ iṣubhira bahubhisa tūrṇaṃ sarvāna eva samāvṛṇòta tatrāntarikṣe bāṇānāṃ paragāḍhānāṃ viśāṃ pate saṃgharṣeṇa mahārciṣmāna pāvakaḥ samajāyata tatra tatra maheṣvāsaiḥ śavasadbhiḥ śòṇida ukṣitaiḥ hayaira nāgaiśa ca saṃbhinnaira nadadbhiśa cāri karśanaiḥ saṃrabdhaiśa cāribhira vīraiḥ parārthayadbhira jayaṃ mṛdhe ekasthaira bahubhiḥ karuddhaira ūṣmā va samajāyata śaròrmiṇaṃ dhavajāvartaṃ nāganakraṃ duratyayama padātimatsya kalilaṃ śaṅkhadundubhinisvanama asaṃkhyeyama apāraṃ ca rajò ''bhīlama atīva ca uṣṇīṣa kamaṭhaca channaṃ patākāphena mālinama rathasāgarama akṣòbhyaṃ mātaṅgāṅgaśilā citama velā bhūtāsa tadā pārthaḥ patribhiḥ samavārayata tatò janārdanaḥ saṃkhye pariyaṃ puruṣasattamama asaṃbhrāntò mahābāhura arjunaṃ vākyama abravīta udapānama ihāśvānāṃ nālama asti raṇe 'rajune parīpsante jalaṃ ceme peyaṃ ca tava avagāhanama idama astītya asaṃbhrāntò baruvanna astreṇa medinīma abhihatyārjunaśa cakre vājipānaṃ saraḥ śubhama śaravaṃśaṃ śarasthūṇaṃ śarācchādanama adbhutama śaraveśmākaròta pārthasa tavaṣṭevādbhuta karmakṛta tataḥ parahasya gòvindaḥ sādhu sādhva itya athābravīta śaraveśmani pārthena kṛte tasmina mahāraṇe [sa] salile janite tasmina kaunteyena mahātmanā nivārite daviṣata sainye kṛte ca śaraveśmani vāsudevò rathāta tūrṇama avatīrya mahādyutiḥ mòcayāma āsa turagāna vitunnāna kaṅkapatribhiḥ adṛṣṭapūrvaṃ tada dṛṣṭvā siṃhanādò mahāna abhūta siddhacāraṇasaṃghānāṃ sainikānāṃ ca sarvaśaḥ padātinaṃ tu kaunteyaṃ yudhyamānaṃ nararṣabhāḥ nāśaknuvana vārayituṃ tada adbhutama ivābhavata āpatatsu rathaugheṣu parabhūtagajavājiṣu nāsaṃbhramata tadā pārthasa tada asya puruṣāna ati vayasṛjanta śaraughāṃsa te pāṇḍavaṃ parati pārthivāḥ na cāvyathata dharmātmā vāsaviḥ paravīrahā sa tāni śarajālāni gadāḥ parāsāṃśa ca vīryavāna āgatāna agrasata pārthaḥ saritaḥ sāgatò yathā astravegena mahatā pārthò bāhubalena ca sarveṣāṃ pārthivendrāṇāma agrasata tāña śaròttamāna tata tu pārthasya vikrāntaṃ vāsudevasya còbhayòḥ apūjayana mahārāja kauravāḥ paramādbhutama kima adbhutataraṃ lòke bhavitāpya atha vāpya abhūta yada aśvāna pārtha gòvindau mòcayāma āsatū raṇe bhayaṃ vipulama asmāsu tāva adhattāṃ naròttamau tejò vidadhatuśa cògraṃ visrabdhau raṇamūrdhani athòtsmayana hṛṣīkeśaḥ satrīmadhya iva bhārata arjunena kṛte saṃkhye śaragarbhagṛhe tadā upāvartayada avyagrasa tāna aśvāna puṣkarekṣaṇaḥ miṣatāṃ sarvasainyānāṃ tavadīyānāṃ viśāṃ pate teṣāṃ śaramaṃ ca galāniṃ ca vepathuṃ vamathuṃ varaṇāna sarvaṃ vayapānudata kṛṣṇaḥ kuśalò haya aśvakarmaṇi śalyāna uddhṛtya pāṇibhyāṃ parimṛjya ca tāna hayāna upāvṛtya yathānyāyaṃ pāyayāma āsa vāri saḥ sa tā~la labdhòdakāna sanātāña jagdhānnāna vigataklamāna yòjayāma āsa saṃhṛṣṭaḥ punara eva rathòttame sa taṃ rathavaraṃ śauriḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ samāsthāya mahātejāḥ sārjunaḥ parayayau darutama rathaṃ rathavarasyājau yuktaṃ labdhòdakaira hayaiḥ dṛṣṭvā kuru balaśreṣṭhāḥ punara vimanasò 'bhavana viniḥśvasantasa te rājana bhagnadaṃṣṭrā ivòragāḥ dhiga ahò dhiga gataḥ pārthaḥ kṛṣṇaśa cetya abruvana pṛthaka sarvakṣatrasya miṣatò rathenaikena daṃśitau bāla karīḍanakeneva kadarthī kṛtyanò balama karòśatāṃ yatamānānāma asaṃsaktau paraṃtapau darśayitvātmanò vīryaṃ parayātau sarvarājasu tau parayātau punara dṛṣṭvā tadānye sainikābruvana tavaradhvaṃ kuravaḥ sarve vadhe kṛṣṇa kirīṭinòḥ rathaṃ yuktvā hi dāśārhò miṣatāṃ sarvadhanvināma jayadrathāya yātya eṣa kadarthī kṛtyanò raṇe tatra ke cina mithò rājana samabhāṣanta bhūmipāḥ adṛṣṭapūrvaṃ saṃgrāme tada dṛṣṭvā mahada adbhutama sarvasainyāni rājā ca dhṛtaraṣṭrò 'tayayaṃ gataḥ duryòdhanāparādhena kaṣatraṃ kṛtsnā ca medinī vilayaṃ samanuprāptā taca ca rājā na budhyate itya evaṃ kaṣatriyāsa tatra baruvantya anye ca bhārata sindhurājasya yatkṛtyaṃ gatasya yamasādanama tata karòtu vṛthā dṛṣṭira dhārtarāṣṭrò 'nupāyavita tataḥ śīghrataraṃ parāyāta pāṇḍavaḥ saindhavaṃ parati nivartamāne tigmāṃśau hṛṣṭaiḥ pītòdakaira hayaiḥ taṃ parayāntaṃ mahābāhuṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varama nāśaknuvana vārayituṃ yòdhāḥ karuddhama ivāntakama vidrāvya tu tataḥ sainyaṃ pāṇḍavaḥ śatrutāpanaḥ yathā mṛgagaṇāna siṃhaḥ saindhavārthe vayalòḍayata gāhamānasa tava anīkāni tūrṇama aśvāna acòdayata balāka varṇāna dāśārhaḥ pācajanyaṃ vayanādayata kaunteyenāgrataḥ sṛṣṭā nayapatana pṛṣṭhataḥ śarāḥ tūrṇāta tūrṇataraṃ haya aśvāsa te 'vahana vātaraṃhasaḥ vātòddhūta patākāntaṃ rathaṃ jaladanisvanama ghòraṃ kapidhvajaṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇā rathinò 'bhavana divākare 'tha rajasā sarvataḥ saṃvṛte bhṛśama śarārtāśa ca raṇe yòdhā na kṛṣṇau śekura īkṣituma tatò nṛpatayaḥ kurddhāḥ parivavrura dhanaṃjayama kaṣatriyā bahavaśa cānye jayadrathavadhaiṣiṇama apanīyatsu śalyeṣu dhiṣṭhitaṃ puruṣarṣabhama duryòdhanasa tava agāta pārthaṃ tavaramāṇò mahāhave [sa] saraṃsanta iva majjānasa tāvakānāṃ bhayāna nṛpa tau dṛṣṭvā samatikrāntau vāsudevadhanaṃjayau sarve tu paratisaṃrabdhā harīmantaḥ sattvacòditāḥ sathirī būtā mahātmānaḥ paratyagacchana dhanaṃjayama ye gatāḥ pāṇḍavaṃ yuddhe karòdhāmarṣasamanvitāḥ te 'dayāpi na nivartante sindhavaḥ sāgarāda iva asantasa tu nayavartanta vedebhya iva nāstikāḥ narakaṃ bhajamānāsa te paratyapadyanta kilbiṣama tāva atītya rathānīkaṃ vimuktau puruṣarṣabhau dadṛśāte yathā rāhòra āsyāna muktau parabhā karau matsyāva iva mahājālaṃ vidārya vigatajvarau tathā kṛṣṇāva adṛśyetāṃ senā jālaṃ vidārya tata vimuktau śastrasaṃbādhāda daròṇānīkāta sudurbhidāta adṛśyetāṃ mahātmānau kālasūryāva ivòditau astrasaṃbādha nirmuktau vimuktau śastrasaṃkaṭāta adṛśyetāṃ mahātmānau śatrusaṃbādha kāriṇau vimuktau javalanasparśāna makarāsyāja jhaṣāva iva vayakṣòbhayetāṃ senāṃ tau samudraṃ makarāva iva tāvakāsa tava putrāśa ca daròṇānīkasthayòsa tayòḥ naitau tariṣyatò daròṇama iti cakrusa tadā matima tau tu dṛṣṭvā vayatikrāntau daròṇānīkaṃ mahādyutī nāśaśaṃsura mahārāja sindhurājasya jīvitama āśā balavatī rājana putrāṇāma abhavata tava daròṇa hārdikyayòḥ kṛṣṇau na mòkṣyete iti parabhò tāma āśāṃ viphalāṃ kṛtvā nistīrṇau tau paraṃtapau daròṇānīkaṃ mahārāja bhòjānīkaṃ ca dustarama atha dṛṣṭvā vayatikrāntau javalitāva iva pāvakau nirāśāḥ sindhurājasya jīvitaṃ nāśaśaṃsire mithaśa ca samabhāṣetāma abhītau bhayavardhanau jayadratha vade vācasa tāsa tāḥ kṛṣṇa dhanaṃjayau asau madhye kṛtaḥ ṣaḍbhira dhārtarāṣṭraira mahārathaiḥ cakṣurviṣayasaṃprāptò na nau mòkṣyati saindhavaḥ yadya asya samare gòptā śakrò devagaṇaiḥ saha tathāpya enaṃ haniṣyāva iti kṛṣṇāva abhāṣatāma iti kṛṣṇau mahābāhū mithaḥ kathayatāṃ tadā sindhurājama avekṣantau tata putrāsa tava śuśruvuḥ atītya maru dhanveva parayāntau tṛṣitau gajau pītvā vāri samāśvastau tathaivāstāma ariṃdamau vayāghrasiṃhagajākīrṇāna atikramyeva parvatāna adṛśyetāṃ mahābāhū yathā mṛtyujarātigau tathā hi mukhavarṇò 'yama anayòra iti menire tāvakā dṛśyamuktau tau vikròśanti sama sarvataḥ dòṇāda āśīviṣākārāja javalitāda iva pāvakāta anyebhyaḥ pārthivebhyaśa ca bhāsvantāva iva bhāskarau tau muktau sāgaraprakhyāda daròṇānīkāda ariṃdamau adṛśyetāṃ mudā yuktau samuttīryārṇavaṃ yathā śastraughāna mahatò muktau daròṇa hārdikya rakṣitāna ròcamānāva adṛśyetāma indrāgnyòḥ sadṛśau raṇe udbhinna rudhirau kṛṣṇau bhāradvājasya sāyakaiḥ śitaiśa citau vayaròcetāṃ karṇikāraira ivācalau daròṇa garāhahradāna muktau śaktyāśīviṣasaṃkaṭāta ayaḥ śarògrama akaròta kaṣatriya paravarāmbhasaḥ jayāghòṣatalanirhrādāda gadā nistriṃśavidyutaḥ daròṇāstra meghāna nirmuktau sūryendū timirāda iva bāhubhyāma iva saṃtīrṇau sindhuṣaṣṭhāḥ samudragāḥ tapānte saritaḥ pūrṇā mahāgrāhasamākulāḥ iti kṛṣṇā maheṣvāsau yaśasā lòkaviśrutau sarvabhūtānya amanyanta daròṇāstra balavismayāta jayadrathaṃ samīpasthama avekṣantau jighāṃsayā ruruṃ nipāne lipsantau vayāghravata tāva atiṣṭhatāma yathā hi mukhavarṇò 'yama anayòra iti menire tava yòdhā mahārāja hatama eva jayadrathama lòhitākṣau mahābāhū saṃyattau kṛṣṇa pāṇḍavau sindhurājama abhiprekṣya hṛṣṭau vayanadatāṃ muhuḥ śaurera abhīśu hastasya pārthasya ca dhanuṣmataḥ tayòra āsīta paratibhrājaḥ sūryapāvakayòra iva harṣa eva tayòra āsīda daròṇānīka paramuktayòḥ samīpe saindhavaṃ dṛṣṭvā śayenayòra āmiṣaṃ yathā tau tu saindhavama ālòkya vartamānama ivāntike sahasā petatuḥ karuddhau kaṣipraṃ śayenāva ivāmiṣe tau tu dṛṣṭvā vayatikrāntau hṛṣīkeśa dhanaṃjayau sindhurājasya rakṣārthaṃ parākrāntaḥ sutasa tava daròṇenābaddha kavacò rājā duryòdhanasa tadā yayāva ekarathenājau hayasaṃskāravita parabhò kṛṣṇa pārthau maheṣvāsau vayatikramyātha te sutaḥ agrataḥ puṇḍarīkākṣaṃ paratīyāya narādhipa tataḥ sarveṣu sainyeṣu vāditrāṇi parahṛṣṭavata parāvādyana samatikrānte tava putre dhanaṃjayama siṃhanāda ravāśa cāsaña śaṅkhadundubhimiśritāḥ dṛṣṭvā duryòdhanaṃ tatra kṛṣṇayòḥ paramukhe sathitama ye ca te sindhurājasya gòptāraḥ pāvakòpamāḥ te parahṛṣyanta samare dṛṣṭvā putraṃ tavābhibhò dṛṣṭvā duryòdhanaṃ kṛṣṇasa tava atikrāntaṃ sahānugama abravīda arjunaṃ rājana parāptakālama idaṃ vacaḥ [vāsu] suyòdhanama atikrāntama enaṃ paśya dhanaṃjaya āpada gatama imaṃ manye nāstya asya sadṛśò rathaḥ dūrapātī maheṣvāsaḥ kṛtāstrò yuddhadurmadaḥ dṛḍhāstraśa citrayòdhī ca dhārtarāṣṭrò mahābalaḥ atyantasukhasaṃvṛddò mānitaśa ca mahārathaiḥ kṛtī ca satataṃ pārtha nityaṃ daveṣṭi ca pāṇḍavāna tena yuddhama ahaṃ manye parāptakālaṃ tavānagha atra vò dayūtama āyātaṃ vijayāyetarāya vā atra karòdhaviṣaṃ pārtha vimuñca cirasaṃbhṛtama eṣa mūlama anarthānāṃ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ sò 'yaṃ parāptasa tavākṣepaṃ paśya sāphalyama ātmanaḥ kathaṃ hi rājā rājyārthī tavayā gaccheta saṃyugama diṣṭyā tava idānīṃ saṃprāpta eṣa te bāṇagòcarama sa yathā jīvitaṃ jahyāta tathā kuru dhanaṃjaya aiśvaryamadasaṃmūḍhò naiṣa duḥkhama upeyivāna na ca te saṃyuge vīryaṃ jānāti puruṣarṣabha tavāṃ hi lòkāsa tarayaḥ pārtha sa surāsuramānuṣāḥ nòtsahante raṇe jetuṃ kima utaikaḥ suyòdhanaḥ sa diṣṭyā samanuprāptasa tava pārtharathāntikama jahya enaṃ vai mahābāhò yathā vṛtraṃ puraṃdaraḥ eṣa haya anarthe satataṃ parākrāntasa tavānagha nikṛtyā dharmarājaṃ ca dayūte vañcitavāna ayama bahūni sunṛśaṃsāni kṛtānya etena mānada yuṣmāsu pāpamatinā apāpeṣva eva nityadā tama anāryaṃ sadā kaṣudraṃ puruṣaṃ kāmacāriṇama āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā jahi pārthāvicārayana nikṛtyā rājyaharaṇaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava parikleśaṃ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākrama diṣṭyaiṣa tava bāṇānāṃ gòcare parivartate paratighātāya kāryasya diṣṭyā ca yatate 'garataḥ diṣṭyā jānāti saṃgrāme yòddhavyaṃ hi tavayā saha diṣṭyā ca saphalāḥ pārtha sarve kāmā hi kāmitāḥ tasmāja jahi raṇe pārtha dhārtarāṣṭraṃ kulādhamama yathendreṇa hataḥ pūrvaṃ jambhò devāsure mṛdhe asmina hate tavayā sainyama anāthaṃ bhidyatāma idama vairasyāsyāsa tava avabhṛthò mūlaṃ chindhi durātmanāma [sa] taṃ tathetya abravīta pārthaḥ kṛtyarūpama idaṃ mama sarvama anyada anādṛtya gaccha yatra suyòdhanaḥ yenaitada dīrghakālaṃ nò bhuktaṃ rājyama akaṇṭakama apya asya yudhi vikramya chindyāṃ mūrdhānama āhave api tasyā anarhāyāḥ parikleśasya mādhava kṛṣṇāyāḥ śaknuyāṃ gantuṃ padaṃ keśapradharṣaṇe itya evaṃ vādinau hṛṣṭau hṛṣṇau śavetāna hayòttamāna pareṣayāma āsatuḥ saṃkhye parepsantau taṃ narādhipama tayòḥ samīpaṃ saṃprāpya putrasa te bharatarṣabha na cakāra bhayaṃ parāpte bhaye mahati māriṣa tada asya kaṣatriyāsa tatra sarva evābhyapūjayana yada arjuna hṛṣīkeśau paratyudyātò 'vicārayana tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ pate mahāna nādò haya abhūta tatra dṛṣṭvā rājānama āhave tasmiña janasamunnāde paravṛtte bhairave sati kadarthī kṛtyate putraḥ paratyamitrama avārayata āvāritasa tu kaunteyasa tava putreṇa dhanvinā saṃrambhama agamada bhūyaḥ sa ca tasmina paraṃtapaḥ tau dṛṣṭvā paratisaṃrabdhau duryòdhana dhanaṃjayau abhyavaikṣanta rājānò bhīmarūpāḥ samantataḥ dṛṣṭvā tu pārthaṃ saṃrabdhaṃ vāsudevaṃ ca māriṣa parahasanna iva putrasa te yòddhukāmaḥ samāhvayata tataḥ parahṛṣṭò dāśārhaḥ pāṇḍavaśa ca dhanaṃjayaḥ vayākròśetāṃ mahānādaṃ dadhmatuśa cāmbujòttamau tau hṛṣṭarūpau saṃprekṣya kauraveyāśa ca sarvaśaḥ nirāśāḥ samapadyanta putrasya tava jīvite śòkama īyuḥ paraṃ caiva kuravaḥ sarva eva te amanyanta ca putraṃ te vaiśvānara mukhe hutama tathā tu dṛṣṭvā yòdhāsa te parahṛṣṭau kṛṣṇa pāṇḍavau hatò rājā hatò rājetya ūcura evaṃ bhayārditāḥ janasya saṃninādaṃ tu śarutvā duryòdhanò 'baravīta vayetu vò bhīra ahaṃ kṛṣṇau pareṣayiṣyāmi mṛtyave itya uktvā sainikāna sarvāña jayāpekṣī narādhipaḥ pārthama ābhāṣya saṃrambhāda idaṃ vacanama abravīta pārtha yaca chikṣitaṃ te 'satraṃ divyaṃ mānuṣama eva ca tada darśaya mayi kaṣipraṃ yadi jātò 'si pāṇḍunā yada balaṃ tava vīryaṃ ca keśavasya tathaiva ca tata kuruṣva mayi kaṣipraṃ paśyāmasa tava pauruṣama asmata paròkṣaṃ karmāṇi paravadanti kṛtāni te savāmisatkārayuktāni yāni tānīha darśaya [sa] evama uktvārjunaṃ rājā taribhira marmātigaiḥ śaraiḥ paratyavidhyana mahāvegaiśa caturbhiśa aturò hayāna vāsudevaṃ ca daśabhiḥ paratyavidhyata satanāntare patòdaṃ cāsya bhallena chittvā bhūmāva apātayata taṃ caturdaśabhiḥ pārthaśa citrapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ avidhyata tūrṇama avyagrasa te 'sayābhraśyanta varmaṇaḥ teṣāṃ vaiphalyama ālòkya punara nava ca pañca ca parāhiṇòna niśitāna bāṇāṃsa te cābhraśyanta varmaṇaḥ aṣṭāviṃśata tu tāna bāṇāna astāna viprekṣya niṣphalāna abravīta paravīraghnaḥ kṛṣṇò 'rajunama idaṃ vacaḥ adṛṣṭapūrvaṃ paśyāmi śilānāma iva sarpaṇama tavayā saṃpreṣitāḥ pārtha nārthaṃ kurvanti patriṇaḥ kaca cida gāṇḍīvataḥ parāṇāsa tathaiva bharatarṣabha muṣṭiśa ca te yathāpūrvaṃ bhujayòśa ca balaṃ tava na ceda vidhera ayaṃ kālaḥ parāptaḥ sayāda adya paścimaḥ tava caivāsya śatròśa ca tana mamācakṣva pṛcchataḥ vismayò me mahāna pārtha tava dṛṣṭvā śarāna imāna vayarthāna nipatataḥ saṃkhye duryòdhana rathaṃ parati vajrāśanisamā ghòrāḥ parakāyāvabhedinaḥ śarāḥ kurvanti te nārthaṃ pārtha kādya viḍanbanā [arja] daròṇenaiṣā matiḥ kṛṣṇa dhārtarāṣṭre niveśitāḥ ante vihitama astrāṇāma etata kavacadhāraṇama asminna antarhitaṃ kṛṣṇa tarailòkyama api varmaṇi ekò daròṇò hi vedaitada ahaṃ tasmāca ca sattamāta na śakyama etata kavacaṃ bāṇaira bhettuṃ kathaṃ cana api vajreṇa gòvinda savayaṃ maghavatā yudhi jānaṃsa tavama api vai kṛṣṇa māṃ vimòhayase kathama yadvṛttaṃ tariṣu lòkeṣu yaca ca keśava vartate tathā bhaviṣyada yaca caiva tata sarvaṃ viditaṃ tava na tava evaṃ veda vai kaśa cida yathā tavaṃ madhusūdana eṣa duryòdhanaḥ kṛṣṇa daròṇena vihitāma imāma tiṣṭhatya abhītavata saṃkhye bibhrata kavacadhāraṇāma yata tava atra vihitaṃ kāryaṃ naiṣa tada vetti mādhava satrīvada eṣa bibhartya etāṃ yuktāṃ kavacadhāraṇāma paśya bāhvòśa ca me vīryaṃ dhanuṣaśa ca janārdana parājayiṣye kauravyaṃ kavacenāpi rakṣitama idama aṅgirase parādāda deveśò varma bhāsvarama punara dadau surapatira mahyaṃ varma sa saṃgrahama daivaṃ yadya asya varmaitada barahmaṇā vā savayaṃ kṛtama naitada gòpsyati durbuddhima adya bāṇahataṃ mayā [sa] evama uktvārjunò bāṇāna abhimantrya vayakarṣayata vikṛṣyamāṇāṃsa tenaivaṃ dhanurmadhya gatāña śarāna tāna asyāstreṇa ciccheda darauṇiḥ sarvāstraghātinā tāna nikṛttāna iṣūna dṛṣṭvā dūratò barahmavādinā nayavedayata keśavāya vismitaḥ śavetavāhanaḥ naitada astraṃ mayā śakyaṃ daviḥ parayòktuṃ janārdana astraṃ māma eva hanyāda dhi paśya tava adya balaṃ mama tatò duryòdhanaḥ kṛṣṇau navabhira nataparvabhiḥ avidhyata raṇe rājaña śaraira āśīviṣòpamaiḥ bhūya evābhyavarṣaca ca samare kṛṣṇa pāṇḍavau śaravarṣeṇa mahatā tatò 'hṛṣyanta tāvakāḥ cakrura vāditraninadāna siṃhanāda ravāṃsa tathā tatha karuddhò raṇe pārthaḥ sṛkkaṇī parisaṃhihana nāpaśyata tatò 'sayāṅgaṃ yana na sayāda varma rakṣitama tatò 'saya niśitaira bāṇaiḥ sumuktaira antakòpamaiḥ hayāṃśa cakāra nirdehāna ubhau ca pārṣṇisārathī dhanura asyācchinaca citraṃ hastāvāpaṃ ca vīryavāna rathaṃ ca śakalīkartuṃ savyasācī paracakrame duryòdhanaṃ ca bāṇābhyāṃ tikṣṇābhyāṃ virathī kṛtama avidhyada dhasta talayòra ubhayòra arjunasa tadā taṃ kṛcchrāma āpadaṃ parāptaṃ dṛṣṭvā paramadhanvinaḥ samāpetuḥ parīpsantò dhanaṃjaya śarārditama te rathaira bahusāhasraiḥ kalpitaiḥ kuñjaraira hayaiḥ padātyòghaiśa ca saṃrabdhaiḥ parivavrura dhanaṃjayama atha nārjuna gòvindau rathau vāpi vayadṛśyata astravarṣeṇa mahatā janaughaiśa cāpi saṃvṛtau tatò 'rajunò 'satravīryeṇa nijaghne tāṃ varūthinīma tatra vayaṅgī kṛtāḥ petuḥ śataśò 'tha rathadvipāḥ te hatā hanyamānāśa ca nayagṛhṇaṃsa taṃ rathòttamama sa rathastambhitasa tasthau karòśamātraṃ samantataḥ tatò 'rajunaṃ vṛṣṇivīrasa tavaritò vākyama abravīta dhanura visphārayātyarthama ahaṃ dhamāsyāmi cāmbujama tatò visphārya balavada gāṇḍīvaṃ jaghnivāna ripūna mahatā śaravarṣeṇa talaśabdena cārjunaḥ pāñcajanyaṃ ca balavada dadhmau tāreṇa keśavaḥ rajasā dhavastapakṣmāntaḥ parasvinnavadanò bhṛśama tasya śaṅkhasya nādena dhanuṣò nisvanena ca niḥsattvāśa ca sa sattāśa ca kaṣitau petura tadā janāḥ taira vimuktò rathò reje vāyvīrita ivāmbudaḥ jayadrathasya gòptārasa tataḥ kaṣubdhāḥ sahānugāḥ te dṛṣṭvā sahasā pārthaṃ gòptāraḥ saindhavasya tu cakrura nādāna bahuvidhāna kampayantò vasuṃdharāma bāṇaśabdaravāṃśa cògrāna vimiśrāña śaṅkhanisvanaiḥ parāduścakrura mahātmānaḥ siṃhanāda ravāna api taṃ śarutvā ninadaṃ ghòraṃ tāvakānāṃ samutthitama paradadhmatusa tadā śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau tena śabdena mahatā pūriteyaṃ vasuṃdharā sa śailā sārṇava davīpā sa pātālā viśāṃ pate sa śabdò bharataśreṣṭha vayāpya sarvā diśò daśa paratisasvāna tatraiva kurupāṇḍavayòra bale tāvakā rathinasa tatra dṛṣṭvā kṛṣṇa dhanaṃjayau saṃrambhaṃ paramaṃ parāptāsa tavaramāṇā mahārathāḥ atha kṛṣṇau mahābhāgau tāvakā dṛśyadaṃśitau abhyadravanta saṃkruddhāsa tada adbhutama ivābhavata [sa] tāvakāsa tu samīkṣyaiva vṛṣṇyandhakakurūttamau parāga atvaraña jighāṃsantasa tathaiva vijayaḥ parāna suvarṇacitraira vaiyāghraiḥ savanavadbhira mahārathaiḥ dīpayantò diśaḥ sarvā javaladbhira iva pāvakaiḥ rukmapṛṣṭhaiśa ca duṣprekṣyaiḥ kārmukaiḥ pṛthivīpate kūjadbhira atulāna nādāna ròṣitaira uragaira iva bhūriśravāḥ śalaḥ karṇò vṛṣasenò jayadrathaḥ kṛpaśa ca madrarājaśa ca darauṇiśa ca rathināṃ varaḥ te pibanta ivākāśama aśvaira aṣṭau mahārathāḥ vayarājayana daśa diśò vaiyāghraira hemacandrakaiḥ te daṃśitāḥ susaṃrabdhā rathaira meghaughanisvanaiḥ samāvṛṇvana diśaḥ sarvāḥ pārthaṃ ca viśikhaiḥ śitaiḥ kaulūtakā hayāśa citrā vahantasa tāna mahārathāna vayaśòbhanta tadā śīghrā dīpayantò diśò daśa ājāneyaira mahāvegaira nānādeśasamutthitaiḥ pārvatīyaira nadījaiśa ca saindhavaiśa ca hayòttamaiḥ kuru yòdhavarā rājaṃsa tava putraṃ parīpsavaḥ dhanaṃjayarathaṃ śīghraṃ sarvataḥ samupādravana te paragṛhya mahāśaṅkhāna dadhmuḥ puruṣasattamāḥ pūrayantò divaṃ rājana pṛthivīṃ ca sa sāragāma tathaiva dadhmatuḥ śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau paravarau sarvabhūtānāṃ sarvaśaṅkhavarau bhuvi devadattaṃ ca kaunteyaḥ pāñcajanyaṃ ca keśavaḥ śabdasa tu devadattasya dhanaṃjaya samīritaḥ pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaśa caiva samāvṛṇòta tathaiva pāñcajanyò 'pi vāsudeva samīritaḥ sarvaśabdāna atikramya pūrayāma āsa ròdasī tasmiṃsa tathā vartamāne dāruṇe nādasaṃkule bhīrūṇāṃ tarāsajanane śūrāṇāṃ harṣavardhane paravāditāsu bherīṣu jharjhareṣva ānakeṣu ca mṛdaṅgeṣu ca rājendra vādyamāneṣva anekaśaḥ mahārathasamākhyāta duryòdhanahitaiṣiṇaḥ amṛṣyamāṇāsa taṃ śabdaṃ karuddhāḥ paramadhanvinaḥ nānādeśyā mahīpālāḥ savasainyaparirakṣiṇaḥ amarṣitā mahāśaṅkhāna dadhmura vīrā mahārathāḥ kṛte paratikariṣyantaḥ keśavasyārjunasya ca babhūva tava tata sainyaṃ śaṅkhaśabdasamīritama udvignarathanāgāśvama asvasthama iva cābhibhò tata parayuktama ivākāśaṃ śūraiḥ śaṅkhanināditama babhūva bhṛśama udvignaṃ nirghātaira iva nāditama sa śabdaḥ sumahāna rājana diśaḥ sarvā vayanādayata tarāsayāma āsa tata sainyaṃ yugānta iva saṃbhṛtaḥ tatò duryòdhanò 'ṣaṭau ca rājānasa te mahārathāḥ jayadrathasya rakṣārthaṃ pāṇḍavaṃ paryavārayana tatò darauṇisa tarisaptatyā vāsudevama atāḍayata arjunaṃ ca taribhira bhallaira dhavajama aśvāṃśa ca pañcabhiḥ tama arjunaḥ pṛṣatkānāṃ śataiḥ ṣaḍbhira atāḍayata atyarthama iva saṃkruddhaḥ paratividdhe janārdane karṇaṃ davādaśabhira viddhvā vṛṣasenaṃ taribhisa tathā śalyasya sa śaraṃ cāpaṃ muṣṭau ciccheda vīryavāna gṛhītvā dhanura anyata tu śalyò vivyādha pāṇḍavama bhūriśravāsa taribhira bāṇaira hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ karṇò davātriśatā caiva vṛṣasenaśa ca pañcabhiḥ jayadrathasa tarisaptatyā kṛpaśa ca daśabhiḥ śaraiḥ madrarājaśa ca daśabhira vivyadhuḥ phalgunaṃ raṇe tataḥ śarāṇāṃ ṣaṣṭyā tu darauṇiḥ pārthama avākirata vāsudevaṃ ca saptatyā punaḥ pārthaṃ ca pañcabhiḥ parahasaṃsa tu naravyāghraḥ śavetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ paratyavidhyata sa tāna sarvāna darśayana pāṇilāghavama karṇaṃ davādaśabhira viddhvā vṛṣasenaṃ taribhiḥ śaraiḥ śalyasya samare cāpaṃ muṣṭideśe nayakṛntata saumadattiṃ taribhira viddhvā śalyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ śitaira agniśikhākāraira darauṇiṃ vivyādha cāṣabhiḥ gautamaṃ pañcaviṃśatyā śaindhavaṃ ca śatena ha punara darauṇiṃ ca saptatyā śarāṇāṃ sò 'bhayatāḍayata bhūri śavarāsa tu saṃkruddhaḥ paratòdaṃ cicchide hareḥ arjunaṃ ca tarisaptatyā bāṇānāma ājaghāna ha tataḥ śaraśataisa tīkṣṇaisa tāna arīña śavetavāhanaḥ paratyaṣedhada darutaṃ karuddhò mahāvātò ghanāna iva [dhṛ] dhavajāna bahuvidhākārāna bharājamānāna atiśriyā pārthānāṃ māmakānāṃ ca tāna mamācakṣva saṃjaya [sa] dhavajāna bahuvidhākārāña śṛṇu teṣāṃ mahātmanāma rūpatò varṇataśa caiva nāmataśa ca nibòdha me teṣāṃ tu rathamuhyānāṃ ratheṣu vividhā dhavajāḥ paratyadṛśyanta rājendra javalitā iva pāvalāḥ kāñcanāḥ kāñcanāpīḍāḥ kāñcanasraga alaṃkṛtāḥ kāñcanānīva śṛṅgāṇi kāñcanasya mahāgireḥ te dhavajāḥ saṃvṛtāsa teṣāṃ patākābhiḥ samantataḥ nānāvarṇavirāgābhira vibabhuḥ sarvatòvṛtāḥ patākāśa ca tatasa tāsa tu śavasanena samīritāḥ nṛtyamānā vayadṛśyanta raṅgamadhye vilāsikāḥ indrāyudhasavarṇābhāḥ patākā bharatarṣabha dòdhūyamānā rathināṃ śòbhayanti mahārathāna sinha lāṅgūlama ugrāsyaṃ dhajaṃ vānaralakṣaṇama dhanaṃjayasya saṃgrāme paratyapaśyama bhairavama sa vānaravarò rājana patākābhira alaṃkṛtaḥ tarāsayāma āsa tata sainyama dhavajò gāṇḍīvadhanvanaḥ tathaiva siṃhalāṅgūlaṃ daròṇaputrasya bhārata dhavajāgraṃ samapaśyāma bālasūryasamaprabhama kāñcanaṃ pavanòddhūtaṃ śakradhvajasamaprabhama nandanaṃ kauravendrāṇāṃ darauṇera lakṣaṇama ucchritama hastikakṣyā punara haimī babhūvādhirathera dhavaje āhave khaṃ mahārāja dadṛśe pūrayanna iva patākī kāñcanasragvī dhavajaḥ karṇasya saṃyuge nṛtyatīva rathòpasthe śavasanena samīritaḥ ācāryasya ca pāṇḍūnāṃ barāhmaṇasya yaśasvinaḥ gòvṛṣò gautamasyāsīta kṛpasya supariṣkṛtaḥ sa tena bharājate rājana gòvṛṣeṇa mahārathaḥ taripuraghna rathò yadvada gòvṛṣeṇa virājate mayūrò vṛṣasenasya kāñcanò maṇiratnavāna vayāhariṣyanna ivātiṣṭhata senāgrama api śòbhayana tena tasya rathò bhāti mayūreṇa mahātmanaḥ yathā sathandasya rājendra mayūreṇa virājatā madrarājasya śalyasya dhavajāgre 'ganiśikhāma iva sauvarṇīṃ paratipaśyāma sītāma apratimāṃ śubhāma sā sītā bharājate tasya rathama āsthāya māriṣa sarvabījavirūḍheva yathā sītā śariyā vṛtā varāhaḥ sindhurājasya rājatò 'bhivirājate dhavajāgre 'lòhitārkābhò hemajālapariṣkṛtaḥ śuśubhe ketunā tena rājatena jayadrathaḥ yathā devāsure yuddhe purā pūṣā sama śòbhate saumadatteḥ punara yūpò yajñaśīlasya dhīmataḥ dhavajaḥ sūrya ivābhāti sòmaśa cātra paradṛśyate sa yūpaḥ kāñcanò rājana saumadattera virājate rājasūye makhaśreṣṭhe yathā yūpaḥ samucchritaḥ śalasya tu mahārāja rājatò daviradò mahāna ketuḥ kāñcanacitrāṅgaira mayūraira upaśòbhitaḥ sa ketuḥ śòbhayāma āsa sainyaṃ te bharatarṣabha yathā śavetò mahānāgò devarājacamūṃ tathā nāgò maṇimayò rājñò dhavajaḥ kanakasaṃvṛtaḥ kiṅkiṇīśatasaṃhrādò bharājaṃśa citre rathòttame vayabhrājata bhṛśaṃ rājana putrasa tava viśāṃ pate dhavajena mahatā saṃkhye kurūṇāma ṛṣabhasa tadā navaite tava vāhinyāma ucchritāḥ paramadhvajāḥ vayadīpayaṃsa te pṛtanāṃ yugāntādityasaṃnibhāḥ daśamasa tava arjunasyāsīda eka eva mahākapiḥ adīpyatārjunò yena himavāna iva vahninā tataśa citrāṇi śubhrāṇi sumahānti mahārathāḥ kārmukāṇya ādadusa tūrṇama arjunārthe paraṃtapāḥ tathaiva dhanura āyacchata pārthaḥ śatruvināśanaḥ gāṇḍīvaṃ divyakarmā tada rājana durmantrite tava tavāparādhāda dhi narā nihatā bahudhā yudhi nānādigbhyaḥ samāhūtāḥ sahayāḥ sa rathadvipāḥ teṣāma āsīda vayatikṣepò garjatāma itaretarama duryòdhanamukhānāṃ ca pāṇḍūnāma ṛṣabhasya ca tatrādbhutaṃ paraṃ cakrje kaunteyaḥ kṛṣṇasārathiḥ yada ekò bahubhiḥ sārdhaṃ samāgacchada abhītavata aśòbhata mahābāhura gāṇḍīvaṃ vikṣipana dhanuḥ jigīṣusa tāna naravyāghrāña jighāṃsuśa ca jayadrathama tatrārjunò mahārāja śaraira muktaiḥ sahasraśaḥ adṛśyāna akaròda yòdhāṃsa tāvakāña śatrutāpanaḥ tatasa te 'pi naravyāghrāḥ pārthaṃ sarve mahārathāḥ adṛśyaṃ samare cakruḥ sāyakaughaiḥ samantataḥ saṃvṛte narasiṃhaisa taiḥ kurūṇāma ṛṣabhe 'rajune mahāna āsīta samuddhūtasa tasya sainyasya nisvanaḥ [dhṛ] arjune saidhavaṃ parāpte bhāradvājena saṃvṛtāḥ pāñcālāḥ kurubhiḥ sārdhaṃ kima akurvata saṃjaya [sa] aparāhṇe mahārāja saṃgrāme lòmaharṣaṇe pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca daròṇe dayūtama avartata pāñcālā hi jighāṃsantò daròṇaṃ saṃhṛṣṭacetasaḥ abhyavarṣanta garjantaḥ śaravarṣāṇi māriṣa tataḥ sutumulasa teṣāṃ saṃgrāmò 'vartatādbhutaḥ pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca ghòrò devāsuròpamaḥ sarve daròṇa rathaṃ parāpya pāñcālāḥ paṇḍavaiḥ saha tada anīkaṃ bibhitsantò mahāstrāṇi vayadarśayana daròṇasya rathaparyantaṃ rathinò rathama āsthitāḥ kampayantò 'bhayavartanta vegama āsthāya madhyamama tama abhyagāda bṛhata kaṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ paravapana niśitāna bāṇāna mahendrāśanisaṃnibhāna taṃ tu paratyudiyāca chīghraṃ kaṣemadhūrtira mahāyaśāḥ vimuñcana niśitāna bāṇāña śataśò 'tha sahasraśaḥ dhṛṣṭaketuśa ca cedīnāma ṛṣabhò 'tibalòditaḥ tavaritò 'bhayadravada daròṇaṃ mahendra iva śambarama tama āpatantaṃ sahasā vayāditāsyama ivāntakama vīra dhanvā maheṣvāsasa tavaramāṇaḥ samabhyayāta yudhiṣṭhiraṃ mahārāja jigīṣuṃ samavasthitama sahānīkaṃ tatò daròṇò nayavārayata vīryavāna nakulaṃ kuśalaṃ yuddhe parākrāntaṃ parākramī abhyagacchata samāyāntaṃ vikarṇasa te sutaḥ parabhò sahadevaṃ tathāyāntaṃ durmukhaḥ śatrukarśanaḥ śanaira anekasāhasraiḥ samavākirada āśugaiḥ sātyakiṃ tu naravyāghraṃ vayāghradattasa tava avārayata śaraiḥ suniśitaisa tīkṣṇaiḥ kampayana vai muhura muhuḥ daraupadeyāna naravyāghrāna muñcataḥ sāyakòttamāna saṃrabdhāna rathināṃ śareṣṭhāna saumadattira avārayata bhīmasenaṃ tathā karuddhaṃ bhīmarūpò bhayānakama paratyavārayada āyāntama ārṣyaśṛṅgira mahārathaḥ tayòḥ samabhavada yuddhaṃ nararākṣasayòra mṛdhe yādṛga eva purāvṛttaṃ rāmarāvaṇayòra nṛpa tatò yudhiṣṭhirò daròṇaṃ navatyā nataparvaṇāma ājaghne bharataśreṣṭha sarvamarmasu bhārata taṃ daròṇaḥ pañcaviṃśatyā nijaghāna satanāntare ròṣitò bharataśreṣṭha kaunteyena yaśasvinā bhūya eva tu viṃśatyā sāyakānāṃ samācinòta sāśvasūta dhavajaṃ daròṇaḥ paśyatāṃ sarvadhanvināma tāña śarāna daròṇa muktāṃsa tu śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ avārayata dharmātmā darśayana pāṇilāghavama tatò daròṇò bhṛśaṃ karuddhò dharmarājasya saṃyuge ciccheda sahasā dhanvī dhanusa tasya mahātmanaḥ athainaṃ chinnadhanvānaṃ tavaramāṇò mahārathaḥ śaraira anekasāhasraiḥ purayāma āsa sarvataḥ adṛśyaṃ dṛśyarājānaṃ bhāradvājasya sāyakaiḥ sarvabhūtānya amanyanta hatama eva yudhiṣṭhirama ke cica cainama amanyanta tathā vai vimukhīkṛtama hṛtò rājeti rājendra barāhmaṇena yaśasvinā sa kṛcchraṃ paramaṃ parāptò dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ tayaktvā tata kārmukaṃ chinnaṃ bhāradvājena saṃyuge ādade 'nayada dhanura divyaṃ bhāraghnaṃ vegavattarama tatasa tāna sāyakāna sarvāna daròṇa muktāna sahasraśaḥ ciccheda samare vīrasa tada adbhutama ivābhavata chittvā ca tāña śarāna rājā karòdhasaṃraktalòcanaḥ śaktiṃ jagrāha samare girīṇāma api dāraṇīma savarṇadaṇḍāṃ mahāghòrāma aṣṭaghaṇṭāṃ bhayāvahāma samutkṣipya ca tāṃ hṛṣṭò nanāda balavada balī nādena sarvabhūtāni tarāsayanna iva bhārata śaktiṃ samudyatāṃ dṛṣṭvā dharmarājena saṃyuge savasti daròṇāya sahasā sarvabhūtānya athābruvana sā rājabhuja nirmuktā nirmuktaraga saṃnibhā parajvālayantī gaganaṃ diśaśa ca vidiśasa tathā daròṇāntikama anuprāptā dīptāsyā pannagī yathā tāma āpatantīṃ sahasā parekṣya daròṇò viśāṃ pate parāduścakre tatò barāhmama astrama astravidāṃ varaḥ tada astraṃ bhasmasāta kṛtvā tāṃ śaktiṃ ghòradarśanāma jagāma sayandanaṃ tūrṇaṃ pāṇḍavasya yaśasvinaḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā daròṇāstraṃ tata samudyatama aśāmayana mahāprājñò barahmāstreṇaiva bhārata vivyādha ca raṇe daròṇaṃ pañcabhira nataparvabhiḥ kaṣurapreṇa ca tīkṣṇena cicchedāsya mahada dhanuḥ tada apāsya dhanuśa chinnaṃ daròṇaḥ kaṣatriya mardanaḥ gadāṃ cikṣepa sahasā dharmaputrāya māriṣa tāma āpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ gadāma evāgrahīta karuddhaśa cikṣepa ca paraṃtapaḥ te gade sahasā mukte samāsādya parasparama saṃgharṣāta pāvakaṃ muktvā sameyātāṃ mahītale tatò daròṇò bhṛśaṃ karuddhò dharmarājasya māriṣa caturbhira niśitaisa tīkṣṇaira hayāña jaghne śaròttamaiḥ dhanuśa caikena bāṇena cicchedendra dhavajòpamama ketuma ekena ciccheda pāṇḍavaṃ cārdayata taribhiḥ hayāśvata tu rathāta tūrṇama avaplutya yudhiṣṭhiraḥ tasthāva ūrdhvabhujò rājā vayāyudhò bharatarṣabha virathaṃ taṃ samālòkya vayāyudhaṃ ca viśeṣataḥ daròṇò vayamòhayaca chatrūna sarvasainyāni cābhibhò muñcanna iṣugaṇāṃsa tīkṣṇā~la laghuhastò dṛḍhavrataḥ abhidudrāva rājānaṃ siṃhò mṛgama ivòlbaṇaḥ tama abhidrutama ālòkya daròṇenāmitra ghātinā hāheti sahasā śabdaḥ pāṇḍūnāṃ samajāyata hṛtò rājā hṛtò rājā bhāradvājena māriṣa itya āsīta sumahāña śabdaḥ pāṇḍusainyasya sarvataḥ tatasa tavaritama āruhya sahadeva rathaṃ nṛpaḥ apāyāja javanaira aśvaiḥ kuntīputrò yudhiṣṭhiraḥ [sa] bṛhata kaṣatrama athāyāntaṃ kekayaṃ dṛḍhavikramama kaṣemadhūrtira mahārāja vivyādhòrasi mārgaṇaiḥ bṛhata kaṣatrasa tu taṃ rājā navatyā nataparvaṇāma ājaghne tavaritò yuddhe daròṇānīka bibhitsayā kaṣemadhūrtisa tu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ dhanuśa ciccheda bhallena pītena niśitena ca athainaṃ chinnadhanvānaṃ śareṇa nataparvaṇā vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ paravaraṃ sarvadhanvināma athānyada dhanura ādāya bṛhata kaṣatrò hasanna iva vayaśva sūta dhavajaṃ cakre kaṣemadhūrtiṃ mahārathama tatò 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca jahāra nṛpateḥ kāyāca chirò javalitakuṇḍalama ta chinnaṃ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajama sa kirīṭaṃ mahīṃ parāpya babhau jayòtira ivāmbarāta taṃ nihatya raṇe hṛṣṭò bṛhata kaṣatrò mahārathaḥ sahasābhyapatata sainyaṃ tāvakaṃ pārtha kāraṇāta dhṛṣṭaketuma athāyāntaṃ daròṇa hetòḥ parākramī vīra dhanvā maheṣvāsò vārayāma āsa bhārata tau parasparama āsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinau śaraira anekasāhasraira anyònyama abhijaghnatuḥ tāva ubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparama mahāvane tīvramadau vāraṇāva iva yūthapau girigahvarama āsādya śārdūlāva iva ròṣitau yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā tada yuddhama āsīta tumulaṃ parekṣaṇīyaṃ viśāṃ pate siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayādbhuta darśanama vīra dhanvā tataḥ karuddhò dhṛṣṭaketòḥ śarāsanama davidhā ciccheda bhallena parahasanna iva bhārata tada utsṛjya dhanuśa chinnaṃ cedirājò mahārathaḥ śaktiṃ jagrāha vipulāṃ rukmadaṇḍāma ayasmayīma tāṃ tu śaktiṃ mahāvīryāṃ dòrbhyāma āyamya bhārata cikṣepa sahasā yattò vīra dhanva rathaṃ parati sa tayā vīra ghātinyā śaktyā tava abhihatò bhṛśama nirbhinnahṛdayasa tūrṇaṃ nipapāta rathāna mahīma tasmina vinihate śūre tarigartānāṃ mahārathe balaṃ te 'bhajyata vibhò pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṃ sāyakāna durmukhò 'kaṣipata nanāda ca mahānādaṃ tarjayana pāṇḍavaṃ raṇe madreyasa tu tataḥ karuddhò durmukhaṃ daśabhiḥ śaraiḥ bharātā bharātarama āyāntaṃ vivyādha parahasanna iva taṃ raṇe rabhasaṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ mahābalama durmukhò navabhira bāṇaisa tāḍayāma āsa bhārata durmukhasya tu bhallena chitvā ketuṃ mahābalaḥ jaghāna caturò vāhāṃśa caturbhira niśitaiḥ śaraiḥ athāpareṇa bhallena pītena niśitena ca ciccheda sāratheḥ kāyāca chirò javalitakuṇḍalama kaṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahada dhanuḥ sahadevò raṇe chittvā taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ hatāśvaṃ tu rathaṃ tayaktvā durmukhò vimanāsa tadā āruròha rathaṃ rājana niramitrasya bhārata sahadevasa tataḥ karuddhò niramitraṃ mahāhave jaghāna pṛtanā madhye bhallena paravīrahā sa papāta rathòpasthana niramitrò janeśvaraḥ tarigartarājasya sutò vayathayaṃsa tava vāhinīma taṃ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevò vayaròcata yathā dāśarathī rāmaḥ kharaṃ hatvā mahābalama hāhākārò mahāna āsīta tarigartānāṃ janeśvara rājaputraṃ hataṃ dṛṣṭvā niramitraṃ mahābalama nakulasa te sutaṃ rājana vikarṇaṃ pṛthulòcanama muhūrtāja jitavāna saṃkhye tada adbhutama ivābhavata sātyakiṃ vayāghradattasa tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ cakre 'dṛśyaṃ sāśvasūtaṃ sa dhavajaṃ pṛtanāntare tāna nivārya śarāña śūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavata sāśvasūta dhavajaṃ bāṇaira vayāghradattama apātayata kumāre nihate tasmina magadhasya sute parabhò māgadhāḥ sarvatò yattā yuyudhānama upādravana visṛjantaḥ śarāṃśa caiva tòmarāṃśa ca sahasraśaḥ bhiṇḍipālāṃsa tathā parāsāna mudgarāna musalāna api ayòdhayana raṇe śūrāḥ sātvataṃ yuddhadurmadama tāṃsa tu sarvāna sabalavāna sātyaktira yuddhadurmadaḥ nātikṛcchrāda dhasanna eva vijigye puruṣarṣabha māgadhana daravatò dṛṣṭvā hataśeṣāna samantataḥ balaṃ te 'bhajyata vibhò yuyudhāna śarārditama nāśayitvā raṇe sainyaṃ tavadīyaṃ mādhavòttamaḥ vidhunvānò dhanuḥśreṣṭhaṃ vayabhrājata mahāyaśāḥ bhajyamānaṃ balaṃ rājana sātvatena mahātmanā nābhyavartata yuddhāya tarāsitaṃ dīrghabāhunā tatò daròṇò bhṛśaṃ karuddhaḥ sahasòdvṛtya cakṣuṣī sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ savayama evābhidudruve [sa] daraupadeyāna maheṣvāsāna saumadattira mahāyaśāḥ ekaikaṃ pañcabhira viddhvā punara vivyādha saptabhiḥ te pīḍitā bhṛśaṃ tena raudreṇa sahasā vibhò paramūḍhā naiva vividura mṛdhe kṛtyaṃ sama kiṃ cana nākulisa tu śatānīkaḥ saumadattiṃ nararṣabhama davābhyāṃ viddhvānadada dhṛṣṭaḥ śarābhyāṃ śatrutāpanaḥ tathetare raṇe yattasa taribhisa taribhira ajihmagaiḥ vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ saumadattima amarṣaṇama sa tāna parati mahārāja cikṣipe pañca sāyakāna ekaikaṃ hṛdi cājaghne ekaikena mahāyaśāḥ tatasa te bharātaraḥ pañca śaraira viddhā mahātmanā parivārya rathaira vīraiṃ vivyadhuḥ sāyakaira bhṛśama ārjunisa tu hayāṃsa tasya caturbhira niśitaiḥ śaraiḥ pareṣayāma āsa saṃkruddhò yamasya sadanaṃ parati bhaimasenira dhanuśa chittvā saumadattera mahātmanaḥ nanāda balavana nādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ yaudhiṣṭhirò dhavajaṃ tasya chittvā bhūmāva apātayata nākuliśa cāśvayantāramaṃ rathanīḍāda apāharata sāhadevisa tu taṃ jañātvā bharātṛbhira vimukhīkṛtama kaṣurapreṇa śirò rājana nicakarta mahāmanāḥ tacchirò nayapatada bhūmau tapanīyavibhūṣitama bharājayantaṃ raṇòddeśaṃ bālasūryasamaprabhama saumadatteḥ śirò dṛṣṭvā nipatata tana mahātmanaḥ vitrastāsa tāvakā rājana paradudruvura anekadhā alambusasa tu samare bhīmasenaṃ mahābalama yòdhayāma āsa saṃkruddhò lakṣmaṇaṃ rāvaṇira yathā saṃprayuddhau raṇe dṛṣṭvā tāva ubhau nararākṣasau vismayaḥ sarvabhūtānāṃ paraharṣaśa cābhavata tadā ārṣyaśṛṅgiṃ tatò bhīmò navabhira niśitaiḥ śaraiḥ vivyādha parahasana rājana rākṣasendrama amarṣaṇama tada rakṣaḥ samare viddhaṃ kṛtvā nādaṃ bhayāvahama abhyadravata tatò bhīmaṃ ye ca tasya padānugāḥ sa bhīmaṃ pañcabhira viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ bhīmānugāña jaghānāśu rathāṃsa tariṃśada ariṃdamaḥ punaśa catuḥśatāna hatvā bhīmaṃ vivyādha patriṇā sò 'tividdhasa tadā bhīmò rākṣasena mahābalaḥ niṣasāda rathòpasthe mūrchayābhipariplutaḥ paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ mārutiḥ karòdhamūrchitaḥ vikṛṣya kārmukaṃ ghòraṃ bhārasādhanama uttamama alambusaṃ śaraisa tīkṣṇaira ardayāma āsa sarvataḥ sa viddhò bahubhira bāṇaira nīlāñjanacayòpamaḥ śuśubhe sarvatò rājana paradīpta iva kiṃśukaḥ sa vadhyamānaḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ samarana bharātṛvadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā ghòraṃ rūpama athò kṛtvā bhīmasenama abhāṣata tiṣṭhedānīṃ raṇe pārtha paśya me 'daya parākramama bakò nāma sudurbuddhe rākṣasa paravarò balī paròkṣaṃ mama tadvṛttaṃ yada bharātā me hatasa tavayā evama uktvā tatò bhīmama antardhānagatasa tadā mahātā śaravarṣeṇa bhṛśaṃ taṃ samavākirata bhīmasa tu samare rājanna adṛśye rākṣase tadā ākāśaṃ pūrayāma āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ sa vadhyamānò bhīmena nimeṣāda rathama āsthitaḥ jagāma dharaṇīṃ kaṣudraḥ khaṃ caiva sahasāgamata uccāvacāni rūpāṇi cakāra subahūni ca uccāvacāsa tathā vācò vayājahāra samantataḥ tena pāṇḍavasainyānāṃ mṛditā yudhi vāraṇāḥ hayāśa ca bahavò rājana pattayaśa ca tathā punaḥ rathebhyò rathinaḥ petusa tasya nunnāḥ sama sāyakaiḥ śòṇitòdāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulāma chatrahaṃsāṃ kardaminīṃ bāhupannaga saṃkulāma nadīṃ paravartayāma āsa rakṣògaṇasamākulāma vahantīṃ bahudhā rājaṃśa cedipāñcālasṛñjayāna taṃ tathā samare rājana vicarantama abhītavata pāṇḍavā bhṛśasaṃvignāḥ parāpaśyaṃsa tatsya vikramama tāvakānāṃ tu sainyānāṃ paraharṣaḥ samajāyata vāditraninadaśa cògraḥ sumahā~la lòmaharṣaṇaḥ taṃ śarutvā ninadaṃghòraṃ tava sainyasya pāṇḍavaḥ nāmṛṣyata yathā nāgasa talaśabdaṃ samīritama tataḥ karòdhābhitāmrākṣò nirdahanna iva pāvakaḥ saṃdadhe tavāṣṭrama astraṃ sa savayaṃ tavaṣṭeva māriṣa tataḥ śarasahasrāṇi parādurāsana samantataḥ taiḥ śaraisa tava sainyasya vidrāvaḥ sumahāna abhūta tada astraṃ pareṣitaṃ tena bhīmasenena saṃyuge rākṣasasya mahāmāyāṃ hatvā rākṣasama ārdayata sa vadhyamānò bahudhā bhīmasenena rākṣasaḥ saṃtyajya saṃyuge bhīmaṃ daròṇānīkama upādravata tasmiṃsa tu nirjite rājana rākṣasendre mahātmanā anādayana siṃhanādaiḥ pāṇḍavāḥ sarvatòdiśama apūjayana mārutiṃca saṃhṛṣṭāsa te mahābalama parahrādaṃ samare jitvā yathā śakraṃ marudgaṇāḥ [sa] alambusaṃ tathā yuddhe vicarantama abhītavata haiḍimbaḥ parayayau tūrṇaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ tayòḥ paratibhayaṃ yuddhama āsīda rākṣasasiṃhayòḥ kurvatòra vividhā māyāḥ śakraśambarayòra iva alambusò bhṛśaṃ karuddhò ghaṭòtkacama atāḍayata ghaṭòtkacasa tu viṃśatyā nārācānāṃ satanāntare alambusama athò viddhvā siṃhā vada vayanadana muhuḥ tathaivālambusò rājana haiḍimbaṃ yuddhadurmadama viddhvā viddhvānadada dhṛṣṭaḥ pūrayana khaṃ samantataḥ tathā tau bhṛśasaṃkruddhau rākṣasendrau mahābalau nirviśeṣama ayudhyetāṃ māyābhira itaretarama māyā śatasṛjau dṛptau mòhayantau parasparama māyāyuddhe sukuśalau māyāyuddhama ayudhyatāma yāṃ yāṃ ghaṭòtkacò yuddhe māyāṃ darśayate nṛpa tāṃ tāma alambusò rājana māyayaiva nijaghnivāna taṃ tathā yudhyamānaṃ tu māyāyuddhaviśāradama alambusaṃ rākṣasendraṃ dṛṣṭvākrudhyanta pāṇḍavāḥ ta enaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ sarvataḥ paravarā rathaiḥ abhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenādayò nṛpa ta enaṃ kòṣṭhakī kṛtyarathavaṃśena māriṣa sarvatò vayakirana bāṇaira ulkābhira iva kuñjarama sa teṣāma astravegaṃ taṃ paratihatyāstra māyayā tasmāda rathavrajāna muktò vanadāhāda iva davipaḥ sa visphārya dhanura ghòrama indrāśanisamasvanama mārutiṃ pañcaviṃśatyā bhaimaseniṃ ca pañcabhiḥ yudhiṣṭhiraṃ taribhira viddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ nakulaṃ ca tarisaptatyā darupadeyāṃśa ca māriṣa pañcabhiḥ pañcabhira viddhvā ghòraṃ nādaṃ nanāda ha taṃ bhīmasenò navabhiḥ sahadevaśa ca pañcabhiḥ yudhiṣṭhiraḥ śatenaiva rākṣasaṃ paratyavidhyata nakulaśa ca catuḥṣaṣṭyā daraupadeyāsa taribhisa taribhiḥ haiḍimbò rākṣasaṃ viddhvā yuddhe pañcāśatā śaraiḥ punara vivyādha saptatyā nanāda ca mahābalaḥ sò'atividdhò maheṣvāsaḥ sarvatasa taira mahārathaiḥ parativivyādha tāna sarvāna pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ taṃ karuddhaṃ rākṣasaṃ yuddhe paratikruddhasa tu rākṣasaḥ haiḍimbò bharataśreṣṭha śaraira vivyādha saptabhiḥ sò tividdhò balavatā rākṣasendrò mahābalaḥ vayasṛjata sāyakāṃsa tūrṇaṃ savarṇapuṅkhāña śilāśitāna te śarā nataparvāṇò viviśū rākṣasaṃ tadā ruṣitāḥ pannagā yadvada girima ugrā mahābalāḥ tatasa te pāṇḍavā rājana samantāna niśitāña śarāna pareṣayāma āsura udvignā haiḍimbaśa ca ghaṭòtkacaḥ sa vadhyamānaḥ samare pāḍavaira jitakāśibhiḥ dagdhādrikūṭaśṛṅgābhaṃ bhinnāñjanacayòpamama samutkṣipya ca bāhubhyāma āvidhya ca punaḥ punaḥ niṣpipeṣa kaṣitau kaṣipraṃ pūrṇakumbhama ivāśmani balalāghava saṃpannaḥ saṃpannò virameṇa ca bhaimasenī raṇe karuddha sarvasainyānya abhīṣayata sa visphuṭita sarvāṅgaśa cūrṇitāsthi vibhūṣaṇaḥ ghaṭòtkacena vīreṇa hataḥ sālakaṭaṅkaṭaha tataḥ sumanasaḥ pārthā hate tasmina niśācare cukruśuḥ siṃhanādāṃśa ca vāsāṃsya ādudhuvuśa ca ha tāvakāśa ca hataṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ mahābalama alambusaṃ bhīmarūpaṃ viśīrṇama iva parvatama hāhākārama akurvanta sainyāni bharatarṣabha janāśa ca tada dadṛśire rakṣaḥ kautūhalānvitāḥ yadṛcchayā nipatitaṃ bhūmāva aṅgārakaṃ yathā ghaṭòtkacasa tu tada dhatvā rakṣòbalavatāṃ varama mumòca balavana nādaṃ balaṃ hatveva vāsavaḥ sa pūjyamānaḥ pitṛbhiḥ sa bānhavaira; ghaṭòtkacaḥ karṇami duṣkare kṛte ripuṃ nihatyābhinananda vai tadā; alambusaṃ pakvama alambusaṃ yathā tatò ninādaḥ sumahāna samutthitaḥ; sa śaṅkhanānāvidha bāṇaghòṣavāna niśamya taṃ paratyanadaṃsa tu kauravāsa; tatò dhavanira bhuvanama athāspṛśada bhṛśama [dhṛ] bhāradvājaṃ katheṃ yuddhe yuyudhānò 'bhayavārayata saṃjayācakṣva tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me [sa] śṛṇu rājana mahāprājña saṃgrāmaṃ lòmaharṣaṇama daròṇasya pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yuyudhāna purògamaiḥ vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānena māriṣa abhyadravata savayaṃ daròṇaḥ sātyakiṃ satyavikramama tama āpatantaṃ sahasā bhāradvājaṃ mahārathama sātyakiḥ pañcaviṃśatyā kaṣudrakāṇāṃ samārpayata daròṇò 'pi yudhi vikrāntò yuyudhānaṃ samāhitaḥ avidhyata pañcabhisa tūrṇaṃhema puṅkhaiḥ śilāśitaiḥ te varma bhittvā sudṛḍhaṃ daviṣata piśita bhòjanāḥ abhyagura dharaṇīṃ rājaña śavasanta iva pannagāḥ dīrghabāhura abhikruddhasa tòttrārdita iva davipaḥ daròṇaṃ pañcāśatāvidhyana nārācaira agnisaṃnibhaiḥ bhāradvājò raṇe viddhò yuyudhānena sa tavarama sātyakiṃ bahubhira bāṇaira yatamānama avidhyata tataḥ karuddhò maheṣvāsò bhūya eva mahābalaḥ sātvataṃ pīḍayāma āsa śatena nataparvaṇā sa vadhyamānaḥ samare bhāradvājena sātyakiḥ nābhyapadyata kartavyaṃ kiṃ cida eva viśāṃ pate viṣaṇṇavadanaśa cāpi yuyudhānò 'bhavana nṛpa bhāradvājaṃ raṇe dṛṣṭvā visṛjantaṃ śitāña śarāna taṃ tu saṃprekṣya te putrāḥ sainikāśa ca viśāṃ pate parahṛṣṭamanasò bhūtvā siṃhavada vayanadana muhuḥ taṃ śarutvā ninadaṃ ghòraṃ pīḍyamānaṃ ca mādhavama yudhiṣṭirò 'baravīda rājana sarvasainyāni bhārata eṣa vṛṣṇivarò vīraḥ sātyakiḥ satyakarmakṛta garasyate yudhi vīreṇa bhānumāna iva rāhuṇā abhidravata gacchadhvaṃ sātyakira yatra yudhyate dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyama idama āha janādhipa abhidrava darutaṃ daròṇaṃ kiṃ nu tiṣṭhasi pārṣata na paśyasi bhayaṃ ghòraṃ daròṇāna naḥ samupasthitama asau daròṇò maheṣvāsò yuyudhānena saṃyuge karīḍate sūtrabaddhena pakṣiṇā bālakò yathā tatraiva sarve gacchantu bhīmasenamukhā rathāḥ tavayaiva sahitā yattā yuyudhāna rathaṃ parati pṛṣṭhatò 'nugamiṣyāmi tavāma ahaṃ saha sainikaḥ sātyakiṃ mòkṣayasvādya yama daṃṣṭrāntaraṃ gatama evama uktvā tatò rājā sarvasainyena pāṇḍavaḥ abhyadravada raṇe daròṇaṃ yuyudhānasya kāraṇāta tatrārāvò mahāna āsīda daròṇama ekaṃ yuyutsatāma pāṇḍavānāṃ ca bhadraṃ te sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ te sametya naravyāghrā bhāradvājaṃ mahārathama abhyavarṣaña śaraisa tīkṣṇaiḥ kaṅkabarhiṇa vājitaḥ samayanna eva tu tāna vīrāna daròṇaḥ paratyagrahīta savayama atithīna āgatāna yadvata salilenāsanena ca tarpitāsa te śaraisa tasya bhāradvājasya dhanvinaḥ ātitheya gṛhaṃ parāpya nṛpate 'tithayò yathā bhāradvājaṃ ca te sarve na śekuḥ parativīkṣituma madhyaṃ dinama anuprāptaṃ sahasrāṃśuma iva parabhò tāṃsa tu sarvāna maheṣvāsāna daròṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ atāpayaca charavrātaira gabhastibhira ivāṃśumāna vadhyamānā raṇe rājana pāṇḍavāḥ sṛñjayāsa tathā tarātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva davipāḥ daròṇasya ca vayadṛśyanta visarpantò mahāśarāḥ ghabhastaya ivārkasya paratapantaḥ samantataḥ tasmina daròṇena nihatāḥ pāñcālāḥ pañcaviṃśatiḥ mahārathasamākhyātā dhṛṣṭadyumnasya saṃmatāḥ pāṇḍūnāṃ sarvasainyeṣu pāñcālānāṃ tathaiva ca daròṇaṃ sama dadṛśuḥ śūraṃ vinighnantaṃ varāna varāna kekayānāṃ śataṃ hatvā vidrāvya ca samantataḥ daròṇasa tasthau mahārāja vayāditāsya ivāntakaḥ pāñcālāna sṛñjayāna matsyāna kekayāna pāṇḍavāna api daròṇò 'jayana mahābāhuḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ teṣāṃ samabhavaca chabdò vadhyatāṃ daròṇa sāyakaiḥ vanaukasāma ivāraṇye dahyatāṃ dhūmaketunā tatra devāḥ sa gandharvāḥ pitaraśa cābruvana nṛpa ete daravanti pāñcālāḥ pāṇḍavāśa ca sa sainikāḥ taṃ tathā samare daròṇaṃ nighnantaṃ sòmakāna raṇe na cāpya abhiyayuḥ ke cida apare naiva vivyadhuḥ vartamāne tathā raudre tasmina vīravarakṣaye aśṛṇòta sahasā pārthaḥ pāñcajanyasya nisvanama pūritò vāsudevena śaṅkharāṭa savanate bhṛśama yudhyamāneṣu vīreṣu saindhavasyābhirakṣiṣu nadatsu dhārtarāṣṭreṣu vijayasya rathaṃ parati gāṇḍīvasya ca nirghòṣe vipranaṣṭe samantataḥ kaśmalābhihatò rājā cintayāma āsa pāṇḍavaḥ na nūnaṃ savasti pārthasya yathā nadati śaṅkharāṭa kauravāśa ca yathā hṛṣṭā vinadanti muhura muhuḥ evaṃ saṃcintayitvā tu vayākulenāntara ātmanā ajātaśatruḥ kaunteyaḥ sātvataṃ paratyabhāṣata bāṣpagadgadayā vācā muhyamānò muhura muhuḥ kṛtyasyānantarāpekṣī śaineyaṃ śinipuṃgavama yaḥ sa dharmaḥ purā dṛṣṭaḥ sadbhiḥ śaineya śāśvataḥ sāmparāye suhṛta kṛtye tasya kālò 'yama āgataḥ sarveṣva api ca yòdheṣu cintayaña śinipuṃgava tavattaḥ suhṛttamaṃ kaṃ cina nābhijānāmi sātyake yò hi parītamanā nityaṃ yaśa ca nityama anuvrataḥ sa kārye sāmparāye tu niyòjya iti me matiḥ yathā ca keśavò nityaṃ pāṇḍavānāṃ parāyaṇama tathā tavama api vārṣṇeya kṛṣṇa tulyaparākramaḥ sò 'haṃ bhāraṃ samādhāsye tavayi taṃ vòḍhuma arhasi abhiprāyaṃ ca me nityaṃ na vṛthā kartuma arhasi sa tavaṃ bharātura vayasyasya guròra api ca saṃyuge kuru kṛcchrasahāyārthama arjunasya nararṣabha tavaṃ hi satyavrataḥ śūrò mitrāṇāma abhayaṃkaraḥ lòke vikhyāyase vīrakarmabhiḥ satyavāga iti yò hi śaineya mitrārthe yudhyamānasa tayajeta tanuma pṛthivīṃ vā davijātibhyò yò dadyāta samama eva tata śarutāśa ca bahavò 'samābhī rājānò ye divaṃ gatāḥ dattvemāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ barāhmaṇebhyò yathāvidhi evaṃ tavāma api dharmātmana parayāce 'haṃ kṛtāñjaliḥ pṛthivī dānatulyaṃ sayāda adhikaṃ vā phalaṃ vibhò eka eva sadā kṛṣṇò mitrāṇāma abhayaṃkaraḥ raṇe saṃtyajati parāṇāna davitīyasa tavaṃ ca sātyake vikrāntasya ca vīrasya yuddhe parārthayate yaśaḥ śūra eva sahāyaḥ sayāna netaraḥ parākṛtò janaḥ īdṛśe tu parāmarde vartamānasya mādhava tavadanyò hi raṇe gòptā vijayasya na vidyate śalāghanna eva hi karmāṇi śataśasa tava pāṇḍavaḥ mama saṃjanayana harṣaṃ punaḥ punara akīrtayata laghva astraśa citrayòdhī ca tathā laghuparākramaḥ parājñaḥ sarvāstravica chūrò muhyate na ca saṃyuge mahāskandhò mahòraskò mahābāhura mahādhanuḥ mahābalò mahāvīryaḥ sa mahātmā mahārathaḥ śiṣyò mama sakhā caiva pariyò 'sayāhaṃ pariyaśa ca me yuyudhānaḥ sahāyò me paramathiṣyati kauravāna asmadarthaṃ ca rājendra saṃnahyeda yadi keśavaḥ rāmò vāpya aniruddhò vā paradyumnò vā mahārathaḥ gadò vā sāraṇò vāpi sāmbò vā saha vṛṣṇibhiḥ sahāyārthaṃ mahārāja saṃgrāmòttama mūrdhani tathāpya ahaṃ naravyāghraṃ śaineyaṃ satyavikramama sāhāyye viniyòkṣyāmi nāsina me 'nayò hi tata samaḥ iti davaitavane tāta māma uvāca dhanaṃjayaḥ paròkṣaṃ tavada guṇāṃsa tathyāna kathayanna ārya saṃsadi tasya tavama evaṃ saṃkalpaṃ na vṛthā kartuma arhasi dhanaṃjayasya vārṣṇeya mama bhīmasya còbhayòḥ yaca cāpi tīrthāni caranna agacchaṃ davārakāṃ parati tatrāhama api te bhaktima arjunaṃ parati dṛṣṭavāna na tata sauhṛdama anyeṣu mayā śaineya lakṣitama yathā tama asmāna bhajase vartamānāna upaplave sò 'bhijātyā ca bhaktyā ca sakhyasyācāryakasya ca sauhṛdasya ca vīryasya kulīnatvasya mādhava satyasya ca mahābāhò anukampārthama eva ca anurūpaṃ maheṣvāsa karma tavaṃ kartuma arhasi sòyòdhanò hi sahasā gatò daròṇena daṃśitaḥ pūrvama eva tu yātāsa te kauravāṇāṃ mahārathāḥ sumahāna ninadaṃśa caiva śarūyate vijayaṃ parati sa śaineya javenātra gantuma arhasi mādhava bhīmasenò vayaṃ caiva saṃyattāḥ saha sainikāḥ daròṇama āvārayiṣyāmò yadi tavāṃ parati yāsyati paśya śaineya sainyāni daravamāṇāni saṃyuge mahāntaṃ ca raṇe śabdaṃ dīryamāṇāṃ ca bhāratīma mahāmāruta vegena samudrama iva parvasu dhārtarāṣṭra balaṃ tāta vikṣiptaṃ savyasācinā rathaira viparidhāvadbhira manuṣyaiśa ca hayaiśa ca ha sainyaṃ rajaḥ samuddhūtama eta saṃparivartate saṃvṛtaḥ sindhusauvīraira nakharaprāsayòdhibhi atyantāpacitaiḥ śūraiḥ phalgunaḥ paravīrahā naitada balama asaṃvārya śakyò hantuṃ jayadrathaḥ ete hi saindhavasyārthe sarve saṃtyaktajīvitāḥ śaraśaktidhvajavanaṃ hayanāgasamākulama paśyaitada dhārtarāṣṭrāṇāma anīkaṃ sudurāsadama śṛṇu dundubhinirghòṣaṃ śaṅkhaśabdāṃśa ca puṣkalāna siṃhanāda ravāṃśa caiva rathanemi savanāṃsa tathā nāgānāṃ śṛṇu śabdaṃ ca pattīnāṃ ca sahasraśaḥ sādināṃ daravatāṃ caiva śṛṇu kampayatāṃ mahīma purastāta saundhavānīkaṃ daròṇānīkasya pṛṣṭhataḥ bahutvāda dhi naravyāghra devendrama api pīḍayeta aparyante bale magnò jahyāda api ca jīvitama tasmiṃśa ca nihate yuddhe kathaṃ jīveta mādṛśaḥ sarvathāhama anuprāptaḥ sukṛcchraṃ balajīvitama śayāmò yuvā guḍākeśò darśanīyaśa ca pāṇḍavaḥ laghva astraśa citrayòdhī ca paraviṣṭasa tāta bhāratīma sūryòdaye mahābāhura divasaśa cātivartate tanna jānāmi vārṣṇeya yadi jīvati vā na vā kurūṇāṃ cāpi tata sainyaṃ sāgarapratimaṃ mahata eka eva ca bībhatsuḥ paraviṣṭasa tāta bhāratīma aviṣahyāṃ mahābāhuḥ suraira api mahāmṛdhe na ca me vartate buddhira adya yuddhe kathaṃ cana daròṇò 'pi rabhasò yuddhe mama pīḍayate balama paratyakṣaṃ te mahābāhò yathāsau carati davijaḥ yugapaca ca sametānāṃ kāryāṇāṃ tavaṃ vicakṣaṇaḥ mahārthaṃ laghu saṃyuktaṃ kartuma arhasi mādhava tasya me sarvakāryeṣu kāryama etana mataṃ sadā arjunasya paritrāṇaṃ kartavyama iti saṃyuge nāhaṃ śòcāmi dāśārhaṃ gòptāraṃ jagataḥ parabhuma sa hi śaktò raṇe tāta tarī~la lòkāna api saṃgatāna vijetuṃ puruṣavyāghra satyama etada baravīmi te kiṃ punara dhārtarāṣṭrasya balama etata sudurbalama arjunasa tava eva bārṣṇeya pīḍitò bahubhira yudhi parajahyāta samare parāṇāṃsa tasmāda vindāmi kaśmalama tasya tavaṃ padavīṃ gaccha gaccheyusa tavādṛśā yathā tavādṛśasyedṛśe kāle mādṛśenābhicòditaḥ raṇe vṛṣṇipravīrāṇāṃ davāva evātirathau samṛtau paradyumnaśa ca mahābāhusa tavaṃ ca sātvata viśrutaḥ astre nārāyaṇa samaḥ saṃkarṣaṇa samò bale vīratāyāṃ naravyāghra dhanaṃjaya samò haya asi bhīṣmadròṇāva atikramya sarvayuddhaviśāradama tavāma adya puruṣavyāghraṃ lòke santaḥ paracakṣate nāsādhyaṃ vidyate lòke sātyakera iti mādhava tata tavāṃ yada abhivakṣyāmi tata kuruṣva mahābala saṃbhāvanā hi lòkasya tava pārthasya còbhayòḥ nānyathā tāṃ mahābāhò saṃprakartuma ihārhasi parityajya pariyāna parāṇāna raṇe vicara vīravata na hi śaineya dāśārhā raṇe rakṣanti jīvitama ayuddhama anavasthānaṃ saṃgrāme ca palāyanama bhīrūṇāma asatāṃ mārgò naiṣa dāśārha sevitaḥ tavārjunò gurusa tāta dharmātmā śinipuṃgava vāsudevò guruśa cāpi tava pārthasya dhīmataḥ kāraṇadvayama etada dhi jānānasa tavāhama abruvama māvamaṃsthā vacò mahyaṃ gurusa tava guròra haya ahama vāsudeva mataṃ caitana mama caivārjunasya ca satyama etana mayòktaṃ te yāhi yatra dhanaṃjayaḥ etada vacanama ājñāya mama satyaparākrama paraviśaitada balaṃ tāta dhārtarāṣṭrasya durmateḥ paraviśya ca yathānyāyaṃ saṃgamya ca mahārathaiḥ yathārhama ātmanaḥ karma raṇe sātvata darśaya [sa] parītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣarama eva ca kālayuktaṃ ca citraṃ ca savatayā cābhibhāṣitama dharmarājasya tada vākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ sātyakira bharataśreṣṭha paratyuvāca yudhiṣṭhirama śarutaṃ te gadatò vākyaṃ sarvama etana mayācyuta nayāyayuktaṃ ca citraṃ ca phalgunārthe yaśaḥ karama evaṃvidhe tathā kāle madṛśaṃ parekṣya saṃmatama vaktuma arhasi rājendra yathā pārthaṃ tathaiva māma na me dhanaṃjayasyārthe parāṇā rakṣyāḥ kathaṃ cana tavatprayuktaḥ punara ahaṃ kiṃ na kuryāṃ mahāhave lòkatrayaṃ yòdhayeyaṃ sa devāsuramānuṣama tavatprayuktò narendreha kima utaitata sudurbalama suyòdhana balaṃ tava adya yòdhayiṣye samantataḥ vijeṣye ca raṇe rājana satyama etada baravīmi te kuśalya ahaṃ kuśalinaṃ samāsādya dhanaṃjayama hate jayadrathe rājana punara eṣyāmi te 'natikama avaśyaṃ tu mayā sarvaṃ vijñāpyasa tavaṃ narādhipa vāsudevasya yada vākyaṃ phalgunasya ca dhīmataḥ dṛḍhaṃ tava abhiparītò 'hama arjunena punaḥ punaḥ madhye sarvasya sainyasya vāsudevasya śṛṇvataḥ adya mādhava rājānama apramattò 'nupālaya āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā yāvada dhanmi jayadrathama tavayi vāhaṃ mahābāhò paradyumne vā mahārathe nṛpaṃ nikṣipya gaccheyaṃ nirapekṣò jayadrathama jānīṣe hi raṇe daròṇaṃ rabhasaṃ śareṣṭha saṃmatama paratijñā cāpi te nityaṃ śarutā daròṇasya mādhava garahaṇaṃ dharmarājasya bhāradvājò 'nugṛdhyati śaktaśa cāpi raṇe daròṇò nigṛhītuṃ yudhiṣṭhirama evaṃ tavayi samādhāya dharmarājaṃ naròttamama ahama adya gamiṣyāmi saindhavasya vadhāya hi jayadrathama ahaṃ hatvā dharuvama eṣyāmi mādhava dharmarājaṃ yathā daròṇò nigṛhṇīyāda raṇe balāta nigṛhīte naraśreṣṭhe bhāradvājena mādhava saindhavasya vadhò na sayāna manāprītisa tathā bhaveta evaṃgate naraśreṣṭha pāṇḍave satyavādini asmākaṃ gamanaṃ vayaktaṃ vanaṃ parati bhaveta punaḥ sò 'yaṃ mama jayò vayaktaṃ vayartha eva bhaviṣyati yadi daròṇò raṇe karuddhò nigṛhṇīyāda yudhiṣṭhirama sa tavama adya mahābāhò pariyārthaṃ mama mādhava jayārthaṃ ca yaśò'rathaṃ ca rakṣa rājānama āhave sa bhavāna mayi nikṣepò nikṣiptaḥ savyasācinā bhāradvājāda bhayaṃ nityaṃ paśyamānena te parabhò tasyāpi ca mahābāhò nityaṃ paśyati saṃyuge nānyaṃ hi paratiyòddhāraṃ raukmiṇeyāda ṛte parabhò māṃ vāpi manyate yuddhe bhāradvājasya dhīmataḥ sò 'haṃ saṃbhāvanāṃ caitāma ācārya vacanaṃ ca tata pṛṣṭhatò nòtsahe kartuṃ tavāṃ vā tayaktuṃ mahīpate ācāryò laghuhastatvāda abhedyakavacāvṛtaḥ upalabhya raṇe karīḍeda yathā śakuninā śiśuḥ yadi kārṣṇira dhanuṣpāṇira iha sayāna makaradhvajaḥ tasmai tavāṃ visṛjeyaṃ vai sa tavāṃ rakṣeda yathārjunaḥ kuru tavama ātmanò guptiṃ kasa te gòptā gate mayi yaḥ paratīyāda raṇe daròṇaṃ yāvada gacchāmi pāṇḍavama mā ca te bhayama adyāstu rājanna arjuna saṃbhavama na sa jātu mahābāhura bhārama udyamya sīdati ye ca sauvīrakā yòdhāsa tathā saindhava pauravāḥ udīcyā dākṣiṇātyāśa ca ye cānye 'pi mahārathāḥ ye ca karṇa mukhā rājana rathòdārāḥ parakīrtitāḥ ete 'rajunasya karuddhasya kalāṃ nārhanti ṣòḍaśīma udyuktā pṛthivī sarvā sa surāsuramānuṣā sa rākṣasagaṇā rājana sa kiṃnaramahòragā jaṅgamāḥ sathāvaraiḥ sārdhaṃ nālaṃ pārthasya saṃyuge evaṃ jañātvā mahārāja vayetu te bhīra dhanaṃjaye yatra vīrau maheṣvāsau kṛṣṇau satyaparākramau na tatra karmaṇò vayāpata kathaṃ cida api vidyate daivaṃ kṛtāstratāṃ yògama amarṣama api cāhave kṛtajñatāṃ dayāṃ caiva bharātusa tavama anucintaya yami cāpya apayāte vai gacchamāne 'rajunaṃ parati daròṇe citrāstratāṃ saṃkhye rājaṃsa tavama anucintaya ācāryò hi bhṛśaṃ rājana nigrahe tava gṛdhyati paratijñāma ātmanò rakṣana satyāṃ kartuṃ ca bhārata kuruṣvādyātmanò guptiṃ kasa te gòptā gate mayi yasyāhaṃ paryayāta pārtha gaccheyaṃ phalgunaṃ parati na haya ahaṃ tavā mahārāja anikṣipya mahāhave kava cida yāsyāmi kauravya satyama etada baravīmi te etada vicārya bahuśò buddhyā buddhimatāṃ vara dṛṣṭvā śareyaḥ paraṃ buddhyā tatò rājana paraśādhi māma [ya] evama etana mahābāhò yathā vadasi mādhava na tu me śudhyate bhāvaḥ śavetāśvaṃ parati māriṣa kariṣye paramaṃ yatnama ātmanò rakṣaṇaṃ parati gaccha tavaṃ samanujñātò yatra yātò dhanaṃjayaḥ ātmasaṃrakṣaṇaṃ saṃkhye gamanaṃ cārjunaṃ parati vicāryaitada davayaṃ buddhyā gamanaṃ tatra ròcaye sa vama ātiṣṭha yānāya yatra yātò dhanaṃjayaḥ mamāpi rakṣaṇaṃ bhīmaḥ kariṣyati mahābalaḥ pārṣataśa ca sasòdaryaḥ pārthivāśa ca mahābalāḥ daraupadeyāśa ca māṃ tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ kekayā bharātaraḥ pañca rākṣasaśa ca ghaṭòtkacaḥ virāṭò darupadaśa caiva śikhaṇḍī ca mahārathaḥ dhṛṣṭaketuśa ca balavāna kuntibhòjaśa ca māriṣa nakulaḥ sahadevaśa ca pāñcālāḥ sṛñjayāsa tathā ete samāhitāsa tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ na daròṇaḥ saha sainyena kṛtavarmā ca saṃyuge samāsādayituṃ śaktò na ca māṃ dharṣayiṣyati dhṛṣṭadyumnaśa ca samare daròṇaṃ karuddhaṃ paraṃtapaḥ vārayiṣyati vikramya veleva makarālayama yatra sathāsyati saṃgrāme pārṣataḥ paravīrahā na daròṇa sainyaṃ balavata karāmeta tatra kathaṃ cana eṣa daròṇa vināśāya samutpannò hutāśanāta kavacī sa śarī khaḍgī dhanvī ca varabhūṣaṇaḥ viśrabdhò gaccha śaineya mā kārṣīra mayi saṃbhramama dhṛṣṭadyumnò raṇe karuddhò daròṇama āvārayiṣyati [sa] dharmarājasya tada vākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ pārthāca ca bhayama āśaṅkana parityāgāna mahīpateḥ apavādaṃ haya ātmanaśa ca lòkāda rakṣana viśeṣataḥ na māṃ bhīta iti barūyura āyāntaṃ phalgunaṃ parati niścitya bahudhaivaṃ sa sātyakira yuddhadurmadaḥ dharmarājama idaṃ vākyama abravīta puruṣarṣabha kṛtāṃ cena manyase rakṣāṃ savasti te 'satu viśāṃ pate anuyāsyāmi bībhatsuṃ kariṣye vacanaṃ tava na hi me pāṇḍavāta kaśa cita tariṣu lòkeṣu vidyate yò vai pariyatarò rājana satyama etada baravīmi te tasyāhaṃ padavīṃ yāsye saṃdeśāta tava mānada tavatkṛte na ca me kiṃ cida akartavyaṃ kathaṃ cana yathā hi me guròra vākyaṃ viśiṣṭaṃ davipadāṃ vara tathā tavāpi vacanaṃ viśiṣṭatarama eva me pariye hi tava vartete bharātarau kṛṣṇa pāṇḍavau tayòḥ pariye sathitaṃ caiva viddhi māṃ rājapuṃgava tavājñāṃ śirasā gṛhya pāṇḍavārthama ahaṃ parabhò bhittvedaṃ durbhidaṃ sainyaṃ parayāsye narasattama daròṇānīkaṃ viśāmya eṣa karuddhò jhaṣa ivārṇavama tatra yāsyāmi yatrāsau rājana rājā jayadrathaḥ yatra senāṃ samāśritya bhītasa tiṣṭhati pāṇḍavāta guptau rathavaraśreṣṭhaira darauṇikarṇa kṛpādibhiḥ itasa tariyòjanaṃ manye tama adhvānaṃ viśāṃ pate yatra tiṣṭhati pārthò 'sau jayadrathavadhòdyataḥ tariyòjanagatasyāpi tasya yāsyāmya ahaṃ padama āsaindhava vadhāda rājana sudṛḍhenāntara ātmanā anādiṣṭasa tu guruṇā kò nu yudhyeta mānavaḥ ādiṣṭasa tu tavayā rājana kò nu yudhyeta mādṛśaḥ abhijānāmi taṃ deśaṃ yatra yāsyāmya ahaṃ parabhò huḍa śaktigaḍā parāsakhaḍgacarmarṣṭi tòmarama iṣvastravarasaṃbādhaṃ kaṣòbhayiṣye balārṇavama yada etata kuñjarānīkaṃ sāhasrama anupaśyasi kulama añjanakaṃ nāma yatraite vīryaśālinaḥ āsthitā bahubhira malecchaira yuddhaśauṇḍaiḥ parahāribhiḥ nāgā meghanibhā rājana kaṣaranta iva tòyadāḥ naite jātu nivarterana pareṣitā hastisādibhiḥ anyatra hi vadhāda eṣāṃ nāsti rājana parājayaḥ atha yāna rathinò rājana samantāda anupaśyasi ete rukmarathā nāma rājaputrā mahārathāḥ ratheṣva astreṣu nipuṇā nāgeṣu ca viśāṃ pate dhanurvede gatāḥ pāraṃ muṣṭiyuddhe ca kòvidāḥ gadāyuddhaviśeṣajñā niyuddha kuśalāsa tathā khaḍgapraharaṇe yuktāḥ saṃpāte cāsi carmaṇòḥ śūrāśa ca kṛtavidyāśa ca sapardhante ca parasparama nityaṃ ca samare rājana vijigīṣanti mānavāna karṇena vijitā rājana duḥśāsanama anuvratāḥ etāṃsa tu vāsudevò 'pi rathòdārāna paraśaṃsati satataṃ pariyakāmāśa ca karṇasyaite vaśe sathitāḥ tasyaiva vacanāda rājana nivṛttāḥ śavetavāhanāta te na kaṣatā na ca śarāntā dṛḍhāvaraṇakārmukāḥ madarthaṃ viṣṭhitā nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāta etāna paramarthya saṃgrāme pariyārthaṃ tava kaurava parayāsyāmi tataḥ paścāta padavīṃ savyasācinaḥ yāṃsa tava etāna aparāna rājana nāgāna saptaśatāni ca parekṣase varma saṃchannāna kirātaiḥ samadhiṣṭhitāna kirāta rājò yāna parādāda gṛhītaḥ savyasācinā savalaṃkṛtāṃsa tathā pareṣyāna icchaña jīvitama ātmanaḥ āsanna ete purā rājaṃsa tava karma karā dṛḍhama tavāma evādya yuyutsante paśya kālasya paryayama teṣāma ete mahāmātrāḥ kirātā yuddhadurmadāḥ hastiśikṣāvidaśa caiva sarve caivāgniyònayaḥ ete vinirjitāḥ sarve saṃgrāme savyasācinā madarthama adya saṃyattā duryòdhana vaśānugāḥ etāna bhittvā śarai rājana kirātāna yuddhadurmadāna saindhavasya vadhe yuktama anuyāsyāmi pāṇḍavama ye tava ete sumahānāgā añjanasya kulòdbhavāḥ karkaśāśa ca vinītāśa ca parabhinnakaraṭā mukhāḥ jāmbūnadamayaiḥ sarvaira varmabhiḥ suvibhūṣitāḥ labdhalakṣmyā raṇe rājanna airāvaṇa samā yudhi uttarāta parvatāda ete tīkṣṇaira dasyubhira āsthitāḥ karkaśaiḥ paravaraira yòdhaiḥ kārṣṇāyasa tanuca chadaiḥ santi gòyònayaśa cātra santi vānarayònayaḥ anekayònayaśa cānye tathā mānuṣayònayaḥ anīkama asatāma etada dhūmavarṇama udīryate malecchānāṃ pāpakartṝṇāṃ himavada durgavāsināma etada duryòdhanò labdhvā samagraṃ nāgamaṇḍalama kṛpaṃ ca saumadattiṃ ca daròṇaṃ ca rathināṃ varama sindhurājaṃ tathā karṇama avamanyata pāṇḍavāna kṛtārthama atha cātmānaṃ manyate kālacòditaḥ te ca sarve 'nusaṃprāptā mama nārācagòcarama na vimòkṣyanti kaunteya yadya api sayura manòjavāḥ tena saṃbhāvitā nityaṃ paravīryòpajīvinā vināśama upayāsyanti maccharaughanipīḍitāḥ ye tava ete rathinò rājana dṛśyante kāñcanadhvajāḥ ete durvāraṇā nāma kāmbòjā yadi te śarutāḥ śūrāśa ca kṛtavidyāśa ca dhanurvede ca niṣṭhitāḥ saṃhatāśa ca bhṛśaṃ haya ete anyònyasya hitaiṣiṇaḥ akṣauhiṇyaśa ca saṃrabdhā dhārtarāṣṭrasya bhārata yattā madarthaṃ tiṣṭhanti kuruvīrābhirakṣitāḥ apramattā mahārāja māma eva paratyupasthitāḥ tāṃsa tava ahaṃ paramathiṣyāmi tṛṇānīva hutāśanaḥ tasmāta sarvāna upāsaṅgāna sarvòpakaraṇāni ca rathe kurvantu me rājana yathāvada rathakalpakāḥ asmiṃsa tu khalu saṃgrāme garāhyaṃ vividhama āyudhama yathòpadiṣṭama ācāryaiḥ kāryaḥ pañca guṇò rathaḥ kāmbòjaira hi sameṣyāmi karuddhaira āśīviṣòpamaiḥ nānāśastrasamāvāpaira vividhāyudhayòdhibhiḥ kirātaiśa ca sameṣyāmi viṣakalpaiḥ parahāribhiḥ lālitaiḥ satataṃ rājñā duryòdhana hitaiṣibhiḥ śakaiśa cāpi sameṣyāmi śakratulyaparākramaiḥ agnikalpaira durādharṣaiḥ paradīptaira iva pāvakaiḥ tathānyaira vividhaira yòdhaiḥ kālakalpaira durāsadaiḥ sameṣyāmi raṇe rājana bahubhira yuddhadurmadaiḥ tasmāda vai vājinò mukhyā viśrāntāḥ śubhalakṣaṇāḥ upāvṛttāśa ca pītāśa ca punara yujyantu me rathe tasya sarvāna upāsaṅgāna sarvòpakaraṇāni ca rathe parāsthāpayada rājā śastrāṇi vividhāni ca tatasa tāna sarvatò muktvā sadaśvāṃśa caturò janāḥ rasavata pāyayāma āsuḥ pānaṃ madasamīriṇama pītòpavṛttāna sanātāṃśa ca jagdhānnāna samalaṃkṛtāna vinītaśalyāṃsa turagāṃśa caturò hemamālinaḥ tāna yattāna rukmavarṇābhāna vinītāña śīghragāminaḥ saṃhṛṣṭamanasò 'vayagrāna vidhivata kalpite rathe mahādhvajena siṃhena hemakesara mālinā saṃvṛte ketanaira hemaira maṇividruma citritaiḥ pāṇḍurābhraprakāśābhiḥ patākābhira alaṃkṛte hemadaṇḍòcchritaca chatre bahu śasta paricchade yòjayāma āsa vidhivada dhemabhāṇḍa vibhūṣitāna dārukasyānujò bharātā sūtasa tasya pariyaḥ sakhā nayavedayada rathaṃ yuktaṃ vāsavasyeva mātaliḥ tataḥ sanātaḥ śucira bhūtvā kṛtakautuka maṅgalaḥ sanatakānāṃ sahasrasya savarṇaniṣkāna adāpayata āśīrvādaiḥ pariṣvaktaḥ sātyakiḥ śarīmatāṃ varaḥ tataḥ sa madhuparkārhaḥ pītvā kailāvataṃ madhu lòhitākṣò babhau tatra madavihvala lòcanaḥ ālabhya vīra kāṃsyaṃ ca harṣeṇa mahatānvitaḥ daviguṇīkṛtatejā hi parajvalanna iva pāvakaḥ utsaṅge dhanura ādāya sa śaraṃ rathināṃ varaḥ kṛtasvastyayanò vipraiḥ kavacī samalaṃkṛtaḥ lājaira gandhaisa tathā mālyaiḥ kanyābhiśa cābhinanditaḥ yudhiṣṭhirasya caraṇāva abhivādya kṛtāñjaliḥ tena mūrdhanya upāghrāta āruròha mahārathama tatasa te vājinò hṛṣṭāḥ supuṣṭā vātaraṃhasaḥ ajayyā jaitrama ūhusa taṃ vikurvantaḥ sama saindhavāḥ atha harṣaparītāṅgaḥ sātyakira bhīmama abravīta tavaṃ bhīma rakṣa rājānama etata kāryatamaṃ hi te ahaṃ bhittvā paravekṣyāmi kālapakvama idaṃ balama āyatyāṃ ca tadātve ca śareyò rājñò 'bhirakṣaṇama jānīṣe mama vīryaṃ tavaṃ tava cāhama ariṃdama tasmāda bhīma nivartasva mama ceda icchasi pariyama tathòktaḥ sātyakiṃ parāha varaja tavaṃ kāryasiddhaye ahaṃ rājñaḥ kariṣyāmi rakṣāṃ puruṣasattama evama uktaḥ paratyuvāca bhīmasenaṃ sa mādhavaḥ gaccha gaccha darutaṃ pārtha dharuvò 'daya vijayò mama yana me sanigdhò 'nuraktaśa ca tavama adya vaśagaḥ sathitaḥ nimittāni ca dhanyāni yathā bhīmavadanti me nihate saindhave pāpe pāṇḍavena mahātmanā pariṣvajiṣye rājānaṃ dharmātmānaṃ na saṃśayaḥ etāvada uktvā bhīmaṃ tu visṛjya ca mahāmanāḥ saṃpraikṣata tāvakaṃ sainyaṃ vayāghòra mṛgagaṇāna iva taṃ dṛṣṭvā paravivikṣantaṃ sainyaṃ tava janādhipa bhūya evābhavana mūḍhaṃ subhṛśaṃ cāpya akampata tataḥ parayātaḥ sahasā sainyaṃ tava sa sātyakiḥ didṛkṣura arjunaṃ rājana dharmarājasya śāsanāta [sa] parayāte tava sainyaṃ tu yuyudhāne yuyutsayā dharmarājò mahārāja savenānīkena saṃvṛtaḥ parāyāda daròṇa rathaprepsura yuyudhānasya pṛṣṭhataḥ tataḥ pāñcālarājasya putraḥ samaradurmadaḥ parākròśata pāṇḍavānīke vasu dānaśa ca pārthivaḥ āgacchata paraharata darutaṃ viparidhāvata yathāsukhena gaccheta sātyakira yuddhadurmadaḥ mahārathā hi bahavò yatiṣyantya asya nirjaye iti baruvantò vegena samāpetura balaṃ tava vayaṃ paratijigīṣantasa tatra tāna samabhidrutāḥ tataḥ śabdò mahāna āsīda yuyudhāna rathaṃ parati parakampyamānā mahatī tava putrasya vāhinī sātvatena mahārāja śatadhābhivyadīryata tasyāṃ vidīryamāṇāyāṃ śineḥ pautrò mahārathaḥ sapta vīrāna maheṣvāsāna agrānīke vayapòthayata te bhītā mṛdyamānāśa ca paramṛṣṭā dīrghabāhunā āyòdhanaṃ jahura vīrā dṛṣṭvā tama atimānuṣama rathaira vimathitākṣaiśa ca bhagnanīḍaiśa ca māriṣa cakraira vimathitaiśa chinnaira dhavajaiśa ca vinipātitaiḥ anukarṣaiḥ patākābhiḥ śirasa tarāṇaiḥ sa kāñcanaiḥ bāhubhiśa candanādigdhaiḥ sāṅgadaiśa ca viśāṃ pate hastihastòpamaiśa cāpi bhujagābhòga saṃnibhaiḥ ūrubhiḥ pṛthivī channā manujānāṃ naròttama śaśāṅkasaṃnikāśaiśa ca vadanaiśa cārukuṇḍalaiḥ patitaira vṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī gajaiśa ca bahudhā chinnaiḥ śayānaiḥ parvatòpamaiḥ rarājātibhṛśaṃ bhūmira vikīrṇaira iva parvataiḥ tapanīyamayaira yòktrairmuktā jālavibhūṣitaiḥ uraśa chadaira vicitraiśa ca vayaśòbhanta turaṃgamāḥ gatasattvā mahīṃ parāpya paramṛṣṭā dīrghabāhunā nānāvidhāni sainyāni tava hatvā tu sātvataḥ paraviṣṭasa tāvakaṃ sainyaṃ darāvayitvā camūṃ bhṛśama tatasa tenaiva mārgeṇa yena yātò dhanaṃjayaḥ iyeṣa sātyakira gantuṃ tatò daròṇena vāritaḥ bharadvājaṃ samāsādya yuyudhānasa tu māriṣa nābhyavartata saṃkruddhò velāma iva jalā śayaḥ nivārya tu raṇe daròṇò yuyudhānaṃ mahārathama vivyādha niśitaira bāṇaiḥ pañcabhira marmabhedibhiḥ sātyakisa tu raṇe daròṇaṃ rājana vivyādha saptabhiḥ hemapuṅkhaiḥ śilā dhautaiḥ kaṅkabarhiṇa vājitaiḥ taṃ ṣaḍbhiḥ sāyakaira daròṇaḥ sāśvayantārama ārdayata sa taṃ na mamṛṣe daròṇaṃ yuyudhānò mahārathaḥ siṃhanādaṃ tataḥ kṛtvā daròṇaṃ vivyādha sātyakiḥ daśabhiḥ sāyakaiśa cānyaiḥ ṣaḍbhira aṣṭābhira eva ca yuyudhānaḥ punara daròṇaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ ekena sārathiṃ cāsya caturbhiśa caturò hayāna dhavajama ekena bāṇena vivyādha yudhi māriṣa taṃ daròṇaḥ sāśvayantāraṃ sa rathadhvajama āśugaiḥ tavarana parācchādayada bāṇaiḥ śalabhānāma iva varajaiḥ tathaiva yuyudhānò 'pi daròṇaṃ bahubhira āśugaiḥ parācchādayada asaṃbhrāntasa tatò daròṇa uvāca ha tavācāryò raṇaṃ hitvā gataḥ kāpuruṣò yathā yudhyamānaṃ hi māṃ hitvā paradakṣiṇama avartata tavaṃ hi me yudhyatò nādya jīvana mòkṣyasi mādhava yadi māṃ tavaṃ raṇe hitvā na yāsya ācāryavada darutama [sātyaki] dhanaṃjayasya padavīṃ dharmarājasya śāsanāta gacchāmi savasti te barahmana na me kālātyayò bhaveta [sa] etāvada uktvā śaineya ācāryaṃ parivarjayana parayātaḥ sahasā rājana sārathiṃ cedama abravīta daròṇaḥ kariṣyate yatnaṃ sarvathā mama vāraṇe yattò yāhi raṇe sūta śṛṇu cedaṃ vacaḥ parama etada ālòkyate sainyama āvantyānāṃ mahāprabhama asyānantaratasa tava etada dākṣiṇātyaṃ mahābalama tadanantarama etaca ca bāhlikānāṃ balaṃ mahata bāhlikābhyāśatò yuktaṃ karṇasyāpi mahada balama anyònyena hi sainyāni bhinnānya etāni sārathe anyònyaṃ samupāśritya na tayakṣyanti raṇājirama etada antarama āsādya còdayāśvāna parahṛṣṭavata madhyamaṃ javama āsthāya vaha māma atra sārathe bāhlikā yatra dṛśyante nānāpraharaṇòdyatāḥ dākṣiṇātyāśa ca bahavaḥ sūtaputra purògamāḥ hastyaśvarathasaṃbādhaṃ yaca cānīkaṃ vilòkyate nānādeśasamutthaiśa ca padātibhira adhiṣṭhitama etāvada uktvā yantāraṃ barahmāṇaṃ parivarjayana sa vayatīyāya yatrògraṃ karṇasya sumahada balama taṃ daròṇò 'nuyayau karuddhò vikirana viśikhāna bahūna yuyudhānaṃ mahābāhuṃ gacchantama anivartinama karṇasya sainyaṃ sumahada abhihatya śitaiḥ śaraiḥ parāviśada bhāratīṃ senāma aparyantāṃ sa sātyakiḥ paraviṣṭe yuyudhāne tu sainikeṣu daruteṣu ca amarṣī kṛtavarmā tu sātyakiṃ paryavārayata tama āpatantaṃ viśikhaiḥ ṣaḍbhira āhatya sātyakiḥ caturbhiśa caturò 'sayāśvāna ājaghānāśu vīryavāna tataḥ punaḥ ṣòḍaśabhira nataparvabhira āśugaiḥ sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ paratyavidhyata satanāntare sa tudyamānò viśikhaira bahubhisa tigmatejanaiḥ sātvatena mahārāja kṛtavarmā na cakṣame sa vatsadantaṃ saṃdhāya jihmagānala saṃnibhama ākṛṣya rājanna ākarṇāda vivyādhòrasi sātyakima sa tasya devāvaraṇaṃ bhittvā dehaṃ ca sāyakaḥ sa patrapuṅkhaḥ pṛthivīṃ viveśa rudhiròkṣitaḥ athāsya bahubhira bāṇaira acchinata paramāstravita samārgaṇa guṇaṃ rājana kṛtavarmā śarāsanama vivyādha ca raṇe rājana sātyakiṃ satyavikramama daśabhira viśikhaisa tīkṣṇaira abhikruddhaḥ satanāntare tataḥ paraśīrṇe dhanuṣi śaktyā śaktimatāṃ varaḥ abhyahana dakṣiṇaṃ bāhuṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ tatò 'nayata sudṛḍhaṃ vīrò dhanura ādāya sātyakiḥ vayasṛjada viśikhāṃsa tūrṇaṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ sa rathaṃ kṛtavarmāṇaṃ samantāta paryavākirata chādayitvā raṇe 'tayarthaṃ hārdikyaṃ tu sa sātyakiḥ athāsya bhallena śiraḥ sāratheḥ samakṛntata sa papāta hataḥ sūtò hārdikyasya mahārathāta tatasa te yantari hate parādravaṃsa turagā bhṛśama atha bhòjasa tava asaṃbhrāntò nigṛhya turagāna savayama tasthau śaradhanuṣpāṇisa tata sainyānya abhyapūjayana sa muhūrtama ivāśvasya sadaśvāna samacòdayata vayapetabhīra amitrāṇāma āvahata sumahada bhayama sātyakiśa cābhyagāta tasmāta sa tu bhīmama upādravata yuyudhānò 'pi rājendra daròṇānīkāda viniḥsṛtaḥ parayayau tavaritasa tūrṇaṃ kāmbòjānāṃ mahācamūma sa tatra bahubhiḥ śūraiḥ saṃniruddhò mahārathaiḥ na cacāla tadā rājana sātyakiḥ satyavikramaḥ saṃdhāya ca camūṃ daròṇò bhòje bhāraṃ niveśya ca anvadhāvada raṇe yattò yuyudhānaṃ yuyutsayā tathā tama anudhāvantaṃ yuyudhānasya pṛṣṭhataḥ nayavārayanta saṃkruddhāḥ pāṇḍusainye bṛhattamāḥ samāsādya tu hārdikyaṃ rathānāṃ parvaraṃ rathama pāñcālā vigatòtsāhā bhīmasenapurògamāḥ vikramya vāritā rājana vīreṇa kṛtavarmaṇā yatamānāṃsa tu tāna sarvāna īṣada vigatacetasaḥ abhitastāña śaraugheṇa kalāntavāhāna avārayata nigṛhītāsa tu bhòjena bhòjānīkepsavò raṇe atiṣṭhanna āryavada vīrāḥ parārthayantò mahada yaśaḥ [dhṛ] evaṃ bahuvidhaṃ sainyama evaṃ paravicitaṃ varama vayūḍhama evaṃ yathānyāyama evaṃ bahu ca saṃjaya nityaṃ pūjitama asmābhira abhikāmaṃ ca naḥ sadā parauḍhama itya adbhutākāraṃ purastāda dṛḍhavikramama nātivṛddhama abālaṃ ca na kṛśaṃ nātipīvarama laghuvṛttāyataprāṇaṃ sāragātrama anāmayama āttasaṃnāhasaṃpannaṃ bahuśastraparicchadama śastragrahaṇavidyāsu bahvīṣu pariniṣṭhitama āròhe paryavaskande saraṇe sāntaraplute samyakpraharaṇe yāne vayapayāne ca kòvidama nāgeṣva aśveṣu bahuśò ratheṣu ca parīkṣitama parīkṣya ca yathānyāyaṃ vetanenòpapāditama na gòṣṭhyā nòpacāreṇa na saṃbandha nimittataḥ nānāhūtò na haya abhṛtò mama sainye babhūva ha kulīnārya janòpetaṃ tuṣṭapuṣṭama anuddhatama kṛtamānòpakārama ca yaśasvi ca manasvi ca sacivaiśa cāparaira mukhyaira bahubhira mukhyakarmabhiḥ lòkapālòpamaisa tāta pālitaṃ narasattamaiḥ bahubhiḥ pārthivaira guptama asmatpriyacikīrṣubhiḥ asmāna abhisṛtaiḥ kāmāta sabalaiḥ sapadānugaiḥ mahòdadhima ivāpūrṇama āpagābhiḥ samantataḥ apakṣaiḥ pakṣisaṃkāśai rathaira aśvaiśa ca saṃvṛtama yòdhākṣayya jalaṃ bhīmaṃ vāhanòrmitaraṅgiṇama kaṣepaṇyasigadāśaktiśaraprāsajhaṣākulama dhavajabhūṣaṇasaṃbādhaṃ ratnapaṭṭena saṃcitama vāhanaira api dhāvadbhira vāyuvegavikampitama daròṇa gambhīrapātālaṃ kṛtavarma mahāhradama jalasaṃdha mahāgrāhaṃ karṇa candròdayòddhatama gate sainyārṇavaṃ bhittvā tarasā pāṇḍavarṣabhe saṃjayaika rathenaiva yuyudhāne ca māmakama tatra śeṣaṃ na paśyāmi paraviṣṭe savyasācini sātvate ca rathòdāre mama sainyasya saṃjaya tau tatra samatikrāntau dṛṣṭvābhītau tarasvinau sindhurājaṃ ca saṃprekṣya gāṇḍīvasyeṣu gòcare kiṃ tadā kuravaḥ kṛtyaṃ vidadhuḥ kālacòditāḥ dāruṇaikāyane kāle kathaṃ vā paratipedire garastāna hi kauravāna manye mṛtyunā tāta saṃgatāna vikramò hi raṇe teṣāṃ na tathā dṛśyate 'daya vai akṣatau saṃyuge tatra paraviṣṭau kṛṣṇa pāṇḍavau na ca vārayitā kaśa cita tayòra astīha saṃjaya bhṛtāśa ca bahavò yòdhāḥ parīkṣyaiva mahārathāḥ vetanena yathāyògyaṃ pariyavādena cāpare akāraṇabhṛtasa tāta mama sainye na vidyate karmaṇā haya anurūpeṇa labhyate bhakta vetanama na ca yòdhò 'bhavata kaśa cina mama sainye tu saṃjaya alpadānabhṛtasa tāta na kupya bhṛtakò naraḥ pūjitā hi yathāśaktyā dānamānāsanaira mayā tathā putraiśa ca me tāta jañātibhiśa ca sa bāndhavaiḥ te ca parāpyaiva saṃgrāme nirjitāḥ savyasācinā śaineyena parāmṛṣṭāḥ kima anyada bhāgadheyataḥ rakṣyate yaśa ca saṃgrāme ye ca saṃjaya rakṣiṇaḥ ekaḥ sādhāraṇaḥ panthā rakṣyasya saha rakṣibhiḥ arjunaṃ samare dṛṣṭvā saindhavasyāgrataḥ sathitama putrò mama bhṛśaṃ mūḍhaḥ kiṃ kāryaṃ paratyapadyata sātyakiṃ ca raṇe dṛṣṭvā paraviśantama abhītavata kiṃ nu duryòdhanaḥ kṛtyaṃ parāptakālama amanyata sarvaśastrātigau senāṃ paraviṣṭau rathasattamau dṛṣṭvā kāṃ vai dhṛtiṃ yuddhe paratyapadyanta māmakāḥ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ tu dāśārhama arjunārthe vayavasthitama śinīnāma ṛṣabhaṃ caiva manye śòcanti putrakāḥ dṛṣṭvā senāṃ vayatikrāntāṃ sātvatenārjunena ca palāyamānāṃśa ca kurūna manye śòcanti putrakāḥ vidrutāna rathinò dṛṣṭvā nirutsāhāna daviṣaja jaye palāyane kṛtòtsāhāna manye śòcanti putrakāḥ śūnyāna kṛtāna rathòpasthāna sātvatenārjunena ca hatāṃśa ca yòdhāna saṃdṛśya manye śòcanti putrakāḥ vayaśva nāgarathāna dṛṣṭvā tatra vīrāna sahasraśaḥ dhāvamānāna raṇe vayagrāna manye śòcanti putrakāḥ vivīrāṃśa ca kṛtānāśvāna virathāṃśa ca kṛtāna narāna tatra sātyakipārthābhyāṃ manye śòcanti putrakāḥ pattisaṃghāna raṇe dṛṣṭvā dhāvamānāṃśa ca sarvaśaḥ nirāśā vijaye sarve manye śòcanti putrakāḥ daròṇasya samatikrāntāva anīkama aparājitau kaṣaṇena dṛṣṭvā tau vīrau manye śòcanti putrakāḥ saṃmūḍhò 'sami bhṛśaṃ tāta śarutvā kṛṣṇa dhanaṃjayau paraviṭau māmakaṃ sainyaṃ sātvatena sahācyutau tasmina paraviṣṭe pṛtanāṃ śinīnāṃ paravare rathe bhòjānīkaṃ vayatikrānte kathama āsana hi kauravāḥ tathā daròṇena samare nigṛhīteṣu pāṇḍuṣu kathaṃ yuddhama abhūta tatra tana mamācakṣva saṃjaya daròṇò hi balavāña śūraḥ kṛtāstrò dṛḍhavikramaḥ pāñcālāsa taṃ maheṣvāsaṃ paratyayudhyana kathaṃ raṇe baddhavairāsa tathā daròṇe dharmarāja jayaiṣiṇaḥ bhāradvājasa tathā teṣu kṛtavairò mahārathaḥ arjunaśa cāpi yaca cakre sindhurājavadhaṃ parati tana me sarvaṃ samācakṣva kuśalò haya asi saṃjaya [sa] ātmāparādhāta saṃbhūtaṃ vayasanaṃ bharatarṣabha parāpya parākṛtavada vīra na tavaṃ śòcituma arhasi tava nirguṇatāṃ jañātvā pakṣapātaṃ suteṣu ca davaidhī bhāvaṃ tathā dharme pāṇḍaveṣu ca matsarama ārtapralāpāṃśa ca bahūna manujādhipa sattama sarvalòkasya tattvajñaḥ sarvalòkaguṇaḥ parabhu vāsudevasa tatò yuddhaṃ kurūṇāma akaròna mahata ātmāparādhāta sumahāna parāptasa te vipulaḥ kaṣayaḥ na hi te sukṛtaṃ kiṃ cida ādau madhye ca bhārata dṛśyate pṛṣṭhataśa caiva tavana mūkò hi parājayaḥ tasmāda adya sathirò bhūtvā jañātvā lòkasya nirṇayama śṛṇu yuddhaṃ yathāvṛttaṃ ghòraṃ devāsuròpamama paraviṣṭe tava sainyaṃ tu śaineye satyavikrame bhīmasenamukhāḥ pārthāḥ paratīyura vāhinīṃ tava āgacchatasa tāna sahasa karuddha rūpāna sahānugāna dadhāraikò raṇe pāṇḍūna kṛtavarmā mahārathaḥ yathòdvṛttaṃ dhārayate velā vai salilārṇavama pāṇḍusainyaṃ tathā saṃkhye hārdikyaḥ samavārayata tatrādbhutama amanyanta hārdikyasya parākramama yada enaṃ sahitāḥ pārthā nāticakramura āhave tatò bhīmasa taribhira viddhvā kṛtavarmāṇama āyasaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau mahābāhura harṣayana sarvapāṇḍavāna sahadevasa tu viṃśatyā dharmarājaśa ca pañcabhiḥ śatena nakulaśa cāpi hārdikyaṃ samavidhyata daraupadeyāsa tarisaptatyā saptabhiśa ca ghaṭòtkacaḥ dhṛṣṭadyumnasa taribhiśa cāpi kṛtavarmāṇama ārdayata virāṭò darupadaśa caiva yājñaseniśa ca pañcabhiḥ śikhaṇḍī cāpi hārdikyaṃ viddhvā pañcabhira āśugaiḥ punara vivyādha viṃśatyā sāyakānāṃ hasanna iva kṛtavarmā tatò rājana sarvatasa tāna mahārathāna ekaikaṃ pañcabhira viddhvā bhīmaṃ vivyādha saptabhiḥ dhanura dhavajaṃ ca saṃyattò rathāda bhūmāva apātayata athainaṃ chinnadhanvānaṃ tavaramāṇò mahārathaḥ ājaghānòrasi karuddhaḥ saptatyā niśitaiḥ śaraiḥ sa gāḍhaviddhò balavāna hārdikyasya śaròttamaiḥ cacāla rathamadhyasthaḥ kaṣitikampe yathācalaḥ bhīmasenaṃ tathā dṛṣṭvā dharmarāja purògamāḥ visṛjantaḥ śarāna ghòrāna kṛtavarmāṇama ārdayana taṃ tathā kòṣṭhakī kṛtyarathavaṃśena māriṣa vivyadhuḥ sāyakaira hṛṣṭā rakṣārthaṃ mārutera mṛdhe paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ bhīmasenò mahābalaḥ śaktiṃ jagrāha samare hemadaṇḍāma ayasmayīma cikṣepa ca rathāta tūrṇaṃ kṛtavarma rathaṃ parati sā bhīma bhujanirmuktā nirmuktòraga saṃnibhā kṛtavarmāṇama abhitaḥ parajajvāla sudāruṇā tāma āpatantīṃ sahasā yugāntāgnisamaprabhāma davābhyāṃ śarābhyāṃ hārdikyò nicakarta davidhā tadā sā chinnā patitā bhūmau śaktiḥ kanakabhūṣaṇā dayòtayantī diśò rājana mahòlkeva divaśa cayutā śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā bhīmaśa cukròdha vai bhṛśama tatò 'nayada dhanura ādāya vegavata sumahāsvanama bhīmasenò raṇe karuddhò hārdikyaṃ samavārayata athainaṃ pañcabhira bāṇaira ājaghāna satanāntare bhīmò bhīmabalò rājaṃsa tava durmantritena ha bhòjasa tu kaṣatasarvāṅgò bhīmasenena māriṣa raktāśòka ivòtphullò vayabhrājata raṇājire tataḥ karuddhasa taribhira bāṇaira bhīmasenaṃ hasanna iva abhihatya dṛḍhaṃ yuddhe tāna sarvāna paratyavidhyata taribhisa taribhira maheṣvāsò yatamānāna mahārathāna te 'pi taṃ paratyavidhyanta saptabhiḥ saptabhiḥ śaraiḥ śikhaṇḍinasa tataḥ karuddhaḥ kaṣurapreṇa mahārathaḥ dhanuśa ciccheda samare parahasanna iva bhārata śikhaṇḍī tu tataḥ karuddhaśa chinne dhanuṣi satvarama asiṃ jagrāha samare śatacandraṃ ca bhāsvarama bharamayitvā mahācarma cāmīkaravibhūṣitama tama asiṃ pareṣayāma āsa kṛtavarma rathaṃ parati sa tasya sa śaraṃ cāpaṃ chittvā saṃkhye mahāna asiḥ abhyagāda dharaṇīṃ rājaṃśa cayutaṃ jayòtira ivāmbarāta etasminna eva kāle tu tavaramāṇā mahārathāḥ vivyadhuḥ sāyakaira gāḍhaṃ kṛtavarmāṇama āhave athānyada dhanura ādāya tayaktvā taca ca mahada dhanuḥ viśīrṇaṃ bharataśreṣṭha hārdikyaḥ paravīrahā vivyādha pāṇḍavāna yuddhe taribhisa taribhira ajihmagaiḥ śikhaṇḍinaṃ ca vivyādha taribhiḥ pañcabhira eva ca dhanura anyata samādāya śikhaṇḍī tu mahāyaśāḥ avārayata kūrmanakhaira āśugaira hṛdikātmajama tataḥ karuddhò raṇe rājana hṛdikasyātma saṃbhavaḥ abhidudrāva vegena yājñaseniṃ mahārathama bhīṣmasya samare rājana mṛtyòra hetuṃ mahātmanaḥ vidarśayana balaṃ śūraḥ śārdūla iva kuñjarama tau diśāgajasaṃkāśau javalitāva iva pāvakau samāsedatura anyònyaṃ śarasaṃghaira ariṃdamau vidhunvānau dhanuḥśreṣṭhe saṃdadhānau ca sāyakāna visṛjantau ca śataśò gabhastīna iva bhāskarau tāpayantau śaraisa tīkṣṇaira anyònyaṃ tau mahārathau yugāntapratimau vīrau rejatura bhāskarāva iva kṛtavarmā tu rabhasaṃ yājñaseniṃ mahārathama viddhveṣūṇāṃ tarisaptatyā punara vivyādha saptabhiḥ sa gāḍhaviddhò vayathitò rathòpastha upāviśata visṛjana saśaraṃ cāpaṃ mūrchayābhipariplutaḥ taṃ viṣaṇṇaṃ rathe dṛṣṭvā tāvakā bharatarṣabha hārdikyaṃ pūjayāma āsura vāsāṃsya ādudhuvuśa ca ha śikhaṇḍinaṃ tathā jañātvā hārdikya śarapīḍitama apòvāha raṇāda yantā tavaramāṇò mahārathama sāditaṃ tu rathòpasthe dṛṣṭvā pārthāḥ śikhaṇḍinama parivavrū rathaisa tūrṇaṃ kṛtavarmāṇama āhave tatrādbhutaṃ paraṃ cakre kṛtavarmā mahārathaḥ yada ekaḥ samare pārthāna vārayāma āsa sānugāna pārthāña jitvājayaca cedīna pāñcālāna sṛñjayāna api kekayāṃśa ca mahāvīryāna kṛtavarmā mahārathaḥ te vadhyamānāḥ samare hārdikyena sama pāṇḍavāḥ itaśa cetaśa ca dhāvantò naiva cakrura dhṛtiṃ raṇe jitvā pāṇḍusutāna yuddhe bhīmasenapurògamāna hārdikyaḥ samare 'tiṣṭhada vidhūma iva pāvakaḥ te darāvyamāṇāḥ samare hārdikyena mahārathāḥ vimukhāḥ samapadyanta śaravṛṣṭibhira arditāḥ [sa] śṛṇuṣvaika manā rājana yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi darāvyamāṇe bale tasmina hārdikyena mahātmanā lajjayāvanate cāpi parahṛṣṭauśa caiva tāvakaḥ davīpò ya āsīta pāṇḍūnāma agādhe gādhama icchatāma śarutvā tu ninadaṃ bhīmaṃ tāvakānāṃ mahāhave śaineyasa tavaritò rājana kṛtavarmāṇama abhyayāta kṛtavarmā tu hārdikyaḥ śaineyaṃ niśitaiḥ śaraiḥ avākirata susaṃkruddhasa tatò 'karudhyata sātyakiḥ tataḥ suniśitaṃ bhallaṃ śaineyaḥ kṛtavarmaṇe pareṣayāma āsa samare śarāṃśa ca caturò 'parāna te tasya jaghnire vāhāna bhallenāsyāchinada dhanuḥ pṛṣṭharakṣaṃ tathā sūtama avidhyana niśitaiḥ śaraiḥ tatasa taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ senāma asyārdayāma āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ sābhajyatātha pṛtanā śaineya śarapīḍitā tataḥ parāyāda vai tavaritaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ śṛṇu rājana yada akaròta tava sainyeṣu vīryavāna atītya sa mahārāja daròṇānīka mahārṇavama parājitya ca saṃhṛṣṭaḥ kṛtavarmāṇama āhave yantārama abravīca chūraḥ śanaira yāhītya asaṃbhramama dṛṣṭvā tu tava tata sainyaṃ rathāśvadvipasaṃkulama padātijanasaṃpūrṇama abravīta sārathiṃ punaḥ yada etana meghasaṃkāśaṃ daròṇānīkasya savyataḥ sumahata kuñjarānīkaṃ yasya rukmarathò mukhama ete hi bahavaḥ sūta durnivāryāśa ca saṃyuge duryòdhana samādiṣṭā madarthe tayaktajīvitāḥ rājaputrā maheṣvāsāḥ sarve vikrāntayòdhinaḥ tarigartānāṃ rathòdārāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ māma evābhimukhā vīrā yòtsyamānā vayavasthitāḥ atra māṃ parāpaya kaṣiprama aśvāṃśa còdaya sārathe tarigartaiḥ saha yòtsyāmi bhāradvājasya paśyataḥ tataḥ parāyāca chanaiḥ sūtaḥ sātvatasya mate sathitaḥ rathenādityavarṇena bhāsvareṇa patākinā tama ūhuḥ sārathera vaśyā valgamānā hayòttamāḥ vāyuvegasamāḥ saṃkhye kundendu rajataprabhāḥ āpatantaṃ rathaṃ taṃ tu śaṅkhavarṇaira hayòttamaiḥ parivavrusa tataḥ śūrā gajānīkena sarvataḥ kirantò vividhāṃsa tīkṣṇāna sāyakā~la laghuvedhinaḥ sātvatò 'pi śitaira bāṇaira gajānīkama ayòdhayata parvatāna iva varṣeṇa tapānte jaladò mahāna vajrāśanisamasparśaira vadhyamānāḥ śaraira gajāḥ parādravana raṇama utsṛjya śinivīryasamīritaiḥ śīrṇadantā virudhirā bhinna mastakapiṇḍakāḥ viśīrṇakarṇāsya karā viniyantṛpatākinaḥ saṃbhinnavarma ghaṇṭāśa ca saṃnikṛtta mahādhvajāḥ hatāròhā diśò rājana bhejire bharaṣṭakambalāḥ ruvantò vividhāna rāvāña jaladòpama nisvanāḥ nārācaira vatsadantaiśa ca sātvatena vidāritāḥ tasmina darute gajānīke jalasaṃdhò mahārathaḥ yattaḥ saṃprāpayana nāgaṃ rajatāśvarathaṃ parati rukmavarma karaḥ śūrasa tapanīyāṅgadaḥ śuciḥ kuṇḍalī mukuṭī śaṅkhī raktacandana rūṣitaḥ śirasā dhārayana dīptāṃ tapanīyamayīṃ sarajama urasā dhārayana niṣkaṃ kaṇṭhasūtraṃ ca bhāsvarama cāpaṃ ca rukmavikṛtaṃ vidhunvana gajamūrdhani aśòbhata mahārāja sa vidyuda iva tòyadaḥ tama āpatantaṃ sahasā māgadhasya gajòttamama sātyakira vārayāma āsa velevòdvṛttama arṇavama nāgaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā śaineyasya śaròttamaiḥ akrudhyata raṇe rājaña jalasaṃdhò mahābalaḥ tataḥ karuddhò maheṣvāsò mārgaṇaira bhārasādhanaiḥ avidhyata śineḥ pautraṃ jalasaṃdhò mahòrasi tatò 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca asyatò vṛṣṇivīrasya nicakarta śarāsanama sātyakiṃ chinnadhanvānaṃ parahasanna iva bhārata avidhyana māgadhò vīraḥ pañcabhira niśitaiḥ śaraiḥ sa viddhò bahubhira bāṇaira jalasaṃdhena vīryavāna nākampata mahābāhusa tada adbhutama ivābhavata acintayana vai sa śarāna nātyarthaṃ saṃbhramāda balī dhanura anyata samādāya tiṣṭha tiṣṭhetya uvāca ha etāvada uktvā śaineyò jalasaṃdhaṃ mahòrasi vivyādha ṣaṣṭyā subhṛśaṃ śarāṇāṃ parahasanna iva kaṣurapreṇa ca pītena muṣṭideśe mahada dhanuḥ jalasaṃdhasya ciccheda vivyādha ca taribhiḥ śaraiḥ jalasaṃdhasa tu tata tayaktvā sa śaraṃ vai śarāsanama tòmaraṃ vayasṛjata tūrṇaṃ sātyakiṃ parati māriṣa sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahāraṇe abhyagāda dharaṇīṃ ghòraḥ śavasanna iva mahòragaḥ nirbhinne tu bhuje savye sātyakiḥ satyavikramaḥ tariṃśadbhira viśikhaisa tīkṣṇaira jalasaṃdhama atāḍayata paragṛhya tu tataḥ khaḍgaṃ jalasaṃdhò mahābalaḥ ārṣabhaṃ carma ca mahaca chatacandrama alaṃkṛtama tata āvidhya taṃ khaḍgaṃ sātvatāyòtsasarja ha śaineyasya dhanuśa chittvā sa khaḍgò nayapatana mahīma alātacakravaca caiva vayaròcata mahiṃ gataḥ athānyada dhanura ādāya sarvakāyāvadāraṇama śālaskandhapratīkāśama indrāśanisamasvanama visphārya vivyadhe karuddhò jalasaṃdhaṃ śareṇa ha tataḥ sābharaṇò bāhū kaṣurābhyāṃ mādhavòttamaḥ sāṅgadau jalasaṃdhasya ciccheda parahasanna iva tau bāhū parighaprakhyau petatura gajasattamāta vasuṃdhara dharāda bharaṣṭau pañcaśīrṣāva ivòragau tataḥ sudaṃṣṭraṃ suhanu cārukuṇḍalama unnasama kaṣureṇāsya tṛtīyena śiraśa ciccheda sātyakiḥ tata pātita śirò bāhukabandhaṃ bhīmadarśanama daviradaṃ jalasaṃdhasya rudhireṇābhyaṣiñcata jalasaṃdhaṃ nihatyājau tavaramāṇasa tu sātvataḥ naiṣādiṃ pātayāma āsa gajaskandhāda viśāṃ pate rudhireṇāvasiktāṅgò jalasaṃdhasya kuñjaraḥ vilambamānama avahata saṃśliṣṭaṃ parama āsanama śarārditaḥ sātvatena mardamānaḥ savavāhinīma ghòrama ārtasvaraṃ kṛtvā vidudrāva mahāgajaḥ hāhākārò mahāna āsīta tava sainyasya māriṣa jalasaṃdhaṃ hataṃ dṛṣṭvā vṛṣṇīnāma ṛṣabheṇa ha vimukhāśa cābhyadhāvanta tava yòdhāḥ samantataḥ palāyane kṛtòtsāhā nirutsāhā daviṣaja jaye etasminna antare rājana daròṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ abhyayāja javanaira aśvaira yuyudhānaṃ mahārathama tama udīrṇaṃ tathā dṛṣṭvā śaineyaṃ kurupuṃgavāḥ daròṇenaiva saha karuddhāḥ sātyakiṃ paryavārayana tataḥ paravavṛte yuddhaṃ kurūṇāṃ sātvatasya ca daròṇasya ca raṇe rājana ghòraṃ devāsuròpamama [sa] te kirantaḥ śaravrātāna sarve yattāḥ parahāriṇaḥ tavaramāṇā mahārāja yuyudhānama ayòdhayana taṃ daròṇaḥ sapta saptatyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ durmarṣaṇò davādaśabhira duḥsahò daśabhiḥ śaraiḥ vikarṇaśa cāpi niśitaisa tariṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ vivyādha savye pārśve tu satanābhyāma antare tathā durmukhò daśabhira bāṇaisa tathā duḥśāsanò 'ṣaṭabhiḥ citrasenaśa ca śaineyaṃ davābhyāṃ vivyādha māriṣa duryòdhanaśa ca mahatā śaravarṣeṇa mādhavama apīḍayada raṇe rājaña śūrāśa cānye mahārathāḥ sarvataḥ paratividdhasa tu tava putraira mahārathaiḥ tāna paratyavidhyaca chaineyaḥ pṛthakpṛthaga ajihmagaiḥ bhāradvājaṃ taribhira bāṇaira duḥsahaṃ navabhisa tathā vikarṇaṃ pañcaviṃśatyā citrasenaṃ ca saptabhiḥ durmarṣaṇaṃ davādaśabhiśa caturbhiśa ca viviṃśatima satyavrataṃ ca navabhira vijayaṃ daśabhiḥ śaraiḥ tatò rukmāṅgadaṃ cāpaṃ vidhunvānò mahārathaḥ abhyayāta sātyakisa tūrṇaṃ putraṃ tava mahārathama rājānaṃ sarvalòkasya sarvaśastrabhṛtāṃ varama śaraira abhyāhanada gāḍhaṃ tatò yuddhama abhūta tayòḥ vimuñcantau śarāṃsa tīkṣṇāna saṃdadhānau ca sāyakāna adṛśyaṃ samare 'nayònyaṃ cakratusa tau mahārathau sātyakiḥ kururājena nirviddhò bahva aśòbhata asravada rudhiraṃ bhūri savarasaṃ candanò yathā sātvatena ca bāṇaughaira nirviddhasa tanayasa tava śātakumbhamayāpīḍò babhau yūpa ivòcchritaḥ mādhavasa tu raṇe rājana kururājasya dhanvinaḥ dhanuśa ciccheda sahasā kaṣurapreṇa hasanna iva athainaṃ chinnadhanvānaṃ śaraira bahubhira ācinòta nirbhinnaśa ca śaraisa tena daviṣatā kaṣiprakāriṇā nāmṛṣyata raṇe rājā śatròra vijayalakṣaṇama athānyada dhanura ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadama vivyādha sātyakiṃ tūrṇaṃ sāyakānāṃ śatena ha sò 'tividdhò balavatā putreṇa tava dhanvinā amarṣavaśama āpannasa tava putrama apīḍayata pīḍitaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā tava putrā mahārathāḥ sātvataṃ śaravarṣeṇa chādayāma āsura añjasā sa chādyamānò bahubhisa tava putraira mahārathaiḥ ekaikaṃ pañcabhira viddhvā punara vivyādha saptabhiḥ duryòdhanaṃ ca tavaritò vivyādhāṣṭabhira āśugaiḥ parahasaṃśa cāsya ciccheda kārmukaṃ ripuma īṣaṇama nāgaṃ maṇimayaṃ caiva śaraira dhavajama apātayata hatvā tu caturò vāhāṃśa caturbhira niśitaiḥ śaraiḥ sārathiṃ pātayāma āsa kaṣurapreṇa mahāyaśāḥ etasminna antare caiva kururājaṃ mahārathama avākiraca charaira hṛṣṭò bahubhira marmabhedibhiḥ sa vadhyamānaḥ samare śaineyasya śaròttamaiḥ parādravata sahasā rājana putrò duryòdhanasa tava āplutaśa ca tatò yānaṃ citrasenasya dhanvinaḥ hāhābhūtaṃ jagaca cāsīda dṛṣṭvā rājānama āhave garasyamānaṃ sātyakinā khe sòmama iva rāhuṇā taṃ tu śabdaṃ mahaca charutvā kṛtavarmā mahārathaḥ abhyayāta sahasā tatra yatrāste mādhavaḥ parabhuḥ vidhunvānò dhanuḥśreṣṭhaṃ còdayaṃśa caiva vājinaḥ bhartsayana sārathiṃ cògraṃ yāhi yāhīti sa tavaraḥ tama āpatantaṃ saṃprekṣya vayāditāsyama ivāntakama yuyudhānò mahārāja yantārama idama abravīta kṛtavarmā rathenaiṣa darutama āpatate śarī paratyudyāhi rathenainaṃ paravaraṃ sarvadhanvināma tataḥ parajavitāśvena vidhivata kalpitena ca āsasāda raṇe bhòjaṃ paratimānaṃ dhanuṣmatāma tataḥ paramasaṃkruddhau javalantāva iva pāvakau sameyātāṃ naravyāghrau vayāghrāva iva tarasvinau kṛtavarmā tu śaineyaṃ ṣaḍviṃśatyā samārpayata niśitaiḥ sāyakaisa tīkṣṇaira yantāraṃ cāsya saptabhiḥ caturaśa ca hayòdārāṃśa caturbhiḥ parameṣubhiḥ avidhyata sādhu dāntāna vai saindhavāna sātvatasya ha rukmadhvajò rukmapṛṣṭhaṃ mahada visphārya kārmukama rukmāṅgadī rukmavarmā rukmapuṅkhāna avākirata tatò 'śītiṃ śineḥ pautraḥ sāyakāna kṛtavarmaṇe parāhiṇòta tavarayā yuktò daraṣṭukāmò dhanaṃjayama sò 'tividdhò balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ samakampata durdharṣaḥ kaṣitikampe yathācalaḥ tariṣaṣṭyā caturò 'sayāśvāna saptabhiḥ sārathiṃ śaraiḥ vivyādha niśitaisa tūrṇaṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ suvarṇapuṅkhaṃ viśikhaṃ samādhāya sa sātyakiḥ vayasṛjata taṃ mahājvālaṃ saṃkruddhama iva pannagama sò 'viśata kṛtavarmāṇaṃ yamadaṇḍòpamaḥ śaraḥ jāmbūnadavicitraṃ ca varma nirbhidya bhānumata abhyagāda dharaṇīma ugrò rudhireṇa samukṣitaḥ saṃjātarudhiraśa cājau sātvateṣubhira arditaḥ paracalana dhanura utsṛjya nayapatata sayandanòttame sa siṃhadaṃṣṭrò jānubhyāma āpannò 'mitavikramaḥ śarārditaḥ sātyakinā rathòpasthe nararṣabhaḥ sahasrabāhòḥ sadṛśama akṣòbhyama iva sāgarama nivārya kṛtavarmāṇaṃ sātyakiḥ parayayau tataḥ khaḍgaśakti dhanuḥ kīrṇāṃ jagāśvarathasaṃkulāma paravartitògra rudhirāṃ śataśaḥ kaṣatriyarṣabhaiḥ parekṣatāṃ sarvasainyānāṃ madhyena śinipuṃgavaḥ abhyagāda vāhinīṃ bhittvā gṛhya cānyāna mahada dhanuḥ samāśvāsya ca hārdikyò gṛhya cānyana mahada dhanuḥ tasthau tatraiva balavāna vārayana yudhi pāṇḍavāna [sa] kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatasa tataḥ bhāradvājaḥ śaravrātaira mahadbhiḥ samavākirata sa saṃprahārasa tumulò daròṇa sātvatayòra abhūta paśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsa vayòra iva tatò daròṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ taribhira āśīviṣākāraira lalāṭe samavidhyata taira lalāṭārpitaira bāṇaira yuyudhānasa tava ajihmagaiḥ vayaròcata mahārāja tariśṛṅga iva parvataḥ tatò 'saya bāṇāna aparāna indrāśanisamasvanāna bhāradvājò 'nataraprekṣī pareṣayāma āsa saṃyuge tāna daròṇa cāpanirmuktāna dāśārhaḥ patataḥ śarāna davābhyāṃ davābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ ciccheda paramāstravita tāma asya laghutāṃ daròṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate parahasya sahasāvidhyada viṃśatyā śinipuṃgavama punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayata laghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayana samutpatanti valmīkāda yathā karuddhā mahòragāḥ tathā daròṇa rathāda rājanna utpatanti tanuca chidaḥ tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ avākirana daròṇa rathaṃ śarā rudhirabhòjanāḥ lāghavāda davijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau sātyakisa tu tatò daròṇaṃ navabhira nataparvabhiḥ ājaghāna bhṛśaṃ karuddhò dhavajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ sārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā daròṇò mahāratha saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśa ca taribhisa taribhiḥ dhavajama ekena vivyādha mādhavasya rathe sathitama athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇā dhanuśa ciccheda samare mādhavasya mahātmanaḥ sātyakisa tu tataḥ karuddhò dhanusa tayaktvā mahārathaḥ gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipata tāma āpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhāma ayasmayīma nayavārayaca charaira daròṇò bahubhira bahurūpibhiḥ athānyada dhanura ādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ vivyādha bahubhira vīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ sa viddhvā samare daròṇaṃ siṃhanādama amuñcata taṃ vai na mamṛṣe daròṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ tathaḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍāma ayasmayīma tarasā pareṣayāma āsa mādhavasya rathaṃ parati anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā bhittvā rathaṃ jagāmògrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā tatò daròṇaṃ śineḥ pautrò rājana vivyādha patriṇā dakṣiṇaṃ bhujama āsādya pīḍayana bharatarṣabha daròṇò 'pi samare rājana mādhavasya mahada dhanuḥ ardhacandreṇa ciccheda rathaśaktyā ca sārathima mumòha sarathisa tasya rathaśaktyā samāhataḥ sa rathòpasthama āsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata cakāra sātyakī rājaṃsa tatra karmātimānuṣama ayòdhayaca ca yada daròṇaṃ raśmīña jagrāha ca savayama tataḥ śaraśatenaiva yuyudhānò mahārathaḥ avidhyada barāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpò viśāṃ pate tasya daròṇaḥ śarāna pañca pareṣayāma āsa bhārata te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śòṇitama āhave nirviddhasa tu śaraira ghòraira akrudhyata sātyakira bhṛśama sāyakāna vayasṛjaca cāpi vīrò rukmarathaṃ parati tatò daròṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi aśvāna vayadrāvayada bāṇaira hatasūtāna mahātmanaḥ sa rathaḥ paradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ cakāra rājatò rājana bharājamāna ivāṃśumāna abhidravata gṛhṇīta hayāna daròṇasya dhāvata iti sama cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ te sātyakima apāsyāśu rājana yudhi mahārathāḥ yatò daròṇasa tataḥ sarve sahasā samupādravana tāna dṛṣṭvā paradrutāna sarvāna sātvatena śarārditāna parabhagnaṃ punara evāsīta tava sainyaṃ samākulama vayūhasyaiva punara davāraṃ gatvā daròṇò vayavasthitaḥ vātāyamānaisa taira aśvaira hṛtò vṛṣṇiśarārditaiḥ pāṇḍupāñcāla saṃbhagnaṃ vayūhama ālòkya vīryavāna śaineye nākaròda yatnaṃ vayūhasyaivābhirakṣaṇe nivārya pāṇḍupāñcālāna daròṇāgniḥ paradahanna iva tasthau karòdhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivòditaḥ [sa] daròṇaṃ sa jitvā puruṣapravīrasa; tathaiva hārdikya mukhāṃsa tavadīyāna parahasya sūtaṃ vacanaṃ babhāṣe; śinipravīraḥ kurupuṃgavāgrya nimittamātraṃ vayama atra sūta; dagdhārayaḥ keśava phalgunābhyāma hatāna nihanmeha nararṣabheṇa; vayaṃ sureśātma samudbhavena tama evama uktvā śinipuṃgavasa tadā; mahāmṛdhe sò 'garyadhanurdharò 'rihā kirana samantāta sahasā śarāna balī; samāpataca chayena ivāmiṣaṃ yathā taṃ yāntama aśvaiḥ śaśaśaṅkhavarṇaira; vigāhya sainyaṃ puruṣapravīrama nāśaknuvana vārayituṃ samantāda; ādityaraśmi partimaṃ narāgryama asahya vikrāntama adīta sattvaṃ; sarve gaṇā bhārata durviṣahyama sahasranetra paratimaprabhāvaṃ; divīva sūryaṃ jaladavyapāye amarṣapūrṇasa tava aticitra yòdhī; śarāsanī kāñcanavarma dhārī sudarśanaḥ sātyakima āpatantaṃ; nayavārayada rājavaraḥ parasahya tayòra abhūda bharata saṃprahāraḥ; sudāruṇasa taṃ samabhipraśaṃsana yòdhāsa tavadīyāśa ca hi sòmakāśa ca; vṛtrendrayòra yuddhama ivāmaraughāḥ śaraiḥ sutīkṣṇaiḥ śataśò 'bhayavidhyata; sudarśanaḥ sātvata mukhyama ājau anāgatāna eva tu tāna pṛṣatkāṃśa; ciccheda bāṇaiḥ śinipuṃgavò 'pi tathaiva śakra paratimò 'pi sātyakiḥ; sudarśane yāna kaṣipati sama sāyakāna davidhā taridhā tāna akaròta sudarśanaḥ; śaròttamaiḥ sayandanavaryama āsthitaḥ saṃprekṣya bāṇāna nihatāṃsa tadānīṃ; sudarśanaḥ sātyakibāṇavegaiḥ karòdhāda didhakṣanna iva tigmatejāḥ; śarāna amuñcata tapanīyacitrāna punaḥ sa bāṇaisa taribhira agnikalpaira; ākarṇapūrṇaira niśitaiḥ supuṅkhaiḥ vivyādha dehāvaraṇaṃ vibhidya; te sātyakera āviviśuḥ śarīrama tathaiva tasyāvani pāla putraḥ; saṃdhāya bāṇaira aparaira javaladbhiḥ ājaghnivāṃsa tāna rajataprakāśāṃśa; caturbhira aśvāṃśa caturaḥ parasahya tathā tu tenābhihatasa tarasvī; naptā śinera indrasamānavīryaḥ sudarśanasyeṣu gaṇaiḥ sutīkṣṇaira; hayāna nihatyāśu nanāda nādama athāsya sūtasya śirò nikṛtya; bhallena vajrāśanisaṃnibhena sudarśanasyāpi śinipravīraḥ; kaṣureṇa ciccheda śiraḥ parasahya sakuṇḍalaṃ pūrṇaśaśiprakāśaṃ; bharājiṣṇu vaktraṃ nicakarta dehāta yathā purā vajradharaḥ parasahya; balasya saṃkhye 'tibalasya rājana nihatya taṃ pārthiva putrapautraṃ; raṇe yadūnāma ṛṣabhasa tarasvī mudā sametaḥ parayā mahātmā; rarāja rājana surarājakalpaḥ tatò yayāva arjunama eva yena; nivārya sainyaṃ tava mārgaṇaughaiḥ sadaśvayuktena rathena niryāla; lòkāna visismāpayiṣura nṛvīraḥ tata tasya vismāpayanīyama agryama; apūjayana yòdhavarāḥ sametāḥ yada vartamānāna iṣugòcare 'rīna; dadāha bāṇaira hutabhuga yathaiva [sa] tataḥ sa sātyakira dhīmāna mahātmā vṛṣṇipuṃgavaḥ sudarśanaṃ nihatyājau yantārama idama abravīta rathāśvanāgakalilaṃ śaraśaktyūrmimālinama khaḍgamatsyaṃ gadā garāhaṃ śūrāyudha mahāsvanama parāṇāpahāriṇaṃ raudraṃ vāditròtkruṣṭa nāditama yòdhānāma asukhasparśaṃ durdharṣama ajayaiṣiṇāma tīrṇāḥ sama dustaraṃ tāta daròṇānīka mahārṇavama jalasaṃdha balenājau puruṣādaira ivāvṛtama atò 'nayaṃ pṛtanā śeṣaṃ manye kunadikāma iva tartavyāma alpasalilāṃ cedayāśvāna asaṃbhramama hastaprāptama ahaṃ manye sāṃprataṃ savyasācinama nirjitya durdharaṃ daròṇaṃ sapadānugama āhave hārdikyaṃ yòdhavaryaṃ ca parāptaṃ manye dhanaṃjayama na hi me jāyate tarāsò dṛṣṭvā sainyānya anekaśaḥ vahnera iva paradīptasya garīṣme śuṣkaṃ tṛṇòlapama paśya pāṇḍavamukhyena yātāṃ bhūmiṃ kirīṭinā pattyaśvarathanāgaughaiḥ patitaira viṣamīkṛtāma abhyāśasthama ahaṃ manye śavetāśvaṃ kṛṣṇasārathima sa eṣa śarūyate śabdò gāṇḍīvasyāmitaujasaḥ yādṛśāni nimittāni mama parādurbhavanti vai anastaṃ gata āditye hantā saindhavama arjunaḥ śanaira viśrambhayanna aśvāna yāhi yattò 'rivāhinīma yatraite satanutrāṇāḥ suyòdhanapurògamāḥ daṃśitāḥ karūrakarmāṇaḥ kāmbòjā yuddhadurmadāḥ śarabāṇāsana dharā yavanāśa ca parahāriṇaḥ śakāḥ kirātā daradā barbarāsa tāmraliptakāḥ anye ca bahavò malecchā vividhāyudhapāṇayaḥ māma evābhimukhāḥ sarve tiṣṭhanti samarārthinaḥ etāna sarathanāgāśvāna nihatyājau sa pattinaḥ idaṃ durgaṃ mahāghòraṃ tīrṇama evòpadhāraya [sa] na saṃbhramò me vārṣṇeya vidyate satyavikrama yadya api sayāta susaṃkruddhò jāmadagnyò 'garataḥ sathitaḥ daròṇò vā rathināṃ śareṣṭhaḥ kṛpò madreśvarò 'pi vā tathāpi saṃbhramò na sayāta tavāma āśritya mahābhuja tavayā suhavavò yuddhe nirjitāḥ śatrusūdana na ca me saṃbhramaḥ kaśa cida bhūtapūrvaḥ kadā cana kima u caitata samāsādya vīra saṃyugagòṣpadama āyusmana katareṇa tavā parāpayāmi dhanaṃjayama keṣāṃ karuddhò 'si vārṣṇeya keṣāṃ mṛtyura upasthitaḥ keṣaṃ saṃyamanīma adya gantuma utsahate manaḥ ke tavāṃ yudhi parākrāntaṃ kālāntakayamòpamama dṛṣṭvā vikramasaṃpannaṃ vidraviṣyanti saṃyuge keṣāṃ vaivasvatò rājā samarate 'daya mahābhuja [sa] muṇḍāna etāna haniṣyāmi dānavāna iva vāsavaḥ paratijñāṃ pārayiṣyāmi kāmbòjāna eva mā vaha adyaiṣāṃ kadanaṃ kṛtvā kaṣipraṃ yāsyāmi pāṇḍavama adya darakṣyanti me vīryaṃ kauravāḥ sa suyòdhanāḥ muṇḍānīke hate sūta sarvasainyeṣu cāsakṛta adya kaurava sainyasya dīryamāṇasya saṃyuge śarutvā virāvaṃ bahudhā saṃtapsyati suyòdhanaḥ adya pāṇḍavamukhyasya śavetāśvasya mahātmanaḥ ācāryaka kṛtaṃ mārgaṃ darśayiṣyāmi saṃyuge adya madbāṇanihatāna yòdhamukhyāna sahasraśaḥ dṛṣṭvā duryòdhanò rājā paścāta tāpaṃ gamiṣyati adya me kaṣiprahastasya kaṣipataḥ sāyakòttamāna alātacakrapratimaṃ dhanura darakṣyanti kauravāḥ matsāyakacitāṅgānāṃ rudhiraṃ saravatāṃ bahu sainikānāṃ vadhaṃ dṛṣṭvā saṃtapsyati suyòdhanaḥ adya me karuddha rūpasya nighnataśa ca varāna varāna davira arjunama imaṃ lòkaṃ maṃsyate sa suyòdhanaḥ adya rājasahasrāṇi nihatāni mayā raṇe dṛṣṭvā duryòdhanò rājā saṃtapsyati mahāmṛdhe adya sanehaṃ ca bhaktiṃ ca pāṇḍaveṣu mahātmasu hatvā rājasahasrāṇi darśayiṣyāmi rājasu [sa] evama uktasa tadā sūtaḥ śikṣitāna sādhu vāhinaḥ śaśāṅkasaṃnikāśāna vai vājinò 'cūcudada bhṛśama te pibanta ivākāśaṃ yuyudhānaṃ hayòttamāḥ parāpayana yavanāña śīghraṃ manaḥ pavanaraṃhasaḥ sātyakiṃ te samāsādya pṛtanāsva anivartinama bahavò laghuhastāśa ca śaravarṣaira avākirana teṣāma iṣūna athāstrāṇi vegavana nataparvabhiḥ acchinata sātyakī rājana nainaṃ te parāpnuvaña śarāḥ rukmapuṅkhaiḥ suniśitaira gārdhrapatraira ajihmagaiḥ uccakarta śirāṃsya ugrò yavanānāṃ bhujāna api śaikyāyasāni varmāṇi kāṃsyāni ca samantataḥ bhittvā dehāṃsa tathā teṣāṃ śarā jagmura mahītalama te hanyamānā vīreṇa malecchāḥ sātyakinā raṇe śataśò nayapataṃsa tatra vayasavò vasudhātale supūrṇāyata muktaisa tāna avyavacchinna piṇḍitaiḥ pañcaṣaṭa sapta cāṣṭau ca bibheda yavanāña śaraiḥ kāmbòjānāṃ sahasraisa tu śakānāṃ ca viśāṃ pate śabarāṇāṃ kirātānāṃ barbarāṇāṃ tathaiva ca agamyarūpāṃ pṛthivīṃ māṃsaśòṇitakardamāma kṛtavāṃsa tatra śaineyaḥ kaṣapayaṃsa tāvakaṃ balama dasyūnāṃ sa śirasa tarāṇaiḥ śiròbhira lūnamūrdhajaiḥ tatra tatra mahī kīrṇā vibarhaira aṇḍajaira iva rudhiròkṣitasarvāṅgaisa taisa tada āyòdhanaṃ babhau kabanhaiḥ saṃvṛtaṃ sarvaṃ tāmrābhraiḥ khama ivāvṛtama vajrāśanisamasparśaiḥ suparvabhira ajihmagaiḥ te sāśvayānā nihatāḥ samāvavrura vasuṃdharāma alpāvaśiṣṭāḥ saṃbhagnāḥ kṛcchraprāṇā vicetasaḥ jitāḥ saṃkhye mahārāja yuyudhānena daṃśitāḥ pārṣṇibhiśa ca kaśābhiśa ca tāḍayantasa turaṃgamāna javama uttamama āsthāya sarvataḥ parādravana bhayāta kāmbòjasainyaṃ vidrāvya durjayaṃ yudhi bhārata yavanānāṃ ca tata sainyaṃ śakānāṃ ca mahada balama sa tataḥ puruṣavyāghraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ parahṛṣṭasa tāvakāña jitvā sūtaṃ yāhītya acòdayata taṃ yāntaṃ pṛṣṭhagòptārama arjunasya viśāṃ pate cāraṇāḥ parekṣya saṃhṛṣṭāsa tavadīyāśa cāpya apūjayana [sa] jitvā yavanakāmbòjāna yuyudhānasa tatò 'rajunama jagāma tava sainyasya madhyena rathināṃ varaḥ śaradaṃṣṭrò naravyāghrò vicitrakavacacchaviḥ mṛgāna vayāghrajivājighraṃsa tava sainyama abhīṣayata sa rathena carana mārgāna dhanura abhrāmayada bhṛśama rukmapṛṣṭhaṃ mahāvegaṃ rukmacandraka saṃkulama rukmāṅgada śirasa tarāṇò rukmavarma samāvṛtaḥ rukmadhvajavaraḥ śūrò meruśṛṅga ivābabhau sa danura maṇḍalaḥ saṃkhye tejò bhāsvararaśmivāna śaradīvòditaḥ sūryò nṛsūryò virarāja ha vṛṣabhaskandhavikrāntò vṛṣabhākṣò nararṣabhaḥ tāvakānāṃ babhau madhye gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ mattadviradasaṃkāśaṃ mattadviradagāminama parabhinnama iva mātaṅgaṃ yūthamadhye vayavasthitama vayāghrā iva jighāṃsantasa tavadīyābhyadravada raṇe daròṇānīkama atikrāntaṃ bhòjānīkaṃ ca dustarama jalasaṃdhārṇavaṃ tīrtvā kāmbòjānāṃ ca vāhinīma hārdikya makarāna muktaṃ tīrṇaṃ vai sainyasāgarama parivavruḥ susaṃkruddhāsa tavadīyāḥ sātyakiṃ rathāḥ duryòdhanaśa citrasenò duḥśāsanaviviṃśatī śakunira duḥsahaśa caiva yuvā durmarṣaṇaḥ karathaḥ anye ca bahavaḥ śūrāḥ śastravantò durāsadāḥ pṛṣṭhataḥ sātyakiṃ yāntama anvadhāvanna amarṣitāḥ atha śabdò mahāna āsīta tava sainyasya māriṣa mārutòddhūta vegasya sāgarasyeva parvaṇi tāna abhidravataḥ sarvāna samīkṣya śinipuṃgavaḥ śanaira yāhīti yantārama abravīta parahasanna iva idama eti samuddhūtaṃ dhārtarāṣṭrasya yada balama māma evābhimukhaṃ tūrṇaṃ gajāśvarathapattimata nādayana vai diśaḥ sarvā rathaghòṣeṇa sārathe pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca kampayana sāgarāna api etada balārṇavaṃ tāta vārayiṣye mahāraṇe paurṇamāsyāma ivòddhūtaṃ veleva salilāśayama paśya me sūta vikrāntama indrasyeva mahāmṛdhe eṣa sainyāni śatrūṇāṃ vidhamāni śitaiḥ śaraiḥ nihatāna āhave paśya padātyaśvarathadvipāna maccharaira agnisaṃkāśaira videhāsūna sahasraśaḥ itya evaṃ baruvatasa tasya sātyakera amitaujasaḥ samīpaṃ sainikāsa te tu śīghrama īyura yuyutsavaḥ jahya ādravasva tiṣṭheti paśya paśyeti vādinaḥ tāna evaṃ baruvatò vīrāna sātyakira niśitaiḥ śaraiḥ jaghāna tariśatāna aśvāna kuñjarāṃśa ca catuḥśatāna sa saṃprahārasa tumulasa tasya teṣāṃ ca dhanvināma devāsuraraṇaprakhyaḥ parāvartata janakṣayaḥ meghajālanibhaṃ sainyaṃ tava putrasya māriṣa paratyagṛhṇāca chineḥ pautraḥ śaraira āśīviṣòpamaiḥ paracchādyamānaḥ samare śarajālaiḥ sa vīryavāna asaṃbhramaṃ mahārāja tāvakāna avahīda bahūna āścaryaṃ tatra rājendra sumahada dṛṣṭavāna ahama na mòghaḥ sāyakaḥ kaśa cita sātyakera abhavata parabhò rathanāgāśvakalilaḥ padātyūrmi samākulaḥ śaineya velāma āsādya sathitaḥ sainyamahārṇavaḥ saṃbhrāntanaranāgāśvama āvartata muhura muhuḥ tata sainyama iṣubhisa tena vadhyamānaṃ samantataḥ babhrāma tatra tatraiva gāvaḥ śītārditā iva padātinaṃ rathaṃ nāgaṃ sādinaṃ turagaṃ tathā aviddhaṃ tatra nādrākṣaṃ yuyudhānasya sāyakaiḥ na tādṛka kadanaṃ rājana kṛtavāṃsa tatra phalgunaḥ yādṛka kaṣayama anīkānāma akaròta sātyakira nṛpa atyarjunaṃ śineḥ pautrò yudhyate bharatarṣabha tatò duryòdhanò rājā sātvatasya taribhiḥ śaraiḥ vivyādha sūtaṃ niśitaiśa caturbhiśa caturò hayāna sātyakiṃ ca taribhira viddhvā punara vivyādha sò 'ṣaṭabhiḥ duḥśāsanaḥ ṣòḍaśabhira vivyādha śini puṃgavama śakuniḥ pañcaviṃśatyā citrasenaśa capañcabhiḥ duḥsahaḥ pañcadaśabhira vivyādhòrasi sātyakima utsmayana vṛṣṇiśārdūlasa tathā bāṇaiḥ samāhataḥ tāna avidhyana mahārāja sarvāna eva taribhisa taribhiḥ gāḍhaviddhāna arīka kṛtvā mārgaṇaiḥ sò 'titejanaiḥ śaineyaḥ śayenavata saṃkhye vayacarala laghuvikramaḥ saubalasya dhanuśa chittvā hastāvāpaṃ nikṛtya ca duryòdhanaṃ taribhira bāṇaira abhyavidhyata satanāntare citrasenaṃ śatenaiva daśabhira duḥsahaṃ tathā duḥśāsanaṃ ca viṃśatyā vivyādha śinipuṃgavaḥ athānyada dhanura ādāya sayālasa tava viśāṃ pate aṣṭabhiḥ sātyakiṃ viddhvā punara vivyādha pañcabhiḥ duḥśāsanaśa ca daśabhira duḥsahaśa ca taribhiḥ śaraiḥ durmukhaśa ca davādaśabhī rājana vivyādha sātyakima duryòdhanasa tarisaptatyā viddhvā bhārata mādhavama tatò 'saya niśitaira bāṇaisa taribhira vivyādha sārathima tāna sarvāna sahitāña śūrāna yatamānāna mahārathāna pañcabhiḥ pañcabhira bāṇaiḥ punara vivyādha sātyakiḥ tataḥ sa rathināṃ śareṣṭhasa tava putrasya sārathima ājaghānāśu bhallena sa hatò nayapatada bhuvi pātite sārathau tasmiṃsa tava putra rathaḥ parabhò vātāyamānaisa taira aśvaira apānīyata saṃgarāta tatasa tava sutā rājana sainikāśa ca viśāṃ pate rājñò rathama abhiprekṣya vidrutāḥ śataśò 'bhavana vidrutaṃ tatra tata sainyaṃ dṛṣṭvā bhārata sātyakiḥ avākiraca chairaisa tīkṣṇai rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ vidrāvya sarvasainyāni tāvakāni samantataḥ parayayau sātyakī rājaña śavetāśvasya rathaṃ parati taṃ śarāna ādadānaṃ ca rakṣamāṇaṃ ca sārathima ātmānaṃ mòcayantaṃ ca tāvakāḥ samapūjayana [dhṛ] saṃpramṛdya mahata sainyaṃ yāntaṃ śaineyama arjunama nirhrīkā mama te putrāḥ kima akurvata saṃjaya kathaṃ caiṣāṃ tathā yuddhe dhṛtira āsīna mumūrṣatāma śaineya caritaṃ dṛṣṭvā sadṛśaṃ savyasācinaḥ kiṃ nu vakṣyanti te kaṣātrama ainyamadhye parājitāḥ kathaṃ ca sātyakira yuddhe vayatikrāntò mahāyaśāḥ kathaṃ ca mama putrāṇāṃ jīvatāṃ tatra saṃjaya śaineyò 'bhiyayau yuddhe tana mamācakṣva tattvataḥ atyadbhutama idaṃ tāta tavatsakāśāca chṛṇòmya ahama ekasya bahubhira yuddhaṃ śatrubhira vai mahārathaiḥ viparītama ahaṃ manye mandabhāgyāna sutāna parati yatrāvadhyanta samare sātvatena mahātmanā ekasya hi na paryāptaṃ mata sainyaṃ tasya saṃjaya karuddhasya yuyudhānasya sarve tiṣṭhantu pāṇḍavāḥ nirjitya samare daròṇaṃ kṛtinaṃ yuddhadurmadama yathā paśugaṇāna siṃhò 'davada dhantā sutāna mama kṛtavarmādibhiḥ śūraira yataira bahubhira āhave yuyudhānò na śakitò hantuṃ yaḥ puruṣarṣabhaḥ naitada īdṛśakaṃ yuddhaṃ kṛtavāṃsa tatra phalgunaḥ yādṛśaṃ kṛtavāna yuddhaṃ śinera naptā mahāyaśāḥ [sa] tava durmantite rājana duryòdhanakṛtena ca śṛṇuṣvāvahitò bhūtvā yatte vakṣyāmi bhārata te punaḥ saṃnyavartanta kṛtvā saṃśaptakāna mithaḥ parāṃ yuddhe patiṃ kṛtvā putrasya tava śāsanāta tarīṇi sādisahasrāṇi duryòdhana purògamāḥ śakāḥ kāmbòjabāhlīkā yavanāḥ pāradāsa tathā kuṇindāsa taṅgaṇāmbaṣṭhāḥ paiśācāśa ca sa mandarāḥ abhyadravanta śaineyaṃ śalabhāḥ pāvakaṃ yathā yuktāśa ca pārvatīyānāṃ rathāḥ pāṣāṇa yòdhināma śūrāḥ pañcaśatā rājaña śaineyaṃ samupādravana tatò rathasahasreṇa mahārathaśatena ca daviradānāṃ sahasreṇa davisāhasraiśa ca vājibhiḥ śaravarṣāṇi muñcantò vividhāni mahārathāḥ abhyadravanta śaineyama asaṃkhyeyāśa ca pattayaḥ tāṃśa ca saṃcòdayana sarvāna ghanatainama iti bhārata duḥśāsanò mahārāja sātyaktiṃ paryavārayata tatrādbhutama apaśyāma śaineya caritaṃ mahata yada ekò bahubhiḥ sārdhama asaṃbhrāntama ayudhyata avadhīca ca rathānīkaṃ daviradānāṃ ca tada balama sādinaśa caiva tāna sarvāna dasyūna api ca sarvaśaḥ tatra cakraira vimathitaira magnaiśa ca paramāyudhaiḥ akṣaiśa ca bahudhā bhagnaira īṣā daṇḍakabandhuraiḥ kūbaraira mathitaiśa cāpi dhavajaiśa cāpi nipātitaiḥ varmabhiśa cāmaraiśa caiva vayavakīrṇā vasuṃdharā saragbhira ābharaṇaira vastraira anukarṣaiśa ca māriṣa saṃchannā vasudhā tatra dayaura garahaira iva bhārata girirūpadharāśa cāpi patitāḥ kuñjaròttamāḥ añjanasya kule jātā vāmanasya ca bhārata supratīka kule jātā mahāpadmakule tathā airāvaṇa kule caiva tathānyeṣu kuleṣu ca jātā danti varā rājaña śerate bahavò hatāḥ vanāyujāna pārvatīyāna kānbòjāraṭṭa bālhikāna tathā hayavarāna rājana nijaghne tatra sātyakiḥ nānādeśasamutthāṃśa ca nānā jātyāṃśa ca pattinaḥ nijaghne tatra śaineyaḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ teṣu parakālyamāneṣu dasyūna duḥśāsanò 'baravīta nivartadhvama adharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ tāṃśa cāpi sarvāna saṃprekṣya putrò duḥśāsanasa tava pāṣāṇa yòdhinaḥ śūrāna pārvatīyāna acòdayata aśmayuddheṣu kuśalā naitaja jānāti sātyakiḥ aśmayuddhama ajānantaṃ ghanatainaṃ yuddhakāmukama tathaiva kuravaḥ sarve nāśma yuddhaviśāradāḥ abhidravata mā bhaiṣṭa na vaḥ parāpsyati sātyakiḥ tatò gajaśiśu parakhyaira upalaiḥ śailavāsinaḥ udyataira yuyudhānasya sathitā maraṇakāṅkṣiṇaḥ kaṣepaṇīyaisa tathāpya anye sātvatasya vadhaiṣiṇaḥ còditāsa tava putreṇa rurudhuḥ sarvatòdiśama teṣāma āpatatāma eva śilā yuddhaṃ cikīrṣatāma sātyakiḥ patisaṃdhāya tariṃśataṃ parāhiṇòca charāna tāma aśmavṛṣṭiṃ tumulāṃ pārvatīyaiḥ samīritāma bibhedòraga saṃkāśaira nārācaiḥ śinipuṃgavaḥ taiśa aśmacūrṇaira dīpyadbhiḥ khadyòtānāma iva varajaiḥ parāyaḥ sainyānya avadhyanta hāhābhūtāni māriṣa tataḥ pañcaśatāḥ śūrāḥ samudyatamahāśilāḥ nikṛttabāhavò rājana nipetura dharaṇītale pāṣāṇa yòdhinaḥ śūrāna yatamānāna avasthitāna avadhīda bahusāhasrāṃsa tada adbhutama ivābhavata tataḥ punara basta mukhaira aśmavṛṣṭiṃ samantataḥ ayò hastaiḥ śūlahastaira dairadaiḥ khaśa taṅgaṇaiḥ ambaṣṭhaiśa ca kuṇindaiśa ca kaṣiptāṃ kaṣiptāṃ sa sātyakiḥ nārācaiḥ parativivyādha parekṣamāṇò mahābalaḥ adrīṇāṃ bhidyamānānāma antarikṣe śitaiḥ śaraiḥ śabdena parādravana rājana gajāśvarathapattayaḥ aśmapūrṇaiḥ samākīrṇā manuṣyāśa ca vayāṃsi ca nāśaknuvanna avasthātuṃ bharamaraira iva daṃśitāḥ hataśiṣṭā virudhirā bhinnamastaka piṇḍikāḥ kuñjarāḥ saṃyavartanta yuyudhāna rathaṃ parathi tataḥ śabdaḥ samabhavata tava sainyasya māriṣa mādhavenārdyamānasya sāgarasyeva dāruṇaḥ taṃ śabdaṃ tumulaṃ śarutvā daròṇò yantārama abravīta eṣa sūta raṇe karuddhaḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ dārayana bahudhā sainyaṃ raṇe carati kālavata yatraiṣa śabdasa tumulasa tatra sūta rathaṃ naya pāṣāṇa yòdhibhira nūnaṃ yuyudhānaḥ samāgataḥ tathā hi rathinaḥ sarve hariyante vidrutaira hayaiḥ viśastra kavacā rugṇāsa tatra tatra patanti ca na śaknuvanti yantāraḥ saṃyantuṃ tumule hayāna itya evaṃ baruvatò rājana bhāradvājasya dhīmataḥ paratyuvāca tatò yantā daròṇaṃ śastrabhṛtāṃ varama āyuṣmana daravate sainyaṃ kauraveyaṃ samantataḥ paśya yòdhāna raṇe bhinnāna dhāvamānāṃsa tatasa tataḥ ete ca sahitāḥ śūrāḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha tavāma eva hi jighāṃsantaḥ parādravanti samantataḥ atra kāryaṃ samādhatsva parāptakālama ariṃdama sathāne vā gamane vāpi dūraṃ yātaśa ca sātyakiḥ tathaivaṃ vadatasa tasya bhāradvājasya māriṣa paratyadṛśyata śaineyò nighnana bahuvidhāna rathāna te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ yuyudhāna rathaṃ tayaktvā daròṇānīkāya dudruvuḥ yaisa tu duḥśāsanaḥ sārdhaṃ rathaiḥ pūrvaṃ nayavartata te bhītāsa tava abhyadhāvanta sarve daròṇa rathaṃ parati [sa] duḥśāsana rathaṃ dṛṣṭvā samīpe paryavasthitama bhāradvājasa tatò vākyaṃ duḥśāsanama athābravīta duḥśāsana rathāḥ sarve kasmāda ete paravidrutāḥ kaca cita kaṣemaṃ tu nṛpateḥ kaca cija jīvati saindhavaḥ rājaputrò bhavāna atra rājabhrātā mahārathaḥ kimarthaṃ daravase yuddhe yauvarājyama avāpya hi savayaṃ vairaṃ mahata kṛtvā pāñcālaiḥ pāṇḍavaiḥ saha ekaṃ sātyakima āsādya kathaṃ bhītò 'si saṃyuge na jānīṣe purā tavaṃ tu gṛhṇanna akṣāna duròdare śarā haya ete bhaviṣyanti dāruṇāśīviṣòpamāḥ apriyāṇāṃ ca vacanaṃ pāṇḍaveṣu viśeṣataḥ daraupadyāśa ca parikleśasa tavana mūlò haya abhavata purā kava te mānaśa ca darpaśa ca kava ca tada vīra garjitama āśīviṣasamāna pārthāna kòpayitvā kava yāsyasi śòcyeyaṃ bhāratī senā rājā caiva suyòdhanaḥ yasya tavaṃ karkaśò bharātā palāyanaparāyaṇaḥ nanu nāma tavayā vīra dīryamāṇā bhayārditā savabāhubalama āsthāya rakṣitavyā haya anīkinī sa tavama adya raṇaṃ tayaktvā bhītò harṣayase parāna vidrute tavayi sainyasya nāyake śatrusūdana kò 'nayaḥ sathāsyati saṃgrāme bhītò bhīte vayapāśraye ekena sātvatenādya yudhyamānasya cānagha palāyane tava matiḥ saṃgrāmāda dhi paravartate yadā gāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmasenaṃ ca kaurava yamau ca yudhi daraṣṭāsi tadā tavaṃ kiṃ kariṣyasi yudhi phalguna bāṇānāṃ sūryāgnisamatejasāma na tulyāḥ sātyakiśarā yeṣāṃ bhītaḥ palāyase yadi tāvata kṛtā buddhiḥ palāyanaparāyaṇā pṛthivīdharmarājasya śamenaiva paradīyatāma yāvata phalguna nārācā nirmuktòraga saṃnibhāḥ nāviśanti śarīraṃ te tāvata saṃśāmya pāṇḍavaiḥ yāvata te pṛthivīṃ pārthā hatvā bharātṛśataṃ raṇe nākṣipanti mahātmānasa tāvata saṃśāmya pāṇḍavaiḥ yāvana na karudhyate rājā dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇaśa ca samaraślāghī tāvata saṃśāmya pāṇḍavaiḥ yāvada bhīmò mahābāhura vigāhya mahatīṃ camūma sòdarāṃsa te na mṛdnāti tāvata saṃśamayāṇḍavaiḥ pūrvama uktaśa ca te bharātā bhīṣmeṇa sa suyòdhanaḥ ajeyāḥ pāṇḍavāḥ saṃkhye saumya saṃśāmya pāṇḍavaiḥ na ca tata kṛtavāna mandasa tava bharātā suyòdhanaḥ sa yuddhe dhṛtima āsthāya yattò yudhyasva pāṇḍavaiḥ gaccha tūrṇaṃ rathenaiva tatra tiṣṭhati sātyakiḥ tavayā hīnaṃ balaṃ haya etada vidraviṣyati bhārata ātmārthaṃ yòdhaya raṇe sātyakiṃ satyavikramama evama uktasa tava sutò nābravīta kiṃ cida apya asau śarutaṃ cāśrutavata kṛtvā parāyāda yena sa sātyakiḥ sainyena mahatā yuktò malecchānāma anivartināma āsādya ca raṇe yattò yuyudhānama ayòdhayata daròṇò 'pi rathināṃ śareṣṭhaḥ pāñcālāna pāṇḍavāṃsa tathā abhyadravata saṃkruddhò javama āsthāya madhyamama paraviśya ca raṇe daròṇaḥ pāñcālānāṃ varūthinīma daravayāma āsa yòdhāna vai śataśò 'tha sahasraśaḥ tatò daròṇò mahārāja nāma viśrāvya saṃyuge pāṇḍupāñcāla matsyānāṃ paracakre kadanaṃ mahata taṃ jayantama anīkāni bhāradvājaṃ tatasa tataḥ pāñcāla putrò dayutimāna vīra ketuḥ samabhyayāta sa daròṇaṃ pañcabhira viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ dhavajama ekena vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ tatrādbhutaṃ mahārāja dṛṣṭavāna asmi saṃyuge yada daròṇò rabhasaṃ yuddhe pāñcālyaṃ nābhyavartata saṃniruddhaṃ raṇe daròṇaṃ pāñcālā vīkṣya māriṣa āvavruḥ sarvatò rājana dharmaputra jayaiṣiṇaḥ te śaraira agnisaṃkāśaisa tòmaraiśa ca mahādhanaiḥ śastraiśa ca vividhai rājana daròṇama ekama avākirana nihatya tāna bāṇagaṇāna daròṇò rājana samantataḥ mahājaladharāna vayòmni mātariśvā vivāna iva tataḥ śaraṃ mahāghòraṃ sūryapāvaka saṃnibhama saṃdadhe paravīraghnò vīra keturathaṃ pati sa bhittvā tu śarò rājana pāñcālyaṃ kulanandanama abhyagāda dharaṇīṃ tūrṇaṃ lòhitārdrò javalanna iva tatò 'patada rathāta tūrṇaṃ pāñcālyaḥ kulanandanaḥ parvatāgrāda iva mahāṃśa campakò vāyupīḍitaḥ tasmina hate maheṣvāse rājaputre mahābale pāñcālāsa tavaritā daròṇaṃ samantāta paryavārayana citraketuḥ sudhanvā ca citravarmā ca bhārata tathā citrarathaśa caiva bharātṛvyasanakarṣitāḥ abhyadravanta sahitā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ muñcantaḥ śaravarṣāṇi tapānte jaladā iva sa vadhyamānò bahudhā rājaputraira mahārathaiḥ vayaśva sūta rathāṃśa cakre kumārāna kupitò raṇe tathāparaiḥ suniśitaira bhallaisa teṣāṃ mahāyaśāḥ puṣpāṇīva vicinvana hi sòttamāṅgānya apātayata te rathebhyò hatāḥ petuḥ kaṣitau rājana suvarcasaḥ devāsure purā yuddhe yathā daiteya dānavāḥ tāna nihatya raṇe rājana bhāradvājaḥ paratāpavāna kārmukaṃ bharāmayāma āsa hemapṛṣṭhaṃ durāsadama pāñcālāna nihatāna dṛṣṭvā devakalpāna mahārathāna dhṛṣṭadyumnò bhṛśaṃ karuddhò netrābhyāṃ pātayaña jalama abhyavartata saṃgrāme karuddhò daròṇa rathaṃ parati tatò hāheti sahasā nādaḥ samabhavana nṛpa pāñcālyena raṇe dṛṣṭvā daròṇama āvāritaṃ śaraiḥ saṃchādyamānò bahudhā pārṣatena mahātmanā na vivyathe tatò daròṇaḥ samayanna evānvayudhyata tatò daròṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ karòdhamūrchitaḥ ājaghānòrasi karuddhò navatyā nataparvaṇāma sa gāḍhaviddhò balinā bhāradvājò mahāyaśāḥ niṣasāda rathòpasthe kaśmalaṃ ca jagāma ha taṃ vai tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaḥ parākramī samutsṛjya dhanusa tūrṇama asiṃ jagrāha vīryavāna avaplutya rathāca cāpi tavaritaḥ sa mahārathaḥ āruròha rathaṃ tūrṇaṃ bhāradvājasya māriṣa hartuma aicchaca chiraḥ kāyāta karòdhasaṃraktalòcanaḥ paratyāśvastasa tatò daròṇò dhanura gṛhya mahābalaḥ śaraira vaitastikai rājana nityamāsanna yòdhibhiḥ yòdhayāma āsa samare dhṛṣadyumnaṃ mahārathama te hi vaitastikā nāma śarā āsanna yòdhinaḥ daròṇasya viditā rājana dhṛṣṭadyumnama avākṣipana sa vadhyamānò bahubhiḥ sāyakaisa taira mahābalaḥ avaplutya rathāta tūrṇaṃ bhagnavegaḥ parākramī āruhya savarathaṃ vīraḥ paragṛhya ca mahada dhanuḥ vivyādha samare daròṇaṃ dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ tada adbhutaṃ tayòra yuddhaṃ bhūtasaṃghā haya apūjayana katriyāśa ca mahārāja ye cānye tatra sainikāḥ avaśyaṃ samare daròṇò dhṛṣṭadyumnena saṃgataḥ vaśama eṣyati nò rājñaḥ pāñcālā iti cukruśuḥ daròṇasa tu tavaritò yuddhe dhṛṣṭadyumnasya sāratheḥ śiraḥ paracyāvayāma āsa phalaṃ pakvaṃ taròra iva tatasa te paradrutā vāhā rājaṃsa tasya mahātmanaḥ teṣu paradravamāṇeṣu pāñcālāna sṛñjayāṃsa tathā vayadrāvayada raṇe daròṇasa tatra tatra parākramī vijitya pāṇḍupāñcālāna bhāradvājaḥ paratāpavāna savaṃ vayūhaṃ punara āsthāya sathirò 'bhavada ariṃdamaḥ na cainaṃ pāṇḍavā yuddhe jetuma utsahire parabhò [sa] tatò duḥśāsanò rājaña śaineyaṃ samupādravata kiraña śarasahasrāṇi parjanya iva vṛṣṭimāna sa viddhvā sātyakiṃ ṣaṣṭyā tathā ṣòḍaśabhiḥ śaraiḥ nākampayata sathitaṃ yuddhe mainākama iva parvatama sa tu duḥśāsanaṃ vīraḥ sāyakaira āvṛṇòda bhṛśama maśakaṃ samanuprāptama ūrṇa nābhira ivòrṇayā dṛṣṭvā duḥśāsanaṃ rājā tathā śaraśatācitama tarigartāṃśa còdayāma āsa yuyudhāna rathaṃ parati te 'gacchana yuyudhānasya samīpaṃ karūra kāriṇaḥ tarigartānāṃ tarisāhasrā rathā yuddhaviśāradāḥ te tu taṃ rathavaṃśena mahatā paryavārayana sathirāṃ kṛtvā matiṃ yuddhe bhūtvā saṃśaptakā mithaḥ teṣāṃ parayatatāṃ yuddhe śaravarṣāṇi muñcatāma yòdhāna pañcaśatāna mukhyāna agrānīke vayapòthayata te 'patanta hatāsa tūrṇaṃ śinipravara sāyakaiḥ mahāmāruta vegena rugṇā iva mahādrumāḥ rathaiśa ca bahudhā chinnaira dhavajaiśa caiva viśāṃ pate hayaiśa ca kanakāpīḍaiḥ patitaisa tata medinī śaineya śarasaṃkṛttaiḥ śòṇitaughapariplutaiḥ aśòbhata mahārāja kuṃśukaira iva puṣpitaiḥ te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ tarātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva davipāḥ tatasa te paryavartanta sarve daròṇa rathaṃ parati bhayāta patagarājasya gartānīva mahòragāḥ hatvā pañcaśatāna yòdhāña śaraira āśīviṣòpamaiḥ parāyāta sa śanakaira vīrò dhanaṃjayarathaṃ pati taṃ parayāntaṃ naraśreṣṭhaṃ putrò duḥśāsanasa tava vivyādha navabhisa tūrṇaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ sa tu taṃ parativivyādha pañcabhira niśitaiḥ śaraiḥ rukmapuṅkhaira maheṣvāsò gārdhrapatraira ajihmagaiḥ sātyakiṃ tu mahārāja parahasanna iva bhārata duḥśāsanasa taribhira viddhvā punara vivyādha pañcabhiḥ śaineyasa tava putraṃ tu viddhvā pañcabhira āśugaiḥ dhanuśa cāsya raṇe chittvā vismayanna arjunaṃ yayau tatò duḥśāsanaḥ karuddhò viṣṇi vīrāya gacchate sarvapāraśavīṃ śaktiṃ visasarja jighāṃsayā tāṃ tu śaktiṃ tadā ghòrāṃ tava putrasya sātyakiḥ ciccheda śatadhā rājana niśitaiḥ kaṅkapatribhiḥ athānyada dhanura ādāya putrasa tava janeśvara sātyakiṃ daśabhira viddhvā siṃhanādaṃ nanāda ha sātyakisa tu raṇe karuddhò mòhayitvā sutaṃ tava śaraira agniśikhākāraira ājaghāna satanāntare sarvāyasaisa tīkṣṇavaktraira aṣṭābhira vivyadhe punaḥ duḥśāsanasa tu viṃśatyā sātyakiṃ paratyavidhyata sātvatò 'pi mahārāja taṃ vivyādha satanāntare taribhira eva mahāvegaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tatò 'saya vāhāna niśitaiḥ śaraira jaghne mahārathaḥ sārathiṃ ca susaṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ dhanura ekena bhallena hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ dhavajaṃ ca rathaśaktiṃ ca bhallābhyāṃ paramāstravita ciccheda viśikhaisa tīkṣṇaisa tathòbhau pārṣṇisārathī sa chinnadhanvā virathò hatāśvò hatasārathiḥ tarigartasenāpatinā savarathenāpavāhitaḥ tama abhidrutya śaineyò muhūrtama iva bhārata na jaghāna mahābāhura bhīmasena vacaḥ samarana bhīmasenena hi vadhaḥ sutānāṃ tava bhārata paratijñātaḥ sabhāmadhye sarveṣāma eva saṃyuge tathā duḥśāsanaṃ jitvā sātyakiḥ saṃyuge parabhò jagāma tavaritò rājana yena yātò dhanaṃjayaḥ [dhṛ] kiṃ tasyāṃ mama senāyāṃ nāsana ke cina mahārathāḥ ye tathā sātyakiṃ yāntaṃ naivāghnana nāpya avārayana ekò hi samare karmakṛtavāna satyavikramaḥ śakratulyabalò yuddhe mahendrò dānaveṣva iva atha vā śūnyama āsīta tada yena yātaḥ sa sātyakiḥ ekò vai bahulāḥ senāḥ paramṛdnana puruṣarṣabhaḥ kathaṃ ca yudhyamānānāma apakrāntò mahātmanāma ekò bahūnāṃ śaineyasa tana mamācakṣva saṃjaya [sa] rājana senā samudyògò rathanāgāśvapattimāna tumulasa tava sainyānāṃ yugāntasadṛśò 'bhavata āhṇikeṣu samūheṣu tava sainyasya mānada nāsti lòke samaḥ kaśa cita samūha iti me matiḥ tatra devāḥ sama bhāṣante cāraṇāśa ca samāgatāḥ etada antāḥ samūhā vai bhaviṣyanti mahītale na caiva tādṛśaḥ kaśa cida vayūha āsīda viśāṃ pate yādṛga jayadratha vadhe daròṇena vihitò 'bhavata caṇḍavātābhipannānāṃ samaudrāṇāma iva savanaḥ raṇe 'bhavada balaughānāma anyònyama abhidhāvatāma pārthivānāṃ sametānāṃ bahūnya āsana naròttama tavada bale pāṇḍavānāṃ ca sahasrāṇi śatāni ca saṃrabdhānāṃ paravīrāṇāṃ samare dṛḍhakarmaṇāma tatrāsīta sumahāña śabdasa tumulò lòmaharṣaṇaḥ athākrandada bhīmasenò dhṛṣṭadyumnaśa ca māriṣa nakulaḥ sahadevaśa ca dharmarājaśa ca pāṇḍavaḥ āgacchata paraharata balavata paridhāvata paraviṣṭāva arisenāṃ hi vīrau mādhava pāṇḍavau yathāsukhena gacchetāṃ jayadrathavadhaṃ parati tathā parakurute kaṣiprama iti sainyānya acòdayata tayòra abhāve kuravaḥ kṛtārthāḥ sayura vayaṃ jitāḥ te yūyaṃ sahitā bhūtvā tūrṇama eva balārṇavama kaṣòbhayadhvaṃ mahāvegāḥ pavanāḥ sāgaraṃ yathā bhīmasenena te rājana pāñcālyena ca còditāḥ ājaghnuḥ kauravāna saṃkhye tayaktvāsūna ātmanaḥ pariyāna icchantò nidhanaṃ yuddhe śastraira uttamatejasaḥ savargārthaṃ mitrakāryārthaṃ nābhyarakṣanta jīvitama tathaiva tāvakā rājana parārthayantò mahada yaśaḥ āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā yuddhyāyaivòpatasthire tasmiṃsa tu tumule yuddhe vartamāne mahābhaye hatvā sarvāṇi sainyāni parāyāta sātyakira arjunama kavacānāṃ parabhāsa tatra sūryaraśmi vicitritāḥ dṛṣṭīḥ saṃkhye sainikānāṃ paratijaghnuḥ samantataḥ tathā parayatamāneṣu pāṇḍaveyeṣu nirbhayaḥ duryòdhanò mahārāja vayagāhata mahada balama sa saṃnipātasa tumulasa teṣāṃ tasya ca bhārata abhavata sarvasainyānāma abhāva karaṇò mahāna [dhṛ] tathāgateṣu sainyeṣu tathā kṛcchragataḥ savayama kaca cida duryòdhanaḥ sūta nākārṣīta pṛṣṭhatò raṇama ekasya ca bahūnāṃ ca saṃnipātò mahāhave viśeṣatò nṛpatinā viṣamaḥ paratibhāti me sò 'tayantasukhasaṃvṛddhò lakṣmyā lòkasya ceśvaraḥ ekò bahūna samāsādya kaca cina nāsīta parāṅmukhaḥ [sa] rājana sagrāmama āścaryaṃ tava putrasya bhārata ekasya ca bahūnāṃ ca śṛṇuṣva gadatò 'dabhutama duryòdhanena sahasā pāṇḍavī pṛtanā raṇe nalinī daviradeneva samantāda vipralòḍitā tathā senāṃ kṛtāṃ dṛṣṭvā tatra putreṇa kaurava bhīmasenapurògāsa taṃ pāñcālāḥ samupādravana sa bhīmasenaṃ daśabhira mādrīputrau taribhisa taribhiḥ virāṭadrupadau ṣaḍbhiḥ śatena ca śikhaṇḍinama dhṛṣṭadyumnaṃ ca viṃśatyā dharmaputraṃ ca saptabhiḥ kekayāna daśabhira viddhvā daraupadeyāṃsa taribhisa taribhiḥ śataśaśa cāparāna yòdhāna sadvipāṃśa ca rathāna raṇe śaraira avacakartògraiḥ karuddhò 'nataka iva parajāḥ na saṃdadhana vimuñcana vā maṇḍalīkṛtakārmukaḥ adṛśyata ripūna nighnaña śikṣayāstra balena ca tasya tāna nighnataḥ śatrūna hemapṛṣṭhaṃ mahada dhanuḥ bhallābhyāṃ pāṇḍavò jayeṣṭhasa taridhā ciccheda māriṣa vivyādha cainaṃ bahubhiḥ samyaga astaiḥ śitaiḥ śaraiḥ varmāṇya āśu samāsādya te bhagnāḥ kaṣitima āviśana tataḥ paramuditāḥ pārthāḥ parivavrura yudhiṣṭhirama yathā vṛtravadhe devā mudā śakraṃ maharṣibhiḥ atha duryòdhanò rājā dṛḍhama ādāya kārmukama tiṣṭha tiṣṭheti rājānaṃ baruvana pāṇḍavama abhyayāta taṃ tathā vādinaṃ rājaṃsa tava putraṃ mahārathama paratyudyayuḥ paramuditāḥ pāñcālā jayagṛddhinaḥ tāna daròṇaḥ paratijagrāha parīpsana yudhi pāṇḍavama caṇḍavātòddhutāna meghāna sa jalāna acalò yathā tatra rājana mahāna āsīta saṃgrāmò bhūrivardhanaḥ rudrasyākrīḍa saṃkāśaḥ saṃhāraḥ sarvadehināma [sa] aparāhṇe mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyata parjanyasamanirghòṣaḥ punara daròṇasya sòmakaiḥ śòṇāśvaṃ rathama āsthāya naravīraḥ samāhitaḥ samare 'bhayadravata pāṇḍūña javama āsthāya madhyamama tava pariyahite yuktò maheṣvāsò mahābalaḥ citrapuṅkhaiḥ śitaira bāṇaiḥ kalaśòttama saṃbhavaḥ varāna varāna hi yòdhānāṃ vicinvanna iva bhārata akrīḍata raṇe rājana bhāradvājaḥ paratāpavāna tama abhyayāda bṛhata kaṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ bharātṝṇāṃ vīra pañcānāṃ jayeṣṭhaḥ samarakarkaśaḥ vimuñcana viśikhāṃsa tīkṣṇāna ācāryaṃ chādayana bhṛśama mahāmeghò yathā varṣaṃ vimuñcana gandhamādane tasya daròṇò mahārāja savarṇapuṅkhāña śilāśitāna pareṣayāma āsa saṃkruddhaḥ sāyakāna daśa sapta ca tāṃsa tu daròṇa dhanurmuktāna ghòrāna āśīviṣòpamāna ekaikaṃ daśabhira bāṇaira yudhi ciccheda hṛṣṭavata tasya tala lāghavaṃ dṛṣṭvā parahasana davijasattamaḥ pareṣayāma āsa viśikhāna aṣṭau saṃnataparvaṇaḥ tāna dṛṣṭvā patataḥ śīghraṃ daròṇa cāpacyutāña śarāna avārayaca charaira eva tāvadbhira niśitaira dṛḍhaiḥ tatò 'bhavana mahārāja tava sainyasya vismayaḥ bṛha kaṣatreṇa tata karmakṛtaṃ dṛṣṭvā suduṣkarama tatò daròṇò mahārāja kekayaṃ vai viśeṣayana parāduścakre raṇe divyaṃ barāhmama astraṃ mahātapāḥ tada asya rājana kaikeyaḥ paratyavārayada acyutaḥ barāhmeṇaiva mahābāhura āhave samudīritama paratihanya tada astraṃ tu bhāradvājasya saṃyuge vivyādha barāhmaṇaṃ ṣaṣṭyā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ taṃ daròṇò davipadāṃ śareṣṭhò nārācena samarpayata sa tasya kavacaṃ bhittvā parāviśada dharaṇītalama kṛṣṇasarpò yathā muktò valmīkaṃ nṛpasattama tathābhyagāna mahīṃ bāṇò bhittvā kaikeyama āhave sò 'tividdhò mahārāja daròṇenāstravidā bhṛśama karòdhena mahatāviṣṭò vayāvṛtya nayane śubhe daròṇaṃ vivyādha saptatyā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ sārathiṃ cāsya bhallena bāhvòra urasi cārpayata daròṇasa tu bahudhā viddhò bṛhata kaṣatreṇa māriṣa asṛjada viśikhāṃsa tīkṣṇāna kekayasya rathaṃ parati vayākulīkṛtya taṃ daròṇò bṛhata kaṣatraṃ mahārathama vayasṛjata sāyakaṃ tīkṣṇaṃ kekayaṃ parati bhārata sa gāḍhaviddhasa tenāśu mahārāja satanāntare rathāta puruṣaśārdūlaḥ saṃbhinnahṛdayò 'patata bṛhata kaṣatre hate rājana kekayānāṃ mahārathe śaiśupāliḥ susaṃkruddhò yantārama idama abravīta sārathe yāhi yatraiṣa daròṇasa tiṣṭhati daṃśitaḥ vinighnana kekayāna sarvāna pāñcālānāṃ ca vāhinīma tasya tada vacanaṃ śarutvā sārathī rathināṃ varama daròṇāya parāpayāma āsa kāmbòjaira javanaira hayaiḥ dhṛṣṭaketuśa ca cedīnāma ṛṣabhò 'tibalòditaḥ sahasā parāpatada daròṇaṃ pataṃga iva pāvakama sò 'bhayavidhyata tatò daròṇaṃ ṣaṣṭyā sāśvarathadhvajama punaśa cānyaiḥ śaraisa tīkṣṇaiḥ suptaṃ vayāghraṃ tudanna iva tasya daròṇò dhanurmadhye kaṣurapreṇa śitena ha ciccheda rājñò balinò yatamānasya saṃyuge athānyada dhanura ādāya śaiśupālira mahārathaḥ vivyādha sāyakaira daròṇaṃ punaḥ suniśitaira dṛḍhaiḥ tasya daròṇò hayāna hatvā sārathiṃca mahābalaḥ athainaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayata virathò vidhanuṣkaśa ca cedirājò 'pi saṃyuge gadāṃ cikṣepa saṃkruddhò bhāradvāja rathaṃ parati tāma āpatantīṃ sahasā ghòrarūpāṃ bhayāvahāma aśmasāramayīṃ gurvīṃ tapanīyavibhūṣitāma śaraira anekasāhasraira bhāradvājò nayapātayata sā papāta gadā bhūmau bhāradvājena sāditā raktamālyāmbaradharā tāreva nabhasasa talāta gadāṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭaketura amarṣaṇaḥ tòmaraṃ vayasṛjata tūrṇaṃ śaktiṃ ca kanakòjjvalāma tòmaraṃ tu taribhira bāṇaira daròṇaśa chittvā mahāmṛdhe śaktiṃ ciccheda sahasā kṛtahastò mahābalaḥ tatò 'saya viśikhaṃ tīkṣṇaṃ vadhārthaṃ vadhakāṅkṣiṇaḥ pareṣayāma āsa samare bhāradvājaḥ paratāpavāna sa tasya kavacaṃ bhittvā hṛdayaṃ cāmitaujasaḥ abhyagāda dharaṇīṃ bāṇò haṃsaḥ padmasarò yathā pataṃgaṃ hi garaseca cāṣò yathā rājana bubhukṣitaḥ tathā daròṇò 'garasaca chūrò dhṛṣṭaketuṃ mahāmṛdhe nihate cedirāje tu tata khaṇḍaṃ pitryama āviśata amarṣavaśama āpannaḥ putrò 'saya paramāstravita tama api parahasana daròṇaḥ śaraira ninye yamakṣayama mahāvyāghrò mahāraṇye mṛgaśāvaṃ yathābalī teṣu parakṣīyamāṇeṣu pāṇḍaveyeṣu bhārata jarāsaṃdha sutò vīraḥ savayaṃ daròṇama upādravata sa tu daròṇaṃ mahārāja chādayana sāyakaiḥ śitaiḥ adṛśyama akaròta tūrṇaṃ jaladò bhāskaraṃ yathā tasya tala lāghavaṃ dṛṣṭvā daròṇaḥ kaṣatriya mardanaḥ vayasṛjata sāyakāṃsa tūrṇaṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ chādayitvā raṇe daròṇò rathasthaṃ rathināṃ varama jārāsaṃdhima athò jaghne miṣatāṃ sarvadhanvināma yò yaḥ sama līyate daròṇaṃ taṃ taṃ daròṇò 'natakòpamaḥ ādatta sarvabhūtāni parāpre kāle yathāntakaḥ tatò daròṇò maheṣvāsò nāma viśrāvya saṃyuge śaraira anekasāhasraiḥ pāṇḍaveyāna vayamòhayata tatò daròṇāṅkitā bāṇāḥ savarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ narāna nāgāna hayāṃśa caiva nijaghnuḥ sarvatò raṇe te vadhyamānā daròṇena śakreṇeva mahāsurāḥ samakampanta pāñcālā gāvaḥ śītārditā iva tatò niṣṭānakò ghòraḥ pāṇḍavānāma ajāyata daròṇena vadhyamāneṣu sainyeṣu bharatarṣabha mòhitāḥ śaravarṣeṇa bhāradvājasya saṃyuge ūrugrāhagṛhītā hi pāñcālānāṃ mahārathāḥ cedayaśa ca mahārāja sṛñjayāḥ sòmakāsa tathā abhyadravanta saṃhṛṣṭā bhāradvājaṃ yuyutsayā hatadròṇaṃ hatadròṇama iti te daròṇama abhyayuḥ yatantaḥ puruṣavyāghrāḥ sarvaśaktyā mahādyutima ninīṣantò raṇe daròṇaṃ yamasya sadanaṃ parati yatamānāṃsa tu tāna vīrāna bhāradvājaḥ śilīmukhaiḥ yamāya pareṣayāma āsa cedimukhyāna viśeṣataḥ teṣu parakṣīyamāṇeṣu cedimukhyeṣu bhārata pāñcālāḥ samakampanta daròṇa sāyakapīḍitāḥ parākròśana bhīmasenaṃ te dhṛṣṭadyumna rathaṃ parati dṛṣṭvā daròṇasya karmāṇi tathārūpāṇi māriṣa barāhmaṇena tapò nūnaṃ caritaṃ duścaraṃ mahata tathā hi yudhi vikrāntò dahati kaṣatriyarṣabhāna dharmò yuddhaṃ kaṣatriyasya barāhmaṇasya paraṃtapaḥ tapasvī kṛtavidyaśa ca parekṣitenāpi nirdaheta daròṇāstrama agnisaṃsparśaṃ paraviṣṭāḥ kaṣatriyarṣabhāḥ bahavò dustaraṃ ghòraṃ yatrādahyanta bhārata yathābalaṃ yathòtsāhaṃ yathā sattvaṃ mahādyutiḥ mòhayana sarvabhūtāni daròṇò hanti balāni naḥ teṣāṃ tada vacanaṃ śarutvā kaṣatradharmā vayavasthitaḥ ardhacandreṇa ciccheda daròṇasya sa śaraṃ dhanuḥ sa saṃrabdhatarò bhūtvā daròṇaḥ kaṣatriya mardanaḥ anyata kārmukama ādāya bhāsvaraṃ vegavattarama tatrādhāya śaraṃ tīkṣṇaṃ bhāraghnaṃ vimalaṃ dṛḍhama ākarṇapūrṇama ācāryò balavāna abhyavāsṛjata sa hatvā kaṣatradharmmāṇaṃ jagāma dharaṇītalama sa bhinnahṛdayò vāhāda apatana medinī tale tataḥ sainyānya akampanta dhṛṣṭadyumna sute hate atha daròṇaṃ samāròhaca cekitānò mahārathaḥ sa daròṇaṃ daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyata satanāntare caturbhiḥ sārathiṃ cāsya caturbhiśa caturò hayāna tasyācāryaḥ ṣòḍaśabhira avidhyada dakṣiṇaṃ bhujama dhavajaṃ ṣòḍaśabhira bāṇaira yantāraṃ cāsya saptabhiḥ tasya sūte hate te 'śavā rathama ādāya vidrutāḥ samare śarasaṃvītā bhāradvājena māriṣa cekitāna rathaṃ dṛṣṭvā vidrutaṃ hatasārathima pāñcālāna pāṇḍavāṃśa caiva mahada bhayama athāviśata tāna sametāna raṇe śūrāṃśa cedipāñcālasṛñjayāna samantāda darāvayana daròṇò bahva aśòbhata māriṣa ākarṇapalitaḥ śayāmò vayasāśītikāta paraḥ raṇe paryacarada daròṇò vṛddhaḥ ṣòḍaśavarṣavata atha daròṇaṃ mahārāja vicarantama abhītavata vajrahastama amanyanta śatravaḥ śatrusūdanama tatò 'baravīna mahārāja darupadò buddhimāna nṛpa lubdhò 'yaṃ kaṣatriyāna hanti vayāghraḥ kaṣudramṛgāna iva kṛcchrāna duryòdhanò lòkāna āpaḥ parāpsyati durmatiḥ yasya lòbhāda vinihatāḥ samare kaṣatriyarṣabhāḥ śataśaḥ śerate bhūmau nikṛttā gòvṛṣā iva rudhireṇa parītāṅgāḥ śavasṛgālādanī kṛtāḥ evama uktvā mahārāja darupadò 'kaṣauhiṇīpatiḥ puraskṛtya raṇe pārthāna daròṇama abhyadravada darutama [sa] vayūheṣva ālòḍyamāneṣu pāṇḍavānāṃ tatasa tataḥ sudūrama anvayuḥ pārthāḥ pāñcālāḥ saha sòmakaiḥ vartamāne tathā raudre saṃgrāme lòmaharṣaṇe parakṣaye jagatasa tīvre yugānta iva bhārata daròṇe yudhi parākrāne nardamāne muhura muhuḥ pāñcāleṣu ca kaṣīṇeṣu vadhyamāneṣu pāṇḍuṣu nāpaśyaca charaṇaṃ kiṃ cida dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ cintayāma āsa rājendra kathama etada bhaviṣyati tatrāvekṣya diśaḥ sarvāḥ savyasāci didṛṣṭkayā yudhiṣṭhirò dadarśātha naiva pārtha na mādhavama sò 'paśyana naraśārdūlaṃ vānararṣabha lakṣaṇama gāṇḍīvasya ca nirghòṣama aśṛṇvana vayathitendriyaḥ apaśyana sātyakiṃ cāpi vṛṣṇīnāṃ paravaraṃ rathama cintayābhiparītāṅgò dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ nādhyagacchata tadā śāntiṃ tāva apaśyana nararṣabhau lòkòpakròśa bhīrutvāda dharmarājò mahāyaśāḥ acintayana mahābāhuḥ śaineyasya rathaṃ parati padavīṃ pareṣitaśa caiva phalgunasya mayā raṇe śaineyaḥ sātyakiḥ satyò mitrāṇāma abhayaṃkaraḥ tada idaṃ haya ekama evāsīda davidhā jātaṃ mamādya vai sātyakiśa ca hi me jañeyaḥ pāṇḍavaśa ca dhanaṃjayaḥ sātyakiṃ pareṣayitvā tu pāṇḍavasya padānugama sātvatasyāpi kiṃ yuddhe pareṣayiṣye padānugama kariṣyāmi parayatnena bharātura anveṣaṇaṃ yadi yuyudhānama ananviṣya lòkò māṃ garhayiṣyati bharātura anveṣaṇaṃ kṛtvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ parityajati vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ satyavikramama lòkāpavādabhīrutvāta sò 'haṃ pārthaṃ vṛkòdarama padavīṃ pareṣayiṣyāmi mādhavasya mahātmanaḥ yathaiva ca mama parītira arjune śatrusūdane tathaiva vṛṣṇivīre 'pi sātvate yuddhadurmade atibhāre niyuktaśa ca mayā śaineyanandanaḥ sa tu mitròparòdhena gauravāca ca mahābalaḥ paraviṣṭò bharatīṃ senāṃ makaraḥ sāgaraṃ yathā asau hi śarūyate śabdaḥ śūrāṇāma anivartināma mithaḥ saṃyudhyamānānāṃ vṛṣṇivīreṇa dhīmatā parāptakālaṃ subalavana niścitya bahudhā hi me tatraiva pāṇḍaveyasya bhīmasenasya dhanvinaḥ gamanaṃ ròcate mahyaṃ yatra yātau mahārathau na cāpya asahyaṃ bhīmasya vidyate bhuvi kiṃ cana śaktò haya eṣa raṇe yattāna pṛthivyāṃ sarvadhanvinaḥ savabāhubalama āsthāya parativyūhituma añjasā yasya bāhubalaṃ sarve samāśritya mahātmanaḥ vanavāsāna nivṛttāḥ sama na ca yuddheṣu nirjitāḥ itò gate bhīmasene sātvataṃ parati pāṇḍave sa nāthau bhavitārau hi yudhi sātvata phalgunau kāmaṃ tava aśòcanīyau tau raṇe sātvata phalgunau rakṣitau vāsudevena savayaṃ cāstraviśāradau avaśyaṃ tu mayā kāryama ātmanaḥ śòkanāśanama tasmāda bhīmaṃ niyòkṣyāmi sātvatasya padānugama tataḥ paratikṛtaṃ manye vidhānaṃ sātyakiṃ parati evaṃ niścitya manasā dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ yantārama abravīda rājana bhīmaṃ parati nayasva māma dharmarāja vacaḥ śarutvā sārathira hayakòvidaḥ rathaṃ hemapariṣkāraṃ bhīmāntikama upānayata bhīmasenama anuprāpya parāptakālama anusmarana kaśmalaṃ parāviśada rājā bahu tatra samādiśana yaḥ sa devāna sa gandharvāna daityāṃśa caikarathò 'jayata tasya lakṣma na paśyāmi bhīmasenānujasya te tatò 'baravīda dharmarājaṃ bhīmasenasa tathāgatama naivādrākṣaṃ na cāśrauṣaṃ tava kaśmalama īdṛśama purā hi duḥkhadīrṇānāṃ bhavāna gatira abhūda dhi naḥ uttiṣṭhòttiṣṭha rājendra śādhi kiṃ karavāṇi te na haya asādhyama akāryaṃ vā vidyate mama mānada ājñāpaya kuruśreṣṭha mā ca śòke manaḥ kṛthāḥ tama abravīda aśrupūrṇaḥ kṛṣṇasarpa iva śavasana bhīmasenama idaṃ vākyaṃ paramlāna vadanò nṛpaḥ yathā śaṅkhasya nirghòṣaḥ pāñcajanyasya śarūyate pareritò vāsudevena saṃrabdhena yaśasvinā nūnama adya hataḥ śete tava bharātā dhanaṃjayaḥ tasmina vinihate nūnaṃ yudhyate 'sau janārdanaḥ yasya sattvavatò vīryama upajīvanti pāṇḍavāḥ yaṃ bhayeṣva abhigacchanti sahasrākṣama ivāmarāḥ sa śūraḥ saindhava parepsura anvayāda bhāratīṃ camūma tasya vai gamanaṃ vidmò bhīma nāvartanaṃ punaḥ śayāmò yuvā guḍākeśò darśanīyò mahābhujaḥ vayūḍhòraskò mahāskandhò mattadviradavikramaḥ cakòra netrasa tāmrākṣò daviṣatāma aghavardhanaḥ tada idaṃ mama bhadraṃ te śòkasthānama ariṃdama arjunārthaṃ mahābāhò sātvatasya ca kāraṇāta vardhate haviṣevāgnira idhyamānaḥ punaḥ punaḥ tasya lakṣma na paśyāmi tena vindāmi kaśmalama taṃ viddhi puruṣavyāghraṃ sātvataṃ ca mahārathama sa taṃ mahārathaṃ paścāda anuyātasa tavānujama tama apaśyana mahābāhuma ahaṃ vindāmi kaśmalama tasmāta kṛṣṇò raṇe nūnaṃ yudhyate yuddhakòvidaḥ yasya vīryavatò vīryama upajīvanti pāṇḍavāḥ sa tatra gaccha kauneya yatra yātò dhanaṃjayaḥ sātyakiśa ca mahāvīryaḥ kartavyaṃ yadi manyase vacanaṃ mama dharmajña jayeṣṭhò bharātā bhavāmi te na te 'rajunasa tathā jañeyò jañātavyaḥ sātyakira yathā cikīrṣura matpriyaṃ pārtha parayātaḥ savyasācinaḥ padavīṃ durgamāṃ ghòrāma agamyāma akṛtātmabhiḥ [bhama] barahmeṣānendra varuṇāna avahada yaḥ purā rathaḥ tama āsthāya gatau kṛṣṇau na tayòra vidyate bhayama ājñāṃ tu śirasā bibhrada eṣa gacchāmi mā śucaḥ sametya tāna naravyāghrāṃsa tava dāsyāmi saṃvidama [sa] etāvada uktvā parayayau paridāya yudhiṣṭhirama dhṛṣṭadyumnāya balavāna suhṛdbhyaśa ca punaḥ punaḥ dhṛṣṭadyumnaṃ cedama āha bhīmasenò mahābalaḥ viditaṃ te mahābāhò yathā daròṇò mahārathaḥ garahaṇe dharmarājasya sarvòpāyena vartate na ca me gamane kṛtyaṃ tādṛka pārṣata vidyate yādṛśaṃ rakṣaṇe rājñaḥ kāryama ātyayikaṃ hi naḥ evama uktò 'sami pārthena parativaktuṃ sama nòtsahe parayāsye tatra yatrāsau mumūrṣuḥ saindhavaḥ sathitaḥ dharmarājasya vacane sathātavyama aviśaṅkayā sò 'daya yattò raṇe pārthaṃ parirakṣa yudhiṣṭhirama etada dhi sarvakāryāṇāṃ paramaṃ kṛtyama āhave tama abravīna mahārāja dhṛṣṭadyumnò vṛkòdarama īpsitena mahābāhò gaccha pārthāvicārayana nāhatvā samare daròṇò dhṛṣṭadyumnaṃ kathaṃ cana nigrahaṃ dharmarājasya parakariṣyati saṃyuge tatò nikṣipya rājānaṃ dhṛṣṭadyumnāya pāṇḍavaḥ abhivādya guruṃ jayeṣṭhaṃ parayayau yatra phalgunaḥ pariṣvaktasa tu kaunteyò dharmarājena bhārata āghrātaśa ca tathā mūrdhni śarāvitaśa cāśiṣaḥ śubhāḥ bhīmasenò mahābāhuḥ kavacī śubhakuṇḍalī sāṅgadaḥ sa tanutrāṇaḥ sa śarī rathināṃ varaḥ tasya kārṇṣāyasaṃ varma hemacitraṃ maharddhimata vibabhau parvata śaliṣṭaḥ sa vidyuda iva tòyadaḥ pītaraktāsita sitaira vāsòbhiśa ca suveṣṭitaḥ kaṇṭhatrāṇena ca babhau sendrāyudha ivāmbudaḥ parayāte bhīmasene tu tava sainyaṃ yuyutsayā pāñcajanya ravò ghòraḥ punara āsīda viśāṃ pate taṃ śarutvā ninadaṃ ghòraṃ tarailòkyatrāsanaṃ mahata punara bhīmaṃ mahābāhura dharmaputrò 'bhayabhāṣata eṣa vṛṣṇipravīreṇa dhamātaḥ salilajò bhṛśama pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca vinādayati śaṅkharāṭa nūnaṃ vayasanama āpanne sumahata savyasācini kurubhira yudhyate sārdhaṃ sarvaiśa cakragadādharaḥ nūnama āryā mahata kuntī pāpama adya nidarśanama daraupadī tu subhadrā ca paśyanti saha bandhubhiḥ sa bhīmasa tavarayā yuktò yāhi yatra dhanaṃjayaḥ muhyantīva hi me sarvā dhanaṃjaya didṛkṣayā diśaḥ sa paradiśaḥ pārtha sātvatasya ca kāraṇāta gaccha gaccheti ca punara bhīmasenama abhāṣata bhṛśaṃ sa parahitò bharātrā bharātā bharātuḥ pariyaṃ karaḥ āhatya dundubhiṃ bhīmaḥ śaṅkhaṃ paradhmāya cāsakṛta vinadya siṃhanādaṃ ca jayāṃ vikarṣana punaḥ punaḥ darśayana ghòrama ātmānama amitrāna sahasābhyayāta tama ūhura javanā dāntā vikurvāṇā hayòttamāḥ viśòkenābhisaṃyattā manòmārutaraṃhasaḥ ārujana virujana pārthò jayāṃ vikarṣaṃśa ca pāṇinā sò 'vakarṣana vikarṣaṃśa ca senāgraṃ samalòḍayata taṃ parayāntaṃ mahābāhuṃ pāñcālāḥ saha sòmakāḥ pṛṣṭhatò 'nuyayuḥ śūrā maghavantama ivāmarāḥ taṃ sa senā mahārāja sòdaryāḥ paryavārayana duḥśalaśa citrasenaśa ca kuṇḍa bhedī viviṃśatiḥ durmukhò duḥsahaśa caiva vikarṇaśa ca śalasa tathā vindānuvindau sumukhò dīrghabāhuḥ sudarśanaḥ vṛndārakaḥ suhastaśa ca suṣeṇò dīrghalòcanaḥ abhayò raudrakarmā ca suvarmā durvimòcanaḥ vividhai rathināṃ śareṣṭhāḥ saha sainyaiḥ sahānugaiḥ saṃyattāḥ samare śūrā bhīmasenama upādravana tāna samīkṣya tu kaunteyò bhīmasenaḥ parākramī abhyavartata vegena siṃhaḥ kaṣudramṛgāna iva te mahāstrāṇi divyāni tatra vīrā adarśayana vārayantaḥ śaraira bhīmaṃ meghāḥ sūryama ivòditama sa tāna atītya vegena daròṇānīkama upādravata agrataśa ca gajānīkaṃ śaravarṣaira avākirata sò 'cireṇaiva kālena tada gajānīkama āśugaiḥ diśaḥ sarvāḥ samabhyasya vayadhamata pavanātmajaḥ tarāsitāḥ śarabhasyeva garjitena vane mṛgāḥ paradravana daviradāḥ sarve nadantò bhairavāna ravāna punaśa cātītya vegena daròṇānīkama upādravata tama avārayada ācāryò velevòdvṛttama arṇavama lalāṭe 'tāḍayaca cainaṃ nārācena samayanna iva ūrdhvaraśmira ivādityò vibabhau tatra pāṇḍavaḥ sa manyamānasa tava ācāryò mamāyaṃ phalgunò yathā bhīmaḥ kariṣyate pūjāma itya uvāca vṛkòdarama bhīmasena na te śakyaṃ paraveṣṭuma arivāhinīma māma anirjitya samare śatrumadhye mahābala yadi te sò 'nujaḥ kṛṣṇaḥ paraviṣṭò 'numate mama anīkaṃ na tu śakyaṃ bhòḥ paraveṣṭuma iha vai tavayā atha bhīmasa tu taca charutvā guròra vākyama apetabhīḥ karuddhaḥ paròvāca vai daròṇaṃ raktatāmrekṣaṇaḥ śavasana tavārjunò nānumate barahma bandhò raṇājirama paraviṣṭaḥ sa hi durdharṣaḥ śakrasyāpi viśeda balama yena vai paramāṃ pūjāṃ kurvatā mānitò haya asi nārjunò 'haṃ ghṛṇī daròṇa bhīmasenò 'sami te ripuḥ pitā nasa tavaṃ gurura bandhusa tathā putrā hi te vayama iti manyāmahe sarve bhavantaṃ paraṇatāḥ sathitāḥ adya tada viparītaṃ te vadatò 'samāsu dṛśyate yadi śatruṃ tavama ātmānaṃ manyase tata tathāstva iha eṣa te sadṛśaṃ śatròḥ karma bhīmaḥ karòmya ahama athòdbhrāmya gadāṃ bhīmaḥ kāladaṇḍama ivāntakaḥ daròṇāyāvasṛjada rājana sa rathāda avapupluve sāśvasūta dhavajaṃ yānaṃ daròṇasyāpòthayata tadā parāmṛdnāca ca bahūna yòdhāna vāyura kṛṣṇāna ivaujasā taṃ punaḥ parivavrusa te tava putrā rathòttamama anyaṃ ca rathama āsthāya daròṇaḥ paraharatāṃ varaḥ tataḥ karuddòra mahārāja bhīmasenaḥ parākramī agrataḥ sayandanānīkaṃ śaravarṣaira avākirata te vadhyamānāḥ samare tava putrā mahārathāḥ bhīmaṃ bhīmabalaṃ yuddhe 'yòdhayaṃsa tu jayaiṣiṇaḥ tatò duḥśāsanaḥ karuddhò rathaśaktiṃ samākṣipana sarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ jighāṃsuḥ pāṇḍunandanama āpatantīṃ mahāśaktiṃ tava putra paracòditāma davidhā ciccheda tāṃ bhīmasa tada adbhutama ivābhavata athānyaira niśitaira bāṇaiḥ saṃkruddhaḥ kuṇḍa bhedinama suṣeṇaṃ dīrghanetraṃ ca taribhisa tarīna avadhīda balī tatò vṛndārakaṃ vīraṃ kurūṇāṃ kīrtivardhanama putrāṇāṃ tava vīrāṇāṃ yudhyatāma avadhīta punaḥ abhayaṃ raudrakarmāṇaṃ durvimòcanama eva ca taribhisa tarīna avadhīda bhīmaḥ punara eva sutāṃsa tava vadhyamānā mahārāja putrāsa tava balīyasā bhīmaṃ paraharatāṃ śareṣṭhaṃ samantāta paryavārayana vindānuvindau sahitau suvarmāṇaṃ ca te sutama parahasanna iva kauneyaḥ śaraira ninye yamakṣayama tataḥ sudarśanaṃ vīraṃ putraṃ te bharatarṣabha vivyādha samare tūrṇaṃ sa papāta mamāra ca sò cireṇaiva kālena tadrathānīkama āśugaiḥ diśaḥ sarvāḥ samabhyasya vayadhamata pāṇunandanaḥ tatò vai rathagòṣeṇa garjitena mṛgā iva vadhyamānāśa ca samare putrāsa tava viśāṃ pate parādravana sa rathāḥ sarve bhīmasenabhayārditāḥ anuyāya tu kauneyaḥ putrāṇāṃ te mahada balama vivyādha samare rājana kauraveyāna samantataḥ vadhyamānā mahārāja bhīmasenena tāvakāḥ tayaktvā bhīmaṃ raṇe yanti còdayantò hayòttamāna tāṃsa tu nirjitya samare bhīmasenò mahābalaḥ siṃhanāda ravaṃ cakre bāhuśabdaṃ ca pāṇḍavaḥ talaśabdaṃ ca sumahata kṛtvā bhīmò mahābalaḥ vayatītya rathinaśa cāpi daròṇānīkama upādravata [sa] tama uttīrṇaṃ rathānīkāta tamasò bhāskaraṃ yathā didhārayiṣura ācāryaḥ śaravarṣaira avākirata pibanna iva śaraughāṃsa tāna daròṇa cāpavarātigāna sò 'bhayavartata sòdaryāna māyayā mòhayana balama taṃ mṛdhe vegama āsthāya paraṃ paramadhanvinaḥ còditāsa tava putrai ca sarataḥ paryavārayana sa tathā saṃvṛtò bhīmaḥ parahasanna iva bhārata udayacchada gadāṃ tebhyò ghòrāṃ tāṃ siṃhavana nadana avāsṛjaca ca vegena teṣu tāna paramathada balī sendrāśanira ivendreṇa paraviddhā saṃhatātmanā ghòṣeṇa mahatā rājana pūrayitveva medinīma javalantī tejasā bhīmā tarāsayāma āsa te sutāna tāṃ patantīṃ mahāvegāṃ dṛṣṭvā tejò 'bhisaṃvṛtāma parādravaṃsa tāvakāḥ sarve nadantò bhairavāna ravāna taṃ ca śabdama asaṃsahyaṃ tasyāḥ saṃlakṣya māriṣa parāpatana manujāsa tatra rathebhyò rathinasa tadā sa tāna vidrāvya kaunteyaḥ saṃkhye 'mitrāna durāsadaḥ suparṇa iva vegena pakṣirāḍa atyagāca camūma tathā taṃ viprakurvāṇaṃ rathayūthapa yūthapama bhāradvājò mahārāja bhīmasenaṃ samabhyayāta daròṇasa tu samare bhīmaṃ vārayitvā śaròrmibhiḥ akaròta sahasā nādaṃ pāṇḍūnāṃ bhayama ādadhata tada yuddhama āsīta sumahada ghòraṃ devāsuròpamama daròṇasya ca mahārāja bhīmasya ca mahātmanaḥ yadā tu viśikhaisa tīkṣṇaira daròṇa cāpaviniḥsṛtaiḥ vadhyante samare vīrāḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ tatò rathāda avaplutya vegama āsthāya pāṇḍavaḥ nimīlya nayane rājana padātira daròṇama abhyayāta yathā hi gòvṛṣò varṣaṃ paratigṛhṇāti līlayā tathā bhīmò naravyāghraḥ śaravarṣaṃ samagrahīta sa vadhyamānaḥ samare rathaṃ daròṇasya māriṣa īṣāyāṃ pāṇinā gṛhya paracikṣepa mahābalaḥ daròṇasa tu sa tavarò rājana kaṣiptò bhīmena saṃyuge rathama anyaṃ samāsthāya vayūha davārama upāyayau tasmina kaṣaṇe tasya yantā tūrṇama aśvāna acòdayata bhīmasenasya kauravya tada adbhutama ivābhavata tataḥ savarathama āsthāya bhīmasenò mahābalaḥ abhyavartata vegena tava putrasya vāhinīma sa mṛdnana kaṣatriyāna ājau vātò kṛṣṇāna ivòddhataḥ agacchada dārayana senāṃ sindhuvegò nagāna iva bhòjānīkaṃ samāsādya hārdikyenābhirakṣitama paramathya bahudhā rājana bhīmasenaḥ samabhyayāta saṃtrāsayanna anīkāni talaśabdena māriṣa ajayata sarvasainyāni śārdūla iva gòvṛṣāna bhòjānīkama atikramya kāmbòjānāṃ ca vāhinīma tathā maleccha gaṇāṃśa cānyāna bahūna yuddhaviśāradāna sātyakiṃ cāpi saṃperkṣya yudhyamānaṃ nararṣabhama rathena yattaḥ kaunteyò vegena parayayau tadā bhīmasenò mahārāja daraṣṭukāmò dhanaṃjayama atītya samare yòdhāṃsa tāvakāna pāṇḍunandanaḥ sò 'paśyada arjunaṃ tatra yudhyamānaṃ nararṣabhama saindhavasya vadhārthaṃ hi parākrāntaṃ parākramī arjunaṃ tatra dṛṣṭvātha cukròśa mahatò ravāna taṃ tu tasya mahānādaṃ pārthaḥ śuśrāva nardataḥ tataḥ pārthò mahānādaṃ muñcana vai mādhavaśa ca ha abhyayātāṃ mahārāja nardantau gòvṛṣāva iva vāsudevārjunau śarutvā ninādaṃ tasya śuṣmiṇaḥ punaḥ punaḥ paraṇadatāṃ didṛkṣantau vṛkòdarama bhīmasenaravaṃ śarutvā phalgunasya ca dhanvinaḥ aprīyata mahārāja dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ viśòkaśa cābhavada rājā śarutvā taṃ ninadaṃ mahata dhanaṃjayasya ca raṇe jayama āśā satavāna vibhuḥ tathā tu nardamāne vai bhīmasene raṇòtkaṭe samitaṃ kṛtvā mahābāhura dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ hṛdgataṃ manasā parāha dhayātvā dharmabhṛtāṃ varaḥ dattā bhīma tavayā saṃvita kṛtaṃ guruvacasa tathā na hi teṣāṃ jayò yuddhe yeṣāṃ daveṣṭāsi pāṇḍava diṣṭyā jīvati saṃgrāme savyasācī dhanaṃjayaḥ diṣṭyā ca kuśalī vīraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ diṣṭyā śṛṇòmi garjantau vāsudevadhanaṃjayau yena śakraṃ raṇe jitvā tarpitò havyavāhanaḥ sa hantā daviṣatāṃ saṃkhye diṣṭyā jīvati phalgunaḥ yasya bāhubalaṃ sarve vayama āśritya jīvitāḥ sa hantā ripusanyānāṃ diṣṭyā jīvati phalgunaḥ nivātakavacā yena devaira api sudurjayāḥ nirjitā rathinaikena diṣṭyā pārthaḥ sa jīvati kauravāna sahitāna sarvāna gògrahārthe samāgatāna yò 'jayana matsyanagare diṣṭyā pārthaḥ sa jīvati kālakeya sahasrāṇi caturdaśa mahāraṇe yò 'vadhīda bhujavīryeṇa diṣṭyā pārthaḥ sa jīvati gandharvarājaṃ balinaṃ duryòdhanakṛtena vai jitavāna yò 'satravīryeṇa diṣṭyā pārthaḥ sa jīvati kirīṭamālī balavāña śavetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ mama pariyaśa ca satataṃ diṣṭyā jīvati phalgunaḥ putraśòkābhisaṃtaptaśa cikīrṣuḥ karma duṣkarama jayadrathavadhānveṣī paratijñāṃ kṛtavāna hi yaḥ kaca cita sa saindhavaṃ saṃkhye haniṣyati dhanaṃjayaḥ kaca cita tīrṇapratijñaṃ hi vāsudevena rakṣitama anastamita āditye sameṣyāmya ahama arjunama kaca cita saindhavakò rājā duryòdhana hite rataḥ nandayiṣyatya amitrāṇi phalgunena nipātitaḥ kaca cida duryòdhanò rākā phalgunena nipātitama dṛṣṭvā saindhavakaṃ saṃkhye śamama asmāsu dhāsyati dṛṣṭvā vinihatāna bharātṝna bhīmasenena saṃyuge kaca cida duryòdhanò mandaḥ śamama asmāsu dhāsyati dṛṣṭvā cānyāna bahūna yòdhāna pātitāna dharaṇītale kaca cida duryòdhanò mandaḥ paścāta tāpaṃ kariṣyati kaca cida bhīṣmeṇa nò vairama ekenaiva paraśāmyati śeṣasya rakṣaṇārthaṃ ca saṃdhāsyati suyòdhanaḥ evaṃ bahuvidhaṃ tasya cintayānasya pārthiva kṛpayābhiparītasya ghòraṃ yuddhama avartata [dhṛ] tathā tu nardamānaṃ taṃ bhīmasenaṃ mahābalama meghastanita nirghòṣaṃ ke vīrāḥ paryavārayana na hi paśyāmya ahaṃ taṃ vai tariṣu lòkeṣu saṃjayama karuddhasya bhimasenasya yasa tiṣṭheda agratò raṇe gadāma udyacchamānasya kālasyeva mahāmṛdhe na hi paśyāmya ahaṃ tāta yasa tiṣṭheta raṇājire rathaṃ rathena yò hanyāta kuñjaraṃ kuñjareṇa ca kasa tasya samare sathātā sākṣāda api śatakratuḥ karuddhasya bhīmasenasya mama putrāña jighāṃsataḥ duryòdhana hite yuktāḥ samatiṣṭhanta ke 'garataḥ bhīmasena davāgnesa tu mama putra tṛṇòlapama paradhakṣyatò raṇamukhe ke vīrāḥ paramukhe sathitāḥ kālyamānāna hi me putrāna bhīmenāvekṣya saṃyuge kāleneva parajāḥ sarvāḥ ke bhīmaṃ paryavārayana bhīma vahneḥ paradīptasya mama putrāna didhakṣataḥ ke śūrāḥ paryavartanta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] tathā tu nardamānaṃ taṃ bhīmasenaṃ mahārathama tumulenaiva śabdena karṇò 'paya abhyapatada balī vayākṣipana balavaca cāpama atimātrama amarṣaṇaḥ karṇasa tu yuddhama ākāṅkṣana darśayiṣyana balaṃ balī parāvepanna iva gātrāṇi karṇa bhīma samāgame rathināṃ sādināṃ caiva tayòḥ śarutvā talasvanama bhīmasenasya ninadaṃ ghòraṃ śarutvā raṇājire khaṃ ca bhūmiṃ ca saṃbaddhāṃ menire kaṣatriyarṣabhāḥ punara ghòreṇa nādena pāṇḍavasya mahātmanaḥ samare sarvayòdhānāṃ dhanūṃṣya abhyapatana kaṣitau vitrastāni ca sarvāṇi śakṛna mūtraṃ parasusruvuḥ vāhanāni mahārāja babhūvura vimanāṃsi ca parādurāsana nimittāni ghòrāṇi ca bahūni ca tasmiṃsa tu tumule rājana bhīmakarṇa samāgame tataḥ karṇasa tu viṃśatyā śarāṇāṃ bhīmama ārdayata vivyādha cāsya tavaritaḥ sūtaṃ pañcahira āśugaiḥ parahasya bhīmasenasa tu karṇaṃ paratyarpayada raṇe sāyakānāṃ catuḥṣaṣṭyā kaṣiprakārī mahābalaḥ tasya karṇò maheṣvāsaḥ sāyakāṃśa caturò 'kaṣipata asaṃprāptāṃsa tu tāna bhīmaḥ sāyakaira nataparvabhiḥ ciccheda bahudhā rājana darśayana pāṇilāghavama taṃ karṇaśa chādayāma āsa śaravrātaira anekaśaḥ saṃchādyamānaḥ karṇena bahudhā pāṇḍunandanaḥ ciccheda cāpaṃ karṇasya muṣṭideśe mahārathaḥ vivyādha cainaṃ bahubhiḥ sāyakaira nataparvabhiḥ athānyada dhanura ādāya sajyaṃ kṛtvā ca sūtajaḥ vivyādha samare bhīmaṃ bhīmakarmā mahārathaḥ tasya bhīmò bhṛśaṃ karuddasa tarīña śarāna nataparvaṇaḥ nicakhānòrasi tadā sūtaputrasya vegitaḥ taiḥ karṇò 'bharājata śaraira urò madhyagataisa tadā mahīdhara ivòdagrasa tariśṛṅgò bharatarṣabha susrāva cāsya rudhiraṃ viddhasya parameṣubhiḥ dhātuprasyandinaḥ śailāda yathā gairikarājayaḥ kiṃ cida vicalitaḥ karṇaḥ suprahārābhipīḍitaḥ sa sāyakaṃ dhanuḥ kṛtvā bhīmaṃ vivyādha māriṣa cikṣepa ca punara bāṇāña śataśò 'tha sahasraśaḥ sa chādyamānaḥ sahasā karṇena dṛḍhadhanvinā dhanurjyāma acchinata tūrṇama utsmayana pāṇḍunandanaḥ sārathiṃ cāsya bhallena parāhiṇòda yamasādanama vāhāṃśa ca caturaṃ saṃkhye vayasūṃśa cakre mahārathaḥ hatāśvāta tu rathāta karṇaḥ samāplutya viśāṃ pate sayandanaṃ vṛṣasenasya samāròhana mahārathaḥ nirjitya tu raṇe karṇaṃ bhīmasenaḥ paratāpavāna nanāda sumahānādaṃ parjanyaninadòpamama tasya taṃ ninadaṃ śarutvā parahṛṣṭò 'bhūda yudhiṣṭhiraḥ karṇaṃ ca nirjitaṃ matvā bhīmasenena bhārata samantāca chaṅkhaninadaṃ pāṇḍusenākaròta tadā śatrusenā dhavaniṃ śarutvā tāvakā haya api nānadana gāṇḍīvaṃ parākṣipata pārthaḥ kṛṣṇò 'paya abjama avādayata tama antara dhāya ninadaṃ dhavanira bhīmasya nardataḥ aśrūyata mahārāja sarvasainyeṣu bhārata tatò vayāyacchatāma astraiḥ pṛthakpṛthaga ariṃdamau mṛdupūrvaṃ ca rādheyò dṛḍhapūrvaṃ ca pāṇḍavaḥ [sa] tasmina vilulite sainye saindhavāyārjune gate sātvate bhīmasene ca putrasa te daròṇama abhyayāta tavaranna ekarathenaiva bahu kṛtyaṃ vicintayana sa rathasa tava putrasya tavarayā parayā yutaḥ tūrṇama abhyapatada daròṇaṃ manòmāruta vegavāna uvāca cainaṃ putrasa te saṃrambhāda raktalòcanaḥ arjunò bhīmasenaśa ca sātyakiśa cāparājitaḥ vijitya sarvasainyāni sumahānti mahārathāḥ saṃprāptāḥ sindhurājasya samīpama arikarśanāḥ vayāyacchanti ca tatrāpi sarva evāparājitāḥ yadi tāvada raṇe pārthò vayatikrāntò mahārathaḥ kathaṃ sātyakibhīmabhyāṃ vayatikrāntò 'si mānada āścaryabhūtaṃ lòke 'samina samudrasyeva śòṣaṇama nirjayaṃ tava viprāgrya sātvatenārjunena ca tathaiva bhīmasenena lòkaḥ saṃvadate bhṛśama kathaṃ daròṇò jitaḥ saṃkhye dhanurvedasya pāragaḥ nāśa eva tu me nūnaṃ mandabhāgyasya saṃyuge yatra tavāṃ puruṣavyāghrama atikrāntāsa tariyò rathāḥ evaṃgate tu kṛtye 'samina barūhi yata te vivakṣitama yada gataṃ gatama eveha śeṣaṃ cintaya mānada yatkṛtyaṃ sindhurājasya parāptakālama anantarama tada baravītu bhavāna kaṣipraṃ sādhu tata saṃvidhīyatāma [darna] cintyaṃ bahu mahārāja kṛtyaṃ yata tata me śṛṇu tarayò hi samatikrāntāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ yāvada eva bhayaṃ paścāta tāvada eṣāṃ puraḥsarama tada garīyastaraṃ manye yatra kṛṣṇa dhanaṃjayau sā purastāca ca paścāca ca gṛhītā bhāratī camūḥ tatra kṛtyama ahaṃ manye saindhavasyābhirakṣaṇama sa nò rakṣyatamasa tāta karuddhāda bhītò dhanaṃjayāta gatau hi saindhavaṃ vīrau yuyudhāna vṛkòdarau saṃprāptaṃ tada idaṃ dayūtaṃ yata taca chakuni buddhijama na sabhāyāṃ jayò vṛttò nāpi tatra parājayaḥ iha nò galahamānānāma adya tāta jayājayau yāna sama tāna galahate ghòrāña śakuniḥ kurusaṃsadi akṣāna saṃmanyamānaḥ sa parāka śarāsa te durāsadāḥ yatra te bahavasa tāta kuravaḥ paryavasthitāḥ senāṃ duròdaraṃ viddhi śarāna akṣāna viśāṃ pate galahaṃ ca saindhavaṃ rājanna atra dayūtasya niścayaḥ saindhave hi mahādyūtaṃ samāsaktaṃ paraiḥ saha atra sarve mahārāja tayaktvā jīvitama ātmanaḥ saindhavasya raṇe rakṣāṃ vidhivata kartuma arhatha tatra nò galahamānānāṃ dharuvau tāta jayājayau yatra te parameṣvāsā yattā rakṣanti saindhavama tatra yāhi savayaṃ śīghraṃ tāṃśa ca rakṣasva rakṣiṇaḥ ihaiva tava ahama āsiṣye pareṣayiṣyāmi cāparāna niròtsyāmi ca pāñcālāna sahitāna pāṇḍusṛñjayaiḥ tatò duryòdhanaḥ parāyāta tūrṇama ācārya śāsanāta udyamyāmānama ugrāya karmaṇe sapadānugaḥ cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau bāhyena senāma abhyetya jagmatuḥ savyasācinama tau hi pūrvaṃ mahārāja vāritau kṛtavarmaṇau paraviṣṭe tava arjune rājaṃsa tava sainyaṃ yuyutsayā tābhyāṃ duryòdhanaḥ sārdhama agacchada yuddhama uttamama tavaritasa tavaramāṇābhyāṃ bharātṛbhyāṃ bhāratò balī tāva abhidravatāma enama ubhāva udyatakārmukau mahārathasamākhyātau kaṣatriya paravarau yudhi yudhāmanyusa tu saṃkruddhaḥ śarāṃsa tariṃśatama āyasāna vayasṛjata tava putrasya tavaramāṇaḥ satanāntare duryòdhanò 'pi rājendra pāñcālyasyòttamaujasaḥ jaghāna caturaśa cāśvāna ubhau ca pārṣṇisārathī ūtamaujā hatāśvasa tu hatasūtaśa ca saṃyuge āruròha rathaṃ bharātura yudhāmanyòra abhitvarana sa rathaṃ parāpya taṃ bharātura duryòdhana hayāña śaraiḥ bahubhisa tāḍayāma āsa te hatāḥ parāpatana bhuvi hayeṣu patiteṣva asya ciccheda parameṣuṇā yudhāmanyura dhanuḥ śīghraṃ śarāvāpaṃ ca saṃyuge hatāśvasūtāta sa rathāda avaplutya mahārathaḥ gadāma ādāya te putraḥ pāñcālyāva abhyadhāvata tama āpatantaṃ saṃprekṣya karuddhaṃ parapuraṃjayama avaplutau rathòpasthāda yudhāmanyūttamaujasau tataḥ sa hemacitraṃ taṃ sayandanapravaraṃ gadī gadayā pòthayāma āsa sāśvasūta dhavajaṃ raṇe hatvā cainaṃ saputrasa te hatāśvò hatasārathiḥ madrarājarathaṃ tūrṇama āruròha paraṃtapaḥ pāñcālānāṃ tu mukhyau tau rājaputrau mahābajau rathama anyaṃ samāruhya dhanaṃjayama abhīyatuḥ [dhṛ] yau tau karṇaśa ca bhīmaśa ca saṃprayuddhau mahābalau arjunasya rathòpānte kīdṛśaḥ sò 'bhavada raṇaḥ pūrvaṃ hi nirjitaḥ karṇò bhīmasenena saṃyuge kathaṃ bhūyasa tu rādheyò bhīmama āgāna mahārathaḥ bhīmò vā sūta tanayaṃ paratyudyātaḥ kathaṃ raṇe mahārathasamākhyātaṃ pṛthivyāṃ paravaraṃ rathama bhīṣmadròṇāva atikramya dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ nānyatò bhayama ādatta vinā karṇaṃ dhanurdharama bhayana na śete satataṃ cintayana vai mahārathama taṃ kathaṃ sūtaputraṃ hi bhīmò 'yudhyata saṃyuge barahmaṇyaṃ vīryasaṃpannaṃ samareṣva anivartinama kathaṃ karṇaṃ yudhāṃ śareṣṭahaṃ bhīmò 'yudhyata saṃyuge yau tau samīyatura vīrāva arjunasya rathaṃ parati kathaṃ nu tāva ayudhyetāṃ sūtaputra vṛkòdarau bharātṛtvadarśitaṃ pūrvaṃ ghṛṇī cāpi sasūtajaḥ kathaṃ bhīmena yuyudhe kuntyā vākyama anusmarana bhīmò vā sūtaputreṇa samarana vairaṃ purā kṛtama sò 'yudhyata kathaṃ vīraḥ karṇena saha saṃyuge āśāsa te ca sadā sūtaputrò duryòdhanò mama karṇò jeṣyati saṃgrāme sahitāna pāṇḍavāna iti jayāśā yatra mandasya putrasya mama saṃyuge sa kathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmasenama ayudhyata yaṃ samāśritya putraira me kṛtaṃ vairaṃ mahārathaiḥ taṃ sūta tanayaṃ tāta kathaṃ bhīmò haya ayòdhayata anekāna viprakārāṃśa ca sūtaputra samudbhavāna samaramāṇaḥ kathaṃ bhīmò yuyudhe sūta sūnunā yò 'jayata pṛthivīṃ sarvāṃ rathenaikena vīryavāna taṃ sūta tanayaṃ yuddhe kathaṃ bhīmò haya ayòdhayata yò jātaḥ kuṇḍalābhyāṃ ca kavacena sahaiva ca taṃ sūtaputraṃ samare bhīmaḥ kathama ayòdhayata yathā tayòra yuddhama abhūda yaśa cāsīda vijayī tayòḥ tana mamācakṣva tattvena kuśalò haya asi saṃjaya [sa] bhīmasenasa tu rādheyama utsṛjya rathināṃ varama iyeṣa gantuṃ yatrāstāṃ vīrau kṛṣṇa dhanaṃjayau taṃ parayāntama abhidrutya rādheyaḥ kaṅkapatribhiḥ abhyavarṣana mahārāja meghò vṛṣṭyeva parvatama phullatā paṅkajeneva vaktreṇābhyutsmayana balī ājuhāva raṇe yāntaṃ bhīmama ādhirathisa tadā bhīmasenasa tadāhvānaṃ karṇāna nāmarṣayada yudhi ardhamaṇḍalama āvṛtya sūtaputrama ayòdhayata avakragāmibhira bāṇaira abhyavarṣana mahāyasaiḥ davairathe daṃśitaṃ yattaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varama vidhitsuḥ kalahasyāntaṃ jighāṃsuḥ karṇama akṣiṇòta taṃ ca hatvetarāna sarvāna hantukāmò mahābalaḥ tasmai parāsṛjada ugrāṇi vividhāni paraṃtapaḥ amarṣī pāṇḍavaḥ karuddhaḥ śaravarṣāṇi māriṣa tasya tānīṣu varṣāṇi mattadviradagāminaḥ sūtaputrò 'satramāyābhira agrasata sumahāyaśāḥ sa yathā vana mahārāja vidyayā vai supūjitaḥ ācāryavana maheṣvāsaḥ karṇaḥ paryacarada raṇe saṃrambheṇa tu yudhyantaṃ bhīmasenaṃ samayanna iva abhyapadyata rādheyasa tama amarṣī vṛkòdarama tana nāmṛṣyata kaunteyaḥ karṇasya samitama āhave yudhyamāneṣu vīreṣu paśyatsu ca samantataḥ taṃ bhīmasenaḥ saṃprāptaṃ vatsadantaiḥ satanāntare vivyādha balavāna karuddhasa tòttraira iva mahādvipama sūtaṃ tu sūtaputrasya supuṅkhaira niśitaiḥ śaraiḥ sumuktaiśa citravarmāṇaṃ nirbibheda tarisaptabhiḥ karṇò jāmbūnadaira jālaiḥ saṃchannāna vātaraṃhasaḥ vivyādha turagāna vīraḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ tatò bāṇamayaṃ jālaṃ bhīmasenarathaṃ parati karṇena vihitaṃ rājana nimeṣārdhāda adṛśyata sa rathaḥ sa dhavajasa tatra sasūtaḥ pāṇḍavasa tadā parāchādyata mahārāja karṇa cāpacyutaiḥ śaraiḥ tasya karṇaśa catuḥṣaṣṭyā vayadhamata kavacaṃ dṛḍhama karuddhaśa cāpya ahanata pārśve nārācaira marmabhedibhiḥ tatò 'cintyamahāvegāna karṇa kārmukaniḥsṛtāna samāśliṣyada asaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ vṛkòdaraḥ sa karṇa cāpaprabhavāna iṣūna āśīviṣòpamāna bibhrada bhīmò mahārāja na jagāma vayathāṃ raṇe tatò davātriṃśatā bhallaira niśitaisa tigmatejanaiḥ vivyādha samare karṇaṃ bhīmasenaḥ paratāpavāna ayatnenaiva taṃ karṇaḥ śaraira upa samākirata bhīmasenaṃ mahābāhuṃ saindhavasya vadhaiṣiṇama mṛdupūrvaṃ ca rādheyò bhīmama ājāva ayòdhayata karòdhapūrvaṃ tathā bhīmaḥ pūrvavairama anusmarana taṃ bhīmasenò nāmṛṣyada avamānama amarṣaṇaḥ sa tasmai vayasṛjata tūrṇaṃ śaravarṣama amitrajita te śarāḥ pareṣitā rājana bhīmasenena saṃyuge nipetuḥ sarvatò bhīmāḥ kūjanta iva pakṣiṇaḥ hemapuṅkhā mahārāja bhīmasenadhanuśa cayutāḥ abhyadravaṃsa te rādheyaṃ vṛkāḥ kaṣudramṛgaṃ yathā karṇasa tu rathināṃ śareṣṭhaśa chādyamānaḥ samantataḥ rājana vayasṛjada ugrāṇi śaravarṣāṇi saṃyuge tasya tāna aśaniprakhyāna iṣūna samaraśòbhinaḥ ciccheda bahubhira bhallaira asaṃprāptāna vṛkòdaraḥ punaśa ca śaravarṣeṇa chādayāma āsa bhārata karṇò vaikartanò yuddhe bhīmasenaṃ mahārathama tatra bhārata bhīmaṃ tu hṛṣṭavantaḥ sama sāyakaiḥ samācita tanuṃ saṃkhye śavāvidhaṃ śalilaira iva hemapuṅkhāña śilā dautāna karṇa cāpacyutāña śarāna dadhāra samare vīraḥ savaraśmīna iva bhāskaraḥ rudhiròkṣitasarvāṅgò bhīmasenò vayaròcata tapanīyanibhaiḥ puṣpaiḥ palāśa iva kānane tata tu bhīmò mahārāja karṇasya caritaṃ raṇe nāmṛṣyata maheṣvāsaḥ karòdhāda udvṛtya cakṣuṣī sa karṇaṃ pañcaviṃśatyā nāracānāṃ samārpayata mahīdharama iva śavetaṃ gūḍhapādaira viṣòlbaṇaiḥ taṃ vivyādha punara bhīmaḥ ṣaḍbhira aṣṭābhira eva ca marmasva amara vikrāntaḥ sūtaputraṃ mahāraṇe tataḥ karṇasya saṃkruddhò bhīmasenaḥ paratāpavāna ciccheda kārmukaṃ tūrṇaṃ sarvòpakaraṇāni ca jaghāna caturaśa cāśvāna sūtaṃ ca tavaritaḥ śaraiḥ nārācaira arkaraśmya ābhaiḥ karṇaṃ vivyādha còrasi te jagmura dharaṇīṃ sarve karṇaṃ nirbhidya māriṣa yathā hi jaladaṃ bhittvā rājana sūryasya raśmayaḥ sa vaikalyaṃ mahata parāpya chinnadhanvā śarārditaḥ tathā puruṣamānī sa paratyapāyāda rathāntarama [dhṛ] yasmiña jayāśā satataṃ putrāṇāṃ mama saṃjaya taṃ dṛṣṭvā vimukhaṃ saṃkhye kiṃ nu duryòdhanò 'baravīta karṇò vā samare tāta kima akārṣīda ataḥ parama [sa] bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā javalantama iva pāvakama rathama anyaṃ samāsthāya vidhivata kalpitaṃ punaḥ abhyayāta pāṇḍavaṃ karṇò vātòddhūta ivārṇavaḥ karuddhama ādhirathiṃ dṛṣṭvā putrāsa tava viśāṃ pate bhīmasenama amanyanta vaivasvatamukhe hutama cāpaśabdaṃ mahata kṛtvā talaśabdaṃ ca bhairavama abhyavartata rādheyò bhīmasenarathaṃ parati punara eva tatò rājana mahāna āsīta sudāruṇaḥ vimardaḥ sūtaputrasya bhīmasya ca viśāṃ pate saṃrabdhau hi mahābāhū parasparavadhaiṣiṇau anyònyama īkṣāṃ cakrāte dahantāva iva lòcanaiḥ karòdharaktekṣaṇau karuddhau niḥśvasantau mahārathau yuddhe 'nayònyaṃ samāsādya tatakṣatura ariṃdamau vayāghrāva iva susaṃrabdhau śayenāva iva ca śīghragau śarabhāva iva saṃkruddhau yuyudhāte parasparama tatò bhīmaḥ samarana kaleśāna akṣadyūte vane 'pi ca virāṭanagare caiva parāptaṃ duḥkhama ariṃdamaḥ rāṣṭrāṇāṃ saphītaratnānāṃ haraṇaṃ ca tavātmajaiḥ satataṃ ca parikleśāna saputreṇa tavayā kṛtāna dagdhuma aicchaśa ca yata kuntīṃ saputrāṃ tavama anāgasama kṛṣṇāyāśa ca parikleśaṃ sabhāmadhye durātmabhiḥ patima anyaṃ parīpsasva na santi patayasa tava nakaraṃ patitāḥ pārthāḥ sarve ṣaṇḍhatilòpamāḥ samakṣaṃ tava kauravya yada ūcuḥ kuravasa tadā dāsī bhògena kṛṣṇāṃ ca bhòktukāmāḥ sutāsa tava yaca cāpi tāna paravrajataḥ kṛṣṇājinanivāsinaḥ paruṣāṇya uktavāna karṇaḥ sabhāyāṃ saṃnidhau tava tṛṇī kṛtyaca yata pārthāṃsa tava putrò vavalga ha viṣamasthāna samasthò hi saṃrambhāda gatacetasaḥ bālyāta parabhṛti cārighnasa tāni duḥkhāni cintayana niravidyata dharmātmā jīvitena vṛkòdaraḥ tatò visphārya sumahada dhemapṛṣṭhaṃ durāsadama cāpaṃ bharataśārdūlasa tayaktātmā karṇama abhyayāta sa sāyakamayaira jālaira bhīmaḥ karṇa rathaṃ parathi bhānumadbhiḥ śilā dhautaira bhānòḥ paracchādayata parabhāma tataḥ parahasyādhirathisa tūrṇama asyaña śitāña śarāna vayadhamada bhīmasenasya śarajālāni patribhiḥ mahārathò mahābāhura mahāvegaira mahābalaḥ vivyādhādhirathira bhīmaṃ navabhira niśitaiḥ śaraiḥ sa tòttraira iva mātaṅgò vāryamāṇaḥ patatribhiḥ abhyadhāvada asaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ vṛkòdaraḥ tama āpatantaṃ vegena rabhasaṃ pāṇḍavarṣabhama karṇaḥ parayudyayau yòddhuṃ mattò mattama iva davipama tataḥ paradhmāpya jalajaṃ bherī śatanināditama akṣubhyata balaṃ harṣāda dudhūta iva sāgaraḥ tada uddhūtaṃ balaṃ dṛṣṭva rathanāgāśvapattimata bhīmaḥ karṇaṃ samāsādya chādayāma āsa sāyakaiḥ aśvāna ṛśya savarṇāṃsa tu haṃsavarṇaira hayòttamaiḥ vayāmiśrayada raṇe karṇaḥ pāṇḍavaṃ chādayaña śaraiḥ ṛśya varṇāna hayāna karkaira miśrāna mārutaraṃhasaḥ nirīkṣya tava putrāṇāṃ hāhākṛtama abhūda balama te hayā bahva aśòbhanta miśritā vātaraṃhasaḥ sitāsitā mahārāja yathā vayòmni balāhakāḥ saṃrabdhau karòdhatāmrākṣau parekṣya karṇa vṛkòdarau saṃtrastāḥ samakampanta tavadīyānāṃ mahārathāḥ yama rāṣṭhòpamaṃ ghòrama āsīda āyòdhanaṃ tayòḥ durdarśaṃ bharataśreṣṭha paretarājapuraṃ yathā samājama iva taca citraṃ parekṣamāṇā mahārathāḥ nālakṣayaja jayaṃ vayaktama ekaikasya nivāraṇe tayòḥ paraikṣanta saṃmardaṃ saṃnikṛṣṭamahāstrayòḥ tava durmantrite rājana saputrasya viśāṃ pate chādayantau hi śatrughnāva anyònyaṃ sāyakaiḥ śitaiḥ śarajālāvṛtaṃ vayòma cakrāte śaravṛṣṭibhiḥ tāva anyònyaṃ jighāṃsantau śaraisa tīṣṇaira mahārathau parekṣaṇīyatarāva āstāṃ vṛṣṭimantāva ivāmbudau suvarṇavikṛtāna bāṇāna paramuñcantāva ariṃdamau bhāsvaraṃ vayòma cakrāte vahnya ulkābhira iva parabhò tābhyāṃ muktā vayakāśanta kaṅkabarhiṇa vāsasaḥ paṅktyaḥ śaradi mattānāṃ sārasānāma ivāmbare saṃsaktaṃ sūtaputreṇa dṛṣṭvā bhīmama ariṃdamama atibhārama amanyetāṃ bhīme kṛṣṇa dhanaṃjayau tatrādhirathi bhīmābhyāṃ śaraira muktaira dṛḍhāhatāḥ iṣupātama atikramya petura aśvanaradvipāḥ patadbhiḥ patitaiśa cānyaira gatāsubhira anekaśaḥ kṛtò mahāna mahārāja putrāṇāṃ te janakṣayaḥ manuṣyāśvagajānāṃ ca śarīraira gatajīvitaiḥ kaṣaṇena bhūmiḥ saṃjajñe saṃvṛtā bharatarṣabha [dhṛ] atyadbhutama ahaṃ manye bhīmasenasya vikramama yata karṇaṃ yòdhayāma āsa samare laghuvikramama taridaśāna api còdyuktāna sarvaśastradharāna yudhi vārayeda yò raṇe karṇaḥ sa yakṣasuramānavāna sa kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe bharājamānama iva śariyā nātarata saṃyuge tātasa tana mamācakṣva saṃjaya kathaṃ ca yuddhaṃ bhūyò 'bhūta tayòḥ parāṇaduròdare atra manye samāyattò jayò vājaya eva vā karṇaṃ parāpya raṇe sūta mama putraḥ suyòdhanaḥ jetuma utsahate pārthāna sa gòvindāna sa sātvatāna śarutvā tu nirjitaṃ karmama asakṛda bhīmakarmaṇā bhīmasenena samare mòha āviśatīva māma vinaṣṭāna kauravāna manye mama putrasya durnayaiḥ na hi karṇò maheṣvāsāna pārthāña jayeṣyati saṃjaya kṛtavāna yāni yuddhāni karṇaḥ pāṇḍusutaiḥ saha sarvatra pāṇḍavāḥ karṇama ajayanta raṇājire ajayyāḥ pāṇḍavāsa tāta devaira api sa vāsavaiḥ na ca tada budhyate mandaḥ putrò duryòdhanò mama dhanaṃ dhaneśvarasyeva hṛtvā pārthasya me sutaḥ madhu parepsura ivābuddhiḥ parapātaṃ nāvabudhyate nikṛtyā nikṛtiprajñò rājyaṃ hṛtvā mahātmanāma jitāna itya eva manvānaḥ pāṇḍavāna avamanyate putrasnehābhibhūtena mayā cāpya akṛtātmanā dharme sathitā mahātmānò nikṛtāḥ pāṇunandanāḥ śama kāmaḥ sadā pārthò dīrghaprekṣī yudhiṣṭhiraḥ aśakta iti manvānaiḥ putraira mama nirākṛtaḥ tāni duḥkhānya anekāni viprakārāṃśa ca sarvaśaḥ hṛdi kṛtvā mahābāhura bhīmò 'yudhyata sūtajama tasmāna me saṃjaya barūhi karṇa bhīmau yathā raṇe ayudhyetāṃ yudhi śareṣṭhau parasparavadhaiṣiṇau [sa] śṛṇu rājana yathāvṛttaḥ saṃgrāmaḥ karṇa bhīmayòḥ parasparavadha parepsvòra vane kuñjarayòra iva rājana vaikartanò bhīmaṃ karuddhaḥ karuddhama ariṃdamama parākrāntaṃ parākramya vivyādha tariṃśatā śaraiḥ mahāvegaiḥ parasannāgraiḥ śātakumbhapariṣkṛtaiḥ āhanada bharataśreṣṭha bhīmaṃ vaikartanaḥ śaraiḥ tasyāsyatò dhanura bhīmaśa cakarta niśitaisa taribhīḥ rathanīḍāca ca yantāraṃ bhallenāpātayata kaṣitau sa kāṅkṣana bhīmasenasya vadhaṃ vaikartanò vṛṣaḥ śaktiṃ kanakavaiḍūrya citradaṇḍāṃ parāmṛśata paragṛhya ca mahāśaktiṃ kālaśaktima ivāparāma samutkṣipya ca rādheyaḥ saṃdhāya ca mahābalaḥ cikṣepa bhīmasenāya jīvitāntakarīma iva śaktiṃ visṛjya rādheyaḥ puraṃdara ivāśanima nanāda sumahānādaṃ balavāna sūtanandanaḥ taṃ ca nādaṃ tataḥ śarutvā putrāsa te hṛṣitābhavana tāṃ karṇa bhujanirmuktāma arkavaiśvānara parabhāma śaktiṃ viyati ciccheda bhīmaḥ saptabhira āśugaiḥ chittvā śaktiṃ tatò bhīmò nirmuktòraga saṃnibhāma mārgamāṇa iva parāṇāna sūtaputrasya māriṣa parāhiṇòna nava saṃrabdhaḥ śarāna barhiṇavāsasaḥ savarṇapuṅkhāña śilā dhautāna yamadaṇḍòpamāna mṛdhe karṇò 'paya anyada dhanura gṛhya hemapṛṣṭhaṃ durāsadama vikṛṣya ca mahātejā vayasṛjata sāyakāna nava tāna pāṇḍuputraśa ciccheda navabhira nataparvabhiḥ vasu ṣeṇena nirmuktāna nava rājana mahāśarāna chittvā bhīmò mahārāja nādaṃ siṃha ivānadata tau vṛṣāva iva nardantau balinau vāśitāntare śārdūlāva iva cānyònyama atyarthaṃ ca haya agarjatāma anyònyaṃ parajihīrṣantāva anyònyasyāntaraiṣiṇau anyònyama abhivīkṣantau gòṣṭheṣva iva maharṣabhau mahāgajāva ivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparama śaraiḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira anyònyama abhijaghnatuḥ nirdahantau mahārāja śaravṛṣṭyā parasparama anyònyama abhivīkṣantau kòpāda vivṛtalòcanau parahasantau tathānyònyaṃ bhartsayantau muhura muhuḥ śaṅkhaśabdaṃ ca kurvāṇau yuyudhāte parasparama tasya bhīmaḥ punaśa cāpaṃ muṣṭau ciccheda māriṣa śaṅkhavarṇāśa ca tāna aśvāna bāṇaira ninye yamakṣayama tathā kṛcchragataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ duryòdhanò nṛpaḥ vepamāna iva karòdhāda vayādideśātha durjayama gaccha durjaya rādheyaṃ purā garasati pāṇḍavaḥ jahi tūbarakaṃ kaṣipraṃ karṇasya balama ādadhata evama uktasa tathetya uktvā tava putrasa tavātmajama abhyadravada bhīmasenaṃ vayāsaktaṃ vikiraña śarāna sa bhīmaṃ navabhira bāṇaira aśvāna aṣṭabhira ardayata ṣaḍbhiḥ sūtaṃ taribhiḥ ketuṃ punasa taṃ cāpi saptabhiḥ bhīmasenò 'pi saṃkruddhaḥ sāśvayantārama āśugaiḥ durjayaṃ bhinnamarmāṇama anayada yamasādanama savalaṃkṛtaṃ kaṣitau kaṣuṇṇaṃ ceṣṭamānaṃ yathòragama rudanna ārtasa tava sutaṃ karṇaśa cakre paradakṣiṇama sa tu taṃ virathaṃ kṛtvā samayanna atyantavairiṇama samācinòda bāṇagaṇaiḥ śataghnīma iva śaṅkubhiḥ tathāpya atirathaḥ karṇò bhidyamānaḥ sama sāyakaiḥ na jahau samare bhīmaṃ daruddha rūpaṃ paraṃtapaḥ [sa] sa tathā virathaḥ karṇaḥ punara bhīmena nirjitaḥ rathama anyaṃ samāsthāya sadyò vivyādha pāṇḍavama mahāgajāva ivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparama śaraiḥ pūrṇāyatòtṣṛṣṭaira anyònyama abhijaghnatuḥ atha karṇaḥ śaravrātaira bhīmaṃ balavada ardayata nanāda balavana nādaṃ punara vivyādha còrasi taṃ bhīmò daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyada ajihmagaiḥ punara vivyādha viṃśatyā śarāṇāṃ nataparvaṇāma karṇasa tu navabhira bhīmaṃ viddhvā rājana satanāntare dhavajama ekena vivyādha sāyakena śitena ha sāyakānāṃ tataḥ pārthasa tariṣaṣṭyā paratyavidhyata tòttraira iva mahānāgaṃ kaśābhira iva vājinama sò 'tividdhò mahārāja pāṇḍavena yaśasvinā sṛkkiṇī lelihana vīraḥ karòdhasaṃraktalòcanaḥ tataḥ śaraṃ mahārāja sarvakāyāvadhāraṇama parāhiṇòda bhīmasenāya balāyendra ivāśanima sa nirbhidya raṇe pārthaṃ sūtaputra dhanuścyutaḥ agacchada dārayana bhūmiṃ citrapuṅkhaḥ śilīmukhaḥ sarvaśaikyāṃ catuṣkiṣkuṃ gurvīṃ rukmāṅgadāṃ gadāma parāhiṇòta sūtaputrāya ṣaḍa astrāma avicārayana tayā jaghānādhiratheḥ sadaśvāna sādhu vāhinaḥ gadayā bhārataḥ karuddhò vajreṇendra ivāsurāna tatò bhīmò mahābāhuḥ kaṣurābhyāṃ bharatarṣabha dhavajama ādhiratheśa chittvā sūtama abhyahanata tadā hatāśvasūtama utsṛjya rathaṃ sa patitadhvajama visphārayana dhanuḥ karṇasa tasthau bhārata durmanāḥ tatrādbhutama apaśyāma rādheyasya parākramama virathò rathināṃ śareṣṭhò vārayāma āsa yada ripuma virathaṃ taṃ rathaśreṣṭhaṃ dṛṣṭvādhirathima āhave duryòdhanasa tatò rājanna abhyabhāṣata durmukhama eṣa durmukha rādheyò bhīmena virathī kṛtaḥ taṃ rathena naraśreṣṭhaṃ saṃpādaya mahārathama duryòdhana vacaḥ śarutvā tatò bhārata durmukhaḥ tavaramāṇò 'bayayāta karṇaṃ bhīmaṃ cāvārayaca charaiḥ durmukhaṃ parekṣya saṃgrāme sūtaputra padānugama vāyuputraḥ parahṛṣṭò 'bhūta sṛkkiṇī parilelihana tataḥ karṇaṃ mahārāja vārayitvā śilīmukhaiḥ durmukhāya rathaṃ śīghraṃ pareṣayāma āsa pāṇḍavaḥ tasmina kaṣaṇe mahārāja navabhira nataparvabhiḥ supuṅkhaira durmukhaṃ bhīmaḥ śaraira ninye yamakṣayama tatasa tama evādhirathiḥ sayandanaṃ durmukhe hate āsthitaḥ parababhau rājana dīpyamāna ivāṃśumāna śayānaṃ bhinnamarmāṇaṃ durmukhaṃ śòṇitòkṣitama dṛṣṭvā karṇò 'śarupūrṇākṣò muhūrtaṃ nābhyavartata taṃ gatāsuma atikramya kṛtvā karṇaḥ paradakṣiṇama dīrghama uṣṇaṃ śavasana vīrò na kiṃ cita paratyapadyata tasmiṃsa tu vivare rājana nārācāna gārdhravāsasaḥ parāhiṇòta sūtaputrāya bhīmasenaśa caturdaśa te tasya kavacaṃ bhittvā savarṇapuṅkhā mahaujasaḥ hemacitrā mahārāja dayòtayantò diśò daśa apibana sūtaputrasya śòṇitaṃ raktabhòjanāḥ karuddhā iva manuṣyendra bhujagāḥ kālacòditāḥ parasarpamāṇā medinyāṃ te vayaròcanta mārgaṇāḥ ardhapraviṣṭāḥ saṃrabdhā bilānīva mahòragāḥ taṃ paratyavidhyada rādheyò jāmbūnadavibhūṣitaiḥ caturdaśabhira atya ugraira nārācaira avicārayana te bhīmasenasya bhujaṃ savyaṃ nirbhidya patriṇaḥ parāviśana medinīṃ bhīmāḥ karauñcaṃ patrarathā iva te vayaròcanta nārācāḥ paraviśantò vasuṃdharāma gacchatya astaṃ dinakare dīpyamānā ivāṃśavaḥ sa nirbhinnò raṇe bhīmò nārācaira marmabhedibhiḥ susrāva rudhiraṃ bhūri parvataḥ salilaṃ yathā sa bhīmasa taribhira āyastaḥ sūtaputraṃ patatribhiḥ suparṇavegaira vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ sa vihvalò mahārāja karṇò bhīmabalārditaḥ parādravaja javanaira aśvai raṇaṃ hitvā mahāyaśāḥ bhīmasenasa tu visphārya cāpaṃ hemapariṣkṛtama āhave 'tirathò 'tiṣṭhaja javalanna iva hutāśanaḥ [dhṛ] daivama eva paraṃ manye dhika pauruṣama anarthakama yatrādhirathira āyastò nātarata pāṇḍavaṃ raṇe karṇaḥ pārthāna sa gòvindāña jetuma utsahate raṇe na ca karṇa samaṃ yòdhaṃ lòke paśyāmi kaṃ cana iti duryòdhanasyāhama aśrauṣaṃ jalpatò muhuḥ karṇò hi balavāña śūrò dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ iti māma abravīta sūta mandò duryòdhanaḥ purā vasu ṣeṇa sahāyaṃ māṃ nālaṃ devāpi saṃyuge kima u pāṇḍusutā rājana gatasattvā vicetasaḥ tatra taṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā bhujaṃgama iva nirviṣama yuddhāta karṇama apakrāntaṃ kiṃ savida duryòdhanò 'baravīta ahò durmukhama evaikaṃ yuddhānāma aviśāradama parāveśayada yuddhavahaṃ pataṃgama iva mòhitaḥ aśvatthāmā madrarājaḥ kṛpaḥ karṇaśa ca saṃgatāḥ na śaktāḥ paramukhe sathātuṃ nūnaṃ bhīmasya saṃjaya te 'pi cāsya mahāghòraṃ balaṃ nāgāyutòpamama jānantò vayavasāyaṃ ca karūraṃ māruta tejasaḥ kimarthaṃ karūrakarmāṇaṃ yama kālāntakòpamama balasaṃrambha vīryajñāḥ kòpayiṣyanti saṃyuge karṇasa tava ekò mahābāhuḥ savabāhubalama āśritaḥ bhīmasenama anādṛtya raṇe 'yudhyata sūtajaḥ yò 'jayata samare karṇaṃ puraṃdara ivāsurama na sa pāṇḍusutò jetuṃ śakyaḥ kena cida āhave daròṇaṃ yaḥ saṃpramathyaikaḥ paraviṣṭò mama vāhinīma bhīmò dhanaṃjayānveṣī kasa tama archeja jijīviṣuḥ kò hi saṃjaya bhīmasya sathātuma utsahate 'garataḥ udyatāśani vajrasya mahendrasyeva dānavaḥ paretarājapuraṃ parāpya nivartetāpi mānavaḥ na bhīmasenaṃ saṃprāpya nivarteta kadā cana pataṃgā iva vahniṃ te parāviśanna alpacetasaḥ ye bhīmasenaṃ saṃkruddhama abhyadhāvana vimòhitāḥ yata tata sabhāyāṃ bhīmena mama putravadhāśrayama śapta saṃrambhiṇògreṇa kurūṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā tana nūnama abhisaṃcintya dṛṣṭvā karṇaṃ ca nirjitama duḥśāsanaḥ saha bharātrā bhayāda bhīmāda upāramata yaśa ca saṃjaya durbuddhira abravīta samitau muhuḥ karṇò duḥśāsanò 'haṃ ca jeṣyāmò yudhi pāṇḍavāna sa nūnaṃ virathaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ bhīmena nirjitama paratyākhyānāca ca kṛṣṇasya bhṛśaṃ tapyati saṃjaya dṛṣṭvā bharātṝna hatāna yuddhe bhīmasenena daṃśitāna ātmāparādhāta sumahana nūnaṃ tapyati putrakaḥ kò hi jīvitama anvicchana paratīpaṃ pāṇḍavaṃ varajeta bhīmaṃ bhīmāyudhaṃ karuddhaṃ sākṣāta kālama iva sathitama vaḍavāmukhamadhyasthò mucyetāpi hi mānavaḥ na bhīma mukhasaṃprāptò mucyeteti matira mama na pāṇḍavā na pāñcālā na ca keśava sātyakī jānanti yudhi saṃrabdhā jīvitaṃ parirakṣituma [sa] yata saṃśòcasi kauravya vartamāne janakṣaye tavama asya jagatò mūlaṃ vināśasya na saṃśayaḥ savayaṃ vairaṃ mahata kṛtvā putrāṇāṃ vacane sathitaḥ ucyamānò na gṛhṇīṣe martyaḥ pathyama ivauṣadhama savayaṃ pītvā mahārāja kālakūṭaṃ sudurjarama tasyedānīṃ phalaṃ kṛtsnama avāpnuhi naròttama yata tu kutsayase yòdhāna yudhyamānāna yathābalama atra te varṇayiṣyāmi yathā yuddhama avartata dṛṣṭvā karṇaṃ tu putrāsa te bhīmasena parājitama nāmṛṣyanta maheṣvāsāḥ sòdaryāḥ pañca māriṣa durmarṣaṇò duḥsahaśa ca durmadò durdharò jayaḥ pāṇḍavaṃ citrasaṃnāhāsa taṃ paratīpama upādravana te samantāna mahābāhuṃ parivārya vṛkòdarama diśaḥ śaraiḥ samāvṛṇvaña śalabhānāma iva varajaiḥ āgacchatasa tāna sahasā kumārāna devarūpiṇaḥ paratijagrāha samare bhīmasenò hasanna iva tava dṛṣṭvā tu tanayāna bhīmasena samīpagāna abhyavartata rādheyò bhīmasenaṃ mahābalama visṛjana viśikhāna rājana savarṇapuṅkhāña śilāśitāna taṃ tu bhīmò 'bhayayāta tūrṇaṃ vāryamāṇaḥ sutaisa tava kuravasa tu tataḥ karṇaṃ parivārya samantataḥ avākirana bhīmasenaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tāna bāṇaiḥ pañcaviṃśatyā sāśvāna rājana nararṣabhāna sa sutāna bhīma dhanuṣò bhīmò ninye yamakṣayama parāpatana sayandanebhyasa te sārdhaṃ sūtaira gatāsavaḥ citrapuṣpadharā bhagnā vāteneva mahādrumāḥ tatrādbhutama apaśyāma bhīmasenasya vikramama saṃvāryādhirathiṃ bāṇaira yaja jaghāna tavātmajāna sa vāryamāṇò bhīmena śitaira bāṇaiḥ samantataḥ sūtaputrò mahārāja bhīmasenama avaikṣata taṃ bhīmasenaḥ saṃrambhāta karòdhasaṃraktalòcanaḥ visphārya sumahaca cāpaṃ muhuḥ karṇama avaikṣata [sa] tavātmajāṃsa tu patitāna dṛṣṭvā karṇaḥ paratāpavāna karòdhena mahatāviṣṭò nirviṇṇò 'bhūta sa jīvitāta āgaḥ kṛtama ivātmānaṃ mene cādhirathisa tadā bhīmasenaṃ tataḥ karuddhaḥ samādravata saṃbhramāta sa bhīmaṃ pañcabhira viddhvā rādheyaḥ parahasanna iva punara vivyādha saptatyā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ avahāsaṃ tu taṃ pārthò nāmṛṣyata vṛkòdaraḥ tatò vivyādha rādheyaṃ śatena nataparvaṇāma punaśa ca viśikhaisa tīkṣṇaira viddhvā pañcabhira āśugaiḥ dhanuśa ciccheda bhallena sūtaputrasya māriṣa athānyada dhanura ādāya karṇò bhārata durmanāḥ iṣubhiśa chādayāma āsa bhīmasenaṃ samantataḥ tasya bhīmò hayāna hatvā vinihatya ca sārathima parajahāsa mahāhāsaṃ kṛte paratikṛtaṃ punaḥ iṣubhiḥ kārmukaṃ cāsya cakarta puruṣarṣabhaḥ tata papāta mahārāja savarṇapṛṣṭhaṃ mahāsvanama avāròhada rathāta tasmāda atha karṇò mahārathaḥ gadāṃ gṛhītvā samare bhīmasenāya cākṣipata tāma āpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā vṛkòdaraḥ śaraira avārayada rājana sarvasainyasya paśyataḥ tatò bāṇasahasrāṇi pareṣayāma āsa pāṇḍavaḥ sūtaputra vadhākāṅkṣī tavaramāṇaḥ parākramī tāna iṣūna iṣubhiḥ karṇò vārayitvā mahāmṛdhe kavacaṃ bhīmasenasya pātayāma āsa sāyakaiḥ athainaṃ pañcaviṃśatyā kaṣudrakāṇāṃ samārpayata paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tada adbhutama ivābhavata tatò bhīmò mahārāja navabhira nataparvaṇāma raṇe 'pareṣayata karuddhaḥ sūtaputrasya māriṣa te tasya kavacaṃ bhittvā tathā bāhuṃ ca dakṣiṇama abhyagura dharaṇīṃ tīkṣṇā valmīkama iva pannagāḥ rādheyaṃ tu raṇe dṛṣṭvā padātinama avasthitama bhīmasenena saṃrabdhaṃ rājā duryòdhanò 'baravīta tavaradhvaṃ sarvatò yattā rādheyasya rathaṃ parati tatasa tava sutā rājaña śarutvā bharātura vacò darutama abhyayuḥ pāṇḍavaṃ yuddhe visṛjantaḥ śitāña śarāna citròpacitraśa citrākṣaśa cāru citraḥ śarāsanaḥ citrāyudhaśa citravarmā samare citrayòdhinaḥ āgacchatasa tāna sahasā bhīmò rājana mahārathaḥ sāśvasūta dhavajāna yattāna pātayāma āsa saṃyuge te hatā nayapatana bhūmau vātanunnā iva darumāḥ dṛṣṭvā vinihatāna putrāṃsa tava rājana mahārathāna aśrupūrṇamukhaḥ karṇaḥ kaśmalaṃ samapadyata rathama anyaṃ samāsthāya vidhivata kalpitaṃ punaḥ abhyayāta pāṇḍavaṃ yuddhe tavaramāṇaḥ parākramī tāva anyònyaṃ śaraira viddhvā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ vayabhrājetāṃ mahārāja puṣpitāva iva kiṃśukau ṣaṭa tariṃśadbhisa tatò bhallaira niśitaisa tigmatejanaiḥ vayadhamata kavacaṃ karuddhaḥ sūtaputrasya pāṇḍavaḥ raktacandana digdhāṅgau śaraiḥ kṛtamahāvraṇau śòṇitāktau vayarājetāṃ kālasūryāva ivòditau tau śòṇitòkṣitaira gātraiḥ śaraiśa chinnatanuca chadau vivarmāṇau vayarājetāṃ nirmuktāva iva pannagau vayāghrāva iva naravyāghrau daṃṣṭrābhira itaretarama śaradaṃṣṭrā vidhunvānau tatakṣatura ariṃdamau vāraṇāva iva saṃsaktau raṅgamadhye virejatuḥ tudantau viśikhaisa tīkṣṇaira mattavāraṇavikramau paracchādayantau samare śala jālaiḥ parasparama rathābhyāṃ nādayantau ca diśaḥ sarvā viceratuḥ tau rathābhyāṃ mahārāja maṇḍalāvartanādiṣu vayaròcetāṃ mahātmānau vṛtra vajradharāva iva sa hastābharaṇābhyāṃ tu bhujābhyāṃ vikṣipana dhanuḥ vayaròcata raṇe bhīmaḥ sa vidyuda iva tòyadaḥ sa cāpaghòṣastanitaḥ śaradhārāmbudò mahāna bhīma meghò mahārāja karṇa parvatama abhyayāta tataḥ śarasahasreṇa dhanurmuktena bhārata pāṇḍavò vayakirata karṇaṃ ghanò 'darima iva vṛṣṭibhiḥ tatrāvaikṣanta putrāsa te bhīmasenasya vikramama supuṅkhaiḥ kaṅkavāsòbhira yata karṇaṃ chādayaca charaiḥ sa nandayana raṇe pārthaṃ keśavaṃ ca yaśasvinama sātyakiṃ cakrarakṣau ca bhīmaḥ karṇama ayòdhayata vikramaṃ bhujayòra vīryaṃ dhairyaṃ ca viditātmanaḥ putrāsa tava mahārāja dadṛśuḥ pāṇḍavasya ha [sa] bhīmasenasya rādheyaḥ śarutvā jayātalanisvanama nāmṛṣyata yathāmattò gajaḥ paratigaja savanama apakramya sa bhīmasya muhūrtaṃ śaragòcarāta tava cādhirathira dṛṣṭvā sayandanebhyaśa cayutāna sutāna bhīmasenena nihatāna vimanā duḥkhitò 'bhavata niḥśvasna dīrghama uṣṇaṃ ca punaḥ pāṇḍavama abhyayāta sa tāmranayanaḥ karòdhāca chavasanna iva mahòragaḥ babhau karṇaḥ śarāna asyana raśmivāna iva bhāskaraḥ raśmijālaira ivārkasya vitataira bharatarṣabhaḥ karṇa cāpacyutaira bāṇaiḥ parācchādyata vṛkòdaraḥ karṇa cāpacyutāśa citrāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ viviśuḥ sarvataḥ pārthaṃ vāsāyevāṇḍajā darumama karṇa cāpacyutā bāṇāḥ saṃpatantasa tatasa tataḥ rukmapuṅkhā vayarājanta haṃsāḥ śareṇī kṛtā iva cāpadhvajòpaskarebhyaśa chatrāda īṣā mukhāda yugāta parabhavantò vayadṛśyanta rājanna ādhiratheḥ śarāḥ khaṃ pūrayana mahāvegāna khagamāna khaga vāsasaḥ suvarṇavikṛtāṃśa citrāna mumòcādhirathiḥ śarāna tama antakama ivāyastama āpatantaṃ vṛkòdaraḥ tayaktvā parāṇāna abhikrudhya vivyādha navabhiḥ śaraiḥ tasya vegama asaṃsahyaṃ dṛṣṭvā karṇasya pāṇḍavaḥ mahataśa ca śaraughāṃsa tāna naivāvyathata vīryavāna tatò vidhamyādhiratheḥ śarajālāni pāṇḍavaḥ vivyādha karṇaṃ viṃśatyā punara anyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ yathaiva hi śaraiḥ pārthaḥ sūtaputreṇa chāditaḥ tathaiva karṇaṃ samare chādayāma āsa pāṇḍavaḥ dṛṣṭvā tu bhīmasenasya vikramaṃ yudhi bhārata abhyanandaṃsa tadīyāśa ca saṃprahṛṣṭāśa ca cāraṇāḥ bhūriśravāḥ kṛpò darauṇira madrarājò jayadrathaḥ uttamaujā yudhāmanyuḥ sātyakiḥ keśavārjunau kurupāṇḍavānāṃ paravarā daśa rājana mahārathāḥ sādhu sādhva iti vegena siṃhanādama athānadana tasmiṃsa tu tumule śabde paravṛtte lòmaharṣaṇe abhyabhāṣata putrāṃsa te rājana duryòdhanasa tavarana rājñaśa ca rājaputrāṃśa ca sòdaryāṃśa ca viśeṣataḥ karṇaṃ gacchata bhadraṃ vaḥ parīpsantò vṛkòdarāta purā nighnanti rādheyaṃ bhīmacāpacyutāḥ śarāḥ te yatadhvaṃ maheṣvāsāḥ sūtaputrasya rakṣaṇe duryòdhana samādiṣṭāḥ sòdaryāḥ sapta māriṣaḥ bhīmasenama abhidrutya saṃrabdhāḥ paryavārayana te samāsādya kaunteyama āvṛṇvaña śaravṛṣṭibhiḥ parvataṃ vāridhārābhiḥ parāvṛṣīva balāhakāḥ te 'pīḍayana bhīmasenaṃ karuddhāḥ sapta mahārathāḥ parajāsaṃharaṇe rājana sòmaṃ sapta garahā iva tatò vāmena kauneyaḥ pīḍayitvā śarāsanama muṣṭinā pāṇḍavò rājana dṛḍhena supariṣkṛtama manuṣyasamatāṃ jañātvā sapta saṃdhāya sāyakāna tebhyò vayasṛjada āyastaḥ sūryaraśmi nibhāna parabhuḥ nirasyanna iva dehebhyasa tanayānāma asūṃsa tava bhīmasenò mahārāja pūrvavairama anusmarana te kaṣiptā bhīmasenena śarā bhārata bhāratāna vidārya khaṃ samutpetuḥ savarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ teṣāṃ vidārya cetāṃsi śarā hemavibhūṣitāḥ vayarājanta mahārāja suparṇā iva khecarāḥ śòṇitādigdha vājāgrāḥ sapta hemapariṣkṛtāḥ putrāṇāṃ tava rājendra pītvā śòṇitama udgatāḥ te śaraira bhinnamarmāṇò rathebhyaḥ parāpatana kaṣitau girisānu ruhā bhagnā davipeneva mahādrumāḥ śatruṃjayaḥ śatrusahaśa citraśa citrāyudhò dṛḍhaḥ citrasenò vikarṇaśa ca saptaite vinipātitāḥ tāna nihatya mahābāhū rādheyasyaiva paśyataḥ siṃhanāda ravaṃ ghòrama asṛjata pāṇḍunandanaḥ sa ravasa tasya śūrasya dharmarājasya bhārata ācakhyāva iva tada yuddhaṃ vijayaṃ cātmanò mahata taṃ śarutvā sumahānādaṃ bhīmasenasya dhanvinaḥ babhūva paramā parītira dharmarājasya saṃyuge tatò hṛṣṭò mahārāja vāditrāṇāṃ mahāsvanaiḥ bhīmasenaravaṃ pārthaḥ paratijagrāha sarvaśaḥ abhyayāca caiva samare daròṇama astrabhṛtāṃ varama harṣeṇa mahatā yuktaḥ kṛtasaṃjñe vṛkòdare ekatriṃśana mahārāja putrāṃsa tava mahārathāna hatāna duryòdhanò dṛṣṭvā kaṣattuḥ sasmāra tada vacaḥ tada idaṃ samanuprāptaṃ kaṣattura hitakaraṃ vacaḥ iti saṃcintya rājāsau nòttaraṃ paratyapadyata yada dayūtakāle durbuddhira abravīta tanayasa tava yaca ca karṇò 'baravīta kṛṣṇāṃ sabhāyāṃ paruṣaṃ vacaḥ paramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ tava caiva viśāṃ pate kauravāṇāṃ ca sarveṣāma ācāryasya ca saṃnidhau vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥ patima anyaṃ vṛṇīṣveti tasyedaṃ phalama āgatama yaḥ sama tāṃ pauruṣāṇya āhuḥ sabhāma ānāyya daraupadīma pāṇḍavāna ugradhanuṣaḥ karòdhayantasa tavātmajāḥ taṃ bhīmasenaḥ karòdhāgniṃ tarayòdaśa samāḥ sathitama visṛjaṃsa tava putrāṇāma antaṃ gacchati kaurava vilapaṃśa ca bahu kaṣattā śamaṃ nālabhata tavayi saputrò bharataśreṣṭha tasya bhuṅkṣva phalòdayama itò vikarṇò rājendra citrasenaśca vīryavāna paravarāna ātmajānāṃ te sutāṃśa cānyāna mahārathāna yāna yāṃśa ca dadṛśe bhīmaśa cakṣurviṣayama āgatāna putrāṃsa tava mahābāhò tavarayā tāña jaghāna ha tavatkṛte haya ahama adrākṣaṃ dahyamānāṃ varūthinīma sahasraśaḥ śaraira muktaiḥ pāṇḍavena vṛṣeṇa ca [dhṛ] mahāna apanayaḥ sūta mamaivātra viśeṣataḥ sa idānīma anuprāptò manye saṃjaya śòcataḥ yada gataṃ tadgatama iti mamāsīna manasi sathitama idānīma atra kiṃ kāryaṃ parakariṣyāmi saṃjaya yathā tava eṣa kaṣayò vṛttò mamāpanaya saṃbhavaḥ vīrāṇāṃ tana mamācakṣva sathirī bhūtò 'sami saṃjaya [sa] karṇa bhīmau mahārāja parākrāntau mahāhave bāṇavarṣāṇya avarṣetāṃ vṛṣṭimantāva ivāmbudau bhīma nāmāṅkitā bāṇāḥ savarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ viviśuḥ karṇama āsādya bhindanta iva jīvitama tathaiva karṇa nirmuktaiḥ sa viṣaira iva pannagaiḥ akīryata raṇe bhīmaḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ tayòḥ śaraira mahārāja saṃpatadbhiḥ samantataḥ babhūva tava sainyānāṃ saṃkṣòbhaḥ sāgaròpamaḥ bhīmacāpacyutaira bāṇaisa tava sainyama ariṃdama avadhyata camūmadhye ghòraira āśīviṣòpamaiḥ vāraṇaiḥ patitai rājana vājibhiśa ca naraiḥ saha adṛśyata mahī kīrṇā vātanunnaira darumaira iva te vadhyamānāḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ darādravaṃsa tāvakā yòdhāḥ kima etada iti cābruvana tatò vayudastaṃ tata sainyaṃ sindhusauvīrakauravama paròtsāritaṃ mahāvegaiḥ karṇa pāṇḍavayòḥ śaraiḥ te śarātura bhūyiṣṭhā hatāśvanaravāhanāḥ utsṛjya karṇaṃ bhīmaṃ ca parādravana sarvatòdiśama nūnaṃ pārthārthama evāsmāna mòhayanti divaukasaḥ yata karṇa bhīma parabhavaira vadhyate nò balaṃ śaraiḥ evaṃ baruvantò yòdhāsa te tāvakā bhayapīḍitāḥ śarapātaṃ samutsṛjya sathitā yuddhadidṛkṣavaḥ tataḥ parāvartata nadī ghòrarūpā mahāhave babhūva ca viśeṣeṇa bhīrūṇāṃ bhayavardhinī vāraṇāśvamanuṣyāṇāṃ rudhiraughasamudbhavā saṃvṛtā gatasattvaiśa ca manuṣyagajavājibhiḥ sānukarṣa patākaiśa ca davipāśvarathabhūṣaṇaiḥ sayandanaira apaviddhaiśa ca bhagnacakrākṣa kūbaraiḥ jātarūpapariṣkāraira dhanurbhiḥ sumahādhanaiḥ suvarṇapuṅkhaira iṣubhira nārācaiśa ca sahasraśaḥ karṇa pāṇḍava nirmuktaira nirmuktaira iva pannagaiḥ parāsatòmara saṃghātaiḥ khaḍgaiśa ca saparaśvadhaiḥ suvarṇavikṛtaiśa cāpi gadāmusalapaṭṭiśaiḥ vajraiśa ca vividhākāraiḥ śaktibhiḥ parighaira api śataghnībhiśa ca citrābhira babhau bhārata medinī kanakāṅgada keyūraiḥ kuṇḍalaira maṇibhiḥ śubhaiḥ tanutraiḥ sa taratraiśa ca hāraira niṣkaiśa ca bhārata vastraiśa chatraiśa ca vidhvastaiśa cāmarā vayajanaira api jagāśvamaunajira bhinnaiḥ śastraiḥ sayandanabhūṣaṇaiḥ taisa taiśa ca vividhaira bhāvaisa tatra tatra vasuṃdharā patitaira apaviddhaiśa ca saṃbabhau dayaura iva garahaiḥ acintyama adbhutaṃ caiva tayòḥ karmātimānuṣama dṛṣṭvā cāraṇasiddhānāṃ vismayaḥ samapadyata agnera vāyusahāyasya gatiḥ kakṣa ivāhave āsīda bhīma sahāyasya raudrama ādhirathera gatama nipātitadhvajarathaṃ hatavāji naradvipama gajābhyāṃ saṃprayuktābhyāma āsīna naḍavanaṃ yathā tathā bhūtaṃ mahata sainyama āsīda bhārata saṃyuge vimardaḥ karṇa bhīmābhyāma āsīca ca paramò raṇe [sa] tataḥ karṇò mahārāja bhīmaṃ viddhvā taribhiḥ śaraiḥ mumòca śaravarṣāṇi citrāṇi ca bahūni ca vadhyamānò mahārāja sūtaputreṇa pāṇḍavaḥ na vivyathe bhīmasenò bhidyamāna ivācalaḥ sa karṇaṃ karṇinā karṇe pītena niśitena ca vivyādha yudhi rājendra bhīmasenaḥ patatriṇā sakuṇḍalaṃ maha takarṇāta karṇasyāpātayada bhuvi tapanīyaṃ mahārāja dīptaṃ jayòtira ivāmbarāta athāpareṇa bhallena sūtaputraṃ satanāntare ājaghāna bhṛśaṃ bhīmaḥ samayanna iva mahābalaḥ punara asya tavarana bhīmò nārācāna daśa bhārata raṇe paraiṣīna mahāvegāna yamadaṇḍòpamāṃsa tathā te lalāṭaṃ samāsādya sūtaputrasya māriṣa viviśuśa còditāsa tena valmīkama iva pannagāḥ lalāṭasthaisa tu taira bāṇaiḥ sūtaputrò vayaròcata nīlòtpalamayīṃ mālāṃ dhārayana sa purā yathā tataḥ karuddhò raṇe karṇaḥ pīḍitò dṛḍhadhanvanā vegaṃ cakre mahāvegò bhīmasenavadhaṃ parati tasmai karṇaḥ śataṃ rājanna iṣūṇāṃ gārdhravāsasāma amarṣī balavāna karuddhaḥ pareṣayāma āsa bhārata tataḥ parāsṛjada ugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ samare tama anādṛtya nāsya vīryama acintayata tataḥ karṇò mahārāja pāṇḍavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ ājaghānòrasi karuddhaḥ karuddha rūpaṃ paraṃtapaḥ jīmūtāva iva cānyònyaṃ tau vavarṣatura āhave talaśabdaravaiśa caiva tarāsayantau parasparama śarajālaiśa ca vividhaiśa chādayāma āsatura mṛdhe anyònyaṃ samare karuddhau kṛtapratikṛtaiṣiṇau tatò bhīmò mahābāhū rādheyasya mahātmanaḥ kaṣurapreṇa dhanuśa chittvā karṇaṃ vivyādha patriṇā tada apāsya dhanuśa chinnaṃ sūtaputrò mahāmanāḥ anyata kārmukama ādatta vegaghnaṃ bhārasādhanama dṛṣṭvā ca kuru sauvīrai saindhavānāṃ balakṣayama sa varma dhavajaśastraiśa ca patitaiḥ saṃvṛtāṃ mahīma hastyaśvanaradehāṃśa ca gatāsūna parekṣya sarvataḥ sūtaputrasya saṃrambhāda dīptaṃ vapura ajāyata sa visphārya mahaca cāpaṃ kārtasvaravibhūṣitama bhimaṃ paraikṣata rādheyò rājana ghòreṇa cakṣuṣā tataḥ karuddhaḥ śarāna asyana sūtaputrò vayaròcata madhyaṃdinagatò 'raciṣmāña śaradīva divākaraḥ marīcivikacasyeva rājana bhānumatò vapuḥ āsīda ādhirathera ghòraṃ vapuḥ śaraśatārciṣaḥ karābhyāma ādadānasya saṃdadhānasya cāśugāna vikarṣatò muñcatò vā nāntaraṃ dadṛśū raṇe agnicakròpamaṃ ghòraṃ maṇḍalīkṛtama āyudhama karṇasyāsīna mahārāja savyadakṣiṇama asyataḥ savarṇapuṅkhāḥ suniśitāḥ karṇa cāpacyutāḥ śarāḥ parācchādayana mahārāja diśaḥ sūryasya ca parabhāma tataḥ kanakapuṅkhānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇāma dhanuścyutānāṃ viyati dadṛśe bahudhā varajaḥ śarāsanāda ādhiratheḥ parabhavantaḥ sama sāyakāḥ śareṇī kṛtā vayarājanta rājana karauñcā ivāmbare gārdhrapatrāña śilā dhautāna kārtasvaravibhūṣitāna mahāvegāna paradīptāgrāna mumòcādhirathiḥ śarāna te tu cāpabalòddhūtāḥ śātakumbhavibhūṣitāḥ ajasrama anvakīryanta śarāḥ pārtharathaṃ parati te vayòmni ratnavikṛtā vayakāśanta sahasraśaḥ śalabhānāma iva varātāḥ śarāḥ karṇa samīritāḥ cāpāda ādhirathera muktāḥ parapatantaḥ sama sāyakāḥ ekò dīrgha iva parāṃśuḥ parabhavana dṛśyate śaraḥ parvataṃ vāridhārābhiśa chādayanna iva tòyadaḥ karṇaḥ parācchādayata karuddhò bhīmaṃ sāyakavṛṣṭibhiḥ tatra bhārata bhīmasya balavīryaparākramama vayavasāyaṃ ca putrāsa te paraikṣanta kurubhiḥ saha tāṃ samudrama ivòddhūtāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitāma acintayitvā bhīmasa tu karuddhaḥ karṇama upādravata rukmapṛṣṭhaṃ mahaca cāpaṃ bhīmasyāsīda viśāṃ pate ākarṣana maṇḍalībhūtaṃ śakracāpama ivāparama tasmāca charāḥ parādurāsana pūrayanta ivāmbarama suvarṇapuṅkhaira bhīmena sāyakaira nataparvabhiḥ gagane racitā mālā kāñcanīva vayarājata tatò vayòmni viṣaktāni śarajālāni bhāgaśaḥ āhatāni vayaśīryanta bhīmasenasya patribhiḥ karṇasya śarajālaughai bhīmasenasya còbhayòḥ agnisphuliṅga saṃsparśaira añjò gatibhira āhave taisa taiḥ kanakapuṅkhānāṃ dayaura āsīta saṃvṛtā varajaiḥ sa bhīmaṃ chādayana bāṇaiḥ sūtaputraḥ pṛthagvidhaiḥ upāròhada anādṛtya tasya vīryaṃ mahātmanaḥ tayòra visṛjatòsa tatra śarajālāni māriṣa vāyubhūtānya adṛśyanta saṃsaktānītaretarama tasmai karṇaḥ śitāna bāṇāna karmāra parimārjitāna suvarṇavikṛtāna karuddhaḥ parāhiṇòda vadhakāṅkṣayā tāna antarikṣe viśikhaira taridhaikaikama aśātayata viśeṣayana sūtaputraṃ bhīmasa tiṣṭheti cābravīta punaśa cāsṛjada ugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ amarṣī balavāna karuddhò didhakṣanna iva pāvakaḥ tasya tānya ādade karṇaḥ sarvāṇya astrāṇya abhītavata yudhyataḥ pāṇḍuputrasya sūtaputrò 'satramāyayā tasyeṣudhī dhanurjyāṃca bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ raśmīna yòktrāṇi cāśvānāṃ karṇò vaikartanò 'cachinata athāsyāśvāna punara hatvā taribhira vivyādha sārathima sò 'vaplutya darutaṃ sūtò yuyudhāna rathaṃ yayau utsmayanna iva bhīmasya karuddhaḥ kālānalaprabhaḥ dhavajaṃ ciccheda rādheyaḥ pātakāśa ca nayapātayata sa vidhanvā mahārāja rathaśaktiṃ parāmṛśata tāma avāsṛjada āvidhya karuddhaḥ karṇa rathaṃ parati tāma ādhirathira āyastaḥ śaktiṃ hemapariṣkṛtāma āpatantīṃ mahòlkābhāṃ ciccheda daśabhiḥ śaraiḥ sāpatada daśadhā rājana nikṛttā karṇa sāyakaiḥ asyataḥ sūtaputrasya mitrārthaṃ citrayòdhinaḥ sa carmādatta kaunteyò jātarūpapariṣkṛtama khaḍgaṃ cānyatara parepsura mṛtyòra agre jayasya vā tada asya sahasā karṇò vayadhamata parahasanna iva sa vicarmā mahārāja virathaḥ karòdhamūrchitaḥ asiṃ parāsṛjada āvidhya tavarana karṇa rathaṃ parati sadhanuḥ sūtaputrasya chittvā jayāṃ ca susaṃśitaḥ apatada bhuvi nistriṃśaśa cayutaḥ sarpa ivāmbarāta tataḥ parahasyādhirathira anyada ādatta kārmukama śatrughnaṃ samare karuddhò dṛḍhajyaṃ vegavattarama sa bhīmasenaḥ kupitò balavāna satyavikramaḥ vihāyasaṃ parākramada vai karṇasya vayathayana manaḥ tasya taca caritaṃ dṛṣṭvā saṃgrāme vijayaiṣiṇaḥ layama āsthāya rādheyò bhīmasenama avañcayata tama adṛṣṭvā rathòpasthe nilīnaṃ vayathitendriyama dhavajama asya samāsādya tasthau sa dharaṇītale tada asya kuravaḥ sarve cāraṇāśa cābhyapūjayana yada iyeṣa rathāta karṇaṃ hantuṃ tārkṣya ivòragama sa chinnadhanvā virathaḥ savadharmama anupālayana savarathaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā yuddhāyaiva vayavasthitaḥ tada vihatyāsya rādheyasa tata enaṃ samabhyayāta saṃrabdhaḥ pāṇḍavaṃ saṃkhye yuddhāya samupasthitama tau sametau mahāraṅge sapardhamānau mahābalau jīmūtāva iva gharmānte garjamānau nabhastale tayòra āsīta saṃprahāraḥ karuddhayòra narasiṃhayòḥ amṛṣyamāṇayòḥ saṃkhye devadānavayòra iva kaṣīṇaśastrasa tu kaunteyaḥ karṇena samabhidrutaḥ dṛṣṭvārjuna hatāna nāgāna patitāna parvatòpamāna rathamārga vighātārthaṃ vayāyudhaḥ paraviveśa ha hastināṃ varajama āsādya rathadurgaṃ paraviśya ca pāṇḍavò jīvitākāṅkṣī rādheyaṃ nābhyahārayata vayavasthānama athākāṅkṣana dhanaṃjaya śaraira hatama udyamya kuñjaraṃ pārthasa tasthau parapuraṃjayaḥ tama asya viśikhaiḥ karṇò vayadhamata kuñjaraṃ punaḥ hastyaṅgānya atha karṇāya parāhiṇòta pāṇḍavò nadana cakrāṇya aśvāṃsa tathā vāhānnyada yata paśyati bhūtale tata tada ādāya cikṣepa karuddhaḥ karṇāya pāṇḍavaḥ tada asya sarvaṃ ciccheda kaṣiptaṃ kaṣiptaṃ śitaiḥ śaraiḥ vayāyudhaṃ nāvadhīca cainaṃ karṇaḥ kuntyā vacaḥ samarana dhanuṣò 'gareṇa taṃ karṇasa tava abhidrutya parāmṛśata utsmayanna iva rādheyò bhīmasenama uvāca ha punaḥ punasa tūbaraka mūḍha audariketi ca akṛtāstraka mā yòtsīra bāla saṃgrāmakātara yatra bhòjyaṃ bahuvidhaṃ bhakṣyaṃ peyaṃ ca pāṇḍava tatra tavaṃ durmate yògyò na yuddheṣu kathaṃ cana munira bhūtvātha vā bhīma phalāna yada dhi sudurmate vanāya varaja kaunteya na tavaṃ yuddhaviśāradaḥ phalamūlāśane yuktasa tavaṃ tathātithi bhòjane na tavāṃ śastrasamudyògò yògyaṃ manye vṛkòdara puṣpamūlaphalāhārò varateṣu niyameṣu ca ucitasa tavaṃ vane bhīma na tavaṃ yuddhaviśāradaḥ kava yuddhaṃ kava munitvaṃ ca vanaṃ gaccha vṛkòdara na tavaṃ yuddhòcitasa tāta vanavāsa ratira bhava sūdāna bhṛtyajanāna dāsāṃsa tavaṃ gṛhe tavarayana bhṛśama yògyasa tāḍayituṃ karòdhāda bhòjanārthaṃ vṛkòdara kaumāre yāni cāpya āsanna apriyāṇi viśāṃ pate pūrvavṛttāni cāpya enaṃ rūkṣāṇya aśrāvayada bhṛśama athainaṃ tatra saṃlīnama aspṛśada dhanuṣā punaḥ parahasaṃśa ca punara vākyaṃ bhīmama āha vṛṣasa tadā yòddhavyama āviśana yatra na yòddhavyaṃ tu mādṛśaiḥ mādṛśaira yudhyamānānāma etaca cānyaca ca vidyate gaccha vā yatra tau kṛṣṇau tau tavā rakṣiṣyatò raṇe gṛhaṃ vā gaccha kauneya kiṃ te yuddhena bālaka evaṃ taṃ virathaṃ kṛtvā karṇò rājana vayakatthata paramukhe vṛṣṇisiṃhasya pārthasya ca mahātmanaḥ tatò rājaña śilā dhautāña śarāña śākhāmṛgadhvajaḥ parāhiṇòta sūtaputrāya keśavena paracòditaḥ tataḥ pārtha bhujòtsṛṣṭāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ gāṇḍīvaprabhavāḥ karṇaṃ haṃsāḥ karauñcama ivāviśana sa bhujaṃgaira ivāyastaira gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ bhīmasenāda apāsedhata sūtaputraṃ dhanaṃjayaḥ sa chinnadhanvā bhīmena dhanaṃjaya śarāhataḥ karṇò bhīmāda apāyāsīda rathena mahatā darutama bhīmò 'pi sātyakera vāhaṃ samāruhya nararṣabhaḥ anvayāda bharātaraṃ saṃkhye pāṇḍavaṃ savyasācinama tataḥ karṇaṃ samuddiśya tavaramāṇò dhanaṃjayaḥ nārācaṃ karòdhatāmrākṣaḥ paraiṣīna mṛtyuma ivāntakaḥ sa garutmāna ivākāśe parārthayana bhujagòttamama nārācò 'bhayapatata karṇaṃ tūrṇaṃ gāṇḍīvacòditaḥ tama antarikṣe nārācaṃ darauṇiśa ciccheda patriṇā dhanaṃjaya bhayāta karṇama ujjihīrṣura mahārathaḥ tatò darauṇiṃ catuḥṣaṣṭyā vivyādha kupitò 'rajunaḥ śilīmukhaira mahārāja mā gāsa tiṣṭheti cābravīta sa tu mattagajākīrṇama anīkaṃ rathasaṃkulama tūrṇama abhyāviśada darauṇira dhanaṃjaya śarārditaḥ tataḥ suvarṇapṛṣṭhānāṃ dhanuṣāṃ kūjatāṃ raṇe śabdaṃ gāṇḍīvaghòṣeṇa kauneyò 'bhayabhavada balī dhanaṃjayasa tathā yāntaṃ pṛṣṭhatò darauṇima abhyayāta nātidīrghama ivādhvānaṃ śaraiḥ saṃtrāsayana balama vidārya dehāna nārācaira naravāraṇavājināma kaṅkabarhiṇa vāsòbhira balaṃ vayadhamada arjunaḥ tada balaṃ bharataśreṣṭha sa vājidvipa mānavama pākaśāsanira āyastaḥ pārthaḥ saṃnijaghāna ha [dhṛ] ahanya ahani me dīptaṃ yaśaḥ patati saṃjaya hatā me bahavò yòdhā manye kālasya paryayama dhanaṃjayasa tu saṃkruddhaḥ paraviṣṭò māmakaṃ balama rakṣitaṃ daròṇakarṇābhyāma apraveśyaṃ suraira api tābhyāma ūrjitavīryābhyāma āpyāyita parākramaḥ sahitaḥ kṛṣṇa bhīmābhyāṃ śinīnāma ṛṣabheṇa ca tadā parabhṛti mā śòkò dahatya agnira ivāśayama garastāna hi paratipaśyāmi bhūmipālāna sa saindhavāna apriyaṃ sumahata kṛtvā sindhurājaḥ kirīṭinaḥ cakṣurviṣayama āpannaḥ kathaṃ mucyeta jīvitaḥ anumānāca ca paśyāmi nāsti saṃjaya saindhavaḥ yuddhaṃ tu tada yathāvṛttaṃ tana mamācakṣva pṛcchataḥ yaca ca vikṣòbhya mahatīṃ senāṃ saṃlòḍya cāsakṛta ekaḥ paraviṣṭaḥ saṃkruddhò nalinīma iva kuñjaraḥ tasya vṛṣṇipravīrasya barūhi yuddhaṃ yathātathama dhanaṃjayārthe yata tasya kuśalò haya asi saṃjaya [sa] tathā tu vaikartana pīḍitaṃ taṃ; bhīmaṃ parayāntaṃ puruṣapravīrama samīkṣya rājana naravīramadhye; śinipravīrò 'nuyayau rathena nadana yathā vajradharasa tapānte; javalana yathā jaladānte ca sūryaḥ nighnanna aniṃtrāna dhanuṣā dṛḍhena; saṃkampayaṃsa tava putrasya senāma taṃ yāntama aśvai rajataprakāśaira; āyòdhane naravīraṃ carantama nāśaknuvana vārayituṃ tavadīyāḥ; sarve rathā bhārata mādhavāgryama amarṣapūrṇasa tava anivṛtta yòdhī; śarāsanī kāñcanavarma dhārī alambusaḥ sātyakiṃ mādhavāgryama; avārayada rājavarò 'bhipatya tayòra abhūda bhārata saṃprahārasa; tathāgatò naiva babhūva kaśa cita paraikṣanta evāhava śòbhinau tau; yòdhāsa tavadīyāśa ca pare ca sarve avidhyada enaṃ daśabhiḥ pṛṣatkaira; alambusò rājavaraḥ parasahya anāgatāna eva tu tāna pṛṣatkāṃśa; ciccheda bāṇaiḥ śinipuṃgavò 'pi punaḥ sa bāṇaisa taribhira agnikalpaira; ākarṇapūrṇaira niśitaiḥ supuṅkhaiḥ vivyādha dehāvaraṇaṃ vidārya; te sātyakera āviviśuḥ śarīrama taiḥ kāyama asyāgnya anilaprabhāvaira; vidārya bāṇaira aparaira javaladbhiḥ ājaghnivāṃsa tāna rajataprakāśāna; aśvāṃśa caturbhiśa caturaḥ parasahya tathā tu tenābhihatasa tarasvī; naptā śineśa cakradhara parabhāvaḥ alambusasyòttama vegavadbhira; hayāṃśa caturbhira nijaghāna bāṇaiḥ athāsya sūtasya śirò nikṛtya; bhallena kālānalasaṃnibhena sakuṇḍalaṃ pūrṇaśaśiprakāśaṃ; bharājiṣṇu vaktraṃ nicakarta dehāta nihatya taṃ pārthiva putrapautraṃ; saṃkhye madhūnāma ṛṣabhaḥ paramāthī tatò 'navayāda arjunama eva vīraḥ; sainyāni rājaṃsa tava saṃnivārya anvāgataṃ vṛṣṇivaraṃ samīkṣya; tathārimadhye parivartamānama ghanantaṃ kurūṇāma iṣubhira balāni; punaḥ punara vāyura ivābhrapūgāna tatò 'vahana saindhavāḥ sādhu dāntā; gòkṣīrakundendu himaprakāśāḥ suvarṇajālāvatatāḥ sadaśvā; yatò yataḥ kāmayate nṛsiṃhaḥ athātmajāsa te sahitābhipetura; anye ca yòdhāsa tavaritāsa tavadīyāḥ kṛtvā mukhaṃ bhārata yòdhamukhyaṃ; duḥśāsanaṃ tavatsutama ājamīḍha te sarvataḥ saṃparivārya saṃkhye; śaineyama ājaghnura anīka sāhāḥ sa cāpi tāna paravaraḥ sātvatānāṃ; nayavārayada bāṇajālena vīraḥ nivārya tāṃsa tūrṇama amitraghātī; naptā śineḥ patribhira agnikalpaiḥ duḥśāsanasyāpi jaghāna vāhāna; udyamya bāṇāsanama ājamīḍha [sa] tada udyataṃ mahābāhuṃ duḥśāsana rathaṃ parati tavaritaṃ tavaraṇīyeṣu dhanaṃjaya hitaiṣiṇama tarigartānāṃ maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ senā samudrama āviṣṭama ānartaṃ paryavārayana athainaṃ rathavaṃśena sarvataḥ saṃnivārya te avākiraña śaravrātaiḥ karuddhāḥ paramadhanvinaḥ ajayada rājaputrāṃsa tāna yatamānāna mahāraṇe ekaḥ pañcāśataṃ śatrūna sātyakiḥ satyavikramaḥ saṃprāpya bhāratīmadhyaṃ talaghòṣasamākulama asi śaktigadā pūrṇama aplavaṃ salilaṃ yathā tatrādbhutama apaśyāma śaineya caritaṃ raṇe paratīcyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā parācyāṃ paśyāma lāghavāta udīcīṃ dakṣiṇāṃ parācīṃ paratīcīṃ parasṛtasa tathā nṛtyanna ivācaraca chūrò yathā rathaśataṃ tathā tada dṛṣṭvā caritaṃ tasya siṃhavikrānta gāminaḥ tarigartāḥ saṃnyavartanta saṃtaptāḥ savajanaṃ parati tama anye śūrasenānāṃ śūrāḥ saṃkhye nayavārayana niyacchantaḥ śaravrātaira mattaṃ davipama ivāṅkuśaiḥ tana nayavārayada āyastāna muhūrtama iva sātyakiḥ tataḥ kaliṅgaira yuyudhe sò 'cintyabalavikramaḥ tāṃ ca senāma atikramya kaliṅgānāṃ duratyayāma atha pārthaṃ mahābāhura dhanaṃjayama upāsadata taranna iva jale śarāntò yathā sathalama upeyivāna taṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ yuyudhānaḥ samāśvasata tama āyāntama abhiprekṣya keśavò 'rajunama abravīta asāva āyāti śaineyasa tava pārtha padānugaḥ eṣa śiṣyaḥ sakhā caiva tava satyaparākramaḥ sarvāna yòdhāṃsa tṛṇī kṛtyavijigye puruṣarṣabhaḥ eṣa kaurava yòdhānāṃ kṛtvā ghòrama upadravama tava parāṇaiḥ pariyataraḥ kirīṭina neti sātyakiḥ eṣa daròṇaṃ tathā bhòjaṃ kṛtavarmāṇama eva ca kadarthī kṛtyaviśikaiḥ phalgunābhyeti sātyakiḥ dharmarāja pariyānveṣī hatvā yòdhāna varāna varāna śūraśa caiva kṛtāstraśa ca phalgunābhyeti sātyakiḥ kṛtvā suduṣkaraṃ karma sainyamadhye mahābalaḥ tava darśanama anvicchana pāṇḍavābhyeti sātyakiḥ bahūna ekarathenājau yòdhayitvā mahārathāna ācārya paramukhāna pārtha āyātya eṣa hi sātyakiḥ savabāhubalama āśritya vidārya ca varūthinīma pareṣitò dharmaputreṇa parthaiṣò 'bhayeti sātyakiḥ yasya nāsita samò yòdhaḥ kauraveṣu kathaṃcanana sò 'yama āyāti kaunteya sātyakiḥ satyavikramaḥ kurusainyāda vimuktò vai siṃhò madhyāda gavāma iva nihatya bahulāḥ senāḥ pārthaiṣò 'bhayeti sātyakiḥ eṣa rājasahasrāṇāṃ vaktraiḥ paṅkaja saṃnibhaiḥ āstīrya vasudhāṃ pārtha kaṣiprama āyāti sātyakiḥ eṣa duryòdhanaṃ jitvā bharātṛbhiḥ sahitaṃ raṇe nihatya jalasaṃdhaṃ ca kaṣiprama āyāti sātyakiḥ rudhiraughavatīṃ kṛtvā nadīṃ śòṇitakardamāma tṛṇavana nayasya kauravyāna eṣa ādāti sātyakiḥ tatò 'parahṛṣṭaḥ kaunteyaḥ keśavaṃ vākyama abravīta na me pariyaṃ mahābāhò yana māma abhyeti sātyakiḥ na hi jānāmi vṛttāntaṃ dharmarājasya keśava sātvatena vihīnaḥ sa yadi jīvati vāna vā etena hi mahābāhò rakṣitavyaḥ sa pārthivaḥ tama eṣa kathama utsṛjya mama kṛṣṇa padānugaḥ rājā daròṇāya còtsṛṣṭaḥ saindhavaśa cānipātitaḥ paratyudyātaśa ca śaineyama eṣa bhūriśravā raṇe sò 'yaṃ gurutarò bhāraḥ saindhavāna me samāhitaḥ jañātavyaśa ca hi me rājā rakṣitavyaśa ca sātyakiḥ jayadrathaśa ca hantavyò lambate ca divākaraḥ śarāntaśa caiṣa mahābāhura alpaprāṇaśa ca sāṃpratama pariśrāntā hayāśa cāsya hayayantā ca mādhava na ca bhūriśravāḥ śarāntaḥ sa sahāyaśa ca keśava apīdānīṃ bhaveda asya kaṣemama asmina samāgame kaca cina na sāgaraṃ tīrtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ gòṣpadaṃ parāpya sīdeta mahaujāḥ śinipuṃgavaḥ api kaurava mukhyena kṛtāstreṇa mahātmanā sametya bhūriśravasā savastimāna sātyakira bhaveta vayatikramama imaṃ manye dharmarājasya keśava ācāryāda bhayama utsṛjya yaḥ pareṣayati sātyakima garahaṇaṃ dharmarājasya khagaḥ śayena ivāmiṣama nityama āśaṃsate daròṇaḥ kaca cita sayāta kuśalī nṛpaḥ [sa] tama āpatantaṃ saṃprekṣya sātvataṃ yuddhadurmadama karòdhāda bhūriśravā rājana sahasā samupādravata tama abravīna mahābāhuḥ kauravyaḥ śinipuṃgavama adya parāptò 'si diṣṭyā me cakṣurviṣayama itya uta cirābhilaṣitaṃ kāmama adya parāpsyāmi saṃyuge na hi me mòkṣyase jīvana yadi nòtsejase raṇama adya tavāṃ samare hatvā nityaṃ śūrābhimāninama nandayiṣyāmi dāśārha kururājaṃ suyòdhanama adya madbāṇanirdagdhaṃ patitaṃ dharaṇītale darakṣyatasa tavāṃ raṇe vīrau sahitau keśavārjunau adya dharmasutò rājā śarutvā tavāṃ nihataṃ mayā savrīḍò bhavitā sadyò yenāsīha paraveśitaḥ adya me vikramaṃ pārthò vijñāsyati dhanaṃjayaḥ tavayi bhūmau vinihate śayāne rudhiròkṣite cirābhilaṣite haya adya tavayā saha samāgamaḥ purā devāsure yuddhe śakrasya balinā yathā adya yuddhaṃ mahāghòraṃ tava dāsyāmi sātvata tatò jañāsyasi tattvena madvīryabalapauruṣama adya saṃyamanī yātā mayā tavaṃ nihatò raṇe yathā rāmānujenājau rāvaṇira lakṣmaṇena vai adya kṛṣṇaśa ca pārthaśa ca dharmarājaśa ca mādhava hate tavayi nirutsāhā raṇaṃ tayakṣyantya asaṃśayama adya te 'pacitiṃ kṛtvā śitaira mādhava sāyakaiḥ tata satriyò nandayiṣyāmi ye tavayā nihatā raṇe cakṣurviṣayasaṃprāptò na tavaṃ mādhava mòkṣyase siṃhasya viṣayaṃ parāptò yathā kaṣudramṛgasa tathā yuyudhānasa tu taṃ rājana paratyuvāca hasanna iva kauraveya na saṃtrāsò vidyate mama saṃyuge sa māṃ nihanyāta saṃgrāme yò māṃ kuryāna nirāyudhama samāsa tu śāśvatīra hanyāda yò māṃ hanyāda dhi saṃyuge kiṃ mṛṣòktena bahunā karmaṇā tu samācara śāradasyeva meghasya garjitaṃ niṣphalaṃ hi te śarutvaitada garjitaṃ vīra hāsyaṃ hi mama jāyate cirakālepsitaṃ lòke yuddhama adyāstu kaurava tavarate me matisa tāta tavayi yuddhābhikāṅkṣiṇi nāhatvā saṃnivartiṣye tavāma adya puruṣādhama anyònyaṃ tau tadā vāgbhisa takṣantau narapuṅgavau jighāṃsū paramakruddhāva abhijaghnatura āhave sametau tau naravyāghrau śuṣmiṇau sapardhinau raṇe daviradāva iva saṃkruddhau vāśitārthe madòtkaṭau bhīri śaravāḥ sātyakiśa ca vavarṣatura ariṃdamau śaravarṣāṇi bhīmāni meghāva iva parasparama saumadattisa tu śaineyaṃ paracchādyeṣubhira āśugaiḥ jighāṃsura bharataśreṣṭha vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ daśabhiḥ sātyakiṃ viddhvā saumadattira athāparāna mumòca niśitāna bāṇāña jighāṃsuḥ śinipuṃgavama tāna asya viśikhāṃsa tīkṣṇāna antarikṣe viśāṃ pate aprāptāna astramāyābhira agrasata sātyakiḥ parabhò tau pṛthaka śaravarṣābhyāma avarṣetāṃ parasparama uttamābhijanau vīrau kuru vṛṣṇiyaśaḥ karau tau nakhaira iva śārdūlau dantaira iva mahādvipau raktaśaktibhira anyònyaṃ dantaira iva mahādvipau rathaśaktibhira anyònyaṃ viśikhaiśa cāpya akṛntatāma nirbhidantau hi gātrāṇi vikṣarantau ca śòṇitama vayaṣṭambhayetāma anyònyaṃ parāṇadyūtābhidevinau evama uttamakarmāṇau kuru vṛṣṇiyaśaḥ karau parasparama ayudhyetāṃ vāraṇāva iva yūthapau tāva adīrgheṇa kālena barahmalòkapuraskṛtau jigīṣantau paraṃ sathānama anyònyama abhijaghnatuḥ sātyakiḥ saumadattiśa ca śaravṛṣṭyā parasparama hṛṣṭavada dhārtarāṣṭrāṇāṃ paśyatāma bhayavarṣatāma saṃpraikṣanta janāsa tatra yudhyamānau yudhāṃ patī yūthapau vāśitā hetòḥ parayuddhāva iva kuñjarau anyònyasya hayāna hatvā dhanuṣī vinikṛtya ca virathāva asiyuddhāya sameyātāṃ mahāraṇe ārṣabhe carmaṇī citre paragṛhya vipule śubhe vikòśau cāpya asī kṛtvā samare tau viceratuḥ carantau vividhāna mārgāna maṇḍalāni ca bhāgaśaḥ muhura ājaghnatuḥ karuddhāva anyònyama arimardanau sa khaḍgau citravarmāṇau sa niṣkāṅgadabhūṣaṇau raṇe raṇòtkaṭau rājanna anyònyaṃ paryakarṣatāma muhūrtama iva rājendra parikṛṣya parasparama paśyatāṃ sarvasainyānāṃ vīrāva āśvasatāṃ punaḥ asibhyāṃ carmaṇī śubhre vipule ca śarāvare nikṛtya puruṣavyāghrau bāhuyuddhaṃ paracakratuḥ vayūḍhòraskau dīrghabhujau niyuddha kuśalāva ubhau bāhubhiḥ samasajjetāma āyasaiḥ parighaira iva tayòra āsana bhujāgātā nigrahapragrahau tathā śikṣā balasamudbhūtāḥ sarvayòdhapraharṣaṇāḥ tayòra nṛvarayò rājana samare yudhyamānayòḥ bhīmò 'bhavana mahāśabdò vajraparvatayòra iva davipāva iva viṣāṇāgraiḥ śṛṅgaira iva maharṣabhau yuyudhāte mahātmānau kuru sātvata puṃgavau kaṣīṇāyudhe sātvate yudhyamāne; tatò 'baravīda arjunaṃ vāsudevaḥ paśyasvainaṃ virathaṃ yudhyamānaṃ; raṇe ketuṃ sarvadhanurdharāṇāma paraviṣṭò bhāratīṃ senāṃ tava pāṇḍava pṛṣṭhataḥ yòdhitaśa ca mahāvīryaiḥ sarvaira bhārata bhārataiḥ pariśrāntò yudhāṃ śareṣṭhaḥ saṃprāptò bhūridakṣiṇama yuddhakāṅkṣiṇama āyāntaṃ naitata samama ivārjuna tatò bhūriśravāḥ karuddhāḥ sātyakiṃ yuddhadurmadama udyamya nayahanada rājana mattò mattama iva davipama rathasthayòra davayòra yuddhe karuddhayòra yòdhamukhyayòḥ keśavārjunayò rājana samare parekṣamāṇayòḥ atha kṛṣṇò mahābāhura arjunaṃ paratyabhāṣata paśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadatti vaśaṃgatama pariśrāntaṃ gataṃ bhūmau kṛtvā karma suduṣkarama tavāntevāsinaṃ śūraṃ pālayārjuna sātyakima na vaśaṃ yajñaśīlasya gaccheda eṣa varārihana tavatkṛte puruṣavyāghra tada āśu kariyatāṃ vibhò athābravīda dhṛṣṭamanā vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ paśya vṛṣṇipravīreṇa karīḍantaṃ kurupuṃgavama mahādvipeneva vane mattena hariyūthapama hāhākārò mahāna āsīta sainyānāṃ bharatarṣabha yada udyamya mahābāhuḥ sātyakiṃ nayahanada bhuvi sa siṃha iva mātaṅgaṃ vikarṣana bhūridakṣiṇaḥ vayaròcata kuruśreṣṭhaḥ sātvata paravaraṃ yudhi atha kòśāda viniṣkṛṣya khaḍgaṃ bhūriśravā raṇe mūrdhajeṣu nijagrāha padā còrasya atāḍayata tathā tu parikṛṣyantaṃ dṛṣṭvā sātvatama āhave vāsudevasa tatò rājana bhūyò 'rajunama abhāṣata paśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadatti vaśaṃgatama tava śiṣyaṃ mahābāhò dhanuṣya anavaraṃ tavayā asatyò vikramaḥ pārtha yatra bhūriśravā raṇe iśeṣayati vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ satyavikramama evama uktò mahābāhura vāsudevena pāṇḍavaḥ manasā pūjayāma āsa bhūriśravasama āhave vikarṣana satvata śareṣṭhaṃ karīḍamāna ivāhave saṃharṣayati māṃ bhūyaḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ paravaraṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ yana na hanyāda dhi sātyakima mahādvipama ivāraṇye mṛgendra iva karṣati evaṃ tu manasā rājana pārthaḥ saṃpūjya kauravama vāsudevaṃ mahābāhura arjunaḥ paratyabhāṣata saindhavāsaktadṛṣṭitvāna nainaṃ paśyāmi mādhava eṣa tava asukaraṃ karma yādavārthe karòmya ahama itya uktvā vacanaṃ kurvana vāsudevasya pāṇḍavaḥ sa khaḍgaṃ yajñaśīlasya patriṇā bāhuma acchinata [sa] sa bāhura apatada bhūmau sa khaḍgaḥ sa śubhāṅgadaḥ ādadhaja jīvalòkasya duḥkhama uttamama uttamaḥ parahariṣyana hṛtò bāhura adṛśyena kirīṭinā vegenābhyapatada bhūmau pañcāsya iva pannagaḥ sa mòghaṃ kṛtama ātmānaṃ dṛṣṭvā pārthena kauravaḥ utsṛjya sātyakiṃ karòdhāda garhayāma āsa pāṇḍavama nṛśaṃsaṃ bata kaunteya karmedaṃ kṛtavāna asi apaśyatò viṣaktasya yana me bāhuma acicchidaḥ kiṃ nu vakṣyasi rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama kiṃ kurvāṇò mayā saṃkhye hatò bhūriśravā iti idama indreṇa te sākṣāda upadiṣṭaṃ mahātmanā astraṃ rudreṇa vā pārtha daròṇenātha kṛpeṇa vā nanu nāma savadharmajñasa tavaṃ lòke 'bhayadhikaḥ paraiḥ ayudhyamānasya kathaṃ raṇe parahṛta vāna asi na paramattāya bhītāya virathāya parayācate vayasane vartamānāya paraharanti manasvinaḥ idaṃ tu nīcācaritama asata puruṣasevitama kathama ācaritaṃ pārtha tavayā karma suduṣkarama āryeṇa sukaraṃ haya āhura ārya karma dhanaṃjaya anāryakarma tava āryeṇa suduṣkarataraṃ bhuvi yeṣu yeṣu naraḥ pārtha yatra yatra ca vartate āśu taca chīlatāma eti tada idaṃ tavayi dṛśyate kathaṃ hi rājavaṃśyasa tavaṃ kauraveyò viśeṣataḥ kaṣatradharmāda apakrāntaḥ suvṛttaśa caritavrataḥ idaṃ tu yada atikṣudraṃ vārṣṇeyārthe kṛtaṃ tavayā vāsudeva mataṃ nūnaṃ naitata tavayya upapadyate kò hi nāma paramattāya pareṇa saha yudhyate īdṛśaṃ vayasanaṃ dadyāda yò na kṛṣṇa sakhò bhaveta varātyāḥ saṃśliṣṭa karmāṇaḥ parakṛtyaiva vigarhitāḥ vṛṣṇyandhakāḥ kathaṃ pārtha paramāṇaṃ bhavatā kṛtāḥ evama uktvā mahābāhura yūpaketura mahāyaśāḥ yuyudhānaṃ parityajya raṇe parāyama upāviśata śarāna āstīrya savyena pāṇinā puṇyalakṣaṇaḥ yiyāsura barahmalòkāya parāṇāna parāṇeṣva athājuhòta sūrye cakṣuḥ samādhāya parasannaṃ salile manaḥ dhayāyana mahòpaniṣadaṃ yògayuktò 'bhavana muniḥ tataḥ sa sarvasenāyāṃ janaḥ kṛṣṇa dhanaṃjayau garhayāma āsa taṃ cāpi śaśaṃsa puruṣarṣabhama nindyamānau tathā kṛṣṇau nòcatuḥ kiṃ cida apriyama paraśasyamānaśa ca tathā nāhṛṣyada yūpaketanaḥ tāṃra athā vādinò rājana putrāṃsa tava dhanaṃjayaḥ amṛṣyamāṇò manasā teṣāṃ tasya ca bhāṣitama asaṃkruddha manā vācā samārayanna iva bhārata uvāca pāṇḍutanayaḥ sākṣepama iva phalgunaḥ mama sarve 'pi rājānò jānantya etana mahāvratama na śakyò māmakò hantuṃ yò me sayāda bāṇagòcare yūpaketò samīkṣya tavaṃ na māṃ garhituma arhasi na hi dharmama avijñāya yuktaṃ garhayituṃ parama āttaśastrasya hi raṇe vṛṣṇivīraṃ jighāṃsataḥ yada ahaṃ bāhuma acchaitsaṃ na sa dharmò vigarhitaḥ nayastaśastrasya bālasya virathasya vivarmaṇaḥ abhimanyòra vadhaṃ tāta dhārmikaḥ kò na pūjayeta evama uktasa tu pārthena śirasā bhūmima aspṛśata pāṇinā caiva savyena parāhiṇòda asya dakṣiṇama etata pārthasya tu vacasa tatha śarutvā mahādyutiḥ yūpaketura mahārāja tūṣṇīma āsīda avāṅmukhaḥ [arja] yā parīrida dharmarāje me bhīme ca varadāṃ vare nakule sahadeve ca sā me tavayi śalāgraja mayā tu samanujñātaḥ kṛṣṇena ca mahātmanā gaccha puṇyakṛtā~la lòkāña śibirauśīnarau yathā [sa] tata utthāya śaineyò vimuktaḥ saumadattinā khaḍgama ādāya cicchitsuḥ śirasa tasya mahātmanaḥ nihataṃ pāṇḍuputreṇa paramattaṃ bhūridakṣiṇama iyeṣa sātyakira hantuṃ śalāgrajama akalmaṣama nikṛttabhujama āsīnaṃ chinnahastama iva davipama karòśatāṃ sarvasainyānāṃ nindyamānaḥ sudurmanāḥ vāryamāṇaḥ sa kṛṣṇena pārthena ca mahātmanā bhīmena cakrarakṣābhyāma aśvatthāmnā kṛpeṇa ca karṇena vṛṣasenena saindhavena tathaiva ca vikròśatāṃ ca sainyānāma avadhīta taṃ yatavratama parāyòpaviṣṭāya raṇe pārthena chinnabāhave sātyakiḥ kauravendrāya khaḍgenāpāharaca chiraḥ nābhyanandanta tata sainyāḥ sātyakiṃ tena karmaṇā arjunena hataṃ pūrvaṃ yaja jaghāna kurūdvahama sahasrākṣasamaṃ tatra siddhacāraṇamānavāḥ bhūriśravasama ālòkya yuddhe parāyagataṃ hatama apūjayanta taṃ devā vismitāsa tasya karmabhiḥ pakṣavādāṃśa ca bahuśaḥ parāvadaṃsa tasya sainikāḥ na vārṣṇeyasyāparādhò bhavitavyaṃ hi tata tathā tasmāna manyura na vaḥ kāryaḥ karòdhò duḥkhakarò nṛṇāma hantavyaśa caiṣa vīreṇa nātra kāryā vicāraṇā vihitò haya asya dhātraiva mṛtyuḥ sātyakira āhave [sātyaki] na hantavyò na hantavya iti yana māṃ parabhāṣatha dharmavādaira adharmiṣṭhā dharmakañcukama āsthitāḥ yadā bālaḥ subhadrāyāḥ sutaḥ śastravinākṛtaḥ yuṣmābhira nihatò yuddhe tadā dharmaḥ kava vò gataḥ mayā tava etata paratijñātaṃ kaṣepe kasmiṃśa cida eva hi yò māṃ niṣpiṣya saṃgrāme jīvana hanyāta padā ruṣā sa me vadhyò bhaveca chatrura yadya api sayāna munivrataḥ ceṣṭamānaṃ paratīghāte sa bhujaṃ māṃ sa cakṣuṣaḥ manyadhvaṃ mṛtama itya evama etada vò buddhilāghavama yuktò haya asya paratīghātaḥ kṛtò me kurupuṃgavāḥ yata tu pārthena mata sanehāta savāṃ paratijñāṃ ca rakṣatā sa khaḍgò 'saya hṛtò bāhura etenaivāsmi vañcitaḥ bhaviravyaṃ ca yada bhāvi daivaṃ ceṣṭayatīva ca sò 'yaṃ hatò vimarde 'samina kima atrādharmaceṣṭitama api cāyaṃ purā gītaḥ śalòkò vālmīkinā bhuvi pīḍākarama amitrāṇāṃ yata sayāta kartavyama eva tata [sa] evama ukte mahārāja sarve kaurava pāṇḍavāḥ na sama kiṃ cida abhāṣanta manasā samapūjayana mantraira hi pūtasya mahādhvareṣu; yaśasvinò bhūrisahasradasya munera ivāraṇya gatasya tasya; na tatra kaśa cida vadhama abhyanandata sunīla keśaṃ varadasya tasya; śūrasya pārāvata lòhitākṣama aśvasya medhyasya śirò nikṛttaṃ; nayastaṃ havirdhānama ivòttareṇa sa tejasā śastrahatena pūtò; mahāhave dehavaraṃ visṛjya ākrāmada ūrdhvaṃ varadò varārhò; vayāvṛtya dharmeṇa pareṇa ròdasī [dhṛ] ajitò daròṇa rādheya vikarṇa kṛtavarmabhiḥ tīrṇaḥ sainyārṇavaṃ vīraḥ paratiśrutya yudhiṣṭhire sa kathaṃ kauraveyeṇa samareṣva anivāritaḥ nigṛhya bhūriśravasā balāda bhuvi nipātitaḥ [sa] śṛṇu rājanna ihòtpattiṃ śaineyasya yathā purā yathā ca bhūriśravasò yatra te saṃśayò nṛpa atreḥ putrò 'bhavata sòmaḥ sòmasya tu budhaḥ samṛtaḥ budhasyāsīna mahendrābhaḥ putra ekaḥ purūravāḥ purūravasa āyusa tu āyuṣò nahuṣaḥ samṛtaḥ najuṣasya yayātisa tu rājarṣira devasaṃmatiḥ yayātera deva yānyāṃ tu yadura jayeṣṭhò 'bhavata sutaḥ yadòra abhūda anvavāye devamīḍha iti śarutiḥ yādavasa tasya ca sutaḥ śūrasa tarailòkyasaṃmataḥ śūrasya śaurira nṛvarò vasudevò mahāyaśāḥ dhanuṣya anāvaraḥ śūraḥ kārtavīryasamò yudhi tada vīryaśa cāpi tatraiva kule śinira abhūna nṛpaḥ etasminna eva kāle tu devakasya mahātmanaḥ duhituḥ savayaṃvare rājana sarvakṣatrasamāgame tatra vai devakīṃ devīṃ vasudevārthama āptavāna nirjitya pārthivāna sarvāna rathama āròpayaca chiniḥ tāṃ dṛṣṭvā devakīṃ śaure rathasthāṃ puruṣarṣabhaḥ nāmṛṣyata mahātejāḥ sòmadattaḥ śinera nṛpa tayòra yuddhama abhūda rājana dinārdhaṃ citrama adbhutama bāhuyuddhaṃ subalinòḥ śakra parahrādayòra iva śininā sòmadattasa tu parasahya bhuvi pātitaḥ asima udyamya keśeṣu paragṛhya ca padā hataḥ madhye rājasahasrāṇāṃ parekṣakāṇāṃ samantataḥ kṛpayā ca punasa tena jīveti sa visarjitaḥ tadavasthaḥ kṛtasa tena sòmadattò 'tha māriṣa parasādayana mahādevama amarṣavaśama āsthitaḥ tasya tuṣṭò mahādevò varāṇāṃ varadaḥ parabhuḥ vareṇa chandayāma āsa sa tu vavre varaṃ nṛpaḥ putrama icchāmi bhagavana yò nihanyāca chineḥ sutama madhye rājasahasrāṇāṃ padā hanyāca ca saṃyuge tasya tada vacanaṃ śarutvā sòmadattasya pārthiva evama astva iti tatròktvā sa devò 'nataradhīyata sa tena varadānena labdhavāna bhūridakṣiṇama nayapātayaca ca samare saumadattiḥ śineḥ sutama etata te kathitaṃ rājana yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi na hi śakyā raṇe jetuṃ sātvatā manujarṣabha labdhalakṣyāśa ca saṃgrāme bahavaśa citrayòdhinaḥ devadānavagandharvāna vijetārò haya avismitāḥ savavīryavijaye yuktā naite paraparigrahāḥ na tulyaṃ vṛṣṇibhira iha dṛśyate kiṃ cana parabhò bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaca ca balena bharatarṣabha na jañātima avamanyante vṛddhānāṃ śāsane ratāḥ na devāsuragandharvā na yakṣòraga rākṣasāḥ jetārò vṛṣṇivīrāṇāṃ na punara mānuṣā raṇe barahma daravye guru daravye jañātidravye 'paya ahiṃsakāḥ eteṣāṃ rakṣitāraśa ca ye sayuḥ kasyāṃ cida āpadi arthavantò na còtsiktā barahmaṇyāḥ satyavādinaḥ samarthāna nāvamanyante dīnāna abhyuddharanti ca nityaṃ deva parā dāntā dātāraśa cāvikatthanāḥ tena vṛṣṇipravīrāṇāṃ cakraṃ na paratihanyate api meruṃ vaheta kaśa cita tareda vā makarālayama na tu vṛṣṇipravīrāṇāṃ sametyāntaṃ varajena nṛpa etata te sarvama ākhyātaṃ yatra te saṃśayò vibhò kururājanaraśreṣṭha tava haya apanayò mahāna [dhṛ] tadavasthe hate tasmina bhūriśravasi kaurave yathā bhūyò 'bhavada yuddhaṃ tana mamācakṣva saṃjaya [sa] bhūriśravasi saṃkrānte paralòkāya bhārata vāsudevaṃ mahābāhura arjunaḥ samacūcudata còdayāśvāna bhṛśaṃ kṛṣṇa yatò rājā jayadrathaḥ astama eti mahābāhò tavaramāṇò divākaraḥ etada dhi puruṣavyāghra mahada abhyudyataṃ mayā kāryaṃ saṃrakṣyate caiṣa kuru senā mahārathaiḥ nāstama eti yathā sūryò yathāsatyaṃ bhaveda vacaḥ còdayāśvāṃsa tathā kṛṣṇa yathā hanyāṃ jayadrathama tataḥ kṛṣṇò mahābāhū rajatapratimāna hayāna hayajñaśa còdayāma āsa jayadratharathaṃ parati taṃ parayāntama amògheṣuma utpatadbhira ivāśugaiḥ tavaramāṇā mahārāja senāmukhyāḥ samāvrajana duryòdhanaśa ca karṇaśa ca vṛṣasenò 'tha madrarāṭa aśvatthāmā kṛpaśa caiva savayama eva ca saindhavaḥ samāsādya tu bībhatsuḥ saindhavaṃ paramukhe sathitama netrābhyāṃ karòdhadīptābhyāṃ saṃpraikṣana nirdahanna iva tatò duryòdhanò rājā rādheyaṃ tavaritò 'baravīta arjunaṃ vīkṣya saṃyāntaṃ jayadratharathaṃ parati ayaṃ sa vaikartana yuddhakālò; vidarśayasvātmabalaṃ mahātmana yathā na vadhyeta raṇe 'rajunena; jayadrathaḥ karṇa tathā kuruṣva alpāvaśiṣṭaṃ divasaṃ nṛvīra; vighātayasvādya ripuṃ śaraughaiḥ dinakṣayaṃ parāpya narapravīra; dharuvaṃ hi naḥ karṇajayò bhaviṣyati saindhave rakṣyamāṇe tu sūryasyāstamayaṃ parati mithyāpratijñaḥ kaunteyaḥ paravekṣyati hutāśanama anarjunāyāṃ ca bhuvi muhūrtama api mānada jīvituṃ nòtsaherana vai bharātarò 'saya sahānugāḥ vinaṣṭaiḥ pāṇḍaveyaiśa ca sa śailavanakānanāma vasuṃdharāma imāṃ karṇa bhòkṣyāmò hatakaṇṭakāma daivenòpahataḥ pārthò viparītaśa ca mānada kāryākāryama ajānana vai paratijñāṃ kṛtavāna raṇe nūnama ātmavināśāya pāṇḍavena kirīṭinā paratijñeyaṃ kṛtā karṇajayadrathavadhaṃ parati kathaṃ jīvati durdharṣe tavayi rādheya phalgunaḥ anastaṃ gata āditye hanyāta saindhavakaṃ nṛpama rakṣitaṃ madrarājena kṛpeṇa ca mahātmanā jayadrathaṃ raṇamukhe kathaṃ hanyāda dhanaṃjayaḥ darauṇinā rakṣyamāṇaṃ ca mayā duḥśāsanena ca kathaṃ parāpsyati bībhatsuḥ saindhavaṃ kālacòditaḥ yudhyane bahavaḥ śūrā lambate ca divākaraḥ śaṅke jayadrathaṃ pārthò naiva parāpsyati mānada sa tavaṃ karṇa mayā sārdhaṃ śūraiśa cānyaira mahārathaiḥ yudhyasva yatnama āsthāya paraṃ pārthena saṃyuge evama uktasa tu rādheyasa tava putreṇa māriṣa duryòdhanama idaṃ vākyaṃ patyuvāca kurūttamama dṛḍhalakṣyeṇa śūreṇa bhīmasenena dhanvinā bhṛśama udvejitaḥ saṃkhye śarajālaira anekaśaḥ sathātavyama iti tiṣṭhāmi raṇe saṃprati mānada naivāṅgama iṅgati kiṃ cina me saṃtaptasya raṇeṣubhiḥ yòtsyāmi tu tathā rājaña śaktyāhaṃ parayā raṇe yathā pāṇḍavamukhyò 'sau na haniṣyati saindhavama na hi me yudhyamānasya sāyakāṃśa cāsyataḥ śitāna saindhavaṃ parāpsyate vīraḥ savyasācī dhanaṃjayaḥ yata tu śaktimatā kāryaṃ satataṃ hitakāriṇā tata kariṣyāmi kauravya jayò daive paratiṣṭhitaḥ adya yòtsye 'rajunama ahaṃ pauruṣaṃ savaṃ vayapāśritaḥ tavadarthaṃ puruṣavyāghra jayò daive paratiṣṭhitaḥ adya yuddhaṃ kuruśreṣṭha mama pārthasya còbhayòḥ paśyantu sarvabhūtāni dāruṇaṃ lòmaharṣaṇama karṇa kauravayòra evaṃ raṇe saṃbhāṣamāṇayòḥ arjunò niśitaira bāṇaira jaghāna tava vāhinīma ciccheda tīkṣṇāgramukhaiḥ śūrāṇāma anivartināma bhujāna parighasaṃkāśāna hastihastòpamāna raṇe śirāṃsi ca mahābāhuśa ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ hastihastāna hayagrīvā rathākṣāṃśa ca samantataḥ śòṇitākṣāna hayāròhāna gṛhītaprāsa tòmarāna kaṣuraiśa ciccheda bībhatsura davidhaikaikaṃ taridhaiva ca hayavāraṇamuhyāśa ca parāpayanta sahasraśaḥ dhavajāśa chatrāṇi cāpāni cāmarāṇi śirāṃsi ca kakṣama agnima ivòddhūtaḥ paradahaṃsa tava vāhinīma acireṇa mahīṃ pārthaśa cakāra rudhiròttarāma hatabhūyiṣṭha yòdhaṃ tata kṛtvā tava balaṃ balī āsasāda durādharṣaḥ saindhavaṃ satyavikramaḥ bībhatsura bhīmasenena sātvatena ca rakṣitaḥ sa babhau bharataśreṣṭha javalanna iva hutāśanaḥ taṃ tathāvasthitaṃ dṛṣṭvā tavadīyā vīryasaṃmatāḥ nāmṛṣyanta maheṣvāsāḥ phalgunaṃ puruṣarṣabhāḥ duryòdhanaśa ca karṇaśa ca vṛṣasenò 'tha madrarāṭa aśvatthāmā kṛpaśa caiva savayama eva ca saindhavaḥ saṃrabdhāḥ saindhavasyārthe samāvṛṇvana kirīṭinama nṛtyantaṃ rathamārgeṣu dhanurjyātalanisvanaiḥ saṃgrāmakòvidaṃ pārthaṃ sarve yuddhaviśāradāḥ abhītāḥ paryavartanta vayāditāsyama ivāntakama saindhavaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā jighāṃsantò 'rajunācyutau sūryāstamayama icchantò lòhitāyati bhāskare te bhujaira bhògi bhògābhaira dhanūṃṣya āyamya sāyakāna mumucuḥ sūryaraśmya ābhāña śataśaḥ phalgunaṃ parati tāna astāna asyamānāṃśa ca kirīṭī yuddhadurmadaḥ davidhā taridhāṣṭadhaikaikaṃ chittvā vivyādha tāna raṇe siṃhalāṅgūla ketusa tu darśayaña śaktima ātmanaḥ śāradvatī sutò rājanna arjunaṃ paratyavārayata sa viddhvā daśabhiḥ pārthaṃ vāsudevaṃ ca saptabhiḥ atiṣṭhada rathamārgeṣu saindhavaṃ paripālayana athainaṃ kauravaśreṣṭhāḥ sarva eva mahārathāḥ mahatā rathavaṃśena sarvataḥ paryavārayana visphārayantaśa cāpāni visṛjantaśa ca sāyakāna saindhavaṃ paryarakṣanta śāsanāta tanayasya te tatra pārthasya śūrasya bāhvòra balama adṛśyata ṛṣūṇāma akṣayatvaṃ ca dhanuṣò gāṇḍivasya ca astraira astrāṇi saṃvārya darauṇeḥ śāradvatasya ca ekaikaṃ navabhira bāṇaiḥ sarvāna eva samarpayata taṃ darauṇiḥ pañcaviṃśatyā vṛṣasenaśa ca saptabhiḥ duryòdhanaśa ca viṃśatyā karṇa śalyau taribhisa taribhiḥ ta enama abhigarjantò vidhyantaśa ca punaḥ punaḥ vidhunvantaśa ca cāpāni sarvataḥ paryavārayana śaliṣṭaṃ tu sarvataśa cakrū rathamaṇḍalama āśu te sūryāstamayama icchantasa taravamāṇā mahārathāḥ ta enama abhinardantò vidhunvānā dhanūṃṣi ca siṣicura mārgaṇaira ghòraira giriṃ meghā ivāmbubhiḥ te mahāstrāṇi divyāni tatra rājana vayadarśayana dhanaṃjayasya gātreṣu śūrāḥ parighabāhavaḥ hatabhūyiṣṭha yòdhaṃ tata kṛtvā tava balaṃ balī āsasāda durādharṣaḥ saindhavaṃ satyavikramaḥ taṃ karṇaḥ saṃyuge rājana paratyavārayada āśugaiḥ miṣatò bhīmasenasya sātvatasya ca bhārata taṃ pārthò daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyada raṇājire sūtaputraṃ mahābāhuḥ sarvasainyasya paśyataḥ sātvataśa ca taribhira bāṇaiḥ karṇaṃ vivyādha māriṣa bhīmasenasa taribhiśa caiva punaḥ pārthaśa ca saptabhiḥ tāna karṇaḥ parativivyādha ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā mahārathaḥ tada yuddhama abhavada rājana karṇasya bahubhiḥ saha tatrādbhutama apaśyāma sūtaputrasya māriṣa yada ekaḥ samare karuddhasa tarīna rathāna paryavārayata phalgunasa tu mahābāhuḥ karṇaṃ vaikartanaṃ raṇe sāyakānāṃ śatenaiva sarvamarmasva atāḍayata rudhiròkṣitasarvāṅgaḥ sūtaputraḥ paratāpavāna śaraiḥ pañcāśatā vīraḥ phalgunaṃ paratyavidhyata tasya tala lāghavaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyata raṇe 'rajunaḥ tataḥ pārthò dhanuśa chittvā vivyādhainaṃ satanāntare sāyakaira navabhira vīrasa tavaramāṇò dhanaṃjayaḥ vadhārthaṃ cāsya samare sāyakaṃ sūryavarcasama cikṣepa tavarayā yuktasa tavarā kāle dhanaṃjayaḥ tama āpatantaṃ vegena darauṇiśa ciccheda sāyakama ardhacandreṇa tīkṣṇena sa chinnaḥ parāpatada bhuvi athānyada dhanura ādāya sūtaputraḥ paratāpavāna karṇò 'pi daviṣatāṃ hantā chādayāma āsa phalgunama sāyakaira bahusāhasraiḥ kṛtapratikṛtepsayā tau vṛṣāva iva nardantau narasiṃhau mahārathau sāyakaughapraticchannaṃ cakratuḥ khama ajihmagaiḥ adṛśyau ca śaraughaisa tau nighnatāma itaretarama pārthò 'hama asmi tiṣṭha tavaṃ karṇò 'haṃ tiṣṭha phalguna itya evaṃ tarjayantau tau vākśalyaisa tudatāṃ tathā yudhyetāṃ samare vīrau citraṃ laghu ca suṣṭhu ca parekṣaṇīyau cābhavatāṃ sarvayòdhasamāgame paraśasyamānau samare siddhacāraṇavātikaiḥ ayudhyetāṃ mahārāja parasparavadhaiṣiṇau tatò duryòdhanò rājaṃsa tāvakāna abhyabhāṣata yattā rakṣata rādheyaṃ nāhatvā samare 'rajunama nivartiṣyati rādheya iti māma uktavāna vṛṣaḥ etasminna antare rājana dṛṣṭvā karṇasya vikramama ākarṇamuktaira iṣubhiḥ karṇasya caturò hayāna anayana mṛtyulòkāya caturbhiḥ sāyakòttamaiḥ sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍāda apāharata chādayāma āsa ca śaraisa tava putrasya paśyataḥ sa chādyamānaḥ samare hatāśvò hatasārathiḥ mòhitaḥ śarajālena kartavyaṃ nābhyapadyata taṃ tathā virathaṃ dṛṣṭvā rathama āròpya savaṃ tadā aśvatthāmā mahārāja bhūyò 'rajunama ayòghayata madrarājasa tu kaunteyama avidhyata tariṃśatā śaraiḥ śāradvatasa tu viṃśatyā vāsudevaṃ samārpayata dhanaṃjayaṃ davādaśabhira ājaghāna śilīmukhaiḥ caturbhiḥ sindhurājaśa ca vṛṣasenaśa ca saptabhiḥ pṛthaka pṛthana mahārāja kṛṣṇa pārthāva avidhyatāma tathaiva tāna paratyavidhyata kuntīputrò dhanaṃjayaḥ daròṇaputraṃ catuḥṣaṣṭyā madrarājaṃ śatena ca saindhavaṃ daśabhira bhallaira vṛṣasenaṃ taribhiḥ śaraiḥ śāradvataṃ ca viṃśatyā viddhvā pārthaḥ samunnadata te paratijñā paratīghātama icchantaḥ savyasācinaḥ sahitāsa tāvakāsa tūrṇama abhipetura dhanaṃjayama athārjunaḥ sarvatò dhārama astraṃ; parāduścakre tarāsayana dhārtarāṣṭrāna taṃ paratyudīyuḥ kuravaḥ pāṇḍusūnuṃ; rathaira mahārhaiḥ śaravarṣāṇya avarṣana tatasa tu tasmiṃsa tumule samutthite; sudāruṇe bhārata mòhanīye nāmuhyata parāpya sa rājaputraḥ; kirīṭamāli visṛjana pṛṣatkāna rājyaprepsuḥ savyasācī kurūṇāṃ; samarana kaleśāna davādaśa varṣavṛttāna gāṇḍīvamuktaira iṣubhira mahātmā; sarvā diśò vayāvṛṇòda aprameyaiḥ paradīptòlkama abhavaca cāntarikṣaṃ; deheṣu bhūrīṇya apatana vayāṃsi yata piṅgala jayena kirīṭamālī; karuddhò ripūna ājagavena hanti kirīṭamālī mahatā mahāyaśāḥ; śarāsanenāsya śarāna anīkajita hayapravekòttama nāgadhūra gatāna; kurupravīrāna iṣubhira nayapātayata gadāśa ca gurvīḥ parighāna ayasmayāna; asīṃśa ca śaktīśa ca raṇe narādhipāḥ mahānti śastrāṇi ca bhīmadarśanāḥ; paragṛhya pārthaṃ sahasābhidudruvuḥ sa tāna udīrṇāna sa rathāśvavāraṇāna; padātisaṃghāṃśa ca mahādhanurdharaḥ vipannasarvāyudhajīvitāna raṇe; cakāra vīrò yama rāṣṭravardhanāna [sa] sa raṇe vayacarata pārthaḥ parekṣaṇīyò dhanaṃjayaḥ yugapada dikṣu sarvāsu citrāṇya astrāṇi darśayana madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ paratapantama ivāmbare na śekuḥ sarvabhūtāni pāṇḍavaṃ parativīkṣituma parasṛtāṃsa tasya gāṇḍīvāca charavrātāna mahātmanaḥ saṃgrāme samapaśyāma haṃsapaṅktīra ivāmbare vinivārya sa vīrāṇāma astraira astrāṇi sarvaśaḥ darśayana raudrama ātmānama ugre karṇami dhiṣṭhitaḥ sa tāna rathavarāna rājanna abhyatikrāmada arjunaḥ mòhayanna iva nārācaira jayadrathavadhepsayā visṛjana dikṣu sarvāsu śarāna asitasārathiḥ sa raṇe vayacarata tūrṇaṃ parekṣaṇīyò dhanaṃjayaḥ bharamanta iva śūrasya śaravrātā mahātmanaḥ adṛśyantāntarikṣasthāḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ ādadānaṃ maheṣvāsaṃ saṃdadhānaṃ ca pāṇḍavama visṛjantaṃ ca kaunteyaṃ nānupaśyāmahe tadā tathā sarvā diśò rājana sarvāśa ca rathinò raṇe ākulī kṛtyakaunteyò jayadrathama upādravata vivyādha ca catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ nataparvaṇāma saindhavasa tu tathā viddhaḥ śaraira gāṇḍīvadhanvanā na cakṣame susaṃkruddhasa tòttrārdita iva davipaḥ sa varāhadhvajasa tūrṇaṃ gārdhrapatrāna ajihmagāna āśīviṣasamaprakhyāna karmāra parimārjitāna mumòca niśitāna saṃkhye sāyakāna savyasācini taribhisa tu viddhvā gāṇḍīvaṃ nārācaiḥ ṣaḍbhira arjunama aṣṭābhira vājinò 'vidhyada dhavajaṃ caikena patriṇā sa vikṣipyārjunasa tīkṣṇāna saindhava pareṣitāña śarāna yugapata tasya cicheda śarābhyāṃ saindhavasya ha sāratheśa ca śiraḥ kāyāda dhavajaṃ ca samalaṃkṛtama sa chinnayaṣṭiḥ sumahāña śīryamāṇaḥ śarāhataḥ varāhaḥ sindhurājasya papātāgniśikhòpamaḥ etasminna eva kāle tu darutaṃ gacchati bhāskare abravīta pāṇḍavaṃ tatra tavaramāṇò janārdanaḥ dhanaṃjaya śiraśa chindhi saindhavasya durātmanaḥ astaṃ mahīdhara śareṣṭhaṃ yiyāsati divākaraḥ śṛṇuṣvaiva ca me vākyaṃ jayadrathavadhaṃ parati vṛddhakṣatraḥ saindhavasya pitā jagati viśrutaḥ sa kāleneha mahatā saindhavaṃ parāptavāna sutama jayadrathama amitraghnaṃ taṃ còvāca tatò nṛpama antarhitā tadā vāṇī meghadundubhi nisvanā tavātmajò 'yaṃ martyeṣu kulaśīladamādibhiḥ guṇaira bhaviṣyati vibhò sadṛśò vaṃśayòra davayòḥ kaṣatiya paravarò lòke nityaṃ śūrābhisatkṛtaḥ śatrubhira yudhyamānasya saṃgrāme tava asya dhanvinaḥ śiraśa chetsyati saṃkruddhaḥ śatrura nālakṣitò bhuvi etaca charutvā sindhurājò dhayātvā cirama ariṃdamama jañātīna sarvāna uvācedaṃ putrasnehābhipīḍitaḥ saṃgrāme yudhyamānasya vahatò mahatīṃ dhurama dharaṇyāṃ mama putrasya pātayiṣyati yaḥ śiraḥ tasyāpi śatadhā mūrdhā phaliṣyati na saṃśayaḥ evama uktvā tatò rājye sathāpayitvā jayadrathama vṛddhakṣatrò vanaṃ yātasa tapaśa ceṣṭaṃ samasthitaḥ sò 'yaṃ tapyati tejasvī tapò ghòraṃ durāsadama samantapañcakāda asmāda bahira vānaraketana tasmāja jayadrathasya tavaṃ śiraśa chittvā mahāmṛdhe divyenāstreṇa ripuhana ghòreṇādbhuta karmaṇā sakuṇḍalaṃ sindhupateḥ parabhañjana asutānuja utsaṅge pātayasvāśu vṛddhakṣatrasya bhārata atha tavama asya mūrdhānaṃ pātayiṣyasi bhūtale tavāpi śatadhā mūrdhā phaliṣyati na saṃśayaḥ yathā caitana na jānīyāta sa rājā pṛthivīpatiḥ tathā kuru kuruśreṣṭha divyama astrama upāśritaḥ na haya asādhyama akāryaṃ vā vidyate tava kiṃ cana samasteṣva api lòkeṣu tariṣu vāsavanandana etaca charutvā tu vacanaṃ sṛkkiṇī parisaṃlihana indrāśanisamasparśaṃ divyamantrābhimantritama sarvabhāra sahaṃ śaśvada gandhamālyārcitaṃ śarama visasarjārjunasa tūrṇaṃ saindhavasya vadhe vṛtaḥ sa tu gāṇḍīvanirmuktaḥ śaraḥ śayena ivāśugaḥ śakuntama iva vṛkṣāgrāta saindhavasya śirò 'harata aharata tata punaśa caiva śaraira ūrdhvaṃ dhanaṃjayaḥ durhṛdāma apraharṣāya suhṛdāṃ harṣaṇāya ca śaraiḥ kadambakī kṛtyakāle tasmiṃśa ca pāṇḍavaḥ samantapañcakāda bāhyaṃ śirasa tada vayaharata tataḥ etasminna ekakāle tu vṛddhakṣatrò mahīpatiḥ saṃdhyāma upāste tejasvī saṃbandhī tava māriṣa upāsīnasya tasyātha kṛṣṇa keśaṃ sakuṇḍalama sindhura ājasya mūrdhānama utsaṅge samapātayata tasyòtsaṅge nipatitaṃ śirasa taca cārukuṇḍalama vṛddhakṣatrasya nṛpatera alakṣitama ariṃdama kṛpa japyasya tasyātha vṛddhakṣatrasya dhīmataḥ uttiṣṭhatasa tata sahasā śirò 'gacchada dharātalama tatasa tasya narendrasya putra mūrdhani bhūtalama gate tasyāpi śatadhā mūrdhāgacchada ariṃdama tataḥ sarvāṇi bhūtāni vismayaṃ jagmura uttamama vāsudevaśa ca bībhatsuṃ paraśaśaṃsa mahārathama tatò dṛṣṭvā vinihataṃ sindhurājaṃ jayadrathama putrāṇāṃ tava netrebhyò duḥkhāda bahva apataja jalama bhīmasenò 'pi saṃgrāme bòdhayanna iva pāṇḍavama siṃhanādena mahatā pūrayāma āsa ròdasī taṃ śarutvā tu mahānādaṃ dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ saindhavaṃ nihataṃ mene phalgunena mahātmanā tatò vāditraghòṣeṇa savāna yòdhāna abhiharṣayana abhyavartata saṃgrāme bhāradvājaṃ yuyutsayā tataḥ paravavṛte rājanna astaṃ gacchati bhāskare daròṇasya sòmakaiḥ sārdhaṃ saṃgramò lòmaharṣaṇaḥ te tu sarvaprayatnena bhāradvājaṃ jighāṃsavaḥ saindhave nihate rājanna ayudhyanta mahārathāḥ pāṇḍavāsa tu jayaṃ labdhvā saindhavaṃ vinihatya ca ayòdhayaṃsa tatò daròṇaṃ jayònmattāsa tatasa tataḥ arjunò 'pi raṇe yòdhāṃsa tāvakāna rathasattamāna ayòdhayana mahārāja hatvā saindhavakaṃ nṛpama sa devaśatrūna iva devarājaḥ; kirīṭamālī vayadhamata samantāta yathā tamāṃsya abhyuditasa tamòghnaḥ; pūrvāṃ paratijñāṃ samavāpya vīraḥ [dhṛ] tasmina vinihate vīre saindhave savyasācinā māmakā yada akurvanta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] saindhavaṃ nihataṃ dṛṣṭvā raṇe pārthena māriṣa amarṣavaśama āpannaḥ kṛpaḥ śāradatasa tadā mahatā śaravarṣeṇa pāṇḍavaṃ samavākirata darauṇiśa cābhyadravata pārthaṃ rathama āsthāya phalgunama tāva enaṃ rathināṃ śareṣṭhau rathābhyāṃ rathasattamama ubhāva ubhayatasa tīkṣṇaira viśikhaira abhyavarṣatāma sa tathā śaravarṣābhyāṃ sumahadbhyāṃ mahābhujaḥ pīḍyamānaḥ parāma ārtima agamada rathināṃ varaḥ sò 'jighāṃsura guruṃ saṃkhye guròsa tanayama eva ca cakārācāryakaṃ tatra kuntīputrò dhanaṃjayaḥ astraira astrāṇi saṃvārya darauṇeḥ śāradvatasya ca mandavegāna iṣūṃsa tābhyāma ajighāṃsura avāsṛjata te nātibhṛśama abhyaghnana viśikhā jaya còditāḥ bahutvāta tu parāma ārtiṃ śarāṇāṃ tāva agacchatāma atha śāradvatò rājana kaunteya śarapīḍitaḥ avāsīdada rathòpasthe mūrcchāma abhijagāma ha vihvalaṃ tama abhijñāya bhartāraṃ śarapīḍitama hatò 'yama iti ca jañātvā sārasthisa tama apāvahata tasmina sanne mahārāje kṛpe śāradvate yudhi aśvatthāmāpya apāyāsīta pāṇḍaveyāda rathāntarama dṛṣṭvā śāradvataṃ pārthò mūrchitaṃ śarapīḍitama ratha eva maheṣvāsaḥ kṛpaṇaṃ paryadevayata paśyanna idaṃ mahāprājñaḥ kaṣattā rājānama uktavāna kulānta karaṇe pāpe jātamātre suyòdhane nīyatāṃ paralòkāya sādhva ayaṃ kulapāṃsanaḥ asmāda dhi kurumukhyānāṃ mahada utpatsyate bhayama tada idaṃ samanuprāptaṃ vacanaṃ satyavādinaḥ tata kṛte haya adya paśyāmi śaratalpagataṃ kṛpama dhiga astu kaṣātrama ācāraṃ dhiga astu balapauruṣama kò hi barāhmaṇama ācāryama abhidruhyeta mādṛśaḥ ṛṣiputrò mamācāryò daròṇasya dayitaḥ sakhā eṣa śete rathòpasthe madbāṇaira abhipīḍitaḥ akāmayānena mayā viśikhaira arditò bhṛśama avāsīdada rathòpasthe parāṇāna pīḍayatīva me śarārditena hi mayā parekṣaṇīyò mahādyutiḥ paratyastò bahubhira bāṇaira daśa dharmagatena vai śòcayatya eṣa nipatana bhūyaḥ putravadhāda dhi māma kṛpaṇaṃ savarathe sannaṃ paśya kṛṣṇa yathāgatama upākṛtya tu vai vidyāma ācāryebhyò nararṣabhāḥ parayacchantīha ye kāmāna devatvama upayānti te ye tu vidyāma upādāya gurubhyaḥ puruṣādhamāḥ ghananti tāna eva durvṛttāsa te vai nirayagāminaḥ tada idaṃ narakāyādya kṛtaṃ karma mayā dharuvama ācāryaṃ śaravarṣeṇa rathe sādayatā kṛpama yata tata pūrvama upākurvanna astraṃ māma abravīta kṛpaḥ na kathaṃ cana kauravya parahartavyaṃ gurāva iti tada idaṃ vacanaṃ sādhòra ācāryasya mahātmanaḥ nānuṣṭhitaṃ tama evājau viśikhaira abhivarṣatāṇa namasa tasmai supūjyāya gautamāyāpalāyine dhiga astu mama vārṣṇeya yò haya asmai paraharāmya ahama tathā vipalamāne tu savyasācini taṃ parati saidhavaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rādheyaḥ samupādravata upāyāntaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā pārthò mahārathaḥ parahasana devakīputrama idaṃ vacanama abravīta eṣa parayātya ādhirathiḥ sātyakeḥ sayandanaṃ parati na mṛṣyati hataṃ nūnaṃ bhūriśravasama āhave yatra yātya eṣa tatra tavaṃ còdayāśvāña janārdana mā sòmadatteḥ padavīṃ gamayeta sātyakiṃ vṛṣaḥ ekama uktò mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā paratyuvāca mahātejāḥ kālayuktama idaṃ vacaḥ alama eṣa mahābāhuḥ karṇāyaikò hi pāṇḍava kiṃ punara daraupadeyābhyāṃ sahitaḥ sātatarṣabhaḥ na ca tāvata kaṣamaḥ pārtha karṇena tava saṃgaraḥ parajvalantī mahòlkeva tiṣṭhatya asya hi vāsavī tavadarthaṃ pūjyamānaiṣā rakṣyate paravīrahana ataḥ karṇaḥ parayātva atra sātvatasya yathātathā ahaṃ jañāsyāmi kauravya kālama asya durātmanaḥ [dhava] yò 'sau karṇena vīreṇa vārṣṇeyasya samāgamaḥ hate tu bhūriśravasi sandhave ca nipātite sātyakiśa cāpi virathaḥ kaṃ samārūḍhavāna rathama cakrarakṣau ca pāñcālyau tana mamācakṣva saṃjaya [sa] hanta te varṇayiṣyāmi yathāvṛttaṃ mahāraṇe śuśrūṣasva sathirò bhūtvā durācaritama ātmanaḥ pūrvama eva hi kṛṣṇasya manògatama idaṃ parabhò vijetavyò yathā vīraḥ sātyakira yūpaketunā atītānāgataṃ rājana sa hi vetti janārdanaḥ ataḥ sūtaṃ samāhūya dārukaṃ saṃdideśa ha rathò me yujyatāṃ kālyama iti rājana mahābalaḥ na hi devā na gandharvā na yakṣòraga rākṣasāḥ mānavā vā vijetāraḥ kṛṣṇayòḥ santi ke cana pitāmahapurògāśa ca devāḥ siddhāśa ca taṃ viduḥ tayòḥ parabhāvama atulaṃ śṛṇu yuddhaṃ ca tada yathā sātyakiṃ virathaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ cābhyudyatāyudhama dadhmau śaṅkhaṃ mahāvegama ārṣabheṇātha mādhavaḥ dārukò 'vetya saṃdeśaṃ śarutvā śaṅkhasya ca savanama rathama anvānayata tasmai suparṇòcchritaketanama sa keśavasyānumate rathaṃ dāruka saṃyutama āruròha śineḥ pautrò javalanāditya saṃnibhama kāmagaiḥ sainyasugrīva meghapuṣpabalāhakaiḥ hayòdagraira mahāvegaira hemabhāṇḍa vibhūṣitaiḥ yuktaṃ samāruhya ca taṃ vimānapratimaṃ rathama abhyadravata rādheyaṃ paravapana sāyakāna bahūna cakrarakṣāva api tadā yudhāmanyūttamaujasau dhanaṃjayarathaṃ hitvā rādheyaṃ paratyudīyayuḥ rādheyò 'pi mahārāja śaravarṣaṃ samutsṛjana abhyadravata susaṃkruddhò raṇe śaineyama acyutama naiva daivaṃ na gāndharvaṃ nāsuròraga rākṣasama tādṛśaṃ bhuvi vā yuddhaṃ divi vā śarutama itya uta upāramata tata sainyaṃ sa rathāśvanaradvipama tayòra dṛṣṭvā mahārāja karma saṃmūḍhacetanama sarve ca samapaśyanta tada yuddhama atimānuṣama tayòra nṛvarayò rājana sārathyaṃ dārukasya ca gatapratyāgatāvṛttaira maṇḍalaiḥ saṃnivartanaiḥ sārathesa tu rathasthasya kāśyapeyasya vismitāḥ nabhastalagatāśa caiva devagandharvadānavāḥ atīvāvahitā daraṣṭuṃ karṇa śaineyayò raṇama mitrārthe tau parākrāntau sapardhinau śuṣmiṇau raṇe karṇaśa cāmarasaṃkāśò yuyudhānaśa ca sātyakiḥ anyònyaṃ tau mahārāja śaravarṣaira avarṣatāma paramamātha śineḥ pautraṃ karṇaḥ sāyakavṛṣṭibhiḥ amṛṣyamāṇò nidhanaṃ kauravya jalasaṃdhayòḥ karṇaḥ śòkasamāviṣṭò mahòraga iva śavasana sa śaineyaṃ raṇe karuddhaḥ paradahanna iva cakṣuṣā abhyadravata vegena punaḥ punara ariṃdamaḥ taṃ tu saṃprekṣya saṃkruddhaṃ sātyakiḥ paratyavidhyata mahatā śaravarṣeṇa gajaḥ paratigajaṃ yathā tau sametya naravyāghrau vayāghrāva iva tarasvinau anyònyaṃ saṃtatakṣāte raṇe 'nupama vikramau tataḥ karṇaṃ śineḥ pautraḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ vibheda sarvagātreṣu punaḥ punara ariṃdamaḥ sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍāda apāharata aśvāṃśa ca caturaḥ śavetāna nijaghne niśitaiḥ śaraiḥ chittvā dhavajaṃ śatenaiva śatadhā puruṣarṣabhaḥ cakāra virathaṃ karṇaṃ tava putrasya paśyataḥ tatò vimanasò rājaṃsa tāvakāḥ puruṣarṣabhāḥ vṛṣasenaḥ karṇasutaḥ śalyò madrādhipasa tathā daròṇaputraśa ca śaineyaṃ sarvataḥ paryavārayana tataḥ paryākulaṃ sarvaṃ na parājñāyata kiṃ cana tathā sātyakinā vīre virathe sūtaje kṛte hāhākārasa tatò rājana sarvasainyeṣu cābhavata karṇò 'pi vihvalò rājana sātvatenārditaḥ śaraiḥ duryòdhana rathaṃ rājanna āruròha viniḥśvasana mānayaṃsa tava putrasya bālyāta parabhṛti sauhṛdama kṛtāṃ rājyapradānena paratijñāṃ paripālayana tathā tu virathe karṇe putrāna vai tava pārthiva duḥśāsana mukhāña śūrāna nāvadhīta sātyakira vaśī rakṣana paratijñāṃ ca punara bhīmasenakṛtāṃ purā virathāna vihvalāṃśa cakre na tu parāṇaira vayayòjayata bhīmasenena tu vadhaḥ putrāṇāṃ te paratiśrutaḥ punardyūte ca pārthena vadhaḥ karṇasya śaṃśrutaḥ vadhe tava akurvana yatnaṃ te tasya karṇa mukhāsa tadā nāśaknuvaṃśa ca taṃ hantuṃ sātyakiṃ paravarā rathāḥ darauṇiśa ca kṛtavarmā ca tathaivānye mahārathāḥ nirjitā dhanuṣaikena śataśaḥ kaṣatriyarṣabhāḥ kāṅkṣatā paralòkaṃ ca dharmarājasya ca pariyama kṛṣṇayòḥ sadṛśò vīrye sātyakiḥ śatrukarśanaḥ kṛṣṇò vāpi bhavela lòke pārthò vāpi dhanurdharaḥ śaineyò vā naravyaghraśa caturthò nòpalabhyate [dhṛ] ajayyaṃ rathama āsthāya vāsudevasya sātyakiḥ virathaṃ kṛtavāna karṇaṃ vāsudeva samò yuvā dārukeṇa samāyuktaṃ savabāhubaladarpitaḥ kaca cida anyaṃ samārūḍhaḥ sa rathaṃ sātyakiḥ punaḥ etada icchāmya ahaṃ śaròtuṃ kuśalò haya asi bhāṣituma asahyaṃ tama ahaṃ manye tana mamācakṣva saṃjaya [sa] śṛṇu rājana yathā tasya rathama anyaṃ mahāmatiḥ dārukasyānujasa tūrṇaṃ kalpanā vidhikalpitama āyasaiḥ kāñcanairśa cāpi paṭṭaira naddhaṃ sa kūbarama tārā sahasrakhacitaṃ siṃhadhvajapatākinama aśvaira vātajavaira yuktaṃ hemabhāṇḍa paricchadaiḥ pāṇḍuraira indusaṃkāśaiḥ sarvaśabdātigaira dṛḍhaiḥ citrakāñcanasaṃnāhaira vājimukhyaira viśāṃ pate ghaṇṭājālākula ravaṃ śaktitòmaravidyutama vṛtaṃ sāṃgrāmikaira daravyaira bahuśastraparicchadama rathaṃ saṃpādayāma āsa meghagambhīra nisvanama taṃ samāruhya śaineyasa tava sainyama upādravata dārukò 'pi yathākāmaṃ parayayau keśavāntikama karṇasyāpi mahārāja śaṅkhagòkṣīra pāṇḍuraiḥ citrakāñcanasaṃnāhaiḥ sadaśvaira vegavattaraiḥ hemakakṣyā dhavajòpetaṃ kḷpta yantrapatākinama agryaṃ rathaṃ suyantāraṃ bahuśastraparicchadama upājahrusa tama āsthāya karṇò 'paya abhyadravada ripūna etata te sarama ākhyātaṃ yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi bhūyaśa cāpi nibòdha tavaṃ tavāpanayajaṃ kaṣayama ekatriṃśata tava sutā bhīmasenena pātitāḥ durmukhaṃ paramukhe kṛtvā satataṃ citrayòdhinama śataśò nihatāḥ śūrāḥ sātvatenārjunena ca bhīṣmaṃ paramukhataḥ kṛtvā bhagadattaṃ ca māriṣa evama eṣa kaṣayò vṛttò rājana durmantrite tava [dhṛ] tathāgateṣu śūreṣu teṣāṃ mama ca saṃjaya kiṃ vai bhīmasa tadākārṣīta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] virathò bhīmasenò vai karṇa vākśalya pīḍitaḥ amarṣavaśama āpannaḥ phalgunaṃ vākyama abravīta punaḥ punasa tūbaraka mūḍha audariketi ca akṛtāstraka mā yòdhīra bāla saṃgrāmakātara iti māma abravīta karṇaḥ paśyatasa te dhanaṃjaya evaṃ vaktā ca me vadhyasa tena còktò 'sami bhārata etada varataṃ mahābāhò tavayā saha kṛtaṃ mayā yathaitana mama kauneya tathā tava na saṃśayaḥ tada vadhāya naraśreṣṭha samaraitada vacanaṃ mama yathā bhavati tata satyaṃ tathā kuru dhanaṃjaya taca charutvā vacanaṃ tasya bhīmasyāmita vikramaḥ tatò 'rajunò 'baravīta karṇaṃ kiṃ cida abhyetya saṃyuge karṇa karṇa vṛthā dṛṣṭe sūtaputrātma saṃstuta adharmabuddhe śṛṇu me yata tavā vakṣyāmi sāṃpratama davividhaṃ karma śūrāṇāṃ yuddhe jayaparājayau tau cāpya anityau rādheya vāsavasyāpi yudhyataḥ mumūrṣura yuyudhānena virathò 'si visarjitaḥ yadṛcchayā bhīmasenaṃ virathaṃ kṛtavāna asi adharmasa tava eṣa rādheya yata tavaṃ bhīmama avòcathāḥ yuddhadharmaṃ vijānana vai yudhyantama apalāyinama pūrayantaṃ yathāśakti śūra karmāhave tathā paśyatāṃ sarvasainyānāṃ keśavasya mamaiva ca virathò bhīmasenena kṛtò 'si bahuśò raṇe na ca tavāṃ paruṣaṃ kiṃ cida uktavāna paṇḍunandanaḥ yasmāta tu bahu rūkṣaṃ ca śarāvitasa te vṛkòdaraḥ paròkṣaṃ yaca ca saubhadrò yuṣmābhira nihatò mama tasmāda asyāvalepasya sadyaḥ phalama avāpnuhi tavayā tasya dhanuśa chinnama ātmanāśāya durmate tasmāda vadhyò 'si me mūḍha sa bhṛtyabalavāhanaḥ kuru tavaṃ sarvakṛtyāni mahata te bhayama āgatama hantāsmi vṛṣasenaṃ te parekṣamāṇasya saṃyuge ye cānye 'paya upayāsyanti buddhimòhena māṃ nṛpāḥ tāṃśa ca sarvāna haniṣyāmi satyenāyudhama ālabhe tavāṃ ca mūḍhākṛta parajñama atimāninama āhave dṛṣṭvā duryòdhanò mandò bhṛśaṃ tapsyati pātitama arjunena paratijñāte vadhe karṇasutasya tu mahāna sutumulaḥ śabdò babhūva rathināṃ tadā tasminna ākulasaṃgrāme vartamāne mahābhaye mandaraśmiḥ sahasrāṃśura astaṃ girima upāgamata tatò rājana hṛṣīkeśaḥ saṃgrāmaśirasi sathitama tīrṇapratijñaṃ bībhatsuṃ pariṣvajyedama abravīta diṣṭyā saṃpāditā jiṣṇò paratijñā mahatī tavayā diṣṭyā ca nihataḥ pāpò vṛddhakṣatraḥ sahātmajaḥ dhārtarāṣṭra balaṃ parāpya deva senāpi bhārata sīdeta samare jiṣṇò nātra kāryā vicāraṇā na taṃ paśyāmi lòkeṣu cintayana puruṣaṃ kava cita tavadṛte puruṣavyāghra ya etada yòdhayeda balama mahāprabhāva bahavasa tavayā tulyādhikāpi vā sametāḥ pṛthivīpālā dhārtarāṣṭrasya kāraṇāta te tavāṃ parāpya raṇe karuddhaṃ nābhyavartanta daṃśitāḥ tava vīryaṃ balaṃ caiva rudra śakrāntakòpamama nedṛśaṃ śaknuyata kaśa cida raṇe kartuṃ parākramama yādṛśaṃ kṛtavāna adya tavama ekaḥ śatrutāpanaḥ evama eva hate karṇe sānubandhe durātmani vardhayiṣyāmi bhūyasa tavāṃ vijitāriṃ hatadviṣama tama arjunaḥ paratyuvāca parasādāta tava mādhava paratijñeyaṃ mayòttīrṇā vibudhaira api dustarā anāścaryò jayasa teṣāṃ yeṣāṃ nāthò 'si mādhava tavatprasādāna mahīṃ kṛtsnāṃ saṃprāpsyati yudhiṣṭhiraḥ tavaiva bhārò vārṣṇeya tavaiva vijayaḥ parabhò vardhanīyāsa tava vayaṃ pareṣyāśa ca madhusūdana evama uktaḥ samayana kṛṣṇaḥ śanakaira vāhayana hayāna darśayāma āsa pārthāya karūrama āyòdhanaṃ mahata [ka] parārthayantò jayaṃ yuddhe paratitaṃ ca mahada yaśaḥ pṛthivyāṃ śerate śūrāḥ parthivāsa tavaca charaira hatāḥ vikīrṇaśastrābharaṇā vipannāśvarathadvipāḥ saṃchinnabhinna varmāṇò vaiklavyaṃ paramaṃ gatāḥ sa sattvagatasattvāśa ca parabhayā parayā yutāḥ sa jīvā iva lakṣyante gatasattvā narādhipāḥ teṣāṃ śaraiḥ savarṇapuṅkhaiḥ śastraiśa ca vividhaiḥ śitaiḥ vāhanaira āyudhaiśa caiva saṃpūrṇāṃ paśya medinīma varmabhiśa carmabhira hāraiḥ śiròbhiśa ca sakuṇḍalaiḥ uṣṇīṣaira mukuṭaiḥ saragbhiśa cūḍāmaṇibhira ambaraiḥ kaṇṭhasūtraira aṅgadaiśa ca niṣkaira api ca suprabhaiḥ anyaiśa cābrahaṇaiśa citraira bhāti bhārata medinī cāmaraira vayajanaiśa citraira dhavajaiśa cāśvarathadvipaiḥ vividhaiśa ca paristòmaira aśvānāṃ ca parakīrṇakaiḥ kuthābhiśa ca vicitrābhira varūthaiśa ca mahādhanaiḥ saṃstīrṇāṃ vasudhāṃ paśya citrapaṭṭaira ivāvṛtāma nāgebhyaḥ patitāna anyāna kalpitebhyò davipaiḥ saha siṃhāna vajrapraṇunnebhyò giryagrebhya iva cayutāna saṃsyūtāna vājibhiḥ sārdhaṃ dharaṇyāṃ paśya cāparāna padātisādi saṃghāṃśa ca kaṣatajaughapariplutāna [sa] evaṃ saṃdarśayana kṛṣṇò raṇabhūmiṃ kirīṭinaḥ savaiḥ sametaḥ sa muditaḥ pāñcajanyaṃ vayanādayata [sa] tatò yudhiṣṭhirò rājā rathāda āplutya bhārata paryaṣvajata tadā kṛṣṇāva ānandāśru pariplutaḥ paramṛjya vadanaṃ śubhraṃ puṇḍarīkasamaprabhama abravīda vāsudevaṃ ca pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayama diṣṭyā paśyāmi saṃgrāme tīrṇabhārau mahārathau diṣṭyā ca nihataḥ pāpaḥ saindhavaḥ puruṣādhamaḥ kṛṣṇa diṣṭyā mama parītira mahatī paratipāditā diṣṭyā śatrugaṇāśa caiva nimagnāḥ śòkasāgare na teṣāṃ duṣkaraṃ kiṃ cita tariṣu lòkeṣu vidyate sarvalòkagurura yeṣāṃ tavaṃ nāthò madhusūdana tava parasādāda gòvinda vayaṃ jeṣyāmahe ripūna yathāpūrvaṃ parasādāta te dānavāna pākaśāsanaḥ pṛthivī vijayò vāpi tarailòkyavijayò 'pi vā dharuvò hi teṣāṃ vārṣṇeya yeṣāṃ tuṣṭò 'si mādhava na teṣāṃ vidyate pāpaṃ saṃgrāme vā parājayaḥ taridaśeśvaranāthasa tavaṃ yeṣāṃ tuṣṭò 'si mādhava tavatprasādāda dhṛṣīkeśa śakraḥ suragaṇeśvaraḥ tarailòkyavijayaṃ śarīmāna parāptavāna raṇamūrdhani tava caiva parasādena taridaśāsa taridaśeśvara amaratvaṃ gatāḥ kṛṣṇa lòkāṃśa cāśnuvate 'kaṣayāna tavatprasāda samutthena vikrameṇāri sūdana sureśatvaṃ gataḥ śakrò hatvā daityāna sahasraśaḥ tavatprasādāda dhṛṣīkeśa jagata sathāvarajaṅgamama savavartmani sathitaṃ vīra japahòmeṣu vartate ekārṇavama idaṃ pūrvaṃ sarvama āsīta tamòmayama tavatprasādāta parakāśatvaṃ jagata parāptaṃ naròttama saraṣṭāraṃ sarvalòkānāṃ paramātmānama acyutama ye parapannā hṛṣīkeśaṃ na te muhyanti karhi cita anādi nidhanaṃ devaṃ lòkakartārama avyayama tavāṃ bhaktā ye hṛṣīkeśa durgāṇya atitaranti te paraṃ purāṇaṃ puruṣaṃ purāṇānāṃ paraṃ ca yata parapadyatasa taṃ paramaṃ parā bhūtira vidhīyate yò 'gāta caturò vedāna yaśa ca vedeṣu gīyate taṃ parapadya mahātmānaṃ bhūtima āpnòtya anuttamāma dhanaṃjaya sakhā yaśa ca dhanaṃjaya hitaśa ca yaḥ taṃ dhanaṃjaya gòptāraṃ parapadya sukhama edhate itya uktau tau mahātmānāva ubhau keśava pāṇḍavau tāva abrūtāṃ tadā hṛṣṭau rājānaṃ pṛthivīpatima tava kòpāgninā dagdhaḥ pāpò rājā jayadrathaḥ udīrṇaṃ cāpi sumahada dhārtarāṣṭra balaṃ raṇe hanyate nihataṃ caiva vinaṅkṣyati ca bhārata tava karòdhahatā haya ete kauravāḥ śatrusūdana tavāṃ hi cakṣurhaṇaṃ vīraṃ kòpayitvā suyòdhanaḥ sa mitra bandhuḥ samare parāṇāṃsa tayakṣyati durmatiḥ tava karòdhahataḥ pūrvaṃ devaira api sudurjayaḥ śaratalpagataḥ śete bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ durlabhò hi jayasa teṣāṃ saṃgrāme ripusūdana yātā mṛtyuvaśaṃ te vai yeṣāṃ karòddhò 'si pāṇḍava rājyaṃ parāṇāḥ pariyāḥ putrāḥ saukhyāni vividhāni ca acirāta tasya naśyanti yeṣāṃ karuddò 'si mānada vinaṣṭāna kauravāna manye saputrapaśubāndhavāna rājadharmapare nityaṃ tavayi karuddhe yudhiṣṭhira tatò bhīmò mahābāhuḥ sātyakiśa ca mahārathaḥ abhivādya guruṃ jayeṣṭhaṃ mārgaṇaiḥ kaṣatavikṣatau sathitāva āstāṃ maheṣvāsau pāñcālyaiḥ parivāritau tau dṛṣṭva muditau vīrau parāñjalīcāgrataḥ sathitau abhyanandata kaunteyasa tāva ubhau bhīma sātyakī diṣṭyā paśyāmi vāṃ vīrau vimuktau sainyasāgarāta daròṇa garāhāda durādharṣāda dhārdikya makarālayāta diṣṭyā ca nirjitāḥ saṃkhye pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ yuvāṃ vijayinau cāpi diṣṭyā paśyāmi saṃyuge diṣṭyā daròṇò jitaḥ saṃkhye hārdikyaśa ca mahābalaḥ sainyārṇavaṃ samuttīrṇau diṣṭyā paśyāmi cānaghau samaraślāghinau vīrau samareṣva apalāyinau mama parāṇasamau caiva diṣṭyā paśyāmi vāma ahama itya uktvā pāṇḍavò rājā yuyudhāna vṛkòdarau sasvaje puruṣavyāghrau harṣāda bāṣpaṃ mumòca ha tataḥ paramuditaḥ sarvaṃ balama āsīda viśāṃ pate pāṇḍavānāṃ jayaṃ dṛṣṭvā yuddhāya ca manò dadhe [sa] saindhave nihate rājana putrasa tava suyòdhanaḥ aśruklinna mukhò dīnò nirutsāhò daviṣaja jaye amanyatārjuna samò yòdhò bhuvi na vidyate na daròṇò na ca rādheyò nāśvatthāmā kṛpò na ca karuddhasya paramukhe sathātuṃ paryāptā iti māriṣa nirjitya hi raṇe pārthaḥ sarvāna mama mahārathāna avadhīta saindhavaṃ saṃkhye nainaṃ kaśa cida avārayata sarvathā hatama evaitata kauravāṇāṃ mahada balama na haya asya vidyate tarāta sākṣāda api puraṃdaraḥ yama upāśritya saṃgrāme kṛtaḥ śastrasamudyamaḥ sa karṇò nirjitaḥ saṃkhye hataśa caiva jayadrathaḥ paruṣāṇi sabhāmadhye paròktavāna yaḥ sama pāṇḍavāna sa karṇò nirjitaḥ saṃkhye saindhavaśa ca nipātitaḥ yasya vīryaṃ samāśritya śamaṃ yācantama acyutama tṛṇavata tama ahaṃ manye sa karṇò nirjitò yudhi evaṃ kalāntamanā rājanna upāyāda daròṇama īkṣituma āgaskṛta sarvalòkasya putrasa te bharatarṣabha tatasa tata sarvama ācakhyau kurūṇāṃ vaiśasaṃ mahata parāna vijayataśa cāpi dhārtarāṣṭrāna nimajjataḥ [dura] paśya mūrdhāvasiktānāma ācārya kadanaṃ kṛtama kṛtvā paramukhataḥ śūraṃ bhīṣmaṃ mama pitāmahama taṃ nihatya paralubdhò 'yaṃ śikhaṇḍī pūrṇamānasaḥ pāñcālaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ senāgrama abhikarṣati aparaśa cāpi durdharṣaḥ śiṣyasa te savyasācinā akṣauhiṇī sapta hatvā hatò rājā jayadrathaḥ asmada vijayakāmānāṃ suhṛdāma upakāriṇāma gantāsmi kathama ānṛṇyaṃ gatānāṃ yamasādanama ye madarthaṃ parīpsanti vasudhāṃ vasudhādhipāḥ te hitvā vasudhaiśvaryaṃ vasudhāma adhiśerate sò 'haṃ kāpuruṣaḥ kṛtvā mitrāṇāṃ kaṣayama īdṛśama nāśvamedhasahasreṇa pātuma ātmānama utsahe mama lubdhasya pāpasya tathā dharmāpacāyinaḥ vayāyacchantò jigīṣantaḥ parāptā vaivasvatakṣayama kathaṃ patitavṛttasya pṛthivī suhṛdāṃ daruhaḥ vivaraṃ nāśakada dātuṃ mama pārthiva saṃsadi sò 'haṃ rudhirasiktāṅgaṃ rājñāṃ madhye pitāmahama śayānaṃ nāśakaṃ tarātuṃ bhīṣmama āyòdhane hatama taṃ māma anārya puruṣaṃ mitra daruhama adhārmikama kiṃ sa vakṣyati durdharṣaḥ sametya paralòkavita jalasaṃdhaṃ maheṣvāsaṃ paśya sātyakinā hatama madarthama udyataṃ śūraṃ parāṇāṃsa tayaktvā mahārathama kāmbòjaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tathālambusama eva ca anyāna bahūṃśa ca suhṛdò jīvitārthò 'daya kò mama vayāyacchantò hatāḥ śūrā madarthe ye 'parāṅmukhāḥ yatamānāḥ paraṃ śaktyā vijetuma ahitāna mama teṣāṃ gatvāhama ānṛṇyama adya śaktyā paraṃtapa tarpayiṣyāmi tāna eva jalena yamunāma anu satyaṃ te paratijānāmi sarvaśastrabhṛtāṃ varama iṣṭāpūrtena ca śape vīryeṇa ca sutaira api nihatya tāna raṇe sarvāna pāñcālāna pāṇḍavaiḥ saha śāntiṃ labdhāsmi teṣāṃ vā raṇe gantā sa lòkatāma na hīdānīṃ sahāyā me parīpsantya anupaskṛtāḥ śareyò hi pāṇḍūna manyante na tathāsmāna mahābhuja savayaṃ hi mṛtyura vihitaḥ satyasaṃdhena saṃyuge bhavāna upekṣāṃ kurute suśiṣyatvāda dhanaṃjaye atò vinihatāḥ sarve ye 'samaja jaya cikīrṣavaḥ karṇama eva tu paśyāmi saṃpratya asmaja jayaiṣiṇama yò hi mitrama avijñāya yāthātathyena mandadhīḥ mitrārthe yòjayatya enaṃ tasya sò 'rathò 'vasīdati tādṛgrūpama idaṃ kāryaṃ kṛtaṃ mama suhṛda baruvaiḥ mòhāla lubdhasya pāpasya jihmācāraisa tatasa tataḥ hatò jayadrathaśa caiva saumadattiśa ca vīryavāna abhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayò 'tha vasātayaḥ sò 'hama adya gamiṣyāmi yatra te puruṣarṣabhāḥ hatā madarthaṃ saṃgrāme yudhyamānāḥ kirīṭinā na hi me jīvitenārthasa tāna ṛte puruṣarṣabhāna ācāryaḥ pāṇḍuputrāṇāma anujānātu nò bhavāna [dhṛ] sindhurāje hate tāta samare savyasācinā tathaiva bhūriśravasi kima āsīda vò manasa tadā duryòdhanena ca daròṇasa tathòktaḥ kurusaṃsadi kima uktavāna paraṃ tasmāta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] niṣṭānakò mahāna āsīta sainyānāṃ tava bhārata saindhavaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhūriśravasama eva ca mantritaṃ tava putrasya te sarvama avamenire yena mantreṇa nihatāḥ śataśaḥ kaṣatriyarṣabhāḥ daròṇasa tu tada vacaḥ śarutvā putrasya tava durmanāḥ muhūrtama iva tu dhayātvā bhṛśama ārtò 'bhayabhāṣata duryòdhana kima evaṃ māṃ vākśaraira abhikṛntasi ajayyaṃ samare nityaṃ baruvāṇaṃ savyasācinama etenaivārjunaṃ jañātuma alaṃ kaurava saṃyuge yaca chikhaṇḍya avadhīda bhīṣmaṃ pālyamānaḥ kirīṭinā avadhyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā saṃyuge deva mānuṣaiḥ tadaivājñāsiṣama ahaṃ neyama astīti bhāratī yaṃ puṃsāṃ tariṣu lòkeṣu sarvaśūrama amaṃsmahi tasmina vinihate śūre kiṃ śeṣaṃ paryupāsmahe yāna sama tāna galahate tātaḥ śakuniḥ kurusaṃsadi akṣāna na te 'kaṣā niśitā bāṇāsa te śatrutāpanāḥ ta ete ghananti nasa tāta viśikhā jaya còditāḥ yāṃsa tadā khayāpyamānāṃsa tavaṃ vidureṇa na budhyase tāsa tā vilapataśa cāpi vidurasya mahātmanaḥ dhīrasya vācò nāśrauṣīḥ kaṣemāya vadataḥ śivāḥ tada idaṃ vartate ghòrama āgataṃ vaiśasaṃ mahata tasyāvamānāda vākyasya duryòdhanakṛte tava yaca ca naḥ parekṣamāṇānāṃ kṛṣṇāma ānāyayaḥ sabhāma anarhatīṃ kule jātāṃ sarvadharmānucāriṇīma tasyādharmasya gāndhāre phalaṃ parāptama idaṃ tavayā nò ceta pāpaṃ pare lòke tavama arcchethāsa tatò 'dhikama yaca ca tāna pāṇḍavāna dayūte viṣameṇa vijitya ha parāvrājayasa tadāraṇye rauravājinavāsasaḥ putrāṇāma iva caiteṣāṃ dharmama ācaratāṃ sadā daruhyeta kò nu narò lòke mada anyò barāhmaṇa baruvaḥ pāṇḍavānāma ayaṃ kòpasa tavayā śakuninā saha āhṛtò dhṛtarāṣṭrasya saṃmate kurusaṃsadi duḥśāsanena saṃyuktaḥ karṇena parivardhitaḥ kaṣattura vākyama anādṛtya tavayābhyastaḥ punaḥ punaḥ yata tata sarve parābhūya paryavārayatārjunima sindhurājānama āśritya sa vò madhye kathaṃ hataḥ kathaṃ tavayi ca karṇe ca kṛpe śalye ca jīvati aśvatthāmni ca kauravya nidhanaṃ saindhavò 'gamata yada vasa tata sarvarājānasa tejasa tigmama upāsate sindhurājaṃ paritrātuṃ sa vò madhye kathaṃ hataḥ mayya eva hi viśeṣeṇa tathā duryòdhana tavayi āśaṃsata paritrāṇama arjunāta sa mahīpatiḥ tatasa tasmina paritrāṇama alabdhavati phalgunāta na kiṃ cida anupaśyāmi jīvitatrāṇama ātmanaḥ majjantama iva cātmānaṃ dṛṣṭadyumnasya kilbiṣe paśyāmya ahatvā pāñcālāna saha tena śikhaṇḍinā tana mā kima abhitapyantaṃ vākśaraira abhikṛntasi aśaktaḥ sindhurājasya bhūtvā tarāṇāya bhārata sauvarṇaṃ satyasaṃdhasya dhavajama akliṣṭakarmaṇaḥ apaśyana yudhi bhīṣmasya kathama āśaṃsase jayama madhye mahārathānāṃ ca yatrāhanyata saindhavaḥ hatò bhūriśravāśa caiva kiṃ śeṣaṃ tatra manyase kṛpa eva ca durdharṣò yadi jīvati pārthiva yò nāgāta sindhurājasya vartma taṃ pūjayāmya ahama yaca cāpaśyaṃ hataṃ bhīṣmaṃ paśyatasa te 'nujasya vai duḥśāsanasya kauravya kurvāṇaṃ karma duṣkarama avadhyakalpaṃ saṃgrāme devaira api sa vāsavaiḥ na te vasuṃdharāstīti tada ahaṃ cintaye nṛpa imāni pāṇḍavānāṃ ca sṛñjayānāṃ ca bhārata anīkānya ādravante māṃ sahitānya adya māriṣa nāhatvā sarvapāñcālāna kavacasya vimòkṣaṇama kartāsmi samare karma dhārtarāṣṭra hitaṃ tava rājana barūyāḥ sutaṃ me tavama aśvatthāmānama āhave na sòmakāḥ paramòktavyā jīvitaṃ parirakṣatā yaca ca pitrānuśiṣṭò 'si tada vacaḥ paripālaya ānṛśaṃsye dame satye ārjave ca sathirò bhava dharmārthakāmakuśalò dharmārthāva apya apīḍayana dharmapradhānaḥ kāryāṇi kuryāśa ceti punaḥ punaḥ cakṣura manòbhyāṃ saṃtòṣyā viprāḥ sevyāśa ca śaktitaḥ na caiṣāṃ vipriyaṃ kāryaṃ te hi vahni śikhòpamāḥ eṣa tava ahama anīkāni paraviśāmya arisūdana raṇāya mahate rājaṃsa tavayā vākśalya pīḍitaḥ tavaṃ ca duryòdhana balaṃ yadi śaknòṣi dhāraya rātrāva api hi yòtsyante saṃrabdhāḥ kurusṛñjayāḥ evama uktvā tataḥ parāyāda daròṇaḥ pāṇḍava sṛñjayāna muṣṇana kaṣatriya tejāṃsi nakṣatrāṇāma ivāṃśumāna [sa] tatò duryòdhanò rājā daròṇenaivaṃ paracòditaḥ amarṣavaśama āpannò yuddhāyaiva manò dadhe abravīca ca tadā karṇaṃ putrò duryòdhanasa tava paśya kṛṣṇa sahāyena pāṇḍavena kirīṭinā ācārya vihitaṃ vayūhaṃ bhinnaṃ devaiḥ sudurbhidama tava vayāyacchamānasya daròṇasya ca mahātmanaḥ miṣatāṃ yòdhamukhyānāṃ saindhavò vinipātitaḥ paśya rādheya rājānaḥ pṛthivyaṃ paravarā yudhi pārthenaikena nihatāḥ siṃhenevetarā mṛgāḥ mama vayāyacchamānasya samare śatrusūdana alpāvaśeṣaṃ sanyaṃ me kṛtaṃ śakrātmajena ha kathaṃ haya anicchamānasya daròṇasya yudhi phalgunaḥ bhindyāta sudurbhidaṃ vayūhaṃ yatamānò 'pi saṃyuge pariyò hi phalgunò nityama ācāryasya mahātmanaḥ tatò 'saya dattavāna davāraṃ na yuddhenāri mardana abhayaṃ saidhavasyājau dattvā daròṇaḥ paraṃtapaḥ parādāta kirīṭine davāraṃ paśya nirguṇatāṃ mama yada yada āsyama anujñāṃ vai pūrvama eva gṛhāna parati sindhurājasya samare nābhabhiṣyaja janakṣayaḥ jayadrathò jīvitārthī gacchamānò gṛhāna parati mahānāryeṇa saṃruddhò daròṇāta parāpyābhayaṃ raṇe adya me bharātaraḥ kaṣīṇāśa citrasenādayò yudhi bhīmasenaṃ samāsādya paśyatāṃ nò durātmanāma [karṇa] ācāryaṃ mā vigarhasva śaktyā yudhyatya asau davijaḥ ajayyāna pāṇḍavāna manye daròṇenāstravidā mṛdhe tathā haya enama atikramya paraviṣṭaḥ śavetavāhanaḥ daivadṛṣṭò 'nayathā bhāvò na manye vidyate kava cita tatò nò yudhyamānānāṃ paraṃ śaktyā suyòdhana saindhavò nihatò rājana daivama atra paraṃ samṛtama paraṃ yatnaṃ kurvatāṃ ca tavayā sārdhaṃ raṇājire hatvāsmākaṃ pauruṣaṃ hi daivaṃ paścāta karòti naḥ satataṃ ceṣṭamānānāṃ nikṛtyā vikrameṇa ca daivòpasṛṣṭaḥ puruṣò yata karma kurute kava cita kṛtaṃ kṛtaṃ sama tata tasya daivena vinihanyate yata kartavyaṃ manuṣyeṇa vayavasāyavatā satā tata kāryama aviśaṅkena siddira daive paratiṣṭhitā nikṛtyā nikṛtāḥ pārthā viṣayògaiśa ca bhārata dagdhā jatu gṛhe cāpi dayūtena ca parājitāḥ rājanītiṃ vayapāśritya parahitāśa caiva kānanama yatnena ca kṛtaṃ yata te daivena vinipātitama yudhyasva yatnama āsthāya mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama yatatasa tava teṣāṃ ca daivaṃ mārgeṇa yāsyati na teṣāṃ matipūrvaṃ hi sukṛtaṃ dṛśyate kava cita duṣkṛtaṃ tava vā vīra buddhyā hīnaṃ kurūdvaha daivaṃ paramāṇaṃ sarvasya sukṛtasyetarasya vā ananyakarma daivaṃ hi jāgarti savapatāma api bahūni tava sainyāni yòdhāśa ca bahavasa tathā na tahā pāṇḍuputrāṇāma evaṃ yuddhama avartata taira alpaira bahavò yūyaṃ kaṣayaṃ nītāḥ parahāriṇaḥ śaṅke daivasya tata karma pauruṣaṃ yena nāśitama [sa] evaṃ saṃbhāṣamāṇānāṃ bahu tata taja janādhipa pāṇḍavānāma anīkāni samadṛśyanta saṃyuge tataḥ paravavṛte yuddhaṃ vayatiṣakta rathadvipama tāvakānāṃ paraiḥ sārdhaṃ rājana durmantrite tava [sa] tada udīrṇagajāśvaughaṃ balaṃ tava janādhipa pāṇḍusenāma abhidrutya yòdhayāma āsa sarvataḥ pāñcālāḥ kuravaśa caiva yòdhayantaḥ parasparama yama rāṣṭrāya mahate paralòkāya dīkṣitāḥ śūrāḥ śūraiḥ samāgamya śaratòmara śaktibhiḥ vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ ninyuśa caiva yamakṣayama rathināṃ rathibhiḥ sārdhaṃ rudhirasrāvi dāruṇama parāvartata mahada yuddhaṃ nighnatāma itaretarama vāraṇāśa ca mahārāja samāsādya parasparama viṣāṇaira dārayāma āsuḥ saṃkruddhāśa ca mahòtkaṭāḥ hayāròhāna harāròhāḥ parāsaśaktiparaśvadhaiḥ bibhidusa tumule yuddhe parārthayantò mayada yaśaḥ pattayaśa ca mahābāhò śataśaḥ śastrapāṇayaḥ anyònyama ārdayana rājana nityayattāḥ parākrame gòtrāṇāṃ nāmadheyānāṃ kulānāṃ caiva māriṣa śaravaṇāda dhi vijānīmaḥ pāñcālāna kurubhiḥ saha anyònyaṃ samare yòdhāḥ śaraśaktiparaśvadhaiḥ pareṣayana paralòkāya vicarantò haya abhītavata śaraira daśa diśò rājaṃsa teṣāṃ muktaiḥ sahasraśaḥ na bharājanta yathāpūrvaṃ bhāskare 'sataṃ gate 'pi ca tathā parayudhyamāneṣu pāṇaveyeṣu nirbhayaḥ duryòdhanò mahārāja vayavagāhata tada balama saindhavasya vadhenaiva bhṛśaṃ duḥkhasamanvitaḥ martavyama iti saṃcintya parāviśata tu daviṣada balama nādayana rathaghòṣeṇa kampayanna iva medinīma abhyavartata putrasa te pāṇḍavānāma anīkinīma sa saṃnipātasa tumulasa tasya teṣāṃ ca bhārata abhavata sarvasainyānāma abhāva karaṇò mahāna maṃdhyaṃ dinagataṃ sūryaṃ paratapantaṃ gabhastibhiḥ tathā tava sutaṃ madhye paratapantaṃ śaròrmibhiḥ na śekura bhārataṃ yuddhe pāṇḍavāḥ samavekṣituma palāyane kṛtòtsāhā nirtusāhā daviṣaja jaye paryadhāvanta pāñcālā vadhyamānā mahātmanā rukmapuṅkhaiḥ parasannāgraisa tava putreṇa dhanvinā ardyamānāḥ śaraisa tūrṇaṃ nayapatana pāṇḍusainikāḥ na tādṛśaṃ raṇe karmakṛtavantasa tu tāvakāḥ yādṛśaṃ kṛtavāna rājā putrasa tava viśāṃ pate putreṇa tava sā senā pāṇḍavī mathitā raṇe nalinī daviradeneva samantāta phullapaṅkajā kaṣīṇatòyānilārkābhyāṃ hatatviḍa iva padminī babhūva pāṇḍavī senā tava putrasya tejasā pāṇḍusenāṃ hatāṃ dṛṣṭvā tava putreṇa bhārata bhīmasenapurògāsa tu pāñcālāḥ samupādravana sa bhīmasenaṃ daśabhira madrī putrau taribhisa taribhiḥ virāṭadrupadau ṣaḍbhiḥ śatena ca śikhaṇḍinama dhṛṣṭadyumnaṃ ca saptatyā dharmaputraṃ ca saptabhiḥ kekayāṃśa caiva cedīṃśa ca bahubhira niśitaiḥ śaraiḥ sātvataṃ pañcabhira viddhvā daraupadeyāṃsa taribhisa taribhiḥ ghaṭòtkacaṃ ca samare viddhvā siṃha ivānadata śataśaśa cāparāna yòdhāna sa davipāśvarathāna raṇe śaraira avacakartògraiḥ karuddhò 'nataka iva parajāḥ tasya tāna nighnataḥ śatrūna rukmapṛṣṭhaṃ mahada dhanuḥ bhallābhyāṃ pāṇḍavò jayeṣṭhasa taridhā ciccheda māriṣa vivyādha cainaṃ daśabhiḥ samyaga astaiḥ śitaiḥ śaraiḥ marmāṇi bhittvā te sarve saṃbhagnāḥ kaṣitima āviśata tataḥ paramuditā yòdhāḥ parivavrura yudhiṣṭhirama vṛtra hatyai yathā devāḥ parivavruḥ puraṃdarama tatò yudhiṣṭhirò rājā tava putrasya māriṣa śaraṃ paramadurvāraṃ pareṣayāma āsa saṃyuge sa tena bhṛśasaṃviddhò niṣasāda rathòttame tataḥ pāñcāla sainyānāṃ bhṛśama āsīda ravò mahāna hatò rājeti rājendra muditānāṃ samantataḥ bāṇaśabdaravaśa cògraḥ śuśruve tatra māriṣa atha daròṇò darutaṃ tatra paratyadṛśyata saṃyuge hṛṣṭò duryòdhanaśa cāpi dṛḍhama ādāya kārmukama tiṣṭha tiṣṭheti rājānaṃ baruvana pāṇḍavama abhyayāta paratyudyayusa taṃ tavaritāḥ pāñcālā rājagṛddhinaḥ tāna daròṇaḥ paratijagrāha parīpsana kurusattamama caṇḍavātòddhatāna meghāna nighnana raśmimucò yathā tatò rājana mahāna āsīta saṃgrāmò bhūrivardhanaḥ tāvakānāṃ pareṣāṃ ca sametānāṃ yuyutsayā [dhṛ] yata tadā parāviśata pāṇḍūna ācāryaḥ kupitò vaśī utkvā duryòdhanaṃ samyaṅa mama śāstrātigaṃ sutama paraviśya vicarantaṃ ca raṇe śūrama avasthitama kathaṃ daròṇaṃ maheṣvāsaṃ pāṇḍavāḥ paryavārayana ke 'rakṣana dakṣiṇaṃ cakrama ācāryasya mahātmanaḥ ke còttarama arakṣanta nighnataḥ śātravāna raṇe nṛtyana sa rathamārgeṣu sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ dhūmaketura iva karuddhaḥ kathaṃ mṛtyuma upeyivāna [sa] sāyāhne saindhavaṃ hatvā rājñā pārthaḥ sametya ca sātyakiśa ca maheṣvāsò daròṇama evābhyadhāvatāma tathā yudhiṣṭhirasa tūrṇaṃ bhīmasenaśa ca pāṇḍavaḥ pṛthaka camūbhyāṃ saṃsaktau daròṇama evābhyadhāvatāma tathaiva nakulò dhīmāna sahadevaśa ca durjayaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ śatānīkò virāṭaśa ca sa kekayaḥ matsyāḥ śālveya senāśa ca daròṇama eva yayura yudhi darupadaśa ca tathā rājā pāñcālaira abhirakṣitaḥ dhṛṣṭadyumna pitā rājana daròṇama evābhyavartata daraupadeyā maheṣvāsā rākṣasaśa ca ghaṭòtkacaḥ sa senāsa te 'bhayavartanta daròṇama eva mahādyutima parabhadrakaśa ca pāñcālāḥ ṣaṭa sahasrāḥ parahāriṇaḥ daròṇama evābhyavartanta puraskṛtya śikhaṇḍinama tathetare naravyāghrāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ sahitāḥ saṃnyavartanta daròṇama eva davijarṣabhama teṣu śūreṣu yuddhāya gateṣu bharatarṣabha babhūva rajanī ghòrā bhīrūṇāṃ bhayavardhinī yòdhānāma aśivā raudrā rājanna antakagāminī kuñjarāśvamanuṣyāṇāṃ parāṇānta karaṇī tadā tasyāṃ rajanyāṃ ghòrāyāṃ nadantyaḥ sarvataḥ śivāḥ nayavedayana bhayaṃ ghòraṃ sa javālakavalaira mukhaiḥ ulūkāśa cāpya adṛśyanta śaṃsantò vipulaṃ bhayama viśeṣataḥ kauravāṇāṃ dhavajinyāma atidāruṇama tataḥ sainyeṣu rājendra śabdaḥ samabhavana mahāna bherīśabdena mahatā mṛdaṅgānāṃ savanena ca gajānāṃ garjitaiśa cāpi turaṅgāṇāṃ ca heṣitaiḥ khuraśabdanipātaiśa ca tumulaḥ sarvatò 'bhavata tataḥ samabhavada yuddhaṃ saṃdhyāyāma atidāruṇama daròṇasya ca mahārāja sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ tamasā cāvṛte lòke na parājñāyata kiṃ cana sainyena rajasā caiva samantāda utthitena ha narasyāśvasya nāgasya samasajjata śòṇitama nāpaśyāma rajò bhaumaṃ kaśmalenābhisaṃvṛtāḥ rātrau vaṃśavanasyeva dahyamānasya parvate ghòraśa cāṭacaṭā śabdaḥ śastrāṇāṃ patatāma abhūta naiva save na pare rājana parājñāyanta tamòvṛte unmattama iva tata sarvaṃ babhūva rajanī mukhe bhaumaṃ rajò 'tha rājendra śòṇitena paraśāmitama śātakaumbhaiśa ca kavacaira bhūṣaṇaiśa ca tamò 'bhayagāta tataḥ sā bhāratī senā maṇihemavibhūṣitā dayura ivāsīta sa nakṣatrā rajanyāṃ bharatarṣabha gòmāyubaḍa saṃghuṣṭā śaktidhvajasamākulā dāruṇābhirutā ghòrā kaṣveḍitòtkruṣṭa nāditā tatò 'bhavana mahāśabdasa tumulò lòmaharṣaṇaḥ samāvṛṇvana diśaḥ sarvā mahendrāśaninisvanaḥ sā niśīthe mahārāja senādṛśyata bhāratī aṅgadaiḥ kuṇḍalaira niṣkaiḥ śastaiśa caivāvabhāsitā tatra nāgā rathāśa caiva jāmbūnadavibhūṣitāḥ niśāyāṃ paratyadṛśyanta meghā iva sa vidyutaḥ ṛṣṭiśaktigadā bāṇamusala parāsapaṭṭiśāḥ saṃpatantò vayadṛśyanta bharājamānā ivāgnayaḥ duryòdhana puròvātāṃ rathanāgabalāhakāma vāditraghòṣastanitāṃ cāpavidyuda dhavajaira vṛtāma daròṇa pāṇḍava parjanyāṃ khaḍgaśakti gadāśanima śaradhārāstra pavanāṃ bhṛśaṃ śītòṣṇasaṃkulāma ghòrāṃ vismāpanīma ugrāṃ jīvitaca chidama aplavāma tāṃ parāviśanna atibhayāṃ senāṃ yuddhacikīrṣavaḥ tasmina rātrimukhe ghòre mahāśabdaninādite bhīrūṇāṃ tarāsajanane śūrāṇāṃ harṣavardhane rātriyuddhe tadā ghòre vartamāne sudāruṇe daròṇama abhyadravana karuddhāḥ sahitāḥ pāṇḍusṛñjayāḥ ye ye paramukhatò rājana nayavartanta mahātmanaḥ tāna sarvāna vimukhāṃśa cakre kāṃśa cina ninye yamakṣayama [dhṛ] tasmina paraviṣṭe durdharṣe sṛñjayāna amitaujasi amṛṣyamāṇe saṃrabdhe kā vò 'bhūda vai matisa tadā duryòdhanaṃ tathā putrama uktvā śāstrātigaṃ mama yata parāviśada ameyātmā kiṃ pārthaḥ paratyapadyata nihate saindhave vīre bhūriśravasi caiva hi yada abhyagāna mahātejāḥ pāñcālāna aparājitha kima amanyata durdharṣaḥ paraviṣṭe śatrutāpane duryòdhanaśa ca kiṃ kṛtyaṃ parāptakālama amanyata ke ca taṃ varadaṃ vīrama anvayura davijasattamama ke cāsya pṛṣṭhatò 'gacchana vīrāḥ śūrasya yudhyataḥ ke purastāda ayudhyanta nighnataḥ śātravāna raṇe manye 'haṃ pāḍavāna sarvāna bhāradvāja śarārditāna śiśire kampamānā vai kṛśā gāva ivābhibhò paraviśya sa maheṣvāsaḥ pāñcālāna arimardanaḥ kathaṃ nu puruṣavyāghraḥ pañcatvama upajagmivāna sarveṣu sainyeṣu ca saṃgateṣu; rātrau sameteṣu mahāratheṣu saṃlòḍyamāneṣu pṛthagvidheṣu; ke vasa tadānīṃ matimanta āsana hatāṃśa caiva viṣaktāṃśa ca parābhūtāṃśa ca śaṃsati rathinò virathāṃśa caiva kṛtāna yuddheṣu māmakāna kathama eṣāṃ tadā tatra pārthānāma apalāyināma parakāśama abhavada rātrau kathaṃ kuruṣu saṃjaya [sa] rātriyuddhe tadā rājana vartamāne sudāruṇe daròṇama abhyadravana rātrau pāṇḍavāḥ saha sainikāḥ tatò daròṇaḥ kekayāṃśa ca dhṛṣṭadyumnasya cātmajāna pareṣayana mṛtyulòkāya sarvāna iṣubhira āśugaiḥ tasya paramukhatò rājana ye 'vartanta mahārathāḥ tāna sarvāna pareṣayāma āsa paralòkāya bhārata paramathnantaṃ tadā vīraṃ bhāradvājaṃ mahārathama abhyavartata saṃkruddhaḥ śibī rājana paratāpavāna tama āpatantaṃ saṃprekṣya pāṇḍavānāṃ mahārathama vivyādha daśabhira daròṇaḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ taṃ śibiḥ parativivyādha tariṃśatā niśitaiḥ śaraiḥ sārathiṃ cāsya bhallena samayamānò nayapātayata tasya daròṇò hayāna hatvā sārathiṃ ca mahātmanaḥ athāsya sa śirasa tarāṇaṃ śiraḥ kāyāda apāharata kaliṅgānāṃ ca sainyena kaliṅgasya sutò raṇe pūrvaṃ pitṛvadhāta karuddhò bhīmasenama upādravata sa bhīmaṃ pañcabhira viddhvā punara vivyādha saptabhiḥ viśòkaṃ taribhira ājaghne dhavajama ekena patriṇā kaliṅgānāṃ tu taṃ śūraṃ karuddhaṃ karuddhò vṛkòdaraḥ rathāda rathama abhidrutya muṣṭinābhijaghāna ha tasya muṣṭihatasyājau pāṇḍavena balīyasā sarvāṇya asthīni sahasā parāpatana vai pṛthaka pṛthaka taṃ karṇò bharātaraśa cāsya nāmṛṣyanta mahārathāḥ te bhīmasenaṃ nārācaira jaghnura āśīviṣòpamaiḥ tatra śatrurathaṃ tayaktvā bhīmò dharuvarathaṃ gataḥ dharuvaṃ cāsyantama aniśaṃ muṣṭinā samapòthayata sa tathā pāṇḍuputreṇa balinā nihatò 'patata taṃ nihatya mahārāja bhīmasenò mahābalaḥ jaya rāta rathaṃ parāpya muhuḥ siṃha ivānadata jaya rātama athākṣipya nadana savyena pāṇinā talena nāśayāma āsa karṇasyaivāgrataḥ sathitama karṇasa tu pāṇḍave śaktiṃ kāñcanīṃ samavāsṛjata tatasa tāma eva jaghrāha parahasana pāṇḍunandanaḥ karṇāyaiva ca durdharṣaśa cikṣepājau vṛkòdaraḥ tāma antarikṣe ciccheda śakunisa tailapāyinā tatasa tava sutā rājana bhīmasya rathama āvrajana mahatā śaravarṣeṇa chādayantò vṛkòdarama durmadasya tatò bhīmaḥ parahasanna iva saṃyuge sārathiṃ ca hayāṃśa caiva śaraira ninye yamakṣayama durmadasa tu tatò yānaṃ duṣkarṇasyāvapupluve tāva ekarathama ārūḍhau bharātarau paratāpanau saṃgrāmaśirasò madhye bhīmaṃ davāva abhyadhāvatāma yathāmbupatimitrau hi tārakaṃ daitya sattamama tatasa tu durmadaśa caiva duṣkarṇaśa ca tavātmajau rathama ekaṃ samāruhya bhīmaṃ bāṇaira avidhyatāma tataḥ karṇasya miṣatò darauṇera duryòdhanasya ca kṛpasya sòmadattasya bāhlīkasya ca pāṇḍavaḥ durmadasya ca vīrasya duṣkarṇasya ca taṃ rathama pādaprahāreṇa dharāṃ parāveśayada ariṃdamaḥ tataḥ sutau te balinau śūrau duṣkarṇa durmadau muṣṭināhatya saṃkruddhò mamarda caraṇena ca tatò hāhākṛte sainye dṛṣṭvā bhīmaṃ nṛpābruvana rudrò 'yaṃ bhīmarūpeṇa dhārtarāṣṭreṣu gṛdhyati evama uktvāpalāyanta sarve bhārata pārthivāḥ visaṃjñāva āhayāna vāhāna na ca davau saha dhāvataḥ tatò bale bhṛśalulite niśāmukhe; supūjitò nṛpa vṛṣabhaira vṛkòdaraḥ mahābalaḥ kamalavibuddhalòcanò; yudhiṣṭhiraṃ nṛpatima apūjayada balī tatò yamau darupada virāṭa kekayā; yudhiṣṭhiraśa cāpi parāṃ mudaṃ yayuḥ vṛkòdaraṃ bhṛśama abhipūjayaṃśa ca te; yathāndhake paratinihate haraṃ surāḥ tataḥ sutāsa tava varuṇātmajòpamā; ruṣānvitāḥ saha guruṇā mahatmanā vṛkòdaraṃ sa rathapadātikuñjarā; yuyutsavò bhṛśama abhiparyavārayana tatò 'bhavata timiraghanaira ivāvṛtaṃ; mahābhaye bhayadama atīva dāruṇama niśāmukhe baḍa vṛkagṛdhramòdanaṃ; mahātmanāṃ nṛpa varayuddhama adbhutama [sa] parāyòpaviṣṭe tu hate putre sātyakinā tataḥ sòmadattò bhṛśaṃ karuddhaḥ sātyaktiṃ vākyama abravīta kaṣatradharmaḥ purā dṛṣṭò yasa tu devaira mahātmabhiḥ taṃ tavaṃ sātvata saṃtyajya dasyu dharme kathaṃ rataḥ parāṅmukhāya dīnāya nayastaśastrāya yācate kaṣatradharmarataḥ parājñaḥ kathaṃ nu parahareda raṇe davāva eva kila vṛṣṇīnāṃ tatra khayātau mahārathau paradyumnaśa ca mahābāhusa tavaṃ caiva yudhi sātvata kathaṃ parāyòpaviṣṭāya pārthena chinnabāhave nṛśaṃsaṃ patanīyaṃ ca tādṛśaṃ kṛtavāna asi śape sātvata putrābhyāma iṣṭena sukṛtena ca anatītāma imāṃ rātriṃ yadi tavāṃ vīra māninama arakṣyamāṇaṃ pārthena jiṣṇunā sa sutānujama na hanyāṃ niraye ghòre pateyaṃ vṛṣṇipāṃsana evama uktvā susaṃkruddhaḥ sòmadattò mahābalaḥ dadhmau śaṅkhaṃ ca tāreṇa siṃhanādaṃ nanāda ca tataḥ kamalapatrākṣaḥ siṃhadaṃṣṭrò mahābalaḥ sātvatò bhṛśasaṃkruddhaḥ sòmadattama athābravīta hatò bhūriśravā vīrasa tava putrò mahārathaḥ śaraśa caiva tathā rājana bharātṛvyasanakarśitaḥ tavāṃ cāpya adya vadhiṣyāmi saputrapaśubāndhavama tiṣṭhedānīṃ raṇe yattaḥ kauravò 'si viśeṣataḥ yasmindānaṃ damaḥ śaucama ahiṃsā harīra dhṛtiḥ kaṣamā anapāyīni sarvāṇi nityaṃ rājñi yudhiṣṭhire mṛdaṅgaketòsa tasya tavaṃ tejasā nihataḥ purā sa karṇa saubalaḥ saṃkhye vināśaṃ samupeṣyasi śape 'haṃ kṛṣṇa caraṇaira iṣṭāpūrtena caiva ha yadi tavāṃ sasutaṃ pāpaṃ na hanyāṃ yudhi ròṣitaḥ apayāsyasi ceta tayaktvā tatò muktò bhaviṣyasi evama ābhāṣya cānyònyaṃ karòdhasaṃraktalòcanau paravṛttau śarasaṃpātaṃ kartuṃ puruṣasattamau tatò gajasahasreṇa rathānāma ayutena ca duryòdhanaḥ sòmadattaṃ parivārya vayavasthitaḥ śakuniśa ca susaṃkruddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ putrapautraiḥ parivṛtò bharātṛbhiśa cendra vikramaiḥ sayālasa tava mahābāhura vajrasaṃhananò yuvā sāgraṃ śatasahasraṃ tu hayānāṃ tasya dhīmataḥ sòmadattaṃ maheṣvāsaṃ samantāta paryarakṣata rakṣyamāṇaśa ca balibhiśa chādayāma āsa sātyakima taṃ chādyamānaṃ viśikhaira dṛṣṭvā saṃnataparvabhiḥ dhṛṣṭadyumnò 'bhayayāta karuddhaḥ paragṛhya mahatīṃ camūma caṇḍavātābhisṛṣṭānāma udadhīnāma iva savanaḥ āsīda rājana balaughānāma anyònyama abhinighnatāma vivyādha sòmadattasa tu sātvataṃ navabhiḥ śaraiḥ sātyakira daśabhiśa cainama avadhīta kurupuṃgavama sò 'tividdhò balavatā samare dṛḍhadhanvinā rathòpasthaṃ samāsādya mumòha gatacetanaḥ taṃ vimūḍhaṃ samālakṣya sārathisa tavarayānvitaḥ apòvāha raṇāda vīraṃ sòmadattaṃ mahārathama taṃ visaṃjñaṃ samālòkya yuyudhāna śarārditama darauṇira abhyadravata karuddhaḥ sātvataṃ raṇamūrdhani tama āpatantaṃ saṃprekṣya śaineyasya rathaṃ parati bhaimaseniḥ susaṃkruddhaḥ paratyamitrama avārayata kārṣṇāyasamayaṃ ghòrama ṛkṣacarmāvṛtaṃ mahata yuktaṃ gajanibhaira vāhaira na hayaira nāpi vā gajaiḥ vikṣiptama aṣṭacakreṇa vivṛtākṣeṇa kūjatā dhavajenòcchritatuṇḍena gṛdhrarājena rājatā lòhitārdra patākaṃ tama antra mālā vibhūṣitama aṣṭacakrasamāyuktama āsthāya vipulaṃ rathama śūlamudgara dhāriṇyā śailapādapa hastayā rakṣasāṃ ghòrarūpāṇāma akṣaihiṇyā samāvṛtaḥ tama udyatamahācāpaṃ niśāmya vayathitā nṛpāḥ yugāntakālasamaye daṇḍahastama ivāntakama bhayārditā pacukṣòbha putrasya tava vāhinī vāyunā kaṣòbhitāvartā gaṅgevòrdhva taraṅgiṇī gaṭòtkaca parayuktena siṃhanādena bhīṣitāḥ parasusruvura gajā mūtraṃ vivyathuśa ca narā bhṛśama tatò 'śamavṛṣṭira atyarthama āsīta tatra samantataḥ saṃdhyākālādhika balaiḥ paramuktā rākṣasaiḥ kaṣitau āyasāni ca cakrāṇi bhuśuṇḍyaḥ parāsatòmarāḥ patantya aviralāḥ śūlāḥ śataghnyaḥ paṭṭiśāsa tathā tada ugrama atiraudraṃ ca dṛṣṭvā yuddhaṃ narādhipāḥ tanayāsa tava karṇaśa ca vayathitāḥ parādravana diśaḥ tatraikò 'satrabalaślāghī darauṇira mānī na vivyathe vayadhamaca ca śaraira māyāṃ ghaṭòtkaca vinirmitāma nihatāyāṃ tu māyāyāma amarṣī sa ghaṭòtkacaḥ visasarja śarāna ghòrāṃsa te 'śavatthāmānama āviśana bhujagā iva vegena valmīkaṃ karòdhamūrchitāḥ te śarā rudhirābhyaktā bhittvā śāradvatī sutama viviśura dharaṇīṃ śīghrā rukmapuṅkhāḥ śilāśitāḥ aśvatthāmā tu saṃkruddhò laghuhastaḥ paratāpavāna ghaṭòtkacama abhikruddhaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ghaṭòtkacò 'tividdhasa tu daròṇaputreṇa marmasu cakraṃ śatasahasrārama agṛhṇāda vayathitò bhṛśama kaṣurāntaṃ bālasūryābhaṃ maṇivajra vibhūṣitama aśvatthāmnasa tu cikṣepa bhaimasenira jighāṃsayā vegena mahatā gacchada vikṣiptaṃ darauṇinā śaraiḥ abhāgyasyeva saṃkalpasa tana mòghaṃ nayapatada bhuvi ghaṭòtkacasa tatasa tūrṇaṃ dṛṣṭvā cakraṃ nipātitama darauṇiṃ parācchādayada bāṇaiḥ savarbhānura iva bhāskarama ghaṭòtkaca sutaḥ śarīmāna bhinnāña janacayòpamaḥ ruròdha darauṇima āyāntaṃ parabhañjanama ivādrirāṭa pautreṇa bhīmasenasya śaraiḥ sò 'ñajana parvaṇā babhau meghena dhārābhira ghirira merura ivārditaḥ aśvatthāmā tava asaṃbhrāntò rudròpendrendra vikramaḥ dhavajama ekena bāṇena cicchedāñjanaparvaṇaḥ davābhyāṃ tu rathayantāraṃ taribhiśa cāsya tariveṇukama dhanura ekena ciccheda caturbhiśa caturò hayāna virathasyòdyataṃ hastāda dhemabindubhira ācitama viśikhena sutīkṣṇena khaḍgama asya davidhākaròta gadā hemāṅgadā rājaṃsa tūrṇaṃ haiḍimba sūnunā bharāmyòtkṣiptā śaraiḥ sāpi darauṇinābhyāhatāpatata tatò 'natarikṣama utpatya kālamegha ivònnadana vavarṣāñjana parvā sa darumavarṣaṃ nabhastalāta tatò māyādharaṃ darauṇira ghaṭòtkaca sutaṃ divi mārgaṇaira abhivivyādha dhanaṃ sūrya ivāṃśubhiḥ sò 'vatīrya punasa tasthau rathe hemapariṣkṛte mahīdhara ivātyuccaḥ śarīmāna añjana parvataḥ tama ayasmaya varmāṇaṃ darauṇira bhīmātmajātmajama jaghānāñjana parvāṇaṃ maheśvara ivāndhakama atha dṛṣṭvā hataṃ putrama aśvatthāmnā mahābalama darauṇeḥ sakāśama abhyetya ròṣāta pacalitāṅgadaḥ parāha vākyama asaṃbhrāntò vīraṃ śāradvatī sutama dahantaṃ pāṇḍavānīkaṃ vanama agnima ivòddhatama tiṣṭha tiṣṭha na me jīvana daròṇaputra gamiṣyasi tavāma adya nihaniṣyāmi karauñcama agnisutò yathā [aṣva] gaccha vatsa sahānyaisa tavaṃ yudhyasvāmara vikrama na hi putreṇa haiḍimbe pitā nayāyyaṃ parabādhituma kāmaṃ khalu na me ròṣò haiḍimbe vidyate tavayi kiṃ tu ròṣānvitò jantura hanyāda ātmānama apya uta [sa] śarutvaitata karudha tāmrākṣaḥ putraśòkasamanvitaḥ aśvatthāmānama āyastò bhaimasenira abhāṣata kima ahaṃ kātarò darauṇe pṛthagjana ivāhave bhīmāta khalva ahama utpannaḥ kurūṇāṃ vipule kule pāṇḍavānāma ahaṃ putraḥ samareṣva anivartināma rakṣasāma adhirājò 'haṃ daśagrīva samò bale tiṣṭha tiṣṭha na me jīvana daròṇaputra gamiṣyasi yuddhaśraddhāma ahaṃ te 'daya vineṣyāmi raṇājire itya uktvā ròṣatāmrākṣò rākṣasaḥ sumahābalaḥ darauṇima abhyadravata karuddhò gajendrama iva kesarī rathākṣamātraira iṣubhira abhyavarṣada ghaṭòtkacaḥ rathināma ṛṣabhaṃ darauṇiṃ dhārābhira iva tòyadaḥ śaravṛṣṭiṃ śaraira darauṇira aprāptāṃ tāṃ vayaśātayata tatò 'natarikṣe bāṇānāṃ saṃgrāmò 'naya ivābhavata athāstra saṃgharṣakṛtaira visphuliṅgaiḥ samābabhau vibhāvarī mukhe vayòma khadyòtaira iva citritama niśāmya nihataṃ māyāṃ darauṇinā raṇamāninā ghaṭòtkacasa tatò māyāṃ sasarjāntarhitaḥ punaḥ sò 'bhavada girira itya uccaḥ śikharaisa tarusaṃkaṭaiḥ śūlaprāsāsi musalajalaprasravaṇò mahāna tama añjana cayaprakhyaṃ darauṇira dṛṣṭvā mahīdharama parapatadbhiśa ca bahubhiḥ śastrasaṃghaira na cukṣubhe tataḥ samayanna iva darauṇira vajrama astrama udīrayata sa tenāstreṇa śailendraḥ kaṣiptaḥ kaṣiprama anaśyata tataḥ sa tòyadò bhūtvā nīlaḥ sendrāyudhò divi aśmavṛṣṭibhira atyugrò darauṇima ācchādayada raṇe atha saṃdhāya vāyavyama astrama astravidāṃ varaḥ vayadhamada daròṇa tanayò nīlameghaṃ samutthitama sa mārgaṇagaṇaira darauṇira diśaḥ paracchādya sarvataḥ śataṃ rathasahasrāṇāṃ jaghāna davipadāṃ varaḥ sa dṛṣṭvā punara āyāntaṃ rathenāyata kārmukama ghaṭòtkacama asaṃbhrāntaṃ rākṣasaira bahubhira vṛtama siṃhaśārdūlasadṛśaira mattadviradavikramaiḥ gajasthaiśa ca rathasthaiśa ca vājipṛṣṭha gataira api vivṛtāsya śirògrīvaira haiḍimbānucaraiḥ saha paulastyaira yātudhānaiśa ca tāmasaiśa cògravikramaiḥ nānāśastradharaira vīraira nānā kavacabhūṣaṇaiḥ mahābalaira bhīmaravaiḥ saṃrambhòdvṛtta lòcanaiḥ upasthitaisa tatò yuddhe rākṣasaira yuddhadurmadaiḥ viṣaṇṇama abhisaṃprekṣya putraṃ te darauṇira abravīta tiṣṭha duryòdhanādya tavaṃ na kāryaḥ saṃbhramasa tavayā sahaibhira bharātṛbhira vīraiḥ pārthivaiśa cendra vikramaiḥ nihaniṣyāmya amitrāṃsa te na tavāsti parājayaḥ satyaṃ te paratijānāmi paryāśvāsaya vāhinīma [dura] na tava etada adbhutaṃ manye yata te mahada idaṃ manaḥ asmāsu ca parā bhaktisa tava gautaminandana [sa] aśvatthāmānama uktvaivaṃ tataḥ saubalama abravīta vṛtaḥ śatasahasreṇa rathānāṃ raṇaśòbhināma ṣaṣṭyā gajasahasraiśa ca parayāhi tavaṃ dhanaṃjayama karṇaśa ca vṛṣasenaśa ca kṛpò nīlasa tathaiva ca udīcyāḥ kṛtavarmā ca purumitraḥ śarutārpaṇaḥ duḥśāsanò nikumbhaśa ca kuṇḍa bhedī uru karamaḥ puraṃjayò dṛḍharathaḥ patākī hemapaṅkajaḥ śalyāruṇīndra senāśa ca saṃjayò vijayò jayaḥ kamalākṣaḥ puruḥ karāthī jaya varmā sudarśanaḥ ete tavāma anuyāsyanti pattīnāma ayutāni ṣaṭa jahi bhīmaṃ yamau còbhau dharmarājaṃ ca mātula asurāna iva devendrò jayāśā me tavayi sathitā dāritāna darauṇinā bāṇaira bhṛśaṃ vikṣata vigrahāna ajhi mātulakaunteyāna asurāna iva pāvakiḥ evama uktò yayau śīghraṃ putreṇa tava saubalaḥ piprīṣusa te sutāna rājana didhakṣuśa caiva pāṇḍavāna atha paravavṛte yuddhaṃ darauṇirākṣasayòra mṛdhe vibhāvaryāṃ sutumulaṃ śakra parahrādayòra iva tatò ghaṭòtkacò bāṇaira daśabhira gautamī sutama jaghānòrasi saṃkruddhò viṣāgnipratimaira dṛḍhaiḥ sa taira abhyāhatò gāḍhaṃ śaraira bhīmasuteritaiḥ cacāla rathamadhyasthò vātòddhūta iva darumaḥ bhūyaśa cāñjalikenāsya mārgaṇena mahāprabhama darauṇihastasthitaṃ cāpaṃ cicchedāśu ghaṭòtkacaḥ tatò 'nayada darauṇira ādāya dhanura bhārasahaṃ mahata vavarṣa viśikhāṃsa tīkṣṇāna vāridhārā ivāmbudaḥ tataḥ śāradvatī putraḥ pareṣayāma āsa bhārata suvarṇapuṅkhāña śatrughnāna khacarāna khacarāna parati tada bāṇaira arditaṃ yūthaṃ rakṣasāṃ pīnavakṣasāma siṃhaira iva babhau mattaṃ gajānāma ākulaṃ kulama vidhamya rākṣasāna bāṇaiḥ sāśvasūta rathāna vibhuḥ dadāha bhagavāna vahnira bhūtānīva yugakṣaye sa dagdhvākṣauhiṇīṃ bāṇaira nairṛtāna ruruce bhṛśama pureva taripuraṃ dagdhvā divi devò maheśvaraḥ yugānte sarvabhūtāni dagdhveva vasura ulbaṇaḥ rarāja jayatāṃ śareṣṭhò daròṇaputrasa tavāhitāna teṣu rājasahasreṣu pāṇḍaveyeṣu bhārata nainaṃ nirīkṣituṃ kaśa cica chaknòti darauṇima āhave ṛte ghaṭòtkacāda vīrāda rākṣasendrāna mahābalāta sa punara bharataśreṣṭha karòdhāda raktāntalòcanaḥ talaṃ talena saṃhatya saṃdaśya daśanaca chadama savasūtama abravīta karuddhò daròṇaputrāya māṃ vaha sa yayau ghòrarūpeṇa tena jaitra patākinā davairathaṃ daròṇa rūpeṇa punara apya arisūdanaḥ sa cikṣepa tataḥ karuddhò daròṇaputrāya rākṣasaḥ aṣṭacakrāṃ mahāraudrāma aśanīṃ rudra nirmitāma tāma avaplutya jagrāha darauṇira nayasya rathe dhanuḥ cikṣepa caināṃ tasyaiva sayandanāta sò 'vapupluve sāśvasūta dhavajaṃ vāhaṃ bhasmakṛtvā mahāprabhā viveśa vasudhaṃ bhittvā sāśanira bhṛśadāruṇā darauṇesa tata karma dṛṣṭvā tu sarvabhūtānya apūjayana yada avaplutya jagrāha ghòrāṃ śaṃkara nirmitāma dhṛṣṭadyumna rathaṃ gatvā bhaimasenisa tatò nṛpa mumòca niśitāna bāṇāna punara darauṇera mahòrasi dhṛṣṭadyumnò 'paya asaṃbhrāntò mumòcāśīviṣòpamāna suvarṇapuṅkhāna viśikhāna daròṇaputrasya vakṣasi tatò mumòca nārācāna darauṇisa tābhyāṃ sahasraśaḥ tāva apya agniśikhā parakhyaira jaghnatusa tasya mārgaṇāna atitīvrama abhūda yuddhaṃ tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ yòdhānāṃ parītijananaṃ darauṇeśa ca bharatarṣabha tatò rathasahasreṇa daviradānāṃ śataisa taribhiḥ ṣaḍbhira vājisahasraiśa ca bhīmasa taṃ deśama āvrajata tatò bhīmātmajaṃ rakṣò dhṛṣṭadyumnaṃ ca sānugama ayòdhayata dharmātmā darauṇira akliṣṭakarmakṛta tatrādbhutatamaṃ darauṇira darśayāma āsa vikramama aśakyaṃ kartuma anyena sarvabhūteṣu bhārata nimeṣāntaramātreṇa sāśvasūta rathadvipāma akṣauhiṇīṃ rākṣasānāṃ śitaira bāṇaira aśātayata miṣatò bhīmasenasya haiḍimbeḥ pārṣatasya ca yamayòra dharmaputrasya vijayasyācyutasya ca paragāḍhama añjò gatibhira nārācaira abhitāḍitāḥ nipetura daviradā bhūmau daviśṛṅgā iva parvatāḥ nikṛttaira hastihastaiśa ca vicaladbhira itasa tataḥ rarāja vasudhā kīrṇā visarpadbhira ivòragaiḥ kaṣiptaiḥ kāñcanadaṇḍaiśa ca nṛpaca chatraiḥ kaṣitira babhau dayaura ivòdita candrārkā garahākīrṇā yugakṣaye paravṛddhadhvajamaṇḍūkāṃ bherī vistīrṇakaccapāma chatrahaṃsāvalī juṣṭāṃ phenacāmaramālinīma kaṅkagṛdhramahāgrāhāṃ naikāyudha jhaṣākulāma rathakṣipta mahāvaprāṃ patākā ruciradrumāma śaramīnāṃ mahāraudrāṃ parāsaśaktyugraḍuṇḍubhāma majjā māṃsamahāpaṅkāṃ kabandhāvarjitòḍupāma keśaśaivalakalmāṣāṃ bhīrūṇāṃ kaśmalāvahāma nāgendra hayayòdhānāṃ śarīravyaya saṃbhavāma śòṇitaughamahāvegāṃ darauṇiḥ parāvartayana nadīma yòdhārtarava nirghòṣāṃ kaṣatajòrmi samākulāma parāyāda atimahāghòraṃ yamakṣayamahòdadhima nihatya rākṣasāna bāṇaira darauṇira haiḍimbama ārdayata punara apya atisaṃkruddhaḥ sa vṛkòdara pārṣatāna sa nārācagaṇaiḥ pārthāna darauṇira viddhvā mahābalaḥ jaghāna surathaṃ nāma darupadasya sutaṃ vibhuḥ punaḥ śarutaṃjayaṃ nāma surathasyānujaṃ raṇe balānīkaṃ jayānīkaṃ jayāśvaṃ cābhijaghnivāna śarutāhvayaṃ ca rājendra darauṇira ninye yamakṣayama taribhiśa cānyaiḥ śaraisa tīkṣṇaiḥ supuṅkhai rukmamālināma śatruṃjayaṃ ca balinaṃ śakra lòkaṃ nināya ha jaghāna sa pṛṣadhraṃ ca candra devaṃ ca māninama kuntibhòjasutāṃśa cājau daśabhira daśa jaghnivāna aśvatthāmā susaṃkruddhaḥ saṃdhāyògrama ajihmagama mumòcākarṇa pūrṇena dhanuṣā śarama uttamama yamadaṇḍòpamaṃ gòrama uddiśyāśu ghaṭòtkacama sa bhittvā hṛdayaṃ tasya rākṣasasya mahāśaraḥ viveśa vasudhāṃ śīghraṃ sa puṅkhaḥ pṛthivīpate taṃ hataṃ patitaṃ jañātvā dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ darauṇeḥ sakāśāda rājendra apaninye rathāntarama tathā parāṅmukha rathaṃ sainyaṃ yaudhiṣṭhiraṃ nṛpa parājitya raṇe vīrò daròṇaputrò nanāda ha pūjitaḥ sarvabhūtaiśa ca tava putraiśa ca bhārata atha śaraśatabhinnakṛttadehaira; hatapatitaiḥ kaṣaṇadācaraiḥ samantāta nidhanama upagataira mahīkṛtābhūda; giriśikharaira iva durgamātiraudrā taṃ siddhagandharvapiśācasaṃghā; nāgāḥ suparṇāḥ pitarò vayāṃsi rakṣògaṇā bhūtagaṇāśa ca darauṇima; apūjayanna apsarasaḥ surāśa ca [sa] darupadasyātmajāna dṛṣṭvā kuntibhòjasutāṃsa tathā daròṇaputreṇa nihatāna rākṣasāṃśa ca sahasraśaḥ yudhiṣṭhirò bhīmasenò dhṛṣṭadyumnaśa ca pārṣataḥ yuyudhānaśa ca saṃyattā yuddhāyaiva manò dadhuḥ sòmadattaḥ punaḥ kurddhò dṛṣṭvā sātyakima āhave mahatā śaravarṣeṇa chādayāma āsa sarvataḥ tataḥ samabhavada yuddhama atīva bhayavardhanama tavadīyānāṃ pareṣāṃ ca ghòraṃ vijayakāṅkṣiṇāma daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmò vivyādha kauravama sòmadattò 'pi taṃ vīraṃ śatena paratyavidhyata sātvatasa tava abhisaṃkruddhaḥ putrādhibhira abhiplutama vṛddhama ṛddhaṃ guṇaiḥ sarvaira yayātima iva nāhuṣama vivyādha daśabhisa tīkṣṇaiḥ śaraira vajranipātibhiḥ śaktyā cainama athāhatya punara vivyādha saptabhiḥ tatasa tu sātyakera arthe bhīmasenò navaṃ dṛḍhama mumòca parighaṃ ghòraṃ sòmadattasya mūrdhani sātyakiśa cāgnisaṃkāśaṃ mumòca śarama uttamama sòmadattòrasi karuddhaḥ supatraṃ niśitaṃ yudhi yugapata petatura atha ghòrau parighamārgaṇau śarīre sòmadattasya sa papāta mahārathaḥ vayāmòhite tu tanaye bāhlīkaḥ samupādravata visṛjaña śaravarṣāṇi kālavarṣīva tòyadaḥ bhīmò 'tha sātvatasyārthe bāhlīkaṃ navabhiḥ śaraiḥ pīḍayana vai mahātmānaṃ vivyādha raṇamūrdhani parātipīyasa tu saṃkruddhaḥ śaktiṃ bhīmasya vakṣasi nicakhāna mahābāhuḥ puraṃdara ivāśanima sa tayābhihatò bhīmaśa cakampe ca mumòha ca parāpya cetaśa ca balavāna gadāma asmai sasarja ha sā pāṇḍavena parahitā bāhlīkasya śirò 'harata sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vajrāhata ivādrirāṭa tasmina vinihate vīre bāhlīke puruṣarṣabhe putrāsa te 'bhayardayana bhīmaṃ daśa dāśaratheḥ samāḥ nārācaira daśabhira bhīmasa tāna nihatya tavātmajāna karṇasya dayitaṃ putraṃ vṛṣasenama avākirata tatò vṛṣarathò nāma bharātā karṇasya viśrutaḥ jaghāna bhīmaṃ nārācaisa tama apya abhyavadhīda balī tataḥ sapta rathāna vīraḥ sayālānāṃ tava bhārata nihatya bhīmò nārācaiḥ śatacandrama apòthayata amarṣayantò nihataṃ śatacandraṃ mahārathama śakunera bharātarò vīrā gajākṣaḥ śarabhò vibhuḥ abhidrutya śaraisa tākṣṇaira bhīmasenama atāḍayana sa tudyamānò nārācaira vṛṣṭivegaira ivarṣabhaḥ jaghāna pañcabhira bāṇaiḥ pañcaivātibalò rathāna tāna dṛṣṭvā nihatāna vīrāna vicelura nṛpasattamāḥ tatò yudhiṣṭhiraḥ karuddhasa tavānīkama aśātayata miṣataḥ kumbhayòneśa ca putrāṇāṃ ca tavānagha ambaṣṭhāna mālavāña śūrāṃsa tarigartāna sa śibīna api parāhiṇòna mṛtyulòkāya gaṇāna yuddhe yudhiṣṭhiraḥ abhīṣāhāña śūrasenāna bāhlīkāna sa vasātikāna nikṛtya pṛthivīṃ rājā cakre śòṇitakardamāma yaudheyāraṭṭa rājanya madrakāṇāṃ gaṇāna yudhi parāhiṇòna mṛtyulòkāya śūrāna bāṇaira yudhiṣṭhiraḥ hata āharata gṛhṇīta vidhyata vayavakṛntata itya āsīta tumulaḥ śabdò yudhiṣṭhira rathaṃ parati sainyāni darāvayantaṃ taṃ daròṇò dṛṣṭvā yudhiṣṭhirama còditasa tava putreṇa sāyakaira abhyavākirata daròṇasa tu paramakruddhò vayavyāstreṇa pārthivama vivyādha sò 'saya tada divyama astrama astreṇa jaghnivāna tasmina vinihate cāstre bhāradvājò yudhiṣṭhire vāruṇaṃ yāmyama āgneyaṃ tavāṣṭraṃ sāvitrama eva ca cikṣepa paramakruddhò jighāṃsuḥ pāṇḍunandanama kaṣiptāni kaṣipyamāṇāni tāni cāstrāṇi dharmajaḥ jaghānāstraira mahābāhuḥ kumbhayònera avitrasana satyāṃ cikīrṣamāṇasa tu parathijñāṃ kumbhasaṃbhavaḥ parāduścakre 'satrama aindraṃ vai parājāpatyaṃ ca bhārata jighāṃsura dharmatanayaṃ tava putra hite rataḥ patiḥ kurūṇāṃ gajasiṃhagāmī; viśālavakṣāḥ pṛthu lòhitākṣaḥ parāduścakārāstrama ahīna tejā; māhendrama anyata sa jaghāna te 'satre vihanyamāneṣva astreṣu daròṇaḥ karòdhasamanvitaḥ yudhiṣṭhira vadhaprepsura barāhmama astrama udairayata tatò nājñāsiṣaṃ kiṃ cida ghòreṇa tamasāvṛte sarvabhūtāni ca paraṃ tarāsaṃ jagmura mahīpate barahmāstrama udyataṃ dṛṣṭvā kuntīputrò yudhiṣṭhiraḥ barahmāstreṇaiva rājendra tada astraṃ paratyavārayata tataḥ sainika mukhyāsa te paraśaśaṃsura nararṣabhau daròṇa pārthau maheṣvāsau sarvayuddhaviśāradau tataḥ paramucya kaunteyaṃ daròṇò darupada vāhinīma vayadhamada ròṣatāmrākṣò vāyavyāstreṇa bhārata te hanyamānā daròṇena pāñcālāḥ parādravana bhayāta paśyatò bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ tataḥ kirīṭī bhīmaśa ca sahasā saṃnyavartatāma mahadbhyāṃ rathavaṃśābhyāṃ parigṛhya balaṃ tava bībhatsura dakṣiṇaṃ pārśvama uttaraṃ tu vṛkòdaraḥ bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhyāma abhyavarṣatāma tau tadā sṛñjayāśa caiva pāñcālāśa ca mahaujasaḥ anvagacchana mahārāja matsyāśa ca saha sātvataiḥ tataḥ sā bhāratī senā vadhyamānā kirīṭinā daròṇena vāryamāṇāsa te savayaṃ tava sutena ca nāśakyanta mahārāja yòdhā vārayituṃ tadā [sa] udīryamāṇaṃ tada dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ mahada balama aviṣahyaṃ ca manvānaḥ karṇaṃ duryòdhanò 'baravīta ayaṃ sa kālaḥ saṃprāptò mitrāṇāṃ mitravatsala tarāyasva samare karṇa sarvāna yòdhāna mahābala pāñcālaira matsyakaikeyaiḥ pāṇḍavaiśa ca mahārathaiḥ vṛtāna samantāta saṃkruddhaira niḥśvasadbhira ivòragaiḥ ete nadanti saṃhṛṣṭāḥ pāṇḍavā jitakāśinaḥ śakròpamāśa ca bahavaḥ pāñcālānāṃ rathavrajāḥ [karṇa] paritrātuma iha parāptò yadi pārtha puraṃdaraḥ tama apya āśu parājitya tatò hantāsmi pāṇḍavama satyaṃ te paratijānāmi samāśvasihi bhārata hantāsmi pāṇḍutanayāna pāñcālāṃśa ca samāgatāna jayaṃ te paratijānāmi vāsavasyeva pāvakiḥ pariyaṃ tava mayā kāryama iti jīvāmi pārthiva sarveṣāma eva pārthānāṃ phalgunò balavattaraḥ tasyāmòghāṃ vimòkṣyāmi śaktiṃ śakra vinirmitāma tasmina hate maheṣvāse bharātarasa tasya mānada tava vaśyā bhaviṣyanti vanaṃ yāsyanti vā punaḥ mayi jīvati kauravya viṣādaṃ mā kṛthāḥ kava cita ahaṃ jeṣyāmi samare sahitāna sarvapāṇḍavāna pāñcālāna kekayāṃśa caiva vṛṣṇīṃśa cāpi samāgatāna bāṇaughaiḥ śakalīkṛtya tava dāsyāmi medinīma [sa] evaṃ baruvāṇaṃ karṇaṃ tu kṛpaḥ śāradvatò 'baravīta samayanna iva mahābāhuḥ suta putrama idaṃ vacaḥ śòbhanaṃ śòbhanaṃ karṇa sa nāthaḥ kurupuṃgavaḥ tavayā nāthena rādheya vacasā yadi sidhyati bahuśaḥ katthase karṇa kauravyasya samīpataḥ na tu te vikramaḥ kaśa cida dṛśyate balama eva vā samāgamaḥ pāṇḍusutaira dṛṣṭasa te bahuśò yudhi sarvatra nirjitaśa cāsi pāṇḍavaiḥ sūtanandana hariyamāṇe tadā karṇa gandharvaira dhṛtarāṣṭraje tadāyudhyanta sainyāni tavama ekasa tu palāyathāḥ virāṭanagare cāpi sametāḥ sarvakauravāḥ pārthena nirjitā yuddhe tavaṃ ca karṇa sahānujaḥ ekasyāpya asamarthasa tavaṃ phalgunasya raṇājire kathama utsahase jetuṃ sukṛṣṇāna sarvapāṇḍavāna abruvana karṇa yudhyasva bahu katthasi sūtaja anuktvā vikrameda yasa tu tada vai satpuruṣavratama garjitvā sūtaputra tavaṃ śāradābhrama ivājalama niṣphalò dṛśyase karṇa taca ca rājā na budhyate tāvada garjasi rādheya yāvata pārthaṃ na paśyasi purā pārthaṃ hi te dṛṣṭvā durlabhaṃ garjitaṃ bhaveta tavama anāsādya tāna bāṇāna phalgunasya vigarjasi pārtha sāyakaviddhasya durlabhaṃ garjitaṃ bhaveta bāhubhiḥ kaṣatriyāḥ śūrā vāgbhiḥ śūrā davijātayaḥ dhanuṣā phalgunaḥ śūraḥ karṇaḥ śūrò manòrathaiḥ evaṃ paruṣitasa tena tadā śāradvatena saḥ karṇaḥ paraharatāṃ śareṣṭhaḥ kṛpaṃ vākyama athābravīta śūrā garjanti satataṃ parāvṛṣīva balāhakāḥ phalaṃ cāśu parayacchanti bījama uptama ṛtāva iva dòṣama atra na paśyāmi śūrāṇāṃ raṇamūrdhani tata tada vikatthamānānāṃ bhāraṃ còdvahatāṃ mṛdhe yaṃ bhāraṃ puruṣò vòḍhuṃ manasā hi vayavasyati daivama asya dharuvaṃ tatra sāhāyyāyòpapadyate vayavasāyadvitīyò 'haṃ manasā bhārama udvahana garjāmi yadya ahaṃ vipra tava kiṃ tatra naśyati vṛthā śūrā na garjanti sa jalā iva tòyadāḥ sāmarthyama ātmanò jañātvā tatò garjanti paṇḍitāḥ sò 'hama adya raṇe yattaḥ sahitau kṛṣṇa pāṇḍavau utsahe tarasā jetuṃ tatò garjāmi gautama paśya tavaṃ garjitasyāsya phalaṃ me vipra sānugaḥ hatvā pāṇḍusutāna ājau saha kṛṣṇāna sa sātvatāna duryòdhanāya dāsyāmi pṛthivīṃ hatakaṇṭakāma [kṛpa] manòrathapralāpò me na garāhyasa tava sūtaja yadā kaṣipasi vai kṛṣṇau dharmarājaṃ ca pāṇḍavama dharuvasa tatra jayaḥ karṇa yatra yuddhaviśāradau devagandharvayakṣāṇāṃ manuṣyòragarakṣasāma daṃśitānāma api raṇe ajeyau kṛṣṇa pāṇḍavau barahmaṇyaḥ satyavāga dāntò guru daivatapūjakaḥ nityaṃ dharmarataśa caiva kṛtāstraśa ca viśeṣataḥ dhṛtimāṃśa ca kṛtajñaśa ca dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ bharātaraśa cāsya balinaḥ sarvāstreṣu kṛtaśramāḥ guruvṛtti ratāḥ parājñā dharmanityā yaśasvinaḥ saṃbandhinaśa cendra vīryāḥ savanuraktāḥ parahāriṇaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca daurmukhira janamejayaḥ candra senò bhadra senaḥ kīrtidharmā dharuvò dharaḥ vasu candrò dāma candraḥ siṃhacandraḥ suvedhanaḥ darupadasya tathā putrā darupadaśa ca mahāstravita yeṣāma arthāya saṃyattò matsyarājaḥ sahānugaḥ śatānīkaḥ sudaśanaḥ śarutānīkaḥ śarutadhvajaḥ balānīkò jayānīkò jayāśvò rathavāhanaḥ candròdayaḥ kāmarathò virāṭa bharātaraḥ śubhāḥ yamau ca daraupadeyāśa ca rākṣasaśa ca ghaṭòtkacaḥ yeṣāma arthāya yudhyante na teṣāṃ vidyate kaṣayaḥ kāmaṃ khalu jagata sarvaṃ sa devāsuramānavama sa yakṣarākṣasa gaṇaṃ sa bhūtabhujaga davipama niḥśeṣama astravīryeṇa kuryātāṃ bhīma phalgunau yudhiṣṭhiraśa ca pṛthivīṃ nirdaheda ghòracakṣuṣā aprameyabalaḥ śaurira yeṣāma arthe ca daṃśitaḥ kathaṃ tāna saṃyuge karṇa jetuma utsahase parāna mahāna apanayasa tava eṣa tava nityaṃ hi sūtaja yasa tavama utsahase yòddhuṃ samare śauriṇā saha [sa] evama uktasa tu rādheyaḥ parahasana bharatarṣabha abravīca ca tadā karṇò guruṃ śāradvataṃ kṛpama satyama uktaṃ tavayā barahmana pāṇḍavāna parati yada vacaḥ ete cānye ca bahavò guṇāḥ pāṇḍusuteṣu vai ajayyāśa ca raṇe pārthā devaira api sa vāsavaiḥ sa daitya yakṣagandharvapiśācòragarākṣasaiḥ tathāpi pārthāña jeṣyāmi śaktyā vāsava dattayā mamāpya amòghā datteyaṃ śaktiḥ śakreṇa vai davija etayā nihaniṣyāmi savyasācinama āhave hate tu pāṇḍave kṛṣṇò bharātaraśa cāsya sòdarāḥ anarjunā na śakṣyanti mahīṃ bhòktuṃ kathaṃ cana teṣu naṣṭeṣu sarveṣu pṛthivīyaṃ sasāgarā ayatnāta kauraveyasya vaśe sathāsyati gautama sunītaira iha sarvārthāḥ sidhyante nātra saṃśayaḥ etama arthama ahaṃ jañātvā tatò garjāmi gautama tavaṃ tu vṛddhaśa ca vipraśa ca aśaktaśa cāpi saṃyuge kṛtasnehaśa ca pārtheṣu mòhāna māma avamanyase yadya evaṃ vakṣyase bhūyò māma apriyama iha davija tatasa te khaḍgama udyamya jihvāṃ chetsyāmi durmate yaca cāpi pāṇḍavāna vipra satòtuma icchasi saṃyuge bhīṣayana sarvasainyāni kauraveyāṇi durmate atrāpi śṛṇu me vākyaṃ yathāvada gadatò davija duryòdhanaśa ca daròṇaśa ca śakunira durmukhò jayaḥ duḥśāsanò vṛṣasenò madrarājasa tavama eva ca sòmadattaśa ca bhūriśa ca tathā darauṇira viviṃśatiḥ tiṣṭheyura daṃśitā yatra sarve yuddhaviśāradāḥ jayeda etāna raṇe kò nu śakratulyabalò 'paya ariḥ śūrāśa ca hi kṛtāstrāśa ca balinaḥ savargalipsavaḥ dharmajñā yuddhakuśalā hanyura yuddhe surāna api ete sathāsyanti saṃgrāme pāṇḍavānāṃ vadhārthinaḥ jayama ākāṅkṣamāṇā hi kauraveyasya daṃśitāḥ daivāyattama ahaṃ manye jayaṃ subalināma api yatra bhīṣmò mahābāhuḥ śete śaraśatācitaḥ vikarṇaśa citrasenaśa ca bāhlīkò 'tha jayadrathaḥ bhūriśravā jayaśa caiva jalasaṃdhaḥ sudakṣiṇaḥ śalaśa ca rathināṃ śareṣṭhò bhagadattaśa ca vīryavāna ete cānye ca rājānò devaira api sudurjayāḥ nihatāḥ samare śūrāḥ pāṇḍavaira balavattarāḥ kima anyada daivasaṃyògāna manyase puruṣādhama yāṃśa ca tāna satauṣi satataṃ duryòdhana ripūna davija teṣāma api hatāḥ śūrāḥ śataśò 'taḥ sahasraśaḥ kaṣīyante sarvasainyāni kurūṇāṃ pāṇḍavaiḥ saha parabhāvaṃ nātra paśyāmi pāṇḍavānāṃ kathaṃ cana yāṃsa tāna balavatò nityaṃ manyase tavaṃ davijādhama yatiṣye 'haṃ yathāśakti yòddhuṃ taiḥ saha saṃyuge duryòdhanahitārthāya jayò daive paratiṣṭhitaḥ [sa] tathā paruṣitaṃ dṛṣṭvā sūtaputreṇa mātulama khaḍgama udyamya vegena darauṇira abhyapatada darutama [aṣva] karṇa paśya sudurbuddhe tiṣṭhedānīṃ narādhama eṣa te 'daya śiraḥ kāyāda uddharāmi sudurmate [sa] tama utpatantaṃ vegena rājā duryòdhanaḥ savayama nayavārayana mahārāja kṛpaśa ca davipadāṃ varaḥ [karṇa] śūrò 'yaṃ samaraślāghī durmatiśa ca davijādhamaḥ āsādayatu madvīryaṃ muñcemaṃ kurusattama [aṣva] tavaitata kaṣamyate 'samābhiḥ sūtātmaja sudurmate darpama utsiktama etata te phalgunò nāśayiṣyati [dura] aśvatthāmana parasīdasva kaṣantuma arhasi mānada kòpaḥ khalu na kartavyaḥ sūtaputre kathaṃ cana tavayi karṇe kṛpe daròṇe madrarāje 'tha saubale mahata kāryaṃ samāyattaṃ parasīda davijasattama ete haya abhimukhāḥ sarve rādheyena yuyutsavaḥ āyānti pāṇḍavā barahmanna āhvayantaḥ samantataḥ [sa] karṇò 'pi rathināṃ śareṣṭhaśa cāpama udyamya vīryavāna kauravāgryaiḥ parivṛtaḥ śakrò devagaṇaira iva paryatiṣṭhata tejasvī savabāhubalama āśritaḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ karṇasya saha pāṇḍavaiḥ saṃrabdhasya mahārāja siṃhanāda vināditama tatasa te pāṇḍavā rājana pāñcālāśa ca yaśasvinaḥ dṛṣṭvā karṇaṃ mahābāhuma uccaiḥ śabdama athānadana ayaṃ karṇaḥ kutaḥ karṇasa tiṣṭha karṇa mahāraṇe yudhyasva sahitò 'samābhira durātmana puruṣādhama anye tu dṛṣṭvā rādheyaṃ karòdharaktekṣaṇābruvana hanyatāma ayama utsiktaḥ sūtaputrò 'lapacetanaḥ sarvaiḥ pārthivaśārdūlaira nānenārthò 'sati jīvatā atyantavairī pārthānāṃ satataṃ pāpapūruṣaḥ eṣa mūlaṃ haya anarthānāṃ duryòdhana mate sathitaḥ hatainama iti jalpantaḥ kaṣatriyāḥ samupādravana mahatā śaravarṣeṇa chādayantò mahārathāḥ vadhārdhaṃ sūtaputrasya pāṇḍaveyena còditāḥ tāṃsa tu sarvāṃsa tathā dṛṣṭvā dhāvamānāna mahārathāna na vivyathe sūra putrò na ca tarāsama agacchata dṛṣṭvā nagarakalpaṃ tama uddhūtaṃ sainyasāgarama piprīṣusa tava putrāṇāṃ saṃgrāmeṣva aparājitaḥ sāyakaughena balavāna kaṣiprakārī mahābalaḥ vārayāma āsa tata sainyaṃ samantāda bharatarṣabha tatasa tu śaravarṣeṇa pārthivāsa tama avārayana dhanūṃṣi te vidhunvānāḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ ayòdhayanta rādheyaṃ śakraṃ daitya gaṇā iva śaravarṣaṃ tu tata karṇaḥ pārthivaiḥ samudīritama śaravarṣeṇa mahatā samantāda vayakirata parabhò tada yuddhama abhavata teṣāṃ kṛtapratikṛtaiṣiṇāma yathā devāsure yuddhe śakrasya saha dānavaiḥ tatrādbhutama apaśyāma sūtaputrasya lāghavama yada enaṃ samare yattā nāpnuvanta pare yudhi nivārya ca śaraughāṃsa tāna pārthivānāṃ mahārathaḥ yugeṣva īṣāsu chatreṣu dhavajeṣu ca hayeṣu ca ātmanāmāṅkitāna bāṇāna rādheyaḥ parāhiṇòca chitāna tatasa te vayākulībhūtā rājānaḥ karṇa pīḍitāḥ babhramusa tatra tatraiva gāvaḥ śītārditā iva hayānāṃ vadhyamānānāṃ gajānāṃ rathināṃ tathā tatra tatrābhyavekṣāmaḥ saṃghāna karṇena pātitāna śiròbhiḥ patitau rājana bāhubhiśa ca samantataḥ āstīrṇā vasudhā sarvā śūrāṇāma anivartināma hataiśa ca hanyamānaiśa ca niṣṭanadbhiśa ca sarvaśaḥ babhūvāyòdhanaṃ raudraṃ vaivasvatapuròpamama tatò duryòdhanò rājā dṛṣṭvā karṇasya vikramama aśvatthāmānama āsādya tadā vākyama uvāca ha yudhyate 'sau raṇe karṇò daṃśitaḥ sarvapārthivaiḥ paśyaitāṃ daravatīṃ senāṃ karṇa sāyakapīḍitāma kārttikeyena vidhvastāma āsurīṃ pṛtanāma iva dṛṣṭvaināṃ nirjitāṃ senāṃ raṇe karṇena dhīmatā abhiyātya eṣa bībhatsuḥ sūtaputra jighāṃsayā tada yathā paśyamānānāṃ sūtaputraṃ mahārathama na hanyāta pāṇḍavaḥ saṃkhye tathā nītira vidhīyatāma tatò darauṇiḥ kṛpaḥ śalyò hārdikyaśa ca mahārathaḥ paratyudyayusa tadā pārthaṃ sūtaputra parīpsayā āyāntaṃ dṛśyakaunteyaṃ vṛtraṃ deva camūma iva parayudyayau tadā karṇò yathā śakraḥ paratāpavāna [dhṛ] saṃrabdhaṃ phalgunaṃ dṛṣṭvā kālāntakayamòpamama karṇò vaikartanaḥ sūta paratyapadyata kima uttarama sa haya aspardhata pārthena nityama eva mahārathaḥ āśaṃsate ca bībhatsuṃ yuddhe jetuṃ sudāruṇe sa tu taṃ sahasā parāptaṃ nityama atyantavairiṇama karṇò vaikartanaḥ sūta kima uttarama apadyata [sa] āyāntaṃ pāṇḍavaṃ dṛṣṭvā gajaḥ paratigajaṃ yathā asaṃbhrāntataraḥ karṇaḥ partyudīyāda dhanaṃjayama tama āpatantaṃ vegena vaikartanama ajihmagaiḥ vārayāma āsa tejasvī pāṇḍavaḥ śatrutāpanaḥ taṃ karṇaḥ śarajālena chādayāma āsa māriṣa vivyādha ca susaṃkruddhaḥ śaraisa taribhira ajihmagaiḥ tasya tala lāghavaṃ pārthò nāmṛṣyata mahābalaḥ tasmai bāṇāña śilā dhautāna parasannāgrāna ajihmagāna parāhiṇòta sūtaputrāya tariṃśataṃ śatrutāpanaḥ vivyādha cainaṃ saṃrabdhò bāṇenaikena vīryavāna savye bhujāgre balavāna nārācena hasanna iva tasya viddhasya vegena karāca cāpaṃ papāta ha punara ādāya taca cāpaṃ nimeṣārdhāna mahābalaḥ chādayāma āsa bāṇaughaiḥ phalgunaṃ kṛtahastavata śaravṛṣṭiṃ tu tāṃ muktāṃ sūtaputreṇa bhārata vayadhamaca charavarṣeṇa samayanna iva dhanaṃjayaḥ tau parasparama āsādya śaravarṣeṇa pārthiva chādayetāṃ maheṣvāsau kṛpa paratikṛtaiṣiṇau tada adbhutama abhūda yuddhaṃ karṇa pāṇḍavayòra mṛdhe karuddhayòra vāśitā hetòra vanyayòra gajayòra iva tataḥ pārthò maheṣvāsò dṛṣṭvā karṇasya vikramama muṣṭideśe dhanusa tasya ciccheda tavarayānvitaḥ aśvāṃśa ca caturò bhallaira anayada yamasādanama sāratheśa ca śiraḥ kāyāda aharaca chatrutāpanaḥ athainaṃ chinnadhanvānaṃ hatāśvaṃ hatasārathima vivyādha sāyakaiḥ pārtha caturbhiḥ pāṇḍunandanaḥ hatāśvāta tu rathāta tūrṇama avaplutya nararṣabhaḥ āruròha rathaṃ tūrṇaṃ kṛpasya śarapīḍitaḥ rādheyaṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā tāvakā bharatarṣabha dhanaṃjaya śaraira nunnāḥ parādravanta diśò daśa daravatasa tāna samālòkya rājā duryòdhanò nṛpa nivartayāma āsa tadā vākyaṃ cedama uvāca ha alaṃ darutena vaḥ śūrāsa tiṣṭhadhvaṃ kaṣatriyarṣabhāḥ eṣa pārtha vadhāyāhaṃ savayaṃ gacchāmi saṃyuge ahaṃ pārthāna haniṣyāmi sapāñcālāna sa sòmakāna adya me yudhyamānasya saha gāṇḍīvadhanvanā darakṣyanti vikramaṃ pārthāḥ kālasyeva yugakṣaye adya madbāṇajālāni vimuktāni sahasraśaḥ darakṣyanti samare yòdhāḥ śalabhānāma ivāyatīḥ adya bāṇamayaṃ varṣaṃ sṛjatò mama dhanvinaḥ jīmūtasyeva gharmānte darakṣyanti yudhi sainikāḥ jeṣyāmya adya raṇe pārthaṃ sāyakaira nataparvabhiḥ tiṣṭhadhvaṃ samare śūrā bhayaṃ tayajata phalgunāta na hi madvīryama āsādya phalgunaḥ parasahiṣyati yathā velāṃ samāsādya sāgarò makarālayaḥ itya uktvā parayayau rājā sainyena mahatā vṛtaḥ phalgunaṃ parati durdharṣaḥ karòdhasaṃraktalòcanaḥ taṃ parayāntaṃ mahābāhuṃ dṛṣṭvā śāradvatasa tadā aśvatthāmānama āsādya vākyama etada uvāca ha eṣa rājā mahābāhura amarṣī karòdhamūrchitaḥ pataṃgavṛttima āsthāya phalgunaṃ yòddhuma icchati yāvana naḥ paśyamānānāṃ parāṇāna pārthena saṃgataḥ na jahyāta puruṣavyāghrasa tāvada vāraya kauravama yāvata phalguna bāṇānāṃ gòcaraṃ nādhigacchati kauravaḥ pārthivò vīrasa tāvada vāraya taṃ darutama yāvata pārtha śaraira ghòraira nirmuktòraga saṃnibhaiḥ na bhasmīkriyate rājā tāvada yuddhāna nivāryatāma ayuktama iva paśyāmi tiṣṭhastva asmāsu mānada savayaṃ yuddhāya yada rājā pārthaṃ yātya asahāyavāna durlabhaṃ jīvitaṃ manye kauravyasya kirīṭinā yudhyamānasya pārthena śārdūleneva hastinaḥ mātulenaivama uktasa tu darauṇiḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ duryòdhanama idaṃ vākyaṃ tavaritaṃ samabhāṣata mayi jīvati gāndhāre na yuddhaṃ gantuma arhasi māma anādṛtya kauravya tava nityaṃ hitaiṣiṇama na hi te saṃbhramaḥ kāryaḥ pārthasya vijayaṃ parati ahama āvārayiṣyāmi pārthaṃ tiṣṭha suyòdhana [dura] ācāryaḥ pāṇḍuputrāna vai putravata parirakṣati tavama apya upekṣāṃ kuruṣe teṣu nityaṃ davijòttama mama vā mandabhāgyatvāna mandasa te vikramò yudhi dharmarāja pariyārthaṃ vā daraupadyā vā na vidma tata dhiga astu mama lubdhasya yatkṛte sarvabāndhavāḥ sukhārhāḥ paramaṃ duḥkhaṃ parāpnuvantya aparājitāḥ kò hi śastrabhṛtāṃ mukhyò maheśvara samò yudhi śatrūna na kaṣapayeca chaktò yò na sayāda gautamī sutaḥ aśvatthāmana parasīdasva nāśayaitāna mamāhitāna tavāstragòcare śaktāḥ sathātuṃ devāpi nānagha pāñcālāna sòmakāṃśa caiva jahi daròṇe sahānugāna vayaṃ śeṣāna haniṣyāmasa tavayaiva parirakṣitāḥ ete hi sòmakā vipra pāñcālāśa ca yaśasvinaḥ mama sainyeṣu saṃrabdhā vicaranti davāgnivata tāna vāraya mahābāhò kekayāṃśa ca naròttama purā kurvanti niḥśeṣaṃ rakṣyamāṇāḥ kirīṭinā ādau vā yadi vā paścāta tavedaṃ karma māriṣa tavama utpannò mahābāhò pāñcālānāṃ vadhaṃ parati kariṣyasi jagata sarvama apāñcālaṃ kilācyuta evaṃ siddhābruvana vācò bhaviṣyati ca tata tathā na te 'satragòcare śaktāḥ sathātuṃ devāḥ sa vāsavāḥ kima u pārthāḥ sapāñcālāḥ satyama etada vacò mama [sa] duryòdhanenaivama uktò darauṇira āhavadurmadaḥ paratyuvāca mahābāhò yathā vadasi kaurava pariyā hi pāṇḍavā nityaṃ mama cāpi pituśa ca me tathaivāvāṃ pariyau teṣāṃ na tu yuddhe kurūdvaha śaktitasa tāta yudhyāmasa tayaktvā parāṇāna abhītavata ahaṃ karṇaśa ca śalyaśa ca kṛpò hārdikya eva ca nimeṣāta pāṇḍavīṃ senāṃ kaṣapayema nṛpòttama te cāpi kauravīṃ senāṃ nimeṣārdhāta kurūdvaha kaṣapayeyura mahābāhò na sayāma yadi saṃyuge yudhyatāṃ pāṇḍavāña śaktyā teṣāṃ cāsmāna yuyutsatāma tejasa tu teja āsādya paraśamaṃ yāti bhārata aśakyā tarasā jetuṃ pāṇḍavānāma anīkinī jīvatsu pāṇḍuputreṣu tada dhi satyaṃ baravīmi te ātmārthaṃ yudhyamānāsa te samarthāḥ pāṇḍunandanāḥ kimarthaṃ tava sainyāni na haniṣyanti bhārata tavaṃ hi lubdhatamò rājana nikṛtijñaśa ca kaurava sarātiśaṅkī mānī ca tatò 'samāna atiśaṅkase ahaṃ tu yatnama āsthāya tavadarthe tayaktajīvitaḥ eṣa gacchāmi saṃgrāmaṃ tavatkṛte kurunandana yòtsye 'haṃ śatrubhiḥ sārdhaṃ jeṣyāmi ca varāna varāna pāñcālaiḥ saha yòtsyāmi sòmakaiḥ kekayaisa tathā pāṇḍaveyaiśa ca saṃgrāme tavatpriyārthama ariṃdama adya madbāṇanirdagdhāḥ pāñcālāḥ sòmakāsa tathā siṃhenevārditā gāvò vidraviṣyanti sarvataḥ adya dharmasutò rājā dṛṣṭvā mama parākramama aśvatthāmama ayaṃ lòkaṃ maṃsyate saha sòmakaiḥ āgamiṣyati nirvedaṃ dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ dṛṣṭvā vinihatāna saṃkhye pāñcālāna sòmakaiḥ saha ye māṃ yuddhe 'bhiyòtsyanti tāna haniṣyāmi bhārata na hi te vīra mucyerana madbāhvantarama āgatāḥ evama uktvā mahābāhuḥ putraṃ duryòdhanaṃ tava abhyavartata yuddhāya darāvayana sarvadhanvinaḥ cikīrṣusa tava putrāṇāṃ pariyaṃ parāṇabhṛtāṃ varaḥ tatò 'baravīta sa kaikeyāna pāñcālāna gautamī sutaḥ paraharadhvama itaḥ sarve mama gātre mahārathāḥ sathirī bhūtāśa ca yudhyadhvaṃ darśayantò 'satralāghavama evama uktāsa tu te sarve śastravṛṣṭima apātayana darauṇiṃ parati mahārāja jalaṃ jaladharā iva tāna nihatya śarāna darauṇira daśavīrāna apòthayata paramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ dhṛṣṭadyumnasya cābhibhò te hanyamānāḥ samare pāñcālāḥ sṛñjayāsa tathā parityajya raṇe darauṇiṃ vayadravanta diśò daśa tāna dṛṣṭvā daravataḥ śūrāna pāñcālāna saha sòmakāna dhṛṣṭadyumnò mahārāja darauṇima abhyadravada yudhi tataḥ kāñcanacitrāṇāṃ sa jalāmbuda nādināma vṛtaḥ śatena śūrāṇāṃ rathānāma anivartināma putraḥ pāñcālarājasya dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ darauṇima itya abravīda vākyaṃ dṛṣṭvā yòdhāna nipātitāna ācārya putra durbuddhe kima anyaira nihataisa tava samāgaccha mayā sārdhaṃ yadi śūrò 'si saṃyuge ahaṃ tavāṃ nihaniṣyāmi tiṣṭhedānīṃ mamāgrataḥ tatasa tama ācārya sutaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ paratāpavāna marmabhidbhiḥ śaraisa tīkṣṇaira jaghāna bharatarṣabha te tu paṅktī kṛtā darauṇiṃ śarā viviśura āśugāḥ rukmapuṅkhāḥ parasannāgrāḥ sarvakāyāvadāraṇāḥ madhva arthina ivòddāmā bharamarāḥ puṣpitaṃ darumama sò 'tividdhò bhṛśaṃ karuddhaḥ padākrānta ivòragaḥ mānī darauṇira asaṃbhrāntò bāṇapāṇira abhāṣata dhṛṣṭadyumna sathirò bhūtvā muhūrtaṃ paratipālaya yāvata tavāṃ niśitaira bāṇaiḥ pareṣayāmi yamakṣayama darauṇira evama athābhāṣya pārṣataṃ paravīrahā chādayāma āsa bāṇaughaiḥ samantāla laghuhastavata sa chādyamānaḥ samare darauṇinā yuddhadurmadaḥ darauṇiṃ pāñcāla tanayò vāgbhira ātarjayata tadā na jānīṣe paratijñāṃ me vipròtpattiṃ tathaiva ca daròṇaṃ hatvā kila mayā hantavyasa tavaṃ sudurmate tatasa tavāhaṃ na hanmya adya daròṇe jīvati saṃyuge imāṃ tu rajanīṃ parāptāma aprabhātāṃ sudurmate nihatya pitaraṃ te 'daya tatasa tavāma api saṃyuge neṣyāmi mṛtyulòkāyetya evaṃ me manasi sathitama yasa te pārtheṣu vidveṣò yā bhaktiḥ kauraveṣu ca tāṃ darśaya sathirò bhūtvā na me jīvana vimòkṣyase yò hi barāhmaṇyama utsṛjya kaṣatradharmaratò davijaḥ sa vadhyaḥ sarvalòkasya yathā tavaṃ puruṣādhama itya uktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ pārṣatena davijòttamaḥ karòdhama āhārayata tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta nirdahanna iva cakṣurbhyāṃ pārṣataṃ sò 'bhayavaikṣata chādayāma āsa ca śaraira niḥśvasana pannagò yathā sa chādyamānaḥ samare darauṇinā rājasattama sarvapāñcāla senābhiḥ saṃvṛtò rathasattamaḥ nākampata mahābāhuḥ savadhairyaṃ samupāśritaḥ sāyakāṃśa caiva vividhāna aśvatthāmni mumòca ha tau punaḥ saṃnyavartetāṃ parāṇadyūtapare raṇe nivārayantau bāṇaughaiḥ parasparama amarṣiṇau utsṛjantau maheṣvāsau śaravṛṣṭīḥ samantataḥ darauṇipārṣatayòra yuddhaṃ ghòrarūpaṃ bhayānakama dṛṣṭvā saṃpūjayāma āsuḥ siddhacāraṇavātikāḥ śaraughaiḥ pūrayantau tāva ākāśaṃ paradiśasa tathā alakṣyau samayudhyetāṃ mahata kṛtvā śaraisa tamaḥ nṛtyamānāva iva raṇe maṇḍalīkṛtakārmukau parasparavadhe yattau parasparajayaiṣiṇau ayudhyetāṃ mahābāhū citraṃ laghu ca suṣṭhu ca saṃpūjyamānau samare yòdhamukhyaiḥ sahasraśaḥ tau parayuddhau raṇe dṛṣṭvā vane vanyau gajāva iva ubhayòḥ senayòra harṣasa tumulaḥ samapadyata siṃhanāda ravāśa cāsana dadhmuḥ śaṅkhāṃśa ca māriṣa vāditrāṇya abhyavādyanta śataśò 'tha sahasraśaḥ tasmiṃsa tu tumule yuddhe bhīrūṇāṃ bhayavardhane muhūrtama iva tada yuddhaṃ samarūpaṃ tadābhavata tatò darauṇira mahārāja pārṣatasya mahātmanaḥ dhavajaṃ dhanusa tathā chatrama ubhau ca pārṣṇisārathī sūtama aśvāṃśa ca caturò nihatyābhyadravada raṇe pāñcālāṃśa caiva tāna sarvāna bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ vayadrāvayada ameyātmā śataśò 'tha sahasraśaḥ tataḥ paravivyathe senā pāṇḍavī bharatarṣabha dṛṣṭvā darauṇera mahata karma vāsavasyeva saṃyuge śatena ca śataṃ hatvā pāñcālānāṃ mahārathaḥ taribhiśa ca niśitaira bāṇaira hatvā tarīna vai mahārathāna darauṇira darupadaputrasya phalgunasya ca paśyataḥ nāśayāma āsa pāñcālāna bhūyiṣṭhaṃ ye vayavasthitāḥ te vadhyamānāḥ pāñcālāḥ samare saha sṛñjayaiḥ agacchana darauṇima utsṛjya viprakīrṇarathadhvajāḥ sa jitvā samare śatrūna daròṇaputrò mahārathaḥ nanāda sumahānādaṃ tapānte jaladò yathā sa nihatya bahūña śūrāna aśvatthāmā vayaròcata yugānte sarvabhūtāni bhasmakṛtveva pāvakaḥ saṃpūjyamānò yudhi kauraveyaira; vijitya saṃkhye 'rigaṇāna sahasraśaḥ vayaròcata daròṇasutaḥ paratāpavāna; yathā surendrò 'rigaṇāna nihatya [sa] tatò yudhiṣṭhiraśa caiva bhīmasenaśa ca pāṇḍavaḥ daròṇaputraṃ mahārāja samantāta paryavārayana tatò duryòdhanò rājā bhāradvājena saṃvṛtaḥ abhyayāta pāṇḍavāna saṃkhye tatò yuddhama avartata ghòrarūpaṃ mahārāja bhīrūṇāṃ bhayavardhanama ambaṣṭhāna mālavāna vaṅgāña śibīṃsa taraigartakāna api parāhiṇòna mṛtyulòkāya gaṇāna karuddhò yudhiṣṭhiraḥ abhīṣāhāña śūrasenāna kaṣatriyāna yuddhadurmadāna nikṛtya pṛthivīṃ cakre bhīmaḥ śòṇitakardamāma yaudheyāraṭṭa rājanyāna madrakāṃśa ca gaṇāna yudhi parāhiṇòna mṛtyulòkāya kirīṭī niśitaiḥ śaraiḥ paragāḍhama añjò gatibhira nārācaira abhipīḍitāḥ nipetura daviradā bhūmau daviśṛṅgā iva parvatāḥ nikṛttaira hastihastaiśa ca luṭhamānaisa tatasa tataḥ rarāja vasudhā kīrṇā visarpadbhira ivòragaiḥ kaṣiptaiḥ kanakacitraiśa ca nṛpaca chatraiḥ kaṣitira babhau dayaura ivāditya candrādyaira garahaiḥ kīrṇā yugakṣaye hatapraharatābhītā vidhyata vayavakṛntata itya āsīta tumulaḥ śabdaḥ śòṇāśvasya rathaṃ parati daròṇasa tu paramakruddhò vāyavyāstreṇa saṃyuge vayadhamata tāna yathā vāyura meghāna iva duratyayaḥ te hanyamānā daròṇena pāñcālāḥ parādravana bhayāta paśyatò bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ tataḥ kirīṭī bhīmaśa ca sahasā saṃnyavartatāma mahatā rathavaṃśena parigṛhya balaṃ tava bībhatsura dakṣiṇaṃ pārśvama uttaraṃ tu vṛkòdaraḥ bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhyāma abhyavarṣatāma tau tadā sṛñjayāśa caiva pāñcālāśa ca mahārathāḥ anvagacchana mahārāja matsyāśa ca saha sòmakaiḥ tathaiva tava putrasya rathòdārāḥ parahāriṇaḥ mahatyā senayā sārdhaṃ jagmura daròṇa rathaṃ parati tataḥ sā bharatī senā vadhyamānā kirīṭinā tamasā nidrayā caiva punara eva vayadīryata daròṇena vāryamāṇāsa te savayaṃ tava sutena ca na śakyante mahārāja yòdhā vārayituṃ tadā sā pāṇḍuputrasya śaraira dāryamāṇā mahācamūḥ tamasā saṃvṛte lòke vayādravata sarvatò mukhī utsṛjya śataśò vāhāṃsa tatra ke cina narādhipāḥ parādravanta mahārāja bhayāviṣṭāḥ samantataḥ [sa] sòmadattaṃ tu saṃprekṣya vidhunvānaṃ mahada dhanuḥ sātyakiḥ parāha yantāraṃ sòmadattāya māṃ vaha na haya ahatvā raṇe śatruṃ bāhlīkaṃ kauravādhamama nivartiṣye raṇāta sūta satyama etada vacò mama tataḥ saṃpreṣayada yantā saindhavāṃsa tāna mahājavāna turaṅgamāña śaṅkhavarṇāna sarvaśabdātigāna raṇe te 'vahana yuyudhānaṃ tu manòmārutaraṃhasaḥ yathendraṃ harayò rājana purā daityavadhòdyatama tama āpatantaṃ saṃprekṣya sātvataṃ rabhasaṃ raṇe sòmadattò mahābāhura asaṃbhrāntò 'bhayavartata vimuñcaña śaravarṣāṇi parjanya iva vṛṣṭimāna chādayāma āsa śaineyaṃ jaladò bhāskaraṃ yathā asaṃbhrāntaśa ca samare sātyakiḥ kurupuṃgavama chādayāma āsa bāṇaughaiḥ samantāda bharatarṣabha sòmadattasa tu taṃ ṣaṣṭyā vivyādhòrasi mādhavama sātyakiśa cāpi taṃ rājanna avidhyata sāyakaiḥ śitaiḥ tāva anyònyaṃ śariḥ kṛttau vayarājetāṃ nararṣabhau supuṣpau puṣpasamaye puṣpitāva iva kiṃśukau rudhiròkṣitasarvāṅgau kuru vṛṣṇiyaśaḥ karau parasparama avekṣetāṃ dahantāva iva lòcanau rathamaṇḍala mārgeṣu carantāva arimardanau ghòrarūpau hi tāva āstāṃ vṛṣkimantāva ivāmbudau śarasaṃbhinna gātrau tau sarvataḥ śakalīkṛtau śavāvidhāva iva rājendra vayadṛṣyetāṃ śarakṣatau suvarṇapuṅkhaira iṣubhira ācitau tau vayaròcatāma khadyòtaira āvṛtau rājana parāvṛṣīva vanaspatī saṃpradīpita sarvāṅgau sāyakaisa tau mahārathau adṛśyetāṃ raṇe karuddhāva ulkābhira iva kuñjarau tatò yudhi mahārāja sòmadattò mahārathaḥ ardhacandreṇa ciccheda mādhavasya mahada dhanuḥ athainaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayata tavaramāṇasa tavarā kāle punaśa ca daśabhiḥ śaraiḥ athānyada dhanura ādāya sātyakira vegavattarama pañcabhiḥ sāyakaisa tūrṇaṃ sòmadattama avidhyata tatò 'pareṇa bhallena dhavajaṃ ciccheda kāñcanama bāhlīkasya raṇe rājana sātyakiḥ parahasanna iva sòmadattasa tava asaṃbhrāntò dṛṣṭvā ketuṃ nipātitama śaineyaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samācinòta sātvatò 'pi raṇe karuddhaḥ sòmadattasya dhanvinaḥ dhanuśa ciccheda samare kaṣurapreṇa śitena ha athainaṃ rukmapuṅkhānāṃ śatena nataparvaṇāma ācinòda bahudhā rājana bhagnadaṃṣṭrama iva davipama athānyada dhanura ādāya sòmadattò mahārathaḥ sātyakiṃ chādayāma āsa śaravṛṣṭyā mahābalaḥ sòmadattaṃ tu saṃkruddhò raṇe vivyādha sātyakiḥ sātyakiṃ ceṣu jālena sòmadattò apīḍayata daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmò 'hana bāhlikātmajama sòmadattò 'paya asaṃbhrāntaḥ śaineyama avadhīca charaiḥ tatasa tu sātvatasyārthe bhaimasenira navaṃ dṛḍhama mumòca parighaṃ ghòraṃ sòmadattasya vakṣasi tama āpatantaṃ vegena parighaṃ ghòradarśanama davidhā ciccheda samare parahasanna iva kauravaḥ sa papāta davidhā chinna āyasaḥ parighò mahāna mahīdharasyeva mahaca chikharaṃ vajradāritama tatasa tu sātyakī rājana sòmadattasya saṃyuge dhanuśa ciccheda bhallena hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ caturbhisa tu śaraisa tūrṇaṃ caturasa turagòttamāna samīpaṃ pareṣayāma āsa paretarājasya bhārata sāratheśa ca śiraḥ kāyāda bhallena nataparvaṇā jahāra rathaśārdūlaḥ parahasaña śinipuṃgavaḥ tataḥ śaraṃ mahāghòraṃ javalantama iva pāvakama mumòca sātvatò rājana savarṇapuṅkhaṃ śilāśitama sa vimuktò balavatā śaineyena śaròttamaḥ ghòrasa tasyòrasi vibhò nipapātāśu bhārata sò 'tividdhò balavatā sātvatena mahārathaḥ sòmadattò mahābāhura nipapāta mamāra ca taṃ dṛṣṭvā nihataṃ tatra sòmadattaṃ mahārathāḥ mahatā śaravarṣeṇa yuyudhānama upādravana chādyamānaṃ śaraira dṛṣṭvā yuyudhānaṃ yudhiṣṭhiraḥ mahatyā senayā sārdhaṃ daròṇānīkama upādravata tatò yudhiṣṭhiraḥ karuddhasa tāvakānāṃ mahābalama śaraira vidrāvayāma āsa bhāradvājasya paśyataḥ sainyāni darāvayantaṃ tu daròṇò dṛṣṭvā yudhiṣṭhirama abhidudrāva vegena karòdhasaṃraktalòcanaḥ tataḥ suniśitaira bāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha saptabhiḥ sò 'tividdhò mahābāhuḥ sṛkkiṇī parisaṃlihana yudhiṣṭhirasya ciccheda dhavajaṃ kārmukama eva ca sa chinnadhanvā tavaritasa tavarā kāle nṛpòttamaḥ anyada ādatta vegena kārmukaṃ samare dṛḍhama tataḥ śarasahasreṇa daròṇaṃ vivyādha pārthivaḥ sāśvasūta dhavajarathaṃ tada adbhutama ivābhavata tatò muhūrtaṃ vayathitaḥ śaraghāta parapīḍitaḥ niṣasāda rathòpasthe daròṇò bharatasattama paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ muhūrtāda davijasattamaḥ karòdhena mahatāviṣṭò vāyavyāstrama avāsṛjata asaṃbhrāntasa tataḥ pārthò dhanura ākṛṣya vīryavāna tada astrama astreṇa raṇe satambhayāma āsa bhārata tatò 'baravīda vāsudevaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhirama yudhiṣṭhira mahābāhò yata tavā vakṣyāmi taca chṛṇu upāramasva yuddhāya daròṇāda bharatasattama gṛdhyate hi sadā daròṇò garahaṇe tava saṃyuge nānurūpama ahaṃ manye yuddhama asya tavayā saha yò 'saya sṛṣṭò vināśāya sa enaṃ śavò haniṣyati parivarjya guruṃ yāhi yatra rājā suyòdhanaḥ bhīmaśa ca rathaśārdūlò yudhyate kauravaiḥ saha vāsudeva vacaḥ śarutvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ muhūrtaṃ cintayitvā tu tatò dāruṇama āhavama parāyāda darutama amitraghnò yatra bhīmò vayavasthitaḥ vinighnaṃsa tāvakāna yòdhāna vayāditāsya ivāntakaḥ rathaghòṣeṇa mahatā nādayana vasudhātalama parjanya iva gharmānte nādayana vai diśò daśa bhīmasya nighnataḥ śatrūna pārṣṇiṃ jagrāha pāṇḍavaḥ daròṇò 'pi pāṇḍupāñcālāna vayadhamada rajanī mukhe [sa] vartamāne tathā yuddhe ghòrarūpe bhayāvahe tamasā saṃvṛte lòke rajasā ca mahīpate nāpaśyanta raṇe yòdhāḥ parasparama avasthitāḥ anumānena saṃjñābhira yuddhaṃ tada vavṛte mahata naranāgāśvamathanaṃ paramaṃ lòmaharṣaṇama daròṇakarṇakṛpā vīrā bhīmapārṣata sātyakāḥ anyònyaṃ kaṣòbhayāma āsuḥ sainyāni nṛpasattamaḥ vadhyamānāni sainyāni samantāta taira mahārathaiḥ tamasā rajasā caiva samantāda vipradudruvuḥ te sarvatò vidravantò yòdhā vitrastacetasaḥ ahanyanta mahārāja dhāvamānāśa ca saṃyuge mahārataḥ sahasrāṇi jaghnura anyònyama āhave andhe tamasi mūḍhāni putrasya tava mantrite tataḥ sarvāṇi sainyāni senā gòpāśa ca bhārata vayamuhyanta raṇe tatra tamasā saṃvṛte sati [dhṛ] teṣāṃ saṃlòḍyamānānāṃ pāṇḍavaira nihataujasāma andhe tamasi magnānāma āsīka kā vò matisa tadā kathaṃ parakāśasa teṣāṃ vā mama sainyeṣu vā punaḥ babhūva lòke tamasā tathā saṃjaya saṃvṛte [dhṛ] tataḥ sarvāṇi sainyāni hataśiṣṭāni yāni vai senā gòptṝna athādiśya punara vayūhama akalpayata daròṇaḥ purastāja jaghane tu śalyasa; tathā darauṇiḥ pārśvataḥ saubalaśa ca savayaṃ tu sarvāṇi balāni rājana; rājābhyayāda gòpayana vai niśāyāma uvāca sarvāṃśa ca padātisaṃghāna; duryòdhanaḥ pārthiva sāntvapūrvama utsṛjya sarve paramāyudhāni; gṛhṇīta hastaira javalitāna paradīpāna te còditāḥ pārthiva sattamena; tataḥ parahṛṣṭā jagṛhuḥ paradīpāna sā bhūya eva dhavajinī vibhaktā; vayaròcatābhiprabhayā niśāyāma mahādhanaira ābharaṇaiśa ca divyaiḥ; śastraiḥ paradīptaira abhisaṃpatadbhiḥ kaṣaṇena sarve vihitāḥ paradīpā; vayadīpayaṃśa ca dhavajanīṃ tada āśu sarvāsa tu senā vayatisevyamānāḥ; padātibhiḥ pāvakatailahastaiḥ parakāśyamānā dadṛśura niśāyāṃ; yathāntarikṣe jaladāsa taḍidbhiḥ parakāśitāyāṃ tu tathā dhavajinyāṃ; daròṇò 'ganikalpaḥ paratapana samantāta rarāja rājendra suvarṇavarmā; madhyaṃ gataḥ sūrya ivāṃśumālī jāmbūnadeṣva ābharaṣeṣu caiva; niṣkeṣu śuddheṣu śarāvareṣu pīteṣu śastreṣu ca pāvakasya; paratiprabhāsa tatra tatò babhūvuḥ gadāśa ca śaikyāḥ parighāśa ca śubhrā; ratheṣu śaktyaśa ca vivartamānāḥ paratiprabhā raśmibhira ājamīḍha; punaḥ punaḥ saṃjanayanti dīptāḥ chatrāṇi bālavyajanānuṣaṅgā; dīptā mahòlkāśa ca tathaiva rājana vayāghūrṇamānāśa ca suvarṇamālā; vayāyacchatāṃ tatra tadā virejuḥ śastraprabhābhiśa ca virājamānaṃ; dīpaprabhābhiśa ca tadā balaṃ tata parakāśitaṃ cābharaṇa parabhābhira; bhṛśaṃ parakāśaṃ nṛpate babhūva pītāni śastrāṇya asṛga ukṣitāni; vīrāvadhūtāni tanu daruhāṇi dīptāṃ parabhāṃ parājanayanta tatra; tapātyaye vidyuda ivāntarikṣe parakampitānāma abhighāta vegaira; abhighnatāṃ cāpatatāma javena vaktrāṇya aśòbhanta tadā narāṇāṃ; vāyvīritānīva mahāmbujāni mahāvane dāva iva paradīpte; yathā parabhā bhāskarasyāpi naśyeta tathā tavāsīda dhavajinī paradīptā; mahābhaye bhārata bhīmarūpā tata saṃpradīptaṃ balama asmadīyaṃ; niśāmya pārthasa tavaritāsa tathaiva sarveṣu sainyeṣu padātisaṃghāna; acòdayaṃsa te 'tha cakruḥ paradīpāna gaje gaje sapta kṛtāḥ paradīpā; rathe rathe caiva daśa paradīpāḥ davāva aśvapṛṣṭhe paripārśvatò 'naye; dhavajeṣu cānye jaghaneṣu cānye senāsu sarvāsu ca pārśvatò 'naye; paścāta purastāca ca samantataśa ca madhye tathānye javalitāgnihastāḥ; senā davaye 'pi sama narā viceruḥ sarveṣu sainyeṣu padātisaṃghā; vayāmiśritā hastirathāśvavṛndaiḥ madhye tathānye javalitāgnihastā; vayadīpayana pāṇḍusutasya senāma tena paradīptena tathā paradīptaṃ; balaṃ tada āsīda balavada balena bhāḥ kurvatā bhānumatā garaheṇa; divākareṇāgnira ivābhitaptaḥ tayòḥ parabhāḥ pṛthivīma antarikṣaṃ; sarvā vayatikramya diśaśa ca vṛddhāḥ tena parakāśena bhṛśaṃ parakāśaṃ; babhūva teṣāṃ tava caiva sainyama tena parakāśena divaṃ gamena; saṃbòdhitā devagaṇāśa ca rājana gandharvayakṣāsurasiddhasaṃghāḥ; samāgamanna apsarasaśa ca sarvāḥ tada devagandharvasamākulaṃ ca; yakṣāsurendrāpsarasāṃ gaṇaiśa ca hataiśa ca vīraira divama āruhadbhira; āyòdhanaṃ divyakalpaṃ babhūva rathāśvanāgākula dīpadīptaṃ; saṃrabdha yòdhāhata vidrutāśvama mahada balaṃ vayūḍharathāśvanāgaṃ; surāsuravyūha samaṃ babhūva taca chakti saṃghākula caṇḍavātaṃ; mahārathābhraṃ rathavāji ghòṣama śastraughavarṣaṃ rudhirāmbudhāraṃ; niśi paravṛttaṃ naradeva yuddhama tasmina mahāgnipratimò mahātmā; saṃtāpayana pāṇḍavāna vipramukhyaḥ gabhastibhira madhyagatò yathārkò; varṣātyaye tadvada abhūna narendra [sa] parakāśite tathā lòke rajasā ca tamòvṛte samājagmura athò vīrāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ te sametya raṇe rājaña śastraprāsāsi dhāriṇaḥ parasparama udakṣanta parasparakṛtāgasaḥ paradīpānāṃ sahasraiśa ca dīpyamānaiḥ samantataḥ virarāja tadā bhūmira dayaura garahaira iva bhārata ulkā śataiḥ parajvalitai raṇabhūṇira vayarājata dahyamāneva lòkānāma abhāve vai vasuṃdharā paradīpyanta diśaḥ sarvāḥ paradīpaisa taiḥ samantataḥ varṣā paradòṣe khadyòtaira vṛtā vṛkṣā ivābabhuḥ asajjanta tatò vīrā vīreṣva eva pṛthaka pṛthaka nāgā nāgaiḥ samājagmusa turagāḥ saha vājibhiḥ rathā rathavaraira eva samājagmura mudānvitāḥ tasmina rātrimukhe ghòre putrasya tava śāsanāta tatò 'rajunò mahārāja kauravāṇāma anīkinīma vayadhamata tavarayā yuktaḥ kaṣapayana sarvapārthivāna [dhṛ] tasmina paraviṣṭe saṃrabdhe mama putrasya vāhinīma amṛṣyamāṇe durdharṣe kiṃ va āsīna manasa tadā kima amanyanta sainyāni paraviṣṭe śatrutāpane duryòdhanaśa ca kiṃ kṛtyaṃ parāptakālama amanyata ke cainaṃ samare vīraṃ paratyudyayura ariṃdamama ke 'rakṣana dakṣiṇaṃ cakraṃ ke ca daròṇasya savyataḥ ke pṛṣṭhatò 'saya haya abhavana vīrā vīrasya yudhyataḥ ke purastāda agacchanta nighnataḥ śātravāna raṇe yata parāviśana maheṣvāsaḥ pāñcālāna aparājitaḥ nṛtyanna iva naravyāghrò rathamārgeṣu vīryavāna dadāha ca śaraira daròṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajāna dhūmaketura iva karuddhaḥ sa kathaṃ mṛtyuma īyivāna avyagrāna eva hi parāna akthayasya aparājitāna hatāṃśa caiva viṣaṇṇāṃśa ca viprakīrṇāṃśa ca śaṃsasi rathinò virathāṃśa caiva kṛtāna yuddheṣu māmakāna [dhṛ] daròṇasya matama ājñāya yòddhukāmasya tāṃ niśāma duyòdhanò mahārāja vaśyāna bharātṝna abhāṣata vikarṇaṃ citrasenaṃ ca mahābāhuṃ ca kauravama durdharṣaṃ dīrghabāhuṃ ca ye ca teṣāṃ padānugāḥ daròṇaṃ yattāḥ parākrāntāḥ sarve rakṣata pṛṣṭhataḥ hārdikyò dakṣiṇaṃ cakraṃ śalyaśa caivòttaraṃ tathā tarigartānāṃ ca ye śūrā hataśiṣṭā mahārathāḥ tāṃśa caiva sarvāna putrasa te samacòdayada agrataḥ ācāryò hi susaṃyattò bhṛśaṃ yattāśa ca pāṇḍavāḥ taṃ rakṣata susaṃyattā nighnantaṃ śātravāna raṇe daròṇò hi balavāna yuddhe kaṣiprahastaḥ parākramī nirjayeta taridaśāna yuddhe kima u pārthāna sa sòmakāna te yūyaṃ sahitāḥ sarve bhṛśaṃ yattā mahārathāḥ daròṇaṃ rakṣata pāñcālyāda dhṛṣṭadyumnāna mahārathāta pāṇḍaveyeṣu sainyeṣu yòdhaṃ paśyāmya ahaṃ na tama yò jayeta raṇe daròṇaṃ dhṛṣṭadyumnāda ṛte nṛpāḥ tasya sarvātmanā manye bhāradvājasya rakṣaṇama sa guptaḥ sòmakāna hanyāta sṛñjayāṃśa ca sarājakāna sṛñjayeṣva atha sarveṣu nihateṣu camūmukhe dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe darauṇira nāśayiṣyatya asaṃśayama tathārjunaṃ raṇe karṇò vijeṣyati mahārathaḥ bhīmasenama ahaṃ cāpi yuddhe jeṣyāmi daṃśitaḥ sò 'yaṃ mama jayò vayaktaṃ dīrghakālaṃ bhaviṣyati tasmāda rakṣata saṃgrāme daròṇama eva mahārathāḥ itya uktvā bharataśreṣṭha putrò duryòdhanasa tava vayādideśa tataḥ sainyaṃ tasmiṃsa tamasi dāruṇe tataḥ paravavṛte yuddhaṃ rātrau tada bharatarṣabha ubhayòḥ senayòra ghòraṃ vijayaṃ parati kāṅkṣiṇòḥ arjunaḥ kauravaṃ sainyama arjunaṃ cāpi kauravāḥ nānāśastrasamāvāpaira anyònyaṃ paryapīḍayana darauṇiḥ pāñcālarājānaṃ bhāradvājaśa ca sṛñjayāna dhādayāma āsatuḥ saṃkhye śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ pāṇḍupāñcāla senānāṃ kauravāṇāṃ ca māriṣa āsīna niṣṭānakò ghòrò nighnatāma itaretarama naivāsmābhira na pūrvaira nò dṛṣṭaṃ pūrvaṃ tathāvidhama yuddhaṃ yādṛśama evāsīta tāṃ rātriṃ sumahābhayama [sa] vartamāne tathā raudre rātriyuddhe viśāṃ pate sarvabhūtakṣayakare dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ abravīta pāṇḍavāṃśa caiva pāñcālāṃśa ca sa sòmakāna abhyadravata gacchadhvaṃ daròṇama eva jighāṃsayā rājñasa te vacanāda rājana pāñcālāḥ sòmakāsa tathā daròṇama evābhyavartanta nadantò bhairavāna ravāna tāna vayaṃ paratigarjantaḥ paratyudyātāsa tava amarṣitāḥ yathāśakti yathòtsāhaṃ yathā sattvaṃ ca saṃyuge kṛtavarmā ca hārdikyò yudhiṣṭhirama upādravata daròṇaṃ parati jighāṃsantaṃ mattò mattama iva davipama śaineyaṃ śaravarṣāṇi vikirantaṃ samantataḥ abhyayāta kauravò rājana bhūriḥ saṃgrāmamūrdhani sahadevama athāyāntaṃ daròṇa parepsuṃ mahārathama karṇò vaikartanò rājana vārayāma āsa pāṇḍavama bhīmasenama athāyāntaṃ vayāditāsyama ivāntakama savayaṃ duryòdhanò yuddhe paratīpaṃ mṛtyuma āvrajata nakulaṃ ca yudhāṃ śareṣṭhaṃ sarvayuddhaviśāradama śakuniḥ saubalò rājana vārayāma āsa sa tavaraḥ śikhaṇḍinama athāyāntaṃ rathena rathināṃ varama kṛpò śāradvatò rājana vārayāma āsa saṃyuge parativindhyama athāyāntaṃ mayūrasadṛśaira hayaiḥ duḥśāsanò mahārāja yattò yattama avārayata bhaimasenima athāyāntaṃ māyā śataviśāradama aśvatthāmā pitura mānaṃ kurvāṇaḥ paratyaṣedhayata darupadaṃ vṛṣasenasa tu sa sainyaṃ sapadānugama vārayāma āsa samare daròṇa parepsuṃ mahārathama virāṭaṃ darutama āyāntaṃ daròṇasya nidhanaṃ parati madrarājaḥ susaṃkruddhò vārayāma āsa bhārata śatānīkama athāyāntaṃ nākuliṃ rabhasaṃ raṇe citrasenò ruròdhāśu śaraira daròṇa vadhepsayā arjunaṃ ca yudhāṃ śareṣṭhaṃ parādravantaṃ mahārathama alambusò mahārāja rākṣasendrò nayavārayata tathā daròṇaṃ maheṣvāsaṃ nighnantaṃ śātravāna raṇe dhṛṭadyumnò 'tha pāñcālyò hṛṣṭarūpama avārayata tathānyāna pāṇḍuputrāṇāṃ samāyātāna mahārathāna tāvakā rathinò rājana vārayāma āsura ojasā gajāròhā gajaisa tūrṇaṃ saṃnipatya mahāmṛdhe yòdhayantaḥ sama dṛśyante śataśò 'tha sahasraśaḥ niśīthe turagā rājanna ādravantaḥ parasparama samadṛśyanta vegena pakṣavanta ivādrayaḥ sādinaḥ sādibhiḥ sārdhaṃ parāsaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ samāgacchana mahārāja vinadantaḥ pṛthaka pṛthaka narāsa tu bahavasa tatra samājagmuḥ parasparama gadābhira musalaiśa caiva nānāśastraiśa ca saṃghaśaḥ kṛtavarmā tu hārdikyò dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama vārayāma āsa saṃkruddhò velevòdvṛttama arṇavama yudhiṣṭhirasa tu hārdikyaṃ viddhvā pañcabhira āśugaiḥ punara vivyādha viṃśatyā tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta kṛtavarmā tu saṃkruddhò dharmaputrasya māriṣa dhanuśa ciccheda bhallena taṃ ca vivyādha saptabhiḥ athānyada dhanura ādāya dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ hārdikyaṃ daśabhira bāṇaira bāhvòra urasi cārpayata mādhavasa tu raṇe viddhò dharmaputreṇa māriṣa parākampata ca ròṣeṇa saptabhiśa cārdayaca charaiḥ tasya pārthò dhanuśa chittvā hastāvāpaṃ nikṛtya ca parāhiṇòna niśitāna bāṇāna pañca rājaña śilāśitāna te tasya kavacaṃ bhittvā hemacitraṃ mahādhanama parāviśana dharaṇīma ugrā valmīkama iva pannagāḥ akṣṇòra nimeṣa mātreṇa sò 'nayada ādāya kārmukama vivyādha pāṇḍavaṃ ṣaṣṭyā sūtaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ tasya śaktima ameyātmā pāṇḍavò bhujagòpamāma cikṣepa bharataśreṣṭha rathe nayasya mahada dhanuḥ sā hemacitrā mahatī pāṇḍavena paraveritā nirbhidya dakṣiṇaṃ bāhuṃ parāviśada dharaṇītalama etasminna eva kāle tu gṛhya pārthaḥ punara dhanuḥ hārdikyaṃ chādayāma āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tatasa tu samare śūrò vṛṣṇīnāṃ paravarò rathī vayaśva sūta rathaṃ cakre nimeṣārdhāda yudhiṣṭhirama tatasa tu pāṇḍavò jayeṣṭhaḥ khaḍgacarma samādade tada asya niśitaira bāṇaira vayadhamana mādhavò raṇe tòmaraṃ tu tatò gṛhya savarṇadaṇḍaṃ durāsadama pareṣayata samare tūrṇaṃ hārdikyasya yudhiṣṭhiraḥ tama āpatantaṃ sahasā dharmarāja bhujacyutama davidhā ciccheda hārdikyaḥ kṛtahastaḥ samayanna iva tataḥ śaraśatenājau dharmaputrama avākirata kavacaṃ cāsya saṃkruddhaḥ śairasa tīkṣṇaira adārayata hārdikya śarasaṃchinnaṃ kavacaṃ tana mahātmanaḥ vayaśīryata raṇe rājaṃsa tārājālama ivāmbarāta sa chinnadhanvā virathaḥ śīrṇavarmā śarārditaḥ apāyāsīda raṇāta tūrṇaṃ dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ kṛtavarmā tu nirjitya dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama punara daròṇasya jugupe cakrama eva mahābalaḥ [sa] bhūrisa tu samare rājaña śaineyaṃ rathināṃ varama āpatantama apāsedhata parapānāda iva kuñjarama athainaṃ sātyakiḥ karuddhaḥ pañcabhira niśitaiḥ śaraiḥ vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ parāsravata tasya śòṇitama tathaiva kauravò yuddhe śaineyaṃ yuddhadurmadama daśabhira viśikhaisa tīkṣṇaira avidhyata bhujāntare tāva anyònyaṃ mahārāja tatakṣāte śaraira bhṛśama karòdhasaṃraktanayanau karòdhāda visphārya kārmuke tayòra āsīna mahārāja śastravṛṣṭiḥ sudāruṇā karuddhayòḥ sāyakamucòra yamāntakanikāśayòḥ tāva anyònyaṃ śarai rājana paracchādya samare sathitau muhūrtaṃ caiva tada yuddhaṃ samarūpama ivābhavata tataḥ karuddhò mahārāja śaineyaḥ parahasanna iva dhanuśa ciccheda samare kauravyasya mahātmanaḥ athainaṃ chinnadhanvānaṃ navabhira niśitaiḥ śaraiḥ vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta sò 'tividdhò balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ dhanura anyata samādāya sātvataṃ paratyavidhyata sa viddhvā sātvataṃ bāṇaisa taribhira eva viśāṃ pate dhanuśa ciccheda bhallena sutīkṣṇena hasanna iva chinnadhanvā mahārāja sātyakiḥ karòdhamūrchitaḥ parajahāra mahāvegāṃ śaktiṃ tasya mahòrasi sa tu śaktyā vibhinnāṅgò nipapāta rathòttamāta lòhitāṅga ivākāśāda dīptaraśmira yadṛcchayā taṃ tu dṛṣṭvā tahaṃ śūrama aśvatthāmā mahārathaḥ abhyadhāvata vegena śaineyaṃ parati saṃyuge abhyavarṣaca charaugheṇa meruṃ vṛṣṭyā yathāmbudaḥ tama āpatantaṃ saṃrabdhaṃ śaineyasya rathaṃ parati ghaṭòtkacò 'baravīda rājana nādaṃ muktvā mahārathaḥ tiṣṭha tiṣṭha na me jīvana daròṇaputra gamiṣyasi eṣa tavādya haniṣyāmi mahiṣaṃ sakanda rāḍa iva yuddhaśraddhāma ahaṃ te 'daya vineṣyāmi raṇājire itya uktvā ròṣatāmrākṣò rākṣasaḥ paravīrahā darauṇima abhyadravata karuddhò gajendrama iva kesarī rathākṣamātraira iṣubhira abhyavarṣada ghaṭòtkacaḥ rathināma ṛṣabhaṃ darauṇiṃ dhārābhira iva tòyadaḥ śaravṛṣṭiṃ tu tāṃ parāptāṃ śaraira āśīviṣòpamaiḥ śātayāma āsa samare tarasā darauṇira utsmayana tataḥ śaraśataisa tīkṣṇaira marmabhedibhira āśugaiḥ samācinòda rākṣasendraṃ ghaṭòtkacama ariṃdama sa śaraira ācitasa tena rākṣasò raṇamūrdhani vayakāśata mahārāja śavāvica chalalitò yathā tataḥ karòdhasamāviṣṭò bhaimaseniḥ paratāpavāna śaraira avacakartògraira darauṇiṃ vajrāśanisvanaiḥ kaṣurapraira ardhacandraiśa ca nārācaiḥ sa śilīmukhaiḥ varāhakarṇaira nālīkaisa tīkṣṇaiśa cāpi vikarṇibhiḥ tāṃ śastravṛṣṭima atulāṃ vajrāśanisamasvanāma patantīma upari karuddhò darauṇira avyathitendriyaḥ suduḥsahāṃ śaraira ghòraira divyāstrapratimantritaiḥ vayadhamata sa mahātejā mahābhrāṇīva mārutaḥ tatò 'natarikṣe bāṇānāṃ saṃgrāmò 'naya ivābhavata ghòrarūpò mahārāja yòdhānāṃ harṣavardhanaḥ tatò 'satrasaṃgharṣa kṛtaira visphuliṅgaiḥ samantataḥ babhau niśāmukhe vayòma khadyòtaira iva saṃvṛtama sa mārgaṇagaṇaira darauṇira diśaḥ paracchādya sarvataḥ pariyārthaṃ tava putrāṇāṃ rākṣasaṃ samavākirata tataḥ paravavṛte yuddhaṃ darauṇirākṣasayòra mṛdhe vigāḍhe rajanīmadhye śakra parahrādayòra iva tatò ghaṭòtkacò bāṇaira daśabhira darauṇima āhave jaghānòrasi saṃkruddhaḥ kālajvalana saṃnibhaiḥ sa taira abhyāyataira viddhò rākṣasena mahābalaḥ cacāla samare darauṇira vātanunna iva darumaḥ sa mòhama anusaṃprāptò dhavajayaṣṭiṃ samāśritaḥ tatò hāhākṛtaṃ sainyaṃ tava sarvaṃ janādhipa hataṃ sama menire sarve tāvakāsa taṃ viśāṃ pate taṃ tu dṛṣṭvā tathāvasthama aśvatthāmānama āhave pāñcālāḥ sṛñjayāśa caiva siṃhanādaṃ paracakrire paratilabhya tataḥ saṃjñāma aśvatthāmā mahābalaḥ dhanuḥ parapīḍya vāmena kareṇāmitrakarśanaḥ mumòcākarṇa pūrṇena dhanuṣā śarama uttamama yamadaṇḍòpamaṃ ghòrama uddiśyāśu ghaṭòtkacama sa bhittvā hṛdayaṃ tasya rākṣasasya śaròttamaḥ viveśa vasudhāma ugraḥ supuṅkhaḥ pṛthivīpate sò 'tividdhò mahārāja rathòpastha upāviśata rākṣasendraḥ subalavāna darauṇinā raṇamāninā dṛṣṭvā vimūḍhaṃ haiḍimbaṃ sārathisa taṃ raṇājirāta darauṇeḥ sakāśāta saṃbhrāntasa tava apaninye tavarānvitaḥ tathā tu samare viddhvā rākṣasendraṃ ghaṭòtkacama nanāda sumahānādaṃ daròṇaputrò mahābalaḥ pūjitasa tava putraiśa ca sarvayòdhaiśa ca bhārata vapuṣā paratijajvāla madhyāhna iva bhāskaraḥ bhīmasenaṃ tu yudhyantaṃ bhāradvāja rathaṃ parati savayaṃ duryòdhanò rājā paratyavidhyaca chitaiḥ śaraiḥ taṃ bhīmasenò navabhiḥ śaraira vivyādha māriṣa duryòdhanò 'pi viṃśatyā śarāṇāṃ paratyavidhyata tau sāyakaira avacchannāva adṛśyetāṃ raṇājire meghajālasamācchannau nabhasīvendu bhāskarau atha duryòdhanò rājā bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ pañcabhira bharataśreṣṭha tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta tasya bhīmò dhanuśa chittvā dhavajaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ vivyādha kauravaśreṣṭhaṃ navatyā nataparvaṇāma tatò duryòdhanaḥ karuddhò bhīmasenasya māriṣa cikṣepa sa śarāna rājana paśyatāṃ sarvadhanvināma tāna nihatya śarāna bhīmò duryòdhana dhanuścyutāna kauravaṃ pañcaviṃśatyā karudrakāṇāṃ samārpayata duryòdhanasa tu saṃkruddhò bhīmasenasya māriṣa kaṣurapreṇa dhanuśa chittvā daśabhiḥ paratyavidhyata athānyada dhanura ādāya bhīmasenò mahābalaḥ vivyādha nṛpatiṃ tūrṇaṃ saptabhira niśitaiḥ śaraiḥ tada apya asya dhanuḥ kaṣipraṃ ciccheda laghuhastavata davitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca caturthaṃ pañcamaṃ tathā āttama āttaṃ mahārāja bhīmasya dhanura ācchinata tava putrò mahārāja jitakāśī madòtkaṭaḥ sa tadā chidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ śaktiṃ cikṣepa samare sarvapāraśavīṃ śubhāma aprāptāma eva tāṃ śaktiṃ taridhā ciccheda kauravaḥ paśyataḥ sarvalòkasya bhīmasya ca mahātmanaḥ tatò bhīmò mahārāja gadāṃ gurvīṃ mahāprabhāma cikṣepāvidhya vegena duryòdhana rathaṃ parati tataḥ sa sahasā vāhāṃsa tava putrasya saṃyuge sārathiṃ ca gadā gurvī mamarda bharatarṣabha putrasa tu tava rājendra rathāda dhemapariṣkṛtāta āplutaḥ sahasā yānaṃ nandakasya mahātmanaḥ tatò bhīmò hataṃ matvā tava putraṃ mahārathama siṃhanādaṃ mahaca cakre tarjayanna iva kauravāna tāvakāḥ sainikāśa cāpi menire nihataṃ nṛpama tatò vicukruśuḥ sarve hāheti ca samantataḥ teṣāṃ tu ninadaṃ śarutvā tarastānāṃ sarvayòdnināma bhīmasenasya nādaṃ ca śarutvā rājana mahātmanaḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā hataṃ matvā suyòdhanama abhyavartata vegena yatra pārthò vṛkòdaraḥ pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ sṛñjayāśa ca viśāṃ pate sarvòdyògenābhijagmura daròṇama eva yuyutsayā tatrāsīta sumahada yuddhaṃ daròṇasyātha paraiḥ saha ghòre tamasi magnānāṃ nighnatāma itaretarama [sa] sahadevama athāyāntaṃ daròṇa parepsuṃ viśāṃ pate karṇò vaikartanò yuddhe vārayāma āsa bhārata sahadevasa tu rādheyaṃ viddhvā navabhira āśugaiḥ punara vivyādha daśabhira niśitaira nataparvabhiḥ taṃ karṇaḥ parativivyādha śatena nataparvaṇāma sajyaṃ cāsya dhanuḥ śīghraṃ ciccheda laghuhastavata tatò 'nayada dhanura ādāya mādrīputraḥ paratāpavāna karṇaṃ vivyādha viṃśatyā tada adbhutama ivābhavata tasya karṇò hayāna hatvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ sārathiṃ cāsya bhallena darutaṃ ninye yamakṣayama virathaḥ sahadevasa tu khaḍgaṃ carma samādade tada apya asya śaraiḥ karṇò vayadhamata parahasanna iva tatò gurvīṃ mahāghòrāṃ hemacitrāṃ mahāgadāma pareṣayāma āsa samare vaikartana rathaṃ parati tāma āpatantīṃ sahasā sahadeva paraveritāma vayaṣṭambhayaca charaiḥ karṇò bhūmau caināma apātayata gadāṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā sahadevasa tavarānvitaḥ śaktiṃ cikṣepa karṇāya tāma apya asyācchinaca charaiḥ sa saṃbhramasa tatasa tūrṇama avaplutya rathòttamāta sahadevò mahārāja dṛṣṭvā karṇaṃ vayavasthitama rathacakraṃ tatò gṛhya mumòcādhirathiṃ parati tama āpatantaṃ sahasā kālacakrama ivòdyatama śaraira anekasāhasraira achinata sūtanandanaḥ tasmiṃsa tu vitathe cakre kṛte tena mahātmanā vāryamāṇaśa ca viśikhaiḥ sahadevò raṇaṃ jahau tama abhidrutya rādheyò muhūrtāda bharatarṣabha abravīta parahasana vākyaṃ sahadevaṃ viśāṃ pate mā yudhyasva raṇe vīra viśiṣṭai rathibhiḥ saha sadṛśaira yudhya mādreya vacò me mā viśaṅkitāḥ athainaṃ dhanuṣò 'gareṇa tudana bhūyò 'baravīda vacaḥ eṣò 'rajunò raṇe yattò yudhyate kurubhiḥ saha tatra gacchasva mādreya gṛhaṃ vā yadi manyase evama uktvā tu taṃ karṇò rathena rathināṃ varaḥ parāyāta pāñcāla pāṇḍūnāṃ sainyāni parahasanna iva vadhaprāptaṃ tu mādreyaṃ nāvadhīta samare 'rihā kuntyāḥ samṛtvā vacò rājana satyasaṃdhò mahārathaḥ sahadevasa tatò rājana vimanāḥ śarapīḍitaḥ karṇa vākśalya taptaśa ca jīvitāna niravidyata āruròha rathaṃ cāpi pāñcālyasya mahātmana janamejayasya samare tavarāyuktò mahārathaḥ virāṭaṃ saha senaṃ tu daròṇārthe darutama āgatama madrarājaḥ śaraugheṇa chādayāma āsa dhanvinama tayòḥ samabhavada yuddhaṃ samare dṛḍhadhanvinòḥ yādṛśaṃ haya abhavada rājaña jambha vāsavayòḥ purā madrarājò mahārāja virāṭaṃ vāhinīpatima ājaghne tavaritaṃ tīkṣṇaiḥ śatena nataparvaṇāma parativivyādha taṃ rājā navabhira niśitaiḥ śaraiḥ punaśa caiva tarisaptatyā bhūyaśa caiva śatena ha tasya madrādhipò hatvā caturò rathavājinaḥ sūtaṃ dhavajaṃ ca samare rathòpasthāda apātayata hatāśvāta tu rathāta tūrṇama avaplutya mahārathaḥ tasthau visphārayaṃśa cāpaṃ vimuñcaṃśa ca śitāña śarāna śatānīkasa tatò dṛṣṭvā bharātaraṃ hatavāhanama rathenābhyapatata tūrṇaṃ sarvalòkasya paśyataḥ śatānīkama athāyāntaṃ madrarājò mahāmṛdhe viśikhaira bahubhira viddhvā tatò ninye yamakṣayama tasmiṃsa tu nihate vīre virāṭò rathasattamaḥ āruròha rathaṃ tūrṇaṃ tama eva dhavajamālinama tatò visphārya nayane karòdhāda daviguṇavikramaḥ madrarājarathaṃ tūrṇaṃ chādayāma āsa patribhiḥ tatò madrādhipaḥ karuddhaḥ śatena nataparvaṇāma ājaghānòrasi dṛḍhaṃ virāṭaṃ vāhinīpatima sò 'tividdhò mahārāja rathòpastha upāviśata kaśmalaṃ cāviśata tīvraṃ virāṭò bharatarṣabha sārathisa tama apòvāha samare śaravikṣatama tataḥ sā mahatī senā parādravana niśi bhārata vadhyamānā śaraśataiḥ śalyenāhava śòbhinā tāṃ dṛṣṭvā vidrutāṃ senāṃ vāsudevadhanaṃjayau parāyātāṃ tatra rājendra yatra śalyò vayavasthitaḥ tau tu paratyudyayau rājana rākṣasendrò haya alambusaḥ aṣṭacakrasamāyuktama āsthāya paravaraṃ rathama turaṃgama mukhaira yuktaṃ piśācaira ghòradarśanaiḥ lòhitārdra patākaṃ taṃ raktamālyavibhūṣitama kārṣṇāyasamayaṃ ghòrama ṛkṣacarmāvṛtaṃ mahata raudreṇa citrapakṣeṇa vivṛtākṣeṇa kūjatā dhavajenòcchritatuṇḍena gṛdhrarājena rājatā sa babhau rākṣasò rājana bhinnāña janacayòpamaḥ ruròdhārjunama āyāntaṃ parabhañjanama ivādrirāṭa kirana bāṇagaṇāna rājaña śataśò 'rajunamūrdhani atitīvrama abhūda yuddhaṃ nararākṣasayòra mṛdhe daraṣṭṝṇāṃ parītijananaṃ sarveṣāṃ bharatarṣabha tama arjunaḥ śatenaiva patriṇāma abhyatāḍayata navabhiśa ca śitaira bāṇaiśa ciccheda dhavajama ucchritama sārathiṃ ca taribhira bāṇaisa taribhira eva tariveṇukama dhanura ekena ciccheda caturbhiśa caturò hayāna virathasyòdyataṃ khaḍgaṃ śareṇāsya davidhāchinata athainaṃ niśitaira bāṇaiśa caturbhira bharatarṣabha pārthò 'radayada rākṣasendraṃ sa viddhaḥ parādravada bhayāta taṃ vijityārjunasa tūrṇaṃ daròṇāntikama upāyayau kiraña śaragaṇāna rājana naravāraṇavājiṣu vadhyamānā mahārāja pāṇḍavena yaśasvinā sainikā nayapatanna urvyāṃ vātanunnā iva darumāḥ teṣu tūtsādyamāneṣu phalgunena mahātmanā saṃprādravada balaṃ sarvaṃ putrāṇāṃ te viśāṃ pate [sa] śatānīkaṃ śaraisa tūrṇaṃ nirdahantaṃ camūṃ tava citrasenasa tava sutò vārayāma āsa bhārata nākuliśa citrasenaṃ tu nārācenārdayada bhṛśama sa ca taṃ parativivyādha daśabhira niśitaiḥ śaraiḥ citrasenò mahārāja śatānīkaṃ punara yudhi navabhira niśitaira bāṇaira ājaghāna satanāntare nākulisa tasya viśikhaira varma saṃnataparvabhiḥ gātrāta saṃcyāvayāma āsa tada adbhutama ivābhavata sò 'petavarmā putrasa te virarāja bhṛśaṃ nṛpa utsṛjya kāle rājendra nirmòkama iva pannagaḥ tatò 'saya niśitaira bāṇaira dhavajaṃ ciccheda nākuliḥ dhanuśa caiva mahārāja yatamānasya saṃyuge sa chinnadhanvā samare vivarmā ca mahārathaḥ dhanura anyana mahārāja jagrāhāri vidāraṇama tatasa tūrṇaṃ citrasenò nākuliṃ navabhiḥ śaraiḥ vivyādha samare karuddhò bharatānāṃ mahārathaḥ śatānīkò 'tha saṃkruddhaśa citrasenasya māriṣa jaghāna caturò vāhāna sārathiṃ ca naròttamaḥ avaplutya rathāta tasmāca citrasenò mahārathaḥ nākuliṃ pañcaviṃśatyā śarāṇāma ārdayada balī tasya tata kurvataḥ karma nakulasya sutò raṇe ardhacandreṇa ciccheda cāpaṃ ratnavibhūṣitama sa chinnadhanvā virathò hatāśvò hatasārathiḥ āruròha rathaṃ tūrṇaṃ hārdikyasya mahātmanaḥ darupadaṃ tu sahānīkaṃ daròṇa parepsuṃ mahārathama vṛṣasenò 'bhayayāta tūrṇaṃ kiraña śaraśataira tadā yajñasenasa tu samare karṇa putraṃ mahārathama ṣaṣṭyā śarāṇāṃ vivyādha bāhvòra urasi cānagha vṛṣasenasa tu saṃkruddhò yajñasenaṃ rathe sathitama bahubhiḥ sāyakaisa tīkṣṇaira ājaghāna satanāntare tāva ubhau śaranunnāṅgau śarakaṇṭakinau raṇe vayabhrājetāṃ mahārāja śavāvidhau śalalaira iva rukmapuṅkhaira ajihmāgraiḥ śaraiśa chinnatanucchadau rudhiraughapariklinnau vayabhrājetāṃ mahāmṛdhe tapanīyanibhau citrau kalpavṛkṣāva ivādbhutau kiṃśukāva iva còtphullau vayakāśetāṃ raṇājire vṛṣasenasa tatò rājana navabhira darupadaṃ śaraiḥ viddhvā vivyādha saptatyā punaśa cānyaisa taribhiḥ śaraiḥ tataḥ śarasahasrāṇi vimuñcana vibabhau tadā karṇa putrò mahārāja varṣamāṇa ivāmbudaḥ tatasa tu darupadānīkaṃ śaraiśa chinnatanuca chadama saṃprādravada raṇe rājana niśīthe bhairave sati paradīpaira hi parityaktaira javaladbhisa taiḥ samantataḥ vayarājata mahī rājana vītābhrā dayaura iva garahaiḥ tathāṅgadaira nipatitaira vayarājata vasuṃdharā parāvṛṭkāle mahārāja vidyudbhira iva tòyadaḥ tataḥ karṇasuta tarastāḥ sòmakā vipradudruvuḥ yathendra bhayavitrastā dānavāsa tārakā maye tenārdyamānāḥ samare daravamāṇāśa ca sòmakāḥ vayarājanta mahārāja paradīpaira avabhāsitāḥ tāṃsa tu nirjitya samare karṇa putrò vayaròcata madhyaṃdinama anuprāptò gharmāṃśura iva bhārata teṣu rājasahasreṣu tāvakeṣu pareṣu ca eka eva javalaṃsa tasthau vṛṣasenaḥ paratāpavāna sa vijitya raṇe śūrāna sòmakānāṃ mahārathāna jagāma tavaritasa tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ parativindhyama atha karuddhaṃ paradahantaṃ raṇe ripūna duḥśāsanasa tava sutaḥ paratyudgacchana mahārathaḥ tayòḥ samāgamò rājaṃśa citrarūpò babhūva ha vayapetajalade vayòmni budha bhārgavayòra iva parativindhyaṃ tu samare kurvāṇaṃ karma duṣkarama duḥśāsanasa taribhira bāṇaira lalāṭe samavidhyata sò 'tividdhò balavatā putreṇa tava dhanvinā virarāja mahābāhuḥ sa śṛṅga iva parvataḥ duḥśāsanaṃ tu samare parativindhyò mahārathaḥ navabhiḥ sāyakaira viddhvā punara vivyādha saptabhiḥ tatra bhārata putrasa te kṛtavāna karma duṣkarama parativindhya hayāna ugraiḥ pātayāma āsa yaca charaiḥ sārathiṃ cāsya bhallena dhavajaṃ ca samapātayata rathaṃ ca śataśò rājana vayadhamata tasya dhanvinaḥ patākāśa ca sa tūṇīrāna raśmīna yòktrāṇi cābhibhò ciccheda tilaśaḥ karuddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ virathaḥ sa tu dharmātmā dhanuṣpāṇira avasthitaḥ ayòdhayata tava sutaṃ kiraña śaraśatāna bahūna kaṣurapreṇa dhanusa tasya ciccheda kṛtahastavata athainaṃ daśabhira bhallaiśa chinnadhanvānama ārdayata taṃ dṛṣṭvā virathaṃ tatra bhāratò 'saya mahārathāḥ anvavartanta vegena mahatyā senayā saha āplutaḥ sa tatò yānaṃ suta sòmasya bhāsvarama dhanura gṛhya mahārāja vivyādha tanayaṃ tava tatasa tu tāvakāḥ sarve parivārya sutaṃ tava abhyavartanta saṃgrāme mahatyā senayā vṛtāḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārata niśīthe dāruṇe kāle yama rāṣṭravivardhanama [sa] nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe nighnantaṃ vāhinīṃ tava abhyayāta saubalaḥ karuddhasa tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta kṛtavairò tu tau vīrāva anyònyavadhakāṅkṣiṇau śaraiḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira anyònyama abhijaghnatuḥ yathaiva saubalaḥ kaṣipraṃ śaravarṣāṇi muñcati tathaiva nakulò rājaña śikṣāṃ saṃdarśayana yudhi tāva ubhau samare śūrau śarakaṇṭakinau tadā vayarājetāṃ mahārāja kaṇṭakaira iva śālmalī sujihmaṃ parekṣamāṇau ca rājana vivṛtalòcanau karòdhasaṃraktanayanau nirdahantau parasparama sayālasa tu tava saṃkruddhò mādrīputraṃ hasanna iva karṇinaikena vivyādha hṛdaye niśitena ha nakulasa tu bhṛśaṃ viddhaḥ sayālena tava dhanvinā niṣasāda rathòpasthe kaśmalaṃ cainama āviśata atyantavairiṇaṃ dṛptaṃ dṛṣṭvā śatruṃ tathāgatama nanāda śakunī rājaṃsa tapānte jaladò yathā paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ nakulaḥ pāṇḍunandanaḥ abhyayāta saubalaṃ bhūyò vayāttānana ivāntakaḥ saṃkruddhaḥ śakuniṃ ṣaṣṭyā vivyādha bharatarṣabha punaśa caiva śatenaiva nārācānāṃ satanāntare tatò 'saya sa śaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe sa cicchide dhavajaṃ ca tavaritaṃ chittvā rathāda bhūmāva apātayata sò 'tividdhò mahārāja rathòpastha upāviśata taṃ visaṃjñaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā sayālaṃ tavānagha apòvāha rathenāśu sārathira dhavajinīmukhāta tataḥ saṃcukruśuḥ pārthā ye ca teṣāṃ padānugāḥ nirjitya ca raṇe śatrūna nakulaḥ śatrutāpanaḥ abravīta sārathiṃ karuddhò daròṇānīkāya māṃ vaha tasya tada vacanaṃ śarutvā mādrīputrasya dhīmataḥ parāyāta tena raṇe rājanyena daròṇò 'navayudhyata śikhaṇḍinaṃ tu samare daròṇa parepsuṃ viśāṃ pate kṛpaḥ śāradvatò yattaḥ paratyudgacchata suvegitaḥ gautamaṃ darutama āyāntaṃ daròṇāntikama ariṃdamama vivyādha navabhira bhallaiḥ śikhaṇḍī parahasanna iva tama ācaryò mahārāja viddhvā pañcabhira āśugaiḥ punara vivyādha viṃśatyā putrāṇāṃ pariyakṛta tava mahada yuddhaṃ tayòra āsīda ghòrarūpaṃ viśāṃ pate yathā devāsure yuddhe śambarāmara rājayòḥ śarajālāvṛtaṃ vayòma cakratusa tau mahārathau parakṛtyā ghòrarūpaṃ tada āsīda ghòrataraṃ punaḥ rātriśa ca bharataśreṣṭha yòdhānāṃ yuddhaśālināma kālarātri nibhā haya āsīda ghòrarūpā bhayāvahā śikhaṇḍī tu mahārāja gautamasya mahada dhanuḥ ardhacandreṇa ciccheda sajyaṃ sa viśikhaṃ tadā tasya karuddhaḥ kṛpò rājaña śaktiṃ cikṣepa dāruṇāma savarṇadaṇḍāma akuṇṭhāgrāṃ karmāra parimārjitāma tāma āpatantīṃ ciccheda śikhaṇḍī bahubhiḥ śaraiḥ sāpatana medinīṃ dīptā bhasayantī mahāprabhā athānyada dhanura ādāya gautamò rathināṃ varaḥ parācchādayaca chitaira bāṇaira mahārāja śikhaṇḍinama sa chādyamānaḥ samare gautamena yaśasvinā vayaṣīdata rathòpasthe śikhaṇḍī rathināṃ varaḥ sīdantaṃ cainama ālòkya kṛpaḥ śāradvatò yudhi ājaghne bahubhira bāṇaira jighāṃsanna iva bhārata vimukhaṃ taṃ raṇe dṛṣṭvā yājñaseniṃ mahārathama pāñcālāḥ sòmakāśa caiva parivavruḥ samantataḥ tathaiva tava putrāśa ca parivavrura davijòttamama mahatyā senayā sārdhaṃ tatò yuddhama abhūta punaḥ rathānāṃ ca raṇe rājanna anyònyama abhidhāvatāma babhūva tumulaḥ śabdò meghānāṃ nadatāma iva daravatāṃ sādināṃ caiva gajānāṃ ca viśāṃ pate anyònyama abhitò rājana karūrama āyòdhanaṃ babhau pattīnāṃ daravatāṃ caiva padaśabdena medinī akampata mahārāja bhayatrasteva cāṅganā rathā rathāna samāsādya paradrutā vegavattarama nayagṛhṇana bahavò rājaña śalabhāna vāyasā iva tathā gajāna parabhinnāṃśa ca suprabhinnā mahāgajāḥ tasminna eva pade yattā nigṛhṇanti sama bhārata sādī sādinama āsādya padātī ca padātinama samāsādya raṇe 'nayònyaṃ saṃrabdhā nāticakramuḥ dhāvatāṃ daravatāṃ caiva punarāvartanāma api babhūva tatra sainyānāṃ śabdaḥ sutumulò niśi dīpyamānāḥ paradīpāśa ca rathavāraṇavājiṣu adṛśyanta mahārāja mahòlkā iva khāca cayutāḥ sā niśā bharataśreṣṭha paradīpaira avabhāsitā divasapratimā rājana babhūva raṇamūrdhani ādityena yathā vayāptaṃ tamò lòke paraṇaśyati tathā naṣṭaṃ tamò ghòraṃ dīpaira dīptaira alaṃkṛtama śastrāṇāṃ kavacānāṃ ca maṇīnāṃ ca mahātmanāma antardadhuḥ parabhāḥ sarvā dīpaisa taira avabhāsitāḥ tasmina kòlāhale yuddhe vartamāne niśāmukhe avadhīta samare putraṃ pitā bharatasattama putraśa ca pitaraṃ mòhāta sakhāyaṃ ca sakhā tathā saṃbandhinaṃca saṃbandhī savasrīyaṃ cāpi mātulaḥ save savāna pare parāṃśa cāpi nijaghnura itaretarama nirmaryādama abhūda yuddhaṃ rātrau ghòraṃ bhayāvahama [sa] tasmina sutumule yuddhe vartamāne bhayāvahe dhṛṣṭadyumne mahārāja daròṇama evābhyavartata saṃmṛjānò dhanuḥśreṣṭhaṃ jayāṃ vikarṣana punaḥ punaḥ abhyavartata daròṇasya rathaṃ rukmavibhūṣitama dhṛṣṭadyumnaṃ tadāyāntaṃ daròṇasyānta cikīrṣayā parivavrura mahārāja pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha tathā parivṛtaṃ dṛṣṭvā daròṇama ācārya sattamama putrāsta te sarvatò yattā rarakṣura dòrṇama āhave balārṇavau tatasa tau tu sameyātāṃ niśāmukhe vātòddhūtau kaṣubdhasattvau bhairavau sāgarāva iva tatò daròṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ pañcabhiḥ śaraiḥ vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ siṃhanādaṃ nanāda ca taṃ daròṇaṃ pañcaviṃśatyā viddhvā bhārata saṃyuge cicchedānyena bhallena dhanura asya mahāprabhama dhṛṣṭadyumnasa tu nirviddhò daròṇena bharatarṣabha utsasarja dhanusa tūrṇaṃ saṃdaśya daśanaca chadama tataḥ karuddhò mahārāja dhṛṣṭadyumnaḥ paratāpavāna ādade 'nayada dhanuḥśreṣṭhaṃ daròṇasyānta cikīrṣayā vikṛṣya ca dhanuśa citrama ākarṇāta paravīrahā daròṇasyānta karaṃ ghòraṃ vayasṛjata sāyakaṃ tataḥ sa visṛṣṭò balavalā śarò ghòrò mahāmṛdhe bhāsayāma āsa tata sainyaṃ divākara ivòditaḥ taṃ dṛṣṭvā tu śaraṃ ghòraṃ devagandharvamānavāḥ savastya astu samare rājana daròṇāyetya abruvana vacaḥ taṃ tu sāyakama aprāptama ācāryasya rathaṃ parati karṇò davādaśadhā rājaṃśa ciccheda kṛtahastavata sa chinnò bahudhā rājana sūtaputreṇa māriṣa nipapāta śarasa tūrṇaṃ nikṛttaḥ karṇa sāyakaiḥ chittvā tu samare bāṇaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe karṇò vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ pañcabhira daròṇaputrasa tu savayaṃ daròṇaśa ca saptabhiḥ śalyaśa ca navabhira bāṇaisa taribhira duḥśāsanasa tathā duryòdhanaśa ca viṃśatyā śakuniśa cāpi pañcabhiḥ pāñcālyaṃ tavaritāvidhyana sarva eva mahārathāḥ sa viddhaḥ saptabhira vīraira daròṇa tarāṇārthama āhave sarvāna asaṃbhramāda rājana paratyavidhyata taribhisa taribhiḥ daròṇaṃ darauṇiṃ ca karṇaṃ ca vivyādha tava cātmajama te viddhvā dhanvinā tena dhṛṣṭadyumnaṃ punara mṛdhe vivyadhuḥ pañcabhisa tūrṇama ekaikò rathināṃ varaḥ darumasenasa tu saṃkruddhò rājana vivyādha patriṇā taribhiśa cānyaiḥ śaraisa tūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta sa tu taṃ parativivyādha taribhisa tīkṣṇaira ajihmagaiḥ savarṇapuṅkhaiḥ śilā dhautaiḥ parāṇānta karaṇaira yudhi bhallenānyena tu punaḥ suvarṇòjjvala kuṇḍalama unmamātha śiraḥ kāyāda darumasenasya vīryavāna tacchirò nayapatada bhūmau saṃdaṣṭauṣṭha puṭaṃ raṇe mahāvātasamuddhūtaṃ pakvaṃ tālaphalaṃ yathā tāṃśa ca viddhvā punara vīrāna vīraḥ suniśitaiḥ śaraiḥ rādheyasyācchinada bhallaiḥ kārmukaṃ citrayòdhinaḥ na tu tana mamṛṣe karṇò dhanuṣaśa chedanaṃ tathā nikartanama ivātyugrò lāṅgūlasya yathā hariḥ sò 'nayada dhanuḥ samādāya karòdharaktekṣaṇaḥ śavasana abhyavarṣaca charaughaisa taṃ dhṛṣṭadyumnaṃ mahābalama dṛṣṭvā tu karṇaṃ saṃrabdhaṃ te vīrāḥ ṣaḍa ratharṣabhāḥ pāñcālya putraṃ tavaritāḥ parivavrura jighāṃsayā ṣaṇṇāṃ yòdhapravīrāṇāṃ tāvakānāṃ puraskṛtama mṛtyòra āsyama anuprāptaṃ dhṛṣṭadyumnama amaṃsmahi etasminna eva kāle tu dāśārhò vikiraña śarāna dhṛṣṭadyumnaṃ parākrāntaṃ sātyakiḥ paratyapadyata tama āyāntaṃ maheṣvāsaṃ sātyakiṃ yuddhadurmadama rādheyò daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyada ajihmagaiḥ taṃ sātyakira mahārāja vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ paśyatāṃ sarvavīrāṇāṃ māgāsa tiṣṭheti cābravīta sa sātyakesa tu balinaḥ karṇasya ca mahātmanaḥ āsīta samāgamò ghòrò balivāsavayòra iva tarāsayaṃsa talaghòṣeṇa kaṣatriyāna kaṣatriyarṣabhaḥ rājīvalòcanaṃ karṇaṃ sātyakiḥ paratyavidhyata kampayanna iva ghòṣeṇa dhanuṣò vasudhāṃ balī sūtaputrò mahārāja sātyakiṃ paratyayòdhayata vipāṭha karṇinārācaira vatsa dāntaiḥ kaṣuraira api karṇaḥ śaraśataiśa cāpi śaineyaṃ paratyavidhyata tathaiva yuyudhānò 'pi vṛṣṇīnāṃ paravarò rathaḥ abhyavarṣaca charaiḥ karṇaṃ tada yuddhama abhavata samama tāvakāśa ca mahārāja karṇa putraśa ca daṃśitaḥ sātyakiṃ vivyadhusa tūrṇaṃ samantāna niśitaiḥ śaraiḥ astraira astrāṇi saṃvārya teṣāṃ karṇasya cābhibhò avidhyata sātyakiḥ karuddhò vṛṣasenaṃ satanāntare tena bāṇena nirviddhò vṛṣasenò viśāṃ pate nayapatata sa rathe mūḍhò dhanura utsṛjya vīryavāna tataḥ karṇò hataṃ matvā vṛṣasenaṃ mahārathaḥ putraśòkābhisaṃtaptaḥ sātyakiṃ paratyapīḍayata pīḍyamānasa tu karṇena yuyudhānò mahārathaḥ vivyādha bahubhiḥ karṇaṃ tavaramāṇaḥ punaḥ punaḥ sa karṇaṃ daśabhira viddhvā vṛṣasenaṃ ca saptabhiḥ sa hastāvāpa dhanuṣī tayòśa ciccheda sātvataḥ tāva anye dhanuṣī sajye kṛtvā śatrubhayaṃ kare yuyudhānama avidhyetāṃ samantāna niśitaiḥ śaraiḥ vartamāne tu saṃgrāme tasmina vīravarakṣaye atīva śuśruve rājana gāṇḍīvasya mahāsvanaḥ śarutvā tu rathanirghòṣaṃ gāṇḍīvasya ca nisvanama sūtaputrò 'baravīda rājana duryòdhanama idaṃ vacaḥ eṣa sarvāña śibīna hatvā mukhyaśaśa ca nararṣabhāna pauravāṃśa ca maheṣvāsāna gāṇḍīvaninadò mahāna śarūyate rathaghòṣaśa ca vāsavasyeva nardataḥ karòti pāṇḍavò vayaktaṃ karmaupayikama ātmanaḥ eṣā vidīryate rājana bahudhā bhāratī camūḥ viprakīrṇānya anīkāni nāvatiṣṭhanti karhi cita vāteneva samuddhūtama abhrajālaṃ vidīryate savyasācinama āsādya bhinnā naura iva sāgare daravatāṃ yòdhamukhyānāṃ gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ viddhānāṃ śataśò rājaña śarūyate ninadò mahāna niśīthe rājaśārdūla satanayitnòra ivāmbare hāhākāraravāṃśa caiva siṃhanādāṃśa ca puṣkalāna śṛṇu śabdāna bahuvidhāna arjunasya rathaṃ parati ayaṃ madhye sathitò 'samākaṃ sātyakiḥ sātvatādhamaḥ iha cela labhyate lakṣyaṃ kṛtsnāña jeṣyāmahe parāna eṣa pāñcālarājasya putrò daròṇena saṃgataḥ sarvataḥ saṃvṛtò yòdhai rājana puruṣasattamaiḥ sātyakiṃ yadi hanyāmò dhṛṭṣa dayumnaṃ ca pārṣatama asaṃśayaṃ mahārāja dharuvò nò vijayò bhaveta saubhadravada imau vīrau parivārya mahārathau parayatāmò mahārāja nihantuṃ vṛṣṇipārṣatau savyasācī purò 'bhayeti daròṇānīkāya bhārata saṃsaktaṃ sātyakiṃ jañātvā bahubhiḥ kurupuṃgavaiḥ tatra gacchantu bahavaḥ paravarā rathasattamāḥ yāvata pārthò na jānāti sātyakiṃ bahubhira vṛtama te tavaradhvaṃ yathā śūrāḥ śarāṇāṃ mòkṣaṇe bhṛśama yathā tūrṇaṃ varajatya eṣa paralòkaya mādhavaḥ karṇasya matama ājñāya putrasa te parāha saubalama yathendraḥ samare rājana parāha viṣṇuṃ yaśasvinama vṛtaḥ sahasraira daśabhira gajānāma anivartināma rathaiśa ca daśasāhasraira vṛtò yāhi dhanaṃjayama duḥśāsanò durviṣahaḥ subāhura duṣpradharṣaṇaḥ ete tavāma anuyāsyanti pattibhira bahubhira vṛtāḥ jahi kṛṣṇau mahāvāhò dharmarājaṃ ca mātula nakulaṃ sahadevaṃ ca bhīmasenaṃ ca bhārata devānāma iva devendre jayāśā me tavayi sathitā jahi mātulakaunteyāna asurāna iva pāvakiḥ evama uktò yayau pārthāna putreṇa tava saubalaḥ mahatyā senayā sārdhaṃ tava putraisa tathā vibhò pariyārthaṃ tava putrāṇāṃ didhakṣuḥ pāṇḍunandanāna tatra paravavṛte yuddhaṃ tāvakānāṃ paraiḥ saha parayāte saubale rājana pāṇḍavānāma anīkinīma balena mahatā yuktaḥ sūtaputrasa tu sātvatama abhyayāta tavaritaṃ yuddhe kiraña śaraśatāna bahūna tathaiva pāṇḍavāḥ sarve sātyakiṃ paryavārayana mahada yuddhaṃ tadāsīta tu daròṇasya niśi bhārata dhṛṣṭadyumnena śūreṇa pāñcālaiśa ca mahātmanaḥ [sa] tatasa te parādravana sarve tavaritā yuddhadurmadāḥ amṛṣyamāṇāḥ saṃrabdhā yuyudhāna rathaṃ parati te rathaiḥ kalpitai rājana hemarūpya vibhūṣitaiḥ sādibhiśa ca gajaiśa caiva parivavruḥ sama sātvatama athainaṃ kòṣṭhakī kṛtyasarvatasa te mahārathāḥ siṃhanādāṃsa tadā cakrusa tarjayantaḥ sama sātyakima te 'bhayavarṣaña śaraisa tīkṣṇaiḥ sātyakiṃ satyavikramama tavaramāṇā mahāvīryā mādhavasya vadhaiṣiṇaḥ tāna dṛṣṭvā patatasa tūrkaṃ śaineyaḥ paravīharāḥ paratyagṛhṇāna mahābāhuḥ paramuñcana viśikhāna bahūna tatra vīrò maheṣvāsaḥ sātyakira yuddhadurmadaḥ nicakarta śirāṃsya ugraiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ hastihastāna hayagrīvāna bāhūna api ca sāyudhāna kaṣurapraiḥ pātayāma āsa tāvakānāṃ sa mādhavaḥ patitaiśa cāmaraiśa caiva śavetaca chatraiśa ca bhārata babhūva dharaṇī pūrṇā nakṣatraira dayaura iva parabhò teṣāṃ tu yuyudhānena yudhyatāṃ yudhi bhārata babhūva tumulaḥ śabdaḥ paretānāma iva karandatāma tena śabdena mahatā pūritāsīda vasuṃdharā rātriḥ samabhavaca caiva tīvrarūpā bhayāvahā dīryamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhāna śarāhatama śarutvā ca vipulaṃ nādaṃ niśīthe lòmaharṣaṇama sutasa tavābravīda rājana sārathiṃ rathināṃ varaḥ yatraiṣa śabdasa tatrāśvāṃśa còdayeti punaḥ punaḥ tena saṃcòdyamānasa tu tata tāṃsa turagòttamāna sūtaḥ saṃcòdayāma āsa yuyudhāna rathaṃ parathi tatò duryòdhanaḥ karuddhò dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ śīghrahastaśa citrayòdhī yuyudhānama upādravata tataḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira māṃsaśòṇitabhòjanaiḥ duryòdhanaṃ davādaśabhira mādhavaḥ patyavidhyata duryòdhanasa tena tathā pūrvama evārditaḥ śaraiḥ śaineyaṃ daśabhira bāṇaiḥ paratyavidhyada amarṣitaḥ tataḥ samabhavada yuddhama ākulaṃ bharatarṣabha pāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ bhāratānāṃ ca dāruṇama śaineyasa tu raṇe karuddhasa tava putraṃ mahārathama sāyakānāma aśītyā tu vivyādhòrasi bhārata tatò 'saya vāhāna samare śaraira ninye yamakṣayama sārathiṃ ca rathāta tūrṇaṃ pātayāma āsa patriṇā hatāśve tu rathe tiṣṭhana putrasa tava viśāṃ pate mumòca niśitāna bāṇāña śaineyasya rathaṃ parati śarāna pañcāśatasa tāṃsa tu śaineyaḥ kṛtahastavata ciccheda samare rājana pareṣitāṃsa tanayena te athāpareṇa bhallena muṣṭideśe mahada dhanuḥ ciccheda rabhasò yuddhe tava putrasya māriṣa virathò vidhanuṣkaśa ca sarvalòkeśvaraḥ parabhuḥ āruròha rathaṃ tūrṇaṃ bhāsvaraṃ kṛtavarmaṇaḥ duryòdhane parāvṛtte śaineyasa tava vāhinīma darāvayāma āsa viśikhaira niśā madhye viśāṃ pate śakuniśa cārjunaṃ rājana parivārya samantatha rathaira anekasāhasraira gajaiśa caiva sahasraśaḥ tathā hayasahasraiśa ca tumulaṃ sarvatò 'karòta te mahāstrāṇi divyāni vikirantò 'rajunaṃ parati arjunaṃ yòdhayanti sama kaṣatriyāḥ kālacòditāḥ tānya arjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājināma paratyavārayada āyastaḥ parakurvana vipulaṃ kaṣayama tatasa tu samare śūraḥ śakuniḥ saubalasa tadā vivyādha niśitaira bāṇaira arjunaṃ parahasanna iva punaśa caiva śatenāsya saṃruròdha mahārathama tama arjunasa tu viṃśatyā vivyādha yudhi bhārata athetarāna maheṣvāsāṃsa taribhisa taribhira avidhyata saṃvārya tāna bāṇagaṇaira yudhi rājana dhanaṃjayaḥ avadhīta tāvakāna yòdhāna vajrapāṇira ivāsurāna bhujaiśa chinnaira mahārāja śarīraiśa ca sahasraśaḥ samāstīrṇā dharā tatra babhau puṣpaira ivācitāḥ sa viddhvā śakuniṃ bhūyaḥ pañcabhira nataparvabhiḥ ulūkaṃ taribhira ājaghne taribhira eva mahāyasaiḥ tama ulūkasa tathā viddhvā vāsudevama atāḍayata nanāda ca mahānādaṃ pūrayana vasudhātalama arjunasa tu darutaṃ gatvā śakunera dhanura ācchinata ninye ca caturò vāhāna yamasya sadanaṃ parati tatò rathāda avaplutya saubalò bharatarṣabha ulūkasya rathaṃ tūrṇama āruròha viśāṃ pate tāva ekarathama ārūḍhau pitā putrau mahārathau pārthaṃ siṣicatura bāṇaira giriṃ meghāva ivòtthitau tau tu viddhvā mahārāja pāṇḍavò niśitaiḥ śaraiḥ vidrāvayaṃsa tava camūṃ śataśò vayadhamaca charaiḥ anilena yathābhrāṇi vicchinnāni samantataḥ vicchinnāni tathā rājana balānya āsana viśāṃ pate tada balaṃ bharataśreṣṭha vadhyamānaṃ tathā niśi paradudrāva diśaḥ sarvā vīkṣamāṇaṃ bhayārditama utsṛjya vāhāna samare còdayantasa tathāpare saṃbhrāntāḥ paryadhāvanta tasmiṃsa tamasi dāruṇe vijitya samare yòdhāṃsa tāvakāna bharatarṣabha dadhmatura muditau śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau dhṛṣṭadyumnò mahārāja daròṇaṃ viddhvā taribhiḥ śaraiḥ ciccheda dhanuṣasa tūrṇaṃ jayāṃ śareṇa śitena ha tana nidhāya dhanura nīḍe daròṇaḥ kaṣatriya mardanaḥ ādade 'nayada dhanuḥ śūrò vegavata sāravattarama dhṛṣṭadyumnaṃ tatò daròṇò viddhvā saptabhira āśugaiḥ sārathiṃ pañcabhira bāṇai rājana vivyādha saṃyuge taṃ nivārya śaraisa tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ vayadhamata kauravīṃ senāṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ vadhyamāne bale tasmiṃsa tava putrasya māriṣa parāvartata nadī ghòrā śòṇitaughataraṅgiṇī ubhayòḥ senayòra madhye narāśvadvipavāhinī yathā vaitaraṇī rājana yama rāṣṭrapuraṃ parati daravayitvā tu tata sainyaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ paratāpavāna atyarājata tejasvī śakrò devagaṇeṣva iva atha dadhmura mahāśaṅkhāna dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍinau yamau ca yuyudhānaśa ca pāṇḍavaśa ca vṛkòdaraḥ jitvā rathasahasrāṇi tāvakānāṃ mahārathāḥ siṃhanāda ravāṃśa cakruḥ pāṇḍavā jitakāśinaḥ paśyatasa tava putrasya karṇasya ca madòtkaṭāḥ tathā daròṇasya śūrasya darauṇeśa caiva viśāṃ pate [sa] vidrutaṃ savabalaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahātmabhiḥ karòdhena mahatāviṣṭaḥ putrasa tava viśāṃ pate abhyetya sahasā karṇaṃ daròṇaṃ ca jayatāṃ varama amarṣavaśama āpannò vākyajñò vākyama abravīta bhavadbhyāma iha saṃgrāmò karuddhābhyāṃ saṃpravartitaḥ āhave nihataṃ dṛṣṭvā saindhavaṃ savyasācinā nihanyamānāṃ pāṇḍūnāṃ balena mama vāhinīma bhūtvā tada vijaye śaktāva aśaktāva iva paśyataḥ yadya ahaṃ bhavatòsa tayājyò na vācyò 'siṃ tadaiva hi āvāṃ pāṇḍusutāna saṃkhye jeṣyāva iti mānadau tadaivāhaṃ vacaḥ śarutvā bhavadbhyāma anusaṃmatama kṛtavāna pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ vairaṃ yòdhavināśanama yadi nāhaṃ parityājyò bhavadbhyāṃ puruṣarṣabhau yudhyetāma anurūpeṇa vikrameṇa suvikramau vāka paratòdena tau vīrau paraṇunnau tanayena te parāvartayetāṃ tau yuddhaṃ ghaṭṭitāva iva pannagau tatasa tau rathināṃ śareṣṭhau sarvalòkadhanurdharau śaineya paramukhāna pārthāna abhidudruvatū raṇe tathaiva sahitāḥ pārthāḥ savena sainyena saṃvṛtāḥ abhyavartanta tau vīrau nardanmānau muhura muhuḥ atha daròṇò maheṣvāsò daśabhiḥ śinipuṃgavama avidhyata tavaritaṃ karuddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ karṇaśa ca daśabhira bāṇaiḥ putraśa ca tava saptabhiḥ daśabhira vṛṣasenaśa ca saubalaśa cāpi saptabhiḥ ete kaurava saṃkrande śaineyaṃ paryavārayana dṛṣṭvā ca samare daròṇaṃ nighnantaṃ pāṇḍavīṃ camūma vivyadhuḥ sòmakāsa tūrṇaṃ samantāca charavṛṣṭibhiḥ tatò daròṇò 'harata parāṇāna kaṣatriyāṇāṃ viśāṃ pate raśmibhira bhāskarò rājaṃsa tamasāma iva bhārata daròṇena vadhyamānānāṃ pāñcālānāṃ viśāṃ pate śuśruve tumulaḥ śabdaḥ karòśatāma itaretarama putrāna anye pitṝna anye bharātṝna anyaca mātulāna bhāgineyāna vayasyāṃśa ca tathā saṃbandhibāndhavāna utsṛjyòtsṛjya gacchanti tavaritā jīvitepsavaḥ apare mòhitā mòhāta tama evābhimukhā yayuḥ pāṇḍavānāṃ raṇe yòdhāḥ paralòkaṃ tathāpare sā tathā pāṇḍavī senā vadhyamānā mahātmabhiḥ niśi saṃprādravada rājanna utsṛjyòlkāḥ sahasraśaḥ paśyatò bhīmasenasya vijayasyācyutasya ca yamayòra dharmaputrasya pārṣatasya ca paśyataḥ tamasā saṃvṛte lòke na parājñāyata kiṃ cana kauravāṇāṃ parakāśena dṛśyante tu darutāḥ pare daravamāṇaṃ tu tata sainyaṃ daròṇakarṇau mahārathau jaghnatuḥ pṛṣṭhatò rājana kirantau sāyakāna bahūna pāñcāleṣu parabhagneṣu dīryamāṇeṣu sarvaśaḥ janārdanò dīnamanāḥ paratyabhāṣata phalgunama daròṇakarṇau maheṣvāsāva etau pārṣata sātyakī pāñcālāṃśa caiva sahitau jaghnatuḥ sāyakaira bhṛśama etayòḥ śaravarṣeṇa parabhagnā nò mahārathāḥ vāryamāṇāpi kaunteya pṛtanā nāvatiṣṭhate etāva āvāṃ sarvasainyaira vayūḍhaiḥ samyaga udāyudhaiḥ daròṇaṃ ca sūtaputraṃ ca parayatāvaḥ parabādhituma etau hi balinau śūrau kṛtāstrau jitakāśinau upekṣitau balaṃ karuddhau nāśayetāṃ niśāma imāma eṣa bhīmò 'bhiyātya ugraḥ punarāvartya vāhinīma vṛkòdaraṃ tathāyāntaṃ dṛṣṭvā tatra janārdanaḥ punara evābravīda rājana harṣayanna iva pāṇḍavama eṣa bhīmò raṇaślāghī vṛtaḥ sòmaka pāṇḍavaiḥ ruṣitò 'bhayeti vegena daròṇakarṇau mahābalau etena sahitò yudhya pāñcālaiśa ca mahārathaiḥ āśvāsanārthaṃ sarveṣāṃ sainyānāṃ pāṇḍunandana tatasa tau puruṣavyāghrāva ubhau mādhava pāṇḍavau daròṇakarṇau samāsādya diṣṭhitau raṇamūrdhani tatasa tata punara āvṛttaṃ yudhiṣṭhirabalaṃ mahata tatò daròṇaśa ca karṇaśa ca parāna mamṛdatura yudhi sa saṃprahārasa tumulò niśi paratyabhavana mahāna yathā sāgarayò rājaṃśa candròdayavivṛddhayòḥ tata utsṛjya pāṇibhyaḥ paradīpāṃsa tava vāhinī yuyudhe pāṇḍavaiḥ sārdhama unmattavada ahaḥ kaṣaye rajasā tamasā caiva saṃvṛte bhṛśadāruṇe kevalaṃ nāmagòtreṇa parāyudhyanta jayaiṣiṇaḥ aśrūyanta hi nāmāni śarāvyamāṇāni pārthivaiḥ paraharadbhira mahārāja savayaṃvara ivāhave niḥśabdama āsīta sahasā punaḥ śabdò mahāna abhūta karuddhānāṃ yudhyamānānāṃ jayatāṃ jīyatāma api yatra yatra sama dṛśyante paradīpāḥ kurusattama tatra tatra sama te śūrā nipatanti pataṃgavata tathā saṃyudhyamānānāṃ vigāḍhāhūna mahāniśā pāṇḍavānāṃ ca rājendra kauravāṇāṃ ca sarvaśaḥ [sa] tataḥ karṇò raṇe dṛṣṭvā pārṣataṃ paravīrahā ājaghānòrasi śaraira daśabhira marmabhedibhiḥ parativivyādha taṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumnò 'pi māriṣa pañcabhiḥ sāyakaira hṛṣṭasa tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta tāva anyònyaṃ śaraiḥ saṃkhye saṃchādya sumahārathau punaḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira vivyadhāte parasparama tataḥ pāñcāla mukhyasya dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge sārathiṃ caturaśa cāśvāna karṇò vivyādha sāyakaiḥ kārmukapravaraṃ cāsya paraciccheda śitaiḥ śaraiḥ sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍāda apātayata dhṛṣṭadyumnasa tu virathò hatāśvò hatasārathiḥ gṛhītvā parighaṃ ghòraṃ karṇasyāśvāna apīpiṣata viddhaśa ca bahubhisa tena śaraira āśīviṣòpamaiḥ tatò yudhiṣṭhirānīkaṃ padbhyāma evānvavartata āruròha rathaṃ cāpi sahadevasya māriṣa karṇasyāpi rathe vāhāna anyāna sūtò nayayòjayata śaṅkhavarṇāna mahāvegāna saindhavāna sādhu vāhinaḥ labdhalakṣyasa tu rādheyaḥ pāñcālānāṃ mahārathāna abhyapīḍayada āyastaḥ śaraira megha ivācalāna sā pīḍyamānā karṇena pāñcālānāṃ mahācamūḥ saṃprādravata susaṃtrastā siṃhenevārditā mṛgī patitāsa turagebhyaśa ca gajebhyaśa ca mahītale rathebhyaśa ca narāsa tūrṇama adṛśyanta tatasa tataḥ dhāvamānasya yòdhasya kaṣurapraiḥ sa mahāmṛdhe bāhū ciccheda vai karṇaḥ śiraśa caiva sakuṇḍalama ūrū ciccheda cānyasya gajasthasya viśāṃ pate vājipṛṣṭha gatasyāpi bhūmiṣṭhasya ca māriṣa nājñāsiṣura dhāvamānā bahavaśa ca mahārathāḥ saṃchinnānya ātmagātrāṇi vāhanāni ca saṃyuge te vadhyamānāḥ samare pāñcālāḥ sṛñjayaiḥ saha tṛṇapraspandanāca cāpi sūtaputraṃ sama menire api savaṃ samare yòdhaṃ dhāvamānaṃ vicetasaḥ karṇama evābhyamanyanta tatò bhītā daravanti te tānya anīkāni bhagnāni daravamāṇāni bhārata abhyadravada darutaṃ karṇaḥ pṛṣṭhatò vikiraña śarāna avekṣamāṇāsa te 'nayònyaṃ susaṃmūḍhā vicetasaḥ nāśaknuvanna avasthātuṃ kālyamānā mahātmanā karṇenābhyāhatā rājana pāñcālāḥ parameṣubhiḥ daròṇena ca diśaḥ sarvā vīkṣamāṇāḥ paradudruvuḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā savasainyaṃ parekṣya vidrutama apayāne matiṃ kṛtvā phalgunaṃ vākyama abravīta paśya karṇaṃ maheṣvāsaṃ dhanuṣpāṇima avasthitama niśīthe dāruṇe kāle tapantama iva bhāskarama karṇa sāyakanunnānāṃ karòśatāma eṣa nisvanaḥ aniśaṃ śarūyate pārtha tavadbandhūnāma anāthavata yathā visṛjataśa cāsya saṃdadhānasya cāśugāna paśyāmi jaya vikrāntaṃ kaṣapayiṣyati nò dharuvama yada atrānantaraṃ kāryaṃ parāptakālaṃ parapaśyasi karṇasya vadhasaṃyuktaṃ tata kuruṣva dhanaṃjaya evama uktò mahābāhuḥ pārthaḥ kṛṣṇama athābravīta bhītaḥ kuntīsutò rājā rādheyasyātivikramāta evaṃgate parāptakālaṃ karṇānīke punaḥ punaḥ bhavāna vayavasyatāṃ kaṣipraṃ daravate hi varūthinī daròṇa sāyakanunnānāṃ bhagnānāṃ madhusūdana karṇena tarāsyamānānāma avasthānaṃ na vidyate paśyāmi ca tathā karṇaṃ vicarantama abhītavata daravamāṇāna rathòdārāna kirantaṃ viśikhaiḥ śitaiḥ naitada asyòtsahe sòḍhuṃ caritaṃ raṇamūrdhani paratyakṣaṃ vṛṣṇiśārdūla pādasparśama ivòragaḥ sa bhavāna atra yātvāśu yatra karṇò mahārathaḥ ahama enaṃ vadhiṣyāmi māṃ vaiṣa madhusūdana [vāsu] paśyāmi karṇaṃ kaunteya devarājama ivāhave vicarantaṃ naravyāghrama atimānuṣa vikramama naitasyānyò 'sami samare paratyudyāta dhanaṃjaya ṛte tavāṃ puruṣavyāghra rākṣasāda vā ghaṭòtkacāta na tu tāvada ahaṃ manye parāptakālaṃ tavānagha samāgamaṃ mahābāhò sūtaputreṇa saṃyuge dīpyamānā mahòlkeva tiṣṭhatya asya hi vāsavī tavadarthaṃ hi mahābāhò raudrarūpaṃ bibharti ca ghaṭòtkacasa tu rādheyaṃ paratyudyātu mahābalaḥ sa hi bhīmena balinā jātaḥ suraparākramaḥ tasminna astrāṇi divyāni rākṣasānya asurāṇi ca satataṃ cānuraktò vò hitaiṣī ca ghaṭòtkacaḥ vijeṣyati raṇe karṇama iti me nātra saṃśayaḥ [vāsu] evama uktvā mahābāhuḥ pārthaṃ puṣkara lòcanaḥ ājuhāvātha tada rakṣasa taca cāsīta parādura agrataḥ kavacī sa śarī khaḍgī sadhanvā ca viśāṃ pate abhivādya tataḥ kṛṣṇaṃ pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayama abravīta taṃ tadā hṛṣṭasa tava ayama asmya anuśādhi māma tatasa taṃ meghasaṃkāśaṃ dīptāsyaṃ dīptakuṇḍalama abhyabhāṣata haiḍimbaṃ dāśārhaḥ parahasanna iva ghaṭòtkaca vijānīhi yata tavāṃ vakṣyāmi putraka parāptò vikramakālò 'yaṃ tava nānyasya kasya cita sa bhavāna majjamānānāṃ bandhūnāṃ tavaṃ palavò yathā vividhāni tavāstrāṇi santi māyā ca rākṣasī paśya karṇena haiḍimba pāṇḍavānāma anīkinī kālyamānā yathā gāvaḥ pālena raṇamūrdhani eṣa karṇò maheṣvāsò matimāna dṛḍhavikramaḥ pāṇḍavānāma anīkeṣu nihanti kaṣatriyarṣabhāna kirantaḥ śaravarṣāṇi mahānti dṛḍhadhanvinaḥ na śaknuvantya avasthātuṃ pīḍyamānāḥ śarārciṣā niśīthe sūtaputreṇa śaravarṣeṇa pīḍitāḥ ete daravanti pāñcālāḥ siṃhasyeva bhayāna mṛgāḥ etasyaivaṃ paravṛddhasya sūtaputrasya saṃyuge niṣeddhā vidyate nānyasa tavadṛte bhīmavikrama sa tavaṃ kuru mahābāhò karma yuktama ihātmanaḥ mātulānāṃ pitṝṇāṃ ca tejasò 'satrabalasya ca etadarthaṃ hi haiḍimba putrāna icchanti mānavāḥ kathaṃ nasa tārayeda duḥkhāta sa tavaṃ tāraya bāndhavāna tava haya astrabalaṃ bhīmaṃ māyāśa ca tava dustarāḥ saṃgrāme yudhyamānasya satataṃ bhīmanandana pāṇḍavānāṃ parabhagnānāṃ karṇena śitasāyakaiḥ majjatāṃ dhārtarāṣṭreṣu bhava pāraṃ paraṃtapa rātrau hi rākṣasā bhūyò bhavantya amitavikramāḥ balavantaḥ sudurdharṣāḥ śūrā vikrāntacāriṇaḥ jahi karṇaṃ maheṣvāsaṃ niśīthe māyayā raṇe pārthā daròṇaṃ vadhiṣyanti dhṛṣṭadyumnapurògamāḥ keśavasya vacaḥ śarutvā bībhatsura api rākṣasama abhyabhāṣata kauravya ghaṭòtkacama ariṃdamama ghaṭòtkaca bhavāṃśa caiva dīrghabāhuśa ca sātyakiḥ matau me sarvasainyeṣu bhīmasenaśa ca pāṇḍavaḥ sa bhavāna yātu karṇena davairathaṃ yudhyatāṃ niśi sātyakiḥ pṛṣṭhagòpasa te bhaviṣyati mahārathaḥ jahi karṇaṃ raṇe śūraṃ sātvatena sahāyavāna yathendrasa tārakaṃ pūrvaṃ sakandena saha jaghnivāna [gha] alama evāsmi karṇāya daròṇāyālaṃ ca sattama anyeṣāṃ kaṣatriyāṇāṃ ca kṛtāstrāṇāṃ mahātmanāma adya dāsyāmi saṃgrāmaṃ sūtaputrāya taṃ niśi yaṃ janāḥ saṃpravakṣyanti yāvada bhūmira dhariṣyati na cātra śūrāna mòkṣyāmi na bhītāna na kṛtāñjalīna sarvāma eva vadhiṣyāmi rākṣasaṃ dharmama āsthitaḥ [gha] evama uktvā mahābāhura haiḍimbaḥ paravīrahā abhyayāta tumule karṇaṃ tava sainyaṃ vibhīṣayana tama āpatantaṃ saṃkruddhaṃ dīptāsyama iva pannagama abhyasyana parameṣvāsaḥ paratijagrāha sūtajaḥ tayòḥ samabhavada yuddhaṃ karṇa rākṣasayòra niśi garjatò rājaśārdūla śakra parahrādayòra iva [sa] dṛṣṭvā ghaṭòtkacaṃ rājana sūtaputra rathaṃ parati parayāntaṃ tavayarā yuktaṃ jighāṃsuṃ karṇama āhave abravīta tava putrasa tu duḥśāsanama idaṃ vacaḥ etada rakṣòraṇe tūrṇaṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramama abhiyāti darutaṃ karṇaṃ tada vāraya mahārathama vṛtaḥ sainyena mahatā yāhi yatra mahābalaḥ karṇò vaikartanò yuddhe rākṣasena yuyutsati rakṣa karṇaṃ raṇe yattò vṛtaḥ sainyena mānada etasminna antare rājaña jaṭāsurasutò balī duryòdhanama upāgamya parāha paraharatāṃ varaḥ duryòdhana tavāmitrāna parakhyātāna yuddhadurmadāna pāṇḍavāna hantuma icchāmi tavayājñaptaḥ sahānugāna jaṭāsurò mama pitā rakṣasāma agraṇīḥ purā parayujya karma rakṣòghnaṃ kaṣudraiḥ pārthaira nipātitaḥ tasyāpacitima icchāmi tavada diṣṭò gantuma īśvara tama abravīta tatò rājā parīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ daròṇakarṇādibhiḥ sārdhaṃ paryāptò 'haṃ daviṣada vadhe tavaṃ tu gaccha mayājñaptò jahi yuddhaṃ ghaṭòktacama tathetya uktvā mahākāyaḥ samāhūya ghaṭòtkacama jaṭāsurira bhaimaseniṃ nānā śastaira avākirata alambalaṃ ca karṇaṃ ca kurusainyaṃ ca dustarama haiḍimbaḥ paramamāthaikò mahāvātò 'mabudāna iva tatò māyāmayaṃ dṛṣṭvā rathaṃ tūrṇama alambalaḥ ghaṭòtkacaṃ śaravrātaira nānā liṅgaiḥ samārdayata viddhvā ca bahubhira bāṇaira bhaimasenima alambalaḥ vayadrāvayaca charavrātaiḥ pāṇḍavānāma anīkinīma tena vidrāvyamāṇāni pāṇu sainyāni māriṣa niśīthe viprakīryante vātanunnā ghanā iva ghaṭòtkaca śaraira nunnā tathaiva kuru vāhinī niśīthe parādravada rājanna utsṛjyòlkāḥ sahasraśaḥ alambalasa tataḥ karuddhò bhaimaseniṃ mahāmṛdhe ājaghne niśitaira bāṇaisa tòttraira iva mahādvipama tilaśasa tasya tada yānaṃ sūtaṃ sarvāyudhāni ca ghaṭòtkacaḥ paraciccheda parāṇadaca cātidāruṇama tataḥ karṇaṃ śaravrātaiḥ kurūna anyāna sahasraśaḥ alambalaṃ cābhyavarṣana meghòmeruma ivācalama tataḥ saṃcukṣubhe sainyaṃ kurūṇāṃ rākṣasārditama uparya upari cānyònyaṃ caturaṅgaṃ mamarda ha jaṭāsurira mahārāja virathò hatasārathiḥ ghaṭòtkacaṃ raṇe karuddhò muṣṭinābhyahanada dṛḍhama muṣṭinābhihatasa tena paracacāla ghaṭòtkacaḥ kaṣitikampe yathā śailaḥ sa vṛkṣagaṇagulmavāna tataḥ sa parighābhena daviṭa saṃghaghnena bāhunā jaṭāsuriṃ bhaimasenira avadhīna muṣṭinā bhṛśama taṃ paramathya tatha karuddhasa tūrṇaṃ haiḍimbira ākṣipata dòrbhyāma indradhvajāhābhyāṃ niṣpipeṣa mahītale alambalò 'pi vikṣipya samutkṣipya ca rākṣasama ghaṭòtkacaṃ raṇe ròṣāna niṣpipeṣa mahītale tayòḥ samabhavada yuddhaṃ garjatòra atikāyayòḥ ghaṭòtkacālambalayòsa tumulaṃ lòmaharṣaṇama viśeṣayantāva anyònyaṃ māyābhira atimāyinau yuyudhāte mahāvīryāva indra vairòcanāva iva pāvakāmbunidhī bhūtvā punara garuḍa takṣakau punara meghamahāvātau punara vajramahācalau punaḥ kuñjaraśārdūlau punaḥ savarbhānu bhāskarau evaṃ māyā śatasṛjāva anyònyavadhakāṅkṣiṇau bhṛśaṃ citrama ayudhyetāma alambala ghaṭòtkacau parighaiśa ca gadābhiśa ca parāsamudgara paṭṭiśaiḥ musalaiḥ paratāgraiśa ca tāva anyònyaṃ nijaghnatuḥ hayābhyāṃ ca gajābhyāṃ ca padātirathinau punaḥ yuyudhāte mahāmāyau rākṣasa paravarau yudhi tatò ghaṭòtkacau rājanna alambala vadhepsayā utpapāta bhṛśaṃ karuddhaḥ śayenavana nipapāta ha gṛhītvā ca mahākāyaṃ rākṣasendrama alambalama udyamya nayavadhīda bhūmau mayaṃ viṣṇura ivāhave tatò ghaṭòtkacaḥ khaḍgama udgṛhyādbhuta darśanama cakarta kāyāda dhi śirò bhīmaṃ vikṛtadarśanama tacchirò rudhirābhyaktaṃ gṛhya keśeṣu rākṣasaḥ ghaṭòtkacò yayāva āśu duryòdhana rathaṃ parati abhyetya ca mahābāhuḥ samayamānaḥ sa rākṣasaḥ rathe 'saya nikṣipya śirò vikṛtānanamūrdhajama parāṇadada bhairavaṃ nādaṃ parāvṛṣīva balāhakaḥ abravīca ca tatò rājana duryòdhanama idaṃ vacaḥ eṣa te nihatò bandhusa tavayā dṛṣṭò 'saya vikramaḥ punara daraṣṭāsi karṇasya niṣṭhāma etāṃ tathātmanaḥ evama uktvā tataḥ parāyāta karṇaṃ parati janeśvara kiraña śaraśatāṃsa tīkṣṇāna vimuñcana karṇa mūrdhani tataḥ samabhavada yuddhaṃ ghòrarūpaṃ bhayānakama vismāpanaṃ mahārāja nararākṣasayòra mṛdhe [dhṛ] yatra vaikartanaḥ karṇò rākṣasaśa ca ghaṭòtkacaḥ niśīthe samasajjetāṃ tada yuddhama abhavata kathama kīdṛśaṃ cābhavada yuddhaṃ tasya ghòrasya rakṣasaḥ rathaśa ca kīdṛśasa tasya māyāḥ sarvāyudhāni ca kiṃpramāṇā hayāsa tasya rathaketura dhanusa tathā kīdṛśaṃ varma caivāsya kaṇṭhatrāṇaṃ ca kīdṛśama pṛṣṭhasa tavama etada ācakṣva kuśalò haya asisaṃjaya [gha] lòhitākṣò mahākāyasa tāmrāsyò nimnitòdaraḥ ūrdhvaròmā hari śamaśruḥ śaṅkukarṇò mahāhanuḥ ākarṇāda dāritāsyaśa ca tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karālavāna sudīrgha tāmrajihvauṣṭhò lambabhrūḥ sathūlanāsikaḥ nīlāṅgò lòhitagrīvò niri varṣmā bhayaṃkaraḥ mahākāyò mahābāhura mahāśīrṣò mahābalaḥ vikacaḥ paruṣasparśò vikaṭòdbaddha piṇḍikaḥ sathūlasphiga gūḍhanābhiśa ca śithilòpacayò mahāna tathaiva hastābharaṇī mahāmāyò 'ṅagadī tathā urasā dhārayana niṣkama agnimālāṃ yathācalaḥ tasya hemamayaṃ citraṃ bahurūpāṅgaśòbhitama tòraṇapratimaṃ śubhraṃ kirīṭaṃ mūrdhnya aśòbhata kuṇḍale bālasūryābhe mālāṃ hemamayīṃ śubhāma dhārayana vipulaṃ kāṃsyaṃ kavacaṃ ca mahāprabhama kiṅkiṇīśatanirghòṣaṃ raktadhvajapatākinama ṛkṣacarmāvanaddhāṅgaṃ nalva mātraṃ mahārathama sarvāyudhavaròpetama āsthitò dhavajamālinama aṣṭacakrasamāyuktaṃ meghagambhīra nisvanama tatra mātaṅgasaṃkāśā lòhitākṣā vibhīṣaṇāḥ kāmavarṇajavā yuktā balavantò 'vahana hayāḥ rākṣasò 'saya virūpākṣaḥ sūtò dīptāsya kuṇḍalaḥ raśmibhiḥ sūryaraśmya ābhaiḥ saṃjagrāha hayāna raṇe sa tena sahitasa tasthāva aruṇena yathā raviḥ saṃsakta iva cābhreṇa yathādrira mahatā mahāna divaspṛka sumahāna ketuḥ sayandane 'saya samucchritaḥ rathòttamāgnaḥ karavyādò gṛdhraḥ paramabhīṣaṇaḥ vāsavāśani nirghòṣaṃ dṛḍhajyama abhivikṣipana vayaktaṃ kiṣku parīṇāhaṃ davādaśāratni kārmukama rathākṣamātraira iṣubhiḥ sarvāḥ paracchādayana diśaḥ tasyāṃ vīrāpahāriṇyāṃ niśāyāṃ karṇama abhyayāta tasya vikṣipataśa cāpaṃ rathe viṣṭabhya tiṣṭhataḥ aśrūyata dhanura ghòṣò visphūrjitama ivāśaneḥ tena vitrāsyamānāni tava sainyāni bhārata samakampanta sarvāṇi sindhòra iva mahòrmayaḥ tama āpatantaṃ saṃprekṣya virūpākṣaṃ vibhīṣaṇama utsmayanna iva rādheyasa tavaramāṇò 'bhayavārayata tataḥ karṇò 'bhayayāda enama asyanna asyantama antikāta mātaṅga iva mātaṅgaṃ yūtharṣabha ivarṣabhama sa saṃnipātasa tumulasa tayòra āsīda viśāṃ pate karṇa rākṣasayò rājanna indra śambarayòra iva tau paragṛhya mahāvege dhanuṣī bhīmanisvane parācchādayetāma anyònyaṃ takṣamāṇau maheṣubhiḥ tataḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ nayavārayetāma anyònyaṃ kāṃsye nirbhidya varmaṇī tau nakhaira iva śārdūlau dantaira iva mahādvipau rathaśaktibhira anyònyaṃ viśikhaiśa ca tatakṣatuḥ saṃchindantau hi gātrāṇi saṃdadhānau ca sāyakāna dhakṣyamāṇau śaravrātaira nòdīkṣituma aśaknutāma tau tu vikṣata sarvāgnau rudhiraughapariplutau vayabhrājetāṃ yathā vāri parasrutau gaurikācalau tau śarāgra vibhinnāṅgau nirbhindantau parasparama nākampayetāma anyònyaṃ yatamānau mahādyutī tata paravṛttaṃ niśāyuddhaṃ caraṃ samama ivābhavata parāṇayòra dīvyatò rājana karṇa rākṣasayòra mṛdhe tasya saṃdadhatasa tīkṣṇāña śarāṃśa cāsaktama asyataḥ dhanura ghòṣeṇa vitrastāḥ save pare ca tadābhavana ghaṭòtkacaṃ yadā karṇò viśeṣayati nò nṛpa tataḥ parāduṣkaròda divyama astrama astravidāṃ varaḥ karṇena vihitaṃ dṛṣṭvā divyama astraṃ ghaṭòtkacaḥ parāduścakre mahāmāyāṃ rākṣasaḥ pāṇḍunandanaḥ śūlama udgara dhāriṇyā śailapādapa hastayā rakṣasāṃ ghòrarūpāṇāṃ mahatyā senayā vṛtaḥ tama udyatamahācāpaṃ dṛṣṭvā te vayathitā nṛpāḥ bhūtāntakama ivāyāntaṃ kāladaṇḍògra dhāriṇama ghaṭòtkaca paramuktena siṃhanādena bhīṣitāḥ parasusruvura gajā mūtraṃ vivyathuśa ca narā bhṛśama tatò 'śamavṛṣṭira atyugrā mahatya āsīta samantataḥ ardharātre 'dhikabalaira vimuktā rakṣasāṃ balaiḥ āyasāni ca cakrāṇi bhuśuṇḍyaḥ śaktitòmarāḥ patantya aviralāḥ śūlāḥ śatadhnyaḥ paṭṭiśāsa tathā tada ugrama atiraudraṃ ca dṛṭvā yuddhaṃ narādhipāḥ putrāśa ca tava yòdhāśa ca vayathitā vipradudruvuḥ tatraikò 'satrabalaślāghī karṇò mānī na vivyathe vayadhamaca ca śaraira māyāṃ ghaṭòtkaca vinirmitāma māyāyāṃ tu parahīṇāyāma amarṣāta sa ghaṭòtkacaḥ visasarja śarāna ghòrāna sūtaputraṃ ta āviśana tatasa te rudhirābhaktā bhittvā karṇaṃ mahāhave viviśura dharaṇīṃ bāṇāḥ saṃkruddhā iva pannagāḥ sūtaputrasa tusaṃkruddhò laghuhastaḥ paratāpavāna ghaṭòtkacama atikramya bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ghaṭòtkacò vinirbhinnaḥ sūtaputreṇa marmasu cakraṃ divyaṃ sahasrārama agṛhṇāda vayathitò bhṛśama kaṣurāntama bālasūryābhaṃ maṇiratnavibhūṣitama cikṣepādhiratheḥ karuddhò bhaima senira jighaṃsayā paraviddhama ativegena vikṣiptaṃ karṇa sāyakaiḥ abhāgyasyeva saṃkalpasa tana mòghama apatada bhuvi ghaṭòtkacasa tu saṃkruddhò dṛṣṭvā cakraṃ nipātitama karṇaṃ parācchādayada bāṇaiḥ savarbhānura iva bhāskarama sūtaputrasa tava asaṃbhrāntò rudròpendrendra vikramaḥ ghaṭòtkaca rathaṃ tūrṇaṃ chādayāma āsa patribhiḥ ghaṭòtkacena karuddhena gadā hemāṅgadā tadā kaṣiptā bharāmya śaraiḥ sāpi karṇenābhyāhatāpatata tatò 'natarikṣama utpatya kālamegha ivònnadana paravavarṣa mahākāyò darumavarṣaṃ nabhastalāta tatò māyāvinaṃ karṇò bhīmasena sutaṃ divi mārgaṇaira abhivivyādha dhanaṃ sūrya ivāṃśubhiḥ tasya sarvāna hayāna hatvā saṃchidya śatadhā rathama abhyavarṣaca charaiḥ karṇaḥ parjanya iva vṛṣṭimāna na cāsyāsīda anirbhinnaṃ gātre davyaṅgulama antarama sò 'dṛśyata muhūrtena śavāvica chalalitò yathā na hayāna na rathaṃ tasya na dhavajaṃ na ghaṭòtkacama dṛṣṭavantaḥ sama samare śaraughaira abhisaṃvṛtama sa tu karṇasya tada divyama astrama astreṇa śātayana māyāyuddhena māyāvī sūtaputrama ayòdhayata sò 'yòdhayata tadā karṇaṃ māyayā lāghavena ca alakṣyamāṇò 'tha divi śarajāleṣu saṃpatana bhaimasenira mahāmāyò māyayā kurusattama paracakāra mahāmāyāṃ mòhayanna iva bhārata sa sama kṛtvā virūpāṇi vadanānya aśubhānanaḥ agrasata sūtaputrasya divyānya astrāṇi māyayā punaśa cāpi mahākāyaḥ saṃchinnaḥ śatadhā raṇe gatasattvò nirutsāhaḥ patitaḥ khāda vayadṛśyata hataṃ taṃ manyamānāḥ sama parāṇadana kurupuṃgavaḥ atha dehaira navaira anyaira dikṣu sarvāsva adṛśyata punaśa cāpi mahākāyaḥ śataśīrṣaḥ śatòdaraḥ vayadṛśyata mahābāhura maināka iva parvataḥ aṅguṣṭha mātrò bhūtvā ca punara eva sa rākṣasaḥ sāgaròrmira ivòddhūtasa tiryaga ūrdhvama avartata vasudhāṃ dārayitvā ca punara apsu nayamajjata adṛśyata tadā tatra punara unmajjitò 'nayataḥ sò 'vatīrya punasa tasthau rathe hemapariṣkṛte kaṣitiṃ dayāṃ ca diśaśa caiva māyayāvṛtya daṃśitaḥ gatvā karṇa rathābhyāśaṃ vicalata kuṇḍalānanaḥ parāha vākyama asaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ viśāṃ pate tiṣṭhedānīṃ na me jīvana sūtaputra gamiṣyasi yuddhaśraddhāma ahaṃ te 'daya vineṣyāmi raṇājire itya uktvā ròṣatāmrākṣaṃ rakṣaḥ karūraparākramama utpapātāntarikṣaṃ ca jahāsa ca suvisvarama karṇama abhyāhanaca caiva gajendrama iva kesarī rathākṣamātraira iṣubhira abhyavarṣada ghaṭòtkacaḥ rathināma ṛṣabhaṃ karṇaṃ dhārābhira iva tòyadaḥ śaravṛṣṭiṃ ca tāṃ karṇò dūraprāptāma aśātayata dṛṣṭvā ca vihatāṃ māyāṃ karṇena bharatarṣabha ghaṭòtkacasa tatò māyāṃ sasarjāntarhitaḥ punaḥ sò 'bhavada girira itya uccaḥ śikharaisa tarusaṃkaṭaiḥ śūlaprāsāsi musalajalaprasravaṇò mahāna tama añjana cayaprakhyaṃ karṇò dṛṣṭvā mahīdharama parapātaira āyudhānya ugrāṇya udvahantaṃ na cukṣubhe samayanna iva tataḥ karṇò divyama astrama udīrayata tataḥ sò 'satreṇa śailendrò vikṣiptò vai vayanaśyata tataḥ sa tòyadò bhūtvā nīlaḥ sendrāyudhò divi aśmavṛṣṭibhira atyugraḥ sūtaputrama avākirata atha saṃdhāya vāyavyama astrama astravidāṃ varaḥ vayadhamata kālameghaṃ taṃ karṇò vaikartanò vṛṣā sa mārgaṇagaṇaiḥ karṇò diśaḥ paracchādya sarvaśaḥ jaghānāstraṃ mahārāja ghaṭòtkaca samīritama tataḥ parahasya samare bhaimasenira mahābalaḥ parāduścakre mahāmāyāṃ karṇaṃ parati mahārathama sa dṛṣṭvā punara āyāntaṃ rathena rathināṃ varama ghaṭòtkacama asaṃbhrāntaṃ rākṣasaira bahubhira vṛtama siṃhaśārdūlasadṛśaira mattadviradavikramaiḥ gajasthaiśa ca rathasthaiśa ca vājipṛṣṭha gataisa tathā nānāśastradharaira ghòraira nānā kavacabhūṣaṇaiḥ vṛtaṃ ghaṭòtkacaṃ karūraira marudbhira iva vāsavama dṛṣṭvā karṇò maheṣvāsò yòdhayāma āsa rākṣasama ghaṭòtkacasa tataḥ karṇaṃ viddhvā pañcabhira āśugaiḥ nanāda bhairavaṃ nādaṃ bhīṣayana sarvapārthivāna bhūyaśa cāñjalikenātha sa mārgaṇagaṇaṃ mahata karṇa hastasthitaṃ cāpaṃ cicchedāśu ghaṭòtkacaḥ athānyada dhanura ādāya dṛḍhaṃ bhārasahaṃ mahata vayakarṣata balāta karṇa indrāyudhama ivòcchritama tataḥ karṇò mahārāja pareṣayāma āsa sāyakāna suvarṇapuṅkhāña śatrughnāna khacarāna rākṣasāna parati tada bāṇaira arditaṃ yūthaṃ rakṣasāṃ pīnavakṣasāma siṃhenevārditaṃ vanyaṃ gajānāma ākulaṃ kulama vidhamya rākṣasāna bāṇaiḥ sāśvasūta gajāna vibhuḥ dadāha bhagavāna vahnira bhūtānīva yugakṣaye sa hatvā rākṣasīṃ senāṃ śuśubhe sūtanandanaḥ pureva taripuraṃ dagdhvā divi devò maheśvaraḥ teṣu rājasahasreṣu pāṇḍaveyeṣu māriṣa nainaṃ nirīkṣituma api kaśa cica chaknòti pārthiva ṛte ghaṭòtkacāda rājana rākṣasendrāna mahābalāta bhīmavīryabalòpetāta karuddhāda vaivasvatāda iva tasya karuddhasya netrābhyāṃ pāvakaḥ samajāyata mahòlkābhyāṃ yathā rājana sārciṣaḥ sanehabindavaḥ talaṃ talena saṃhatya saṃdaśya daśanaca chadama rathama āsthāya ca punara māyayā nirmitaṃ punaḥ yuktaṃ gajanibhaira vāhaiḥ piśācavacanaiḥ kharaiḥ sasūtama abravīta karuddhaḥ sūtaputrāya mā vaha sa yayau ghòrarūpeṇa rathena rathināṃ varaḥ davairathaṃ sūtaputreṇa punara eva viśāṃ pate sa cikṣepa punaḥ karuddhaḥ sūtaputrāya rākṣasaḥ aṣṭacakrāṃ mahāghòrāma aśaniṃ rudra nirmitāma tāma avaplutya jagrāha karṇò nayasya rathe dhanuḥ cikṣepa caināṃ tasyaiva sayandanāta sò 'vapupluve sāśvasūta dhavajaṃ yānaṃ bhasmakṛtvā mahāprabhā viveśa vasudhāṃ bhittvā surāsa tatra visismiyuḥ karṇaṃ tu sarvabhūtāni pūjayāma āsura añjasā yada avaplutya jagrāha deva sṛṣṭāṃ mahāśanima evaṃ kṛtvā raṇe karṇa āruròha rathaṃ punaḥ tatò mumòca nārācāna sūtaputraḥ paraṃtapaḥ aśakyaṃ kartuma anyena sarvabhūteṣu mānada yada akārṣīta tadā karṇaḥ saṃgrāme bhīmadarśane sa hanyamānò nārācaira dhārābhira iva parvataḥ gandharvanagarākāraḥ punara antaradhīyata evaṃ sa vai mahāmāyò māyayā lāghavena ca astrāṇi tāni divyāni jaghāna ripusūdanaḥ nihanyamāneṣva astreṣu māyayā tena rakṣasā asaṃbhrāntasa tataḥ karṇasa tada rakṣaḥ paratyayudhyata tataḥ karuddhò mahārāja bhaimasenira mahābalaḥ cakāra bahudhātmānaṃ bhīṣayāṇò narādhipāna tatò digbhyaḥ samāpetuḥ siṃhavyāghra tarakṣavaḥ agnijihvāśa ca bhujagā vihagāśa cāpya ayòmukhāḥ sa kīryamāṇò niśitaiḥ karṇa cāpacyutaiḥ śaraiḥ nagarādrivanaprakhyasa tatraivāntaradhīyata rākṣasāśa ca piśācāśa ca yātudhānāḥ śalāvṛkāḥ te karṇaṃ bhakṣayiṣyantaḥ sarvataḥ samupādravana athainaṃ vāgbhira ugrābhisa tarāsayāṃ cakrire tadā udyataira bahubhira ghòraira āyudhaiḥ śòṇitòkṣitaiḥ teṣāma anekaira ekaikaṃ karṇò divyādha cāśugaiḥ paratihatya tu tāṃ māyāṃ divyenāstreṇa rākṣasīma ājaghāna hayāna asya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ te bhagnā vikṛtāṅgāśa ca chinnapṛṣṭhāśa ca sāyakaiḥ vasudhāma anvapadyanta paśyatasa tasya rakṣasaḥ sa bhagnamāyò haiḍimbaḥ karṇaṃ vaikartanaṃ tataḥ eṣa te vidadhe mṛtyuma itya uktvāntaradhīyata [sa] tasmiṃsa tathā vartamāne karṇa rākṣasayòra mṛdhe alāyudhò rākṣasendrò vīryavāna abhyavartata mahatyā senayā yuktaḥ suyòdhanama upāgamata rākṣasānāṃ virūpāṇāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ nānārūpadharaira vīraiḥ pūrvavairama anusmarana tasya jañātira hi vikrāntò barāhmaṇādò bakò hataḥ kirmīraśa ca mahātejā hiḍimbaśa ca sakhā tathā sa dīrghakālādhyuṣitaṃ pūrvavairama anusmarana vijñāyaitana niśāyuddhaṃ jighāṃsura bhīmama āhave sa matta iva mātaṅgaḥ saṃkruddha iva còragaḥ duryòdhanama idaṃ vākyama abravīda yuddhalālasaḥ viditaṃ te mahārāja yathā bhīmena rākṣasāḥ hiḍimbabakakirmīrā nihatā mama bāndhavāḥ parāmarśaśa ca kanyāyā hiḍimbāyāḥ kṛtaḥ purā kima anyada rākṣasāna anyāna asmāṃśa ca paribhūya ha tama ahaṃ sagaṇaṃ rājana sa vājirathakuñjarama haiḍimbaṃ ca sahāmātyaṃ hantuma abhyāgataḥ savayama adya kuntīsutāna sarvāna vāsudeva purògamāna hatvā saṃbhakṣayiṣyāmi sarvaira anucaraiḥ saha nivāraya balaṃ sarvaṃ vayaṃ yòtsyāma pāṇḍavāna tasya tada vacanaṃ śarutvā hṛṣṭò duryòdhanasa tadā paratipūjyābravīda vākyaṃ bharātṛbhiḥ parivāritaḥ tavāṃ puraskṛtya sagaṇaṃ vayaṃ yòtsyāmahe parāna na hi vairānta manasaḥ sathāsyanti mama sainikāḥ evama astva iti rājānama uktvā rākṣasapuṃgavaḥ abhyayāta tavaritò bhīmaṃ sahitaḥ puruṣāśanaiḥ dīpyamānena vapuṣā rathenādityavarcasā tādṛśenaiva rājendra yādṛśena ghaṭòtkacaḥ tasyāpya atulanirghòṣò bahu tòraṇacitritaḥ ṛkṣacarmāvanaddhāṅgò nalva mātrò mahārathaḥ tasyāpi turagāḥ śīghrā hastikāyāḥ kharasvanāḥ śataṃ yuktā mahākāyā māṃsaśòṇitabhòjanāḥ tasyāpi rathanirghòṣò mahāmegharavòpamaḥ tasyāpi sumahaca cāpaṃ dṛḍhajyaṃ balavattarama tasyāpya akṣasamā bāṇā rukmapuṅkhāḥ śilāśitāḥ sò 'pi vīrò mahābāhura yathaiva sa ghaṭòtkacaḥ tasyāpi gòmāyubaḍābhiguptò; babhūva ketura javalanārkatulyaḥ sa cāpi rūpeṇa ghaṭòtkacasya; śarīmattamò vayākuladīpitāsyaḥ dīptāṅgadò dīptakirīṭa mālī; baddhasraga uṣṇīṣa nibaddhakhaḍgaḥ gadī bhuśuṇḍī musalī harī ca; śarāsanī vāraṇatulyavarṣmā rathena tenānala varcasā ca; vidrāvayana pāṇḍava vāhinīṃ tāma rarāja saṃkhye parivartamānò; vidyunmālī megha ivāntarikṣe te cāpi sarve paravarā narendrā; mahābalā varmiṇaśa carmiṇaśa ca harṣānvitā yuyudhusa tatra rājana; samantataḥ pāṇḍava yòdhavīrāḥ [sa] tama āgatama abhiprekṣya bhīmakarmāṇama āhave harṣama āhārayāṃ cakruḥ kuravaḥ sarva eva te tathaiva tava putrāsa te duryòdhana purògamāḥ aplavāḥ palavama āsādya tartukāmā ivārṇavama punarjātama ivātmānaṃ manvānāḥ pārthivāsa tadā alāyudhaṃ rākṣasendraṃ savāgatenābhyapūjayana tasmiṃsa tava amānuṣe yuddhe vartamāne bhayāvahe karṇa rākṣasayòra naktaṃ dāruṇapratidarśane upapraikṣanta pāñcālāḥ samayamānāḥ sarājakāḥ tathaiva tāvakā rājana ghūrṇamānāsa tatasa tataḥ cukruśura nedama astīti daròṇa darauṇikṛpādayaḥ tata karma dṛṣṭvā saṃbhrāntā haiḍimbasya raṇājire sarvama āvighnama abhavada dhāhā bhūtama acetanama tava sainyaṃ mahārāja nirāśaṃ karṇa jīvite duryòdhanasa tu saṃprekṣya karṇama ārtiṃ parāṃ gatama alāyudhaṃ rākṣasendrama āhūyedama athābravīta eṣa vaikartanaḥ karṇò haiḍimbena samāgataḥ kurute karma sumahada yada asyaupayikaṃ mṛdhe paśyaitāna pārthivāña śūrāna nihatāna bhaimaseninā nānāśastraira abhihatāna pādapāna iva dantinā tavaiṣa bhāgaḥ samare rājamadhye mayā kṛtaḥ tavaivānumate vīra taṃ vikramya nibarhaya purā vaikartanaṃ karṇama eṣa pāpò ghaṭòtkacaḥ māyābalama upāśritya karśayatya arikarśanaḥ evama uktaḥ sa rājñā tu rākṣasasa tīvravikramaḥ tathetya uktvā mahābāhura ghaṭòtkacama upādravata tataḥ karṇaṃ samutsṛjya bhaimasenira api parabhò paratyamitrama upāyāntaṃ mardayāma āsa mārgaṇaiḥ tayòḥ samabhavada yuddhaṃ karuddhayò rākṣasendrayòḥ mattayòra vāśitā hetòra davipayòra iva kānane rakṣasā vipramuktasa tu karṇò 'pi rathināṃ varaḥ abhyadravada bhīmasenaṃ rathenādityavarcasā tama āyāntama anādṛtya dṛṣṭvā garastaṃ ghaṭòtkacama alāyudhena samare siṃheneva gavāṃ patima rathenādityavapuṣā bhīmaḥ paraharatāṃ varaḥ kiraña śaraughāna parayayāva alāyudha rathaṃ parati tama āyāntama abhiprekṣya sa tadālāyudhaḥ parabhò ghaṭòtkacaṃ samutsṛjya bhīmasenaṃ samāhvayata taṃ bhīmaḥ sahasābhyetya rākṣasānta karaḥ parabhò sagaṇaṃ rākṣasendraṃ taṃ śaravarṣaira avākirata tathaivālāyudhò rājaña śilā dhautaira ajihmagaiḥ abhyavarṣata kaunteyaṃ punaḥ punara ariṃdamaḥ tathā te rākṣasāḥ sarve bhīmasenama upādravana nānāpraharaṇā bhīmāsa tavatsutānāṃ jayaiṣiṇaḥ sa tāḍyamānò balibhira bhīmasenò mahābalaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ sarvāṃsa tāna avidhyaca chitaiḥ śaraiḥ te vadhyamānā hīmena rākṣasāḥ kharayònayaḥ vinedusa tumulāna nādāna dudruvuśa ca diśò daśa tāṃsa tarāsyamānāna bhīmena dṛṣṭvā rakṣò mahābalama abhidudrāva vegena śaraiśa cainama avākirata taṃ bhīmasenaḥ samare tīkṣṇāgraira akṣiṇòca charaiḥ alāyudhasa tu tāna astāna bhīmena viśikhāna raṇe ciccheda kāṃśa cita samare tavarayā kāṃśa cida agrahīta sa taṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ bhīmò bhīmaparākramaḥ gadāṃ cikṣepa vegena vajrapātòpamāṃ tadā tāma āpatantīṃ vegena gadāṃ javālākulāṃ tataḥ gadayā tāḍayāma āsa sā gadā bhīmama āvrajata sa rākṣasendraṃ kaunteyaḥ śaravarṣaira avākirata tāna apya asyākaròna mòghāna rākṣasò niśitaiḥ śaraiḥ te cāpi rākṣasāḥ sarve sainikā bhīmarūpiṇaḥ śāsanāda rākṣasendrasya nijaghnū rathakuñjarāna pāñcālāḥ sṛñjayāśa caiva vājinaḥ paramadvipāḥ na śāntiṃ lebhire tatra rakṣasaira bhṛśapīḍitāḥ taṃ tu dṛṣṭvā mahāghòraṃ vartamānaṃ mahāhave abravīta puruṣaśreṣṭhò dhanaṃjayama idaṃ vacaḥ paśyaṃ bhīmaṃ mahābāhò rākṣasendra vaśaṃgatama padavīma asya gaccha tavaṃ mā vicāraya pāṇḍava dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca yudhāmanyūttamaujasau sahitā daraupadeyāśa ca karṇaṃ yāntu mahārathāḥ nakulaḥ sahadevaśa ca yuyudhānaśa ca vīryavāna itarāna rākṣasāna ghanantu śāsanāta tava pāṇḍava tavama apīmāṃ mahābāhò camūṃ daròṇa puraskṛtāma vārayasva naravyāghra mahada dhi bhayama āgatama evama ukte tu kṛṣṇena yathòddiṣṭā mahārathāḥ jagmura vaikartanaṃ karṇaṃ rākṣasāṃśa cetarāna raṇe atha pūrṇāyatòtsṛṣṭaiḥ śaraira āśīviṣòpamaiḥ dhanuśa ciccheda bhīmasya rākṣasendraḥ paratāpavāna hayāṃśa cāsya śitaira bāṇaiḥ sārathiṃ ca mahābalaḥ jaghāna miṣataḥ saṃkhye bhīmasenasya bhārata sò 'vatīrya rathòpasthāda dhatāśvò hatasārathiḥ tasmai gurvīṃ gadāṃ ghòrāṃ sa vinadyòta sasarja ha tatasa tāṃ bhīmanirghòṣāma āpatantīṃ mahāgadāma gadayā rākṣasò ghòrò nijaghāna nanāda ca tada dṛṣṭvā rākṣasendrasya ghòraṃ karma bhayāvahama bhīmasenaḥ parahṛṣṭātmā gadāma āśu parāmṛśata tayòḥ samabhavada yuddhaṃ tumulaṃ nararakṣasòḥ gadā nipātasaṃhrādaira bhuvaṃ kampayatòra bhṛśama gadā vimuktau tau bhūyaḥ samāsadyetaretarama muṣṭibhira vajrasaṃhrādaira anyònyama abhijaghnatuḥ rathacakraira yugaira akṣaira adhiṣṭhānaira upaskaraiḥ yathāsannama upādāya nijaghnatura amarṣaṇau tau vikṣarantau rudhiraṃ samāsādyetaretarama mattāva iva mahānāgāva akṛṣyetāṃ punaḥ punaḥ tama apaśyada dhṛṣīkeśaḥ pāṇḍavānāṃ hite rataḥ sa bhīmasena rakṣārthaṃ haiḍimbaṃ paratyacòdayata [sa] saṃprekṣya samare bhīmaṃ rakṣasā garastama antikāta vāsudevò 'baravīda vākyaṃ ghaṭòtkacama idaṃ tadā paśya bhīmaṃ mahābāhò rakṣasā garastama antikāta paśyatāṃ sarvasainyānāṃ tava caiva mahādyute sa karṇaṃ tavaṃ samutsṛjya rākṣasendrama alāyudhama jahi kaṣipraṃ mahābāhò paścāta karṇaṃ vadhiṣyasi sa vārṣṇeya vacaḥ śarutvā karṇama utsṛjya vīryavāna yuyudhe rākṣasendreṇa bakabhrātrā ghaṭòtkacaḥ tayòḥ sutumulaṃ yuddhaṃ babhūva niśi rakṣasòḥ alāyudhasya yòdhāṃsa tu rākṣasāna bhīmadarśanāna vegenāpatataḥ śūrāna paragṛhītaśarāsanāna āttāyudhaḥ susaṃkruddhò yuyudhānò mahārathaḥ nakulaḥ sahadevaśa ca cicchidura niśitaiḥ śaraiḥ sarvāṃśa ca samare rājana kirīṭī kaṣatriyarṣabhāna paricikṣepa bībhatsuḥ sarvatha parakṣipaña śarāna karṇaśa ca samare rājana vayadrāvayata pārthivāna dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍyādīna pāñcālānāṃ mahārathāna tāna vadhyamānāna dṛṣṭvā tu bhīmò bhīmaparākramaḥ abhyayāta tavaritaḥ karṇaṃ viśikhanna vikirana raṇe tatasa te 'paya āyayura hatvā rākṣasānya atra sūtajaḥ nakulaḥ sahadevaśa ca sātyakiśa ca mahārathaḥ te karṇaṃ yòdhayāma āsuḥ pāñcālā daròṇama eva ca alāyudhasa tu saṃkruddhò ghaṭòtkacama ariṃdamama parigheṇātikāyena tāḍayāma āsa mūrdhani sa tu tena parahāreṇa bhaimasenira mahābalaḥ īṣana mūrchānvitò ''tamānaṃ saṃstambhayata vīryavāna tatò dīptāgnisaṃkāśāṃ śataghaṇṭāma alaṃkṛtāma cikṣepa samare tasmai gadāṃ kāñcanabhūṣaṇāma sā hayāna sārathiṃ caiva rathaṃ cāsya mahāsvanā cūrṇayāma āsa vegena visṛṣṭā bhīmakarmaṇā sa bhagnahayacakrākṣò viśīrṇadhvajakūbaraḥ utpapāta rathāta tūrṇaṃ māyāma āsthāya rākṣasīma sa samāsthāya māyāṃ tu vavarṣa rudhiraṃ bahu vidyuda vibhrājitaṃ cāsīta timirābhrākulaṃ nabhaḥ tatò vajranipātāśa ca sāśanistanayitnavaḥ mahāṃśa caṭacaṭā śabdasa tatrāsīda dhi mahāhave tāṃ parekṣya vihitāṃ māyāṃ rākṣasò rākṣasena tu ūrdhvama utpatya haiḍimbasa tāṃ māyāṃ māyayāvadhīta sò 'bhivīkṣya hatāṃ māyāṃ māyāvī māyayaiva hi aśmavarṣaṃ sutumulaṃ visasarja ghaṭòtkace aśmavarṣaṃ sa tada ghòraṃ śaravarṣeṇa vīryavāna diśò vidhvaṃsayāma āsa tada adbhutama ivābhavata tatò nānāpraharaṇaira anyònyama abhivarṣatāma āyasaiḥ parighaiḥ śūlaira gadāmusalamudgalaiḥ pinākaiḥ karavālairśa ca tòmaraprāsakampanaiḥ nārācaira niśitaira bhallaiḥ śaraiśa cakraiḥ paraśvadhaiḥ ayò guḍaira bhiṇḍipālaira gòśīrṣòlūkhalaira api utpāṭya ca mahāśākhaira vividhaira jagatī ruhaiḥ śamī pīlu karīraiśa ca śamyākaiśa caiva bhārata iṅgudaira badarībhiśa ca kòvidāraiśa ca puṣpitaiḥ palāśaira arimedaiśa ca palakṣanyagròdhapippalaiḥ mayadbhiḥ samare tasminna anyònyama abhijaghnatuḥ vividhaiḥ parvatāgraiśa ca nānādhātubhira ācitaiḥ teṣāṃ śabdhò mahāna āsīda vajrāṇāṃ bhidyatāma iva yuddhaṃ tada abhavada ghòraṃ bhaimya alāyudhayòra nṛpa harīndrayòra yathā rājana vālisugrīvayòḥ purā tau yuddhvā vividhaira ghòraira āyudhaira viśikhaisa tathā paragṛhya niśitau khaḍgāva anyònyama abhijaghnatuḥ tāva anyònyama abhidrutya keśeṣu sumahābalau bhujābhyāṃ paryagṛhṇītāṃ mahākāyau mahābalau tau bhinnagātrau parasvedaṃ susruvāte janādhipa rudhiraṃ ca mahākāyāva abhivṛṣṭāva ivācalau athābhipatya vegena samudbhrāmya ca rākṣasama balenākṣipya haiḍimbaśa cakartāsya śiròmahata sò 'pahṛtya śirasa tasya kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitama tadā sutumulaṃ nādaṃ nanāda sumahābalaḥ hataṃ dṛṣṭvā mahākāyaṃ bakajñātima ariṃdamama pāñcālāḥ pāṇḍavāśa caiva siṃhanādāna vinedire tatò bherīsahasrāṇi śaṅkhānāma ayutāni ca avādayana pāṇḍaveyāsa tasmina rakṣasi pātite atīva sā niśā teṣāṃ babhūva vijayāvahā vidyòtamānā vibabhau samantāda dīpamālinī alāyudhasya tu śirò bhaimasenira mahābalaḥ duryòdhanasya paramukhe cikṣepa gatacetanama atha duryòdhanò rājā dṛṣṭvā hatama alāyudhama babhūva paramòdvignaḥ saha sainyena bhārata tena haya asya paratijñātaṃ bhīmasenama ahaṃ yudhi hanteti savayama āgamya samaratā vairama uttamama dharuvaṃ sa tena hantavya itya amanyanta pārthivaḥ jīvitaṃ cirakālāya bharātṝṇāṃ cāpya amanyata sa taṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhīmasenātmajena vai paratijñāṃ bhīmasenasya pūrṇāma evābhyamanyata [sa] nihatyālāyudhaṃ rakṣaḥ parahṛṣṭātmā ghaṭòtkacaḥ nanāda vividhāna nādāna vāhinyāḥ paramukhe sathitaḥ tasya taṃ tumulaṃ śabdaṃ śarutvā kuñjarakampanama tāvakānāṃ mahārāja bhayama āsīta sudāruṇama alāyudha viṣaktaṃ tu bhaimaseniṃ mahābalama dṛṣṭvā karṇò mahābāhuḥ pāñcālāna samupādravata daśabhira daśabhira bāṇaira dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍinau dṛḍhaiḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira bibheda nataparvabhiḥ tataḥ paramanārācaira yudhāmanyūttamaujasau sātyakiṃ ca rathòdāraṃ kampayāma āsa mārgaṇaiḥ teṣāma abhyasyatāṃ tatra sarveṣāṃ savyadakṣiṇama maṇḍalānya eva cāpāni vayadṛśyanta janādhipa teṣāṃ jayātalanirghòṣò rathanemi savanaśa ca ha meghānāma iva gharmānte babhūva tumulò niśi jayānemighòṣastanayitnumāna vai; dhanusa taḍina maṇḍalaketuśṛṅgaḥ śaraughavarṣākula vṛṣṭimāṃśa ca; saṃgrāmameghaḥ sa babhūva rājana tada udhataṃ śaila ivāprakampyò; varṣaṃ mahaca chailasamānasāraḥ vidhvaṃsayāma āsa raṇe narendra; vaikartanaḥ śatrugaṇāvamardī tatò 'tulaira vajranipāta kalpaiḥ; śitaiḥ śaraiḥ kāñcanacitrapuṅkhaiḥ śatrūna vayapòhata samare mahātmā; vaikartanaḥ putra hite ratasa te saṃchinnabhinna dhavajinaśa ca ke cita; ke cica charaira ardita bhinnadehāḥ ke cida visūtā vihayāśa ca ke cida; vaikartanenāśu kṛtā babhūvuḥ avindamānāsa tava atha śarma saṃkhye; yaudhiṣṭhiraṃ te balama anvapadyana tāna parekṣya bhagnāna vimukhīkṛtāṃśa ca; ghaṭòtkacò ròṣama atīva cakre āsthāya taṃ kāñcanaratnacitraṃ; rathòttamaṃ siṃha ivònanāda vaikartanaṃ karṇama upetya cāpi; vivyādha vajrapratimaiḥ pṛṣatkaiḥ tau karṇinārāca śilīmukhaiśa; ca nālīkadaṇḍaiśa ca sa vatsadantaiḥ varāhakarṇaiḥ sa viṣāṇa śṛṅgaiḥ; kaṣurapra varṣaiśa ca vinedatuḥ khama tada bāṇadhārāvṛtama antarikṣaṃ; tiryaggatābhiḥ samare rarāja suvarṇapuṅkha javalitaprabhābhira; vicitrapuṣpābhira iva sarajābhiḥ samaṃ hi tāva āpratima parabhāvāva; anyònyama ājaghnatura uttamāstraiḥ tayòra hi vīròttamayòra na kaśa cida; dadarśa tasmina samare viśeṣama atīva taca citrama atīva rūpaṃ; babhūva yuddhaṃ ravibhīma sūnvòḥ samākulaṃ śastranipāta ghòraṃ; divīva rāhvaṃśumatòḥ parataptama ghaṭòtkacò yadā karṇaṃ na viśeṣayate nṛpa tadā parāduścakārògrama astrama astravidāṃ varaḥ tenāstreṇa hayāna pūrvaṃ hatvā karṇasya rākṣasaḥ sārathiṃ caiva haiḍimbaḥ kaṣiprama antaradhīyata [dhṛ] tathā haya antarhite tasmina kūṭayòdhini rākṣase māmakaiḥ paratipannaṃ yata tana mamācakṣva saṃjaya [sa] antarhitaṃ rākṣasaṃ taṃ viditvā; saṃprākròśana kuravaḥ sarva eva kathaṃ nāyaṃ rākṣasaḥ kūṭayòdhī; hanyāta karṇaṃ samare 'dṛśyamānaḥ tataḥ karṇò laghucitrāstra yòdhī; sarvā diśò vayāvṛṇòda bāṇajālaiḥ na vai kiṃ cida vayāpatata tatra bhūtaṃ; tamò bhūte sāyakaira antarikṣe na cādadānò na ca saṃdadhānò; na ceṣudhī sapṛśamānaḥ karāgraiḥ adṛśyada vai lāghavāta sūtaputraḥ; sarvaṃ bāṇaiśa chādayānò 'natarikṣama tatò māyāṃ vihitāma antarikṣe; ghòrāṃ bhīmāṃ dāruṇāṃ rākṣasena saṃpaśyāmò lòhitābhra parakāśāṃ; dedīpyantīma agniśikhāma ivògrāma tatasa tasyā vidyutaḥ parādurāsanna; ulkāśa cāpi javalitāḥ kauravendra ghòṣaśa cānyaḥ parādurāsīta sughòraḥ; sahasraśò nadatāṃ dundubhīnāma tataḥ śarāḥ parāpatana rukmapuṅkhāḥ; śaktyāḥ parāsā musalānya āyudhāni paraśvadhāsa tailadhautāśa ca khaḍgāḥ; paradīptāgrāḥ paṭṭiśāsa tòmarāśa ca mayūkhinaḥ parighā lòhabaddhā; gadāśa citrāḥ śitadhārāśa ca śūlāḥ gurvyò gadā hemapaṭṭāvanaddhāḥ; śataghnyaśa ca parādurāsana samantāta mahāśilāśa cāpataṃsa tatra tatra; sahasraśaḥ sāśanayaḥ savajrāḥ cakrāṇi cāneka śatakṣurāṇi; parādurbabhūvura javalanaprabhāṇi tāṃ śaktipāṣāṇa paraśvadhānāṃ; parāsāsivajrāśanimudgarāṇāma vṛṣṭiṃ viśālāṃ javalitāṃ patantīṃ; karṇaḥ śaraughaira na śaśāka hantuma śarāhatānāma atatāṃ hayānāṃ; vajrāhatānāṃ patatāṃ gajānāma śilā hatānāṃ ca mahārathānāṃ; mahāna ninādaḥ patatāṃ babhūva subhīma nānāvidha śastrapātaira; ghaṭòtkacenābhihataṃ samantāta dauryòdhanaṃ tada balama ārtarūpama; āvartamānaṃ dadṛśe bharamantama hāhākṛtaṃ saṃparivartamānaṃ; saṃlīyamānaṃ ca viṣaṇṇarūpama te tava ārya bhāvāta puruṣapravīrāḥ; parāṅmukhā na babhūvusa tadānīma tāṃ rākṣasīṃ ghòratarāṃ subhīmāṃ; vṛṣṭiṃ mahāśastramayīṃ patantīma dṛṣṭvā balaughāṃśa ca nipātyamānāna; mahada bhayaṃ tava putrāna viveśa śivāśa ca vaiśvānaradīptajihvāḥ; subhīma nādāḥ śataśò nadantyaḥ rakṣògaṇāna nardataśa cābhivīkṣya; narendra yòdhā vayathitā babhūvuḥ te dīptajihvānana tīkṣṇadaṃṣṭrā; vibhīṣaṇāḥ śailanikāśa kāyāḥ nabhògatāḥ śaktiviṣakta hastā; meghā vayamuñcanna iva vṛṣṭimārgama taira āhatāsa te śaraśaktiśūlaira; gadābhira ugraiḥ parighaiśa ca dīptaiḥ vajraiḥ pinākaira aśaniprahāraiśa; cakraiḥ śataghnyunmathitāśa ca petuḥ huḍā bhuśuṇḍyò 'śamaguḍāḥ śatadhnyaḥ; sathūṇāśa ca kārṣṇāyasa paṭṭanaddhāḥ avākiraṃsa tava putrasya sainyaṃ; tathā raudraṃ kaśmalaṃ parādurāsīta niṣkīrṇāntrā vihataira uttamāṅgaiḥ; saṃbhagnāṅgāḥ śerate tatra śūrāḥ bhinnā hayāḥ kuñjarāśa cāvabhagnāḥ; saṃcūrṇitāśa caiva rathāḥ śilābhiḥ evaṃ mahaca chastra varṣaṃ sṛjantasa; te yātudhānā bhuvi ghòrarūpāḥ māyāḥ sṛṣṭāsa tatra ghaṭòtkacena; nāmuñcana vai yācamānaṃ na bhītama tasmina ghòre kuruvīrāvamarde; kālòtsṛṣṭe kaṣatriyāṇāma abhāve te vai bhagnāḥ sahasā vayadravanta; parākròśantaḥ kauravāḥ sarva eva palāyadhvaṃ kuravò naitada asti; sendrā devā ghananti naḥ pāṇḍavārthe tathā teṣāṃ majjatāṃ bhāratānāṃ; na sama davīpasa tatra kaśa cida babhūva tasmina saṃkrande tumule vartamāne; sainye bhagne līyamāne kurūṇāma anīkānāṃ paravibhāge 'parakāśe; na jañāyante kuravò netare vā nirmaryāde vidrave ghòrarūpe; sarvā diśaḥ parekṣamāṇāḥ sama śūnyāḥ tāṃ śastravṛṣṭima urasā gāhamānaṃ; karṇaṃ caikaṃ tatra rājanna apaśyama tatò bāṇaira āvṛṇòda antarikṣaṃ; divyāṃ māyāṃ yòdhayana rākṣasasya harīmāna kurvana duṣkarama ārya karma; naivāmuhyata saṃyuge sūtaputraḥ tatò bhītāḥ samudaikṣanta karṇaṃ; rājana sarve saindhavā bāhlikāśa ca asaṃmòhaṃ pūjayantò 'saya saṃkhye; saṃpaśyantò vijayaṃ rākṣasasya tenòtsṛṣṭā cakrayuktā śataghnī; samaṃ sarvāṃśa caturò 'śavāña jaghāna te jānubhira jagatīma anvapadyana; gatāsavò nirdaśanākṣi jihvāḥ tatò hatāśvāda avaruhya vāhāda; antara manāḥ kuruṣu parādravatsu divye cāstre māyayā vadhyamāne; naimāmuhyaca cintayana parāptakālama tatò 'baruvana kuravaḥ sarva eva; karṇaṃ dṛṣṭvā ghòrarūpāṃ ca māyāma śaktyā rakṣò jahi karṇāda ya tūrṇaṃ; naśyantya ete kuravò dhārtarāṣṭrāḥ kariṣyataḥ kiṃ ca nò bhīma pārthau; patantama enaṃ jahi rakṣò niśīthe yò naḥ saṃgrāmāda ghòrarūpāda vimucyeta; sa naḥ pārthāna samare yòdhayeta tasmāda enaṃ rākṣasaṃ ghòrarūpaṃ; jahi śaktyā dattayā vāsavena mā kauravāḥ sarva evendra kalpā; rātrī mukhe karṇa neśuḥ sa yòdhāḥ sa vadhyamānò rakṣasā vai niśīthe; dṛṣṭvā rājana naśyamānaṃ balaṃ ca mahaca ca śarutvā ninadaṃ kauravāṇāṃ; matiṃ dadhre śaktimòkṣāya karṇaḥ sa vai karuddhaḥ siṃha ivātyamarṣī; nāmarṣayata paratighātaṃ raṇe tama śaktiṃ śareṣṭhāṃ vaijayantīma asahyāṃ; samādade tasya vadhaṃ cikīrṣana yāsau rājana nihitā varṣapūgāna; vadhāyājau satkṛtā phalgunasya yāṃ vai parādāta sūtaputrāya śakraḥ; śaktiṃ śareṣṭhāṃ kuṇḍalābhyāṃ nimāya tāṃ vai śaktiṃ lelihānāṃ paradīptāṃ; pāśaira yuktāma antakasyeva rātrima mṛtyòḥ savasāraṃ javalitāma ivòlkāṃ; vaikartanaḥ parāhiṇòda rākṣasāya tāma uttamāṃ parakāyāpahantrīṃ; dṛṣṭvā sautera bāhusaṃsthāṃ javalantīma bhītaṃ rakṣò vipradudrāva rājana; kṛtvātmānaṃ vindhyapādapramāṇama dṛṣṭvā śaktiṃ karṇa bāhvantarasthāṃ; nedura bhūtānya antarikṣe narendra vavura tāvāsa tumulāśa cāpi rājana; sa nirghātā cāśānira gāṃ jagāma sā tāṃ māyāṃ bhasmakṛtvā javalantī; bhittvā gāḍhaṃ hṛdayaṃ rākṣasasya ūrdhvaṃ yayau dīpyamānā niśāyāṃ; nakṣatrāṇāma antarāṇya āviśantī yuddhvā citraira vividhaiḥ śastrapūgaira; divyaira vīrò mānuṣai rākṣasaiśa ca nadana nādāna vividhāna bhairavāṃśa ca; parāṇāna iṣṭāṃsa tayājitaḥ śakra śaktyā idaṃ cānyaca citrama āścaryarūpaṃ; cakārāsau karma śatrukṣayāya tasmina kāle śaktinirbhinna marmā; babhau rājana meghaśailaprakāśaḥ tatò 'natarikṣāda apatada gatāsuḥ; sa rākṣasendrò bhuvi bhinnadehaḥ avākśirāḥ satabdhagātrò vijihvò; ghaṭòtkacò mahada āsthāya rūpama sa tada rūpaṃ bhairavaṃ bhīmakarmā; bhīmaṃ kṛtvā bhaimaseniḥ papāta hatò 'paya evaṃ tava sainya ekadeśama; apòthayata kauravāna bhīṣayāṇaḥ tatò miśrāḥ parāṇadana siṃhanādaira; bheryaḥ śaṅkhā murajāśa cānakāśa ca dagdhāṃ māyāṃ nihataṃ rākṣasaṃ ca; dṛṣṭvā hṛṣṭāḥ parāṇadana kauraveyāḥ tataḥ karṇaḥ kurubhiḥ pūjyamānò; yathā śakrò vṛtravadhe marudbhiḥ anvārūḍhasa tava putraṃ rathasyaṃ; hṛṣṭaśa cāpi parāviśata savaṃ sa sainyama [sa] haiḍimbaṃ nihataṃ dṛṣṭvā vikīrṇama iva parvatama pāṇḍavā dīnamanasaḥ sarve bāṣpākulekṣaṇāḥ vāsudevasa tu harṣeṇa mahatābhipariplutaḥ nanāda siṃhavana nādaṃ vayathayanna iva bhārata vinadya ca mahānādaṃ paryaṣvajata phalgunama sa vinadya mahānādama abhīśūna saṃniyamya ca nanarta harṣasaṃvītò vātòddhūta iva darumaḥ tatò vinirbhrāmya punaḥ pārthama āsphòṭya cāsakṛta rathòpastha gatò bhīmaṃ parāṇadata punara acyutaḥ parahṛṣṭamanasaṃ jañātvā vāsudevaṃ mahābalama abravīda arjunò rājana nātihṛṣṭamanā iva atiharṣò 'yama asthāne tavādya madhusūdana śòkasthāne pare parāpte haiḍimbasya vadhena vai vimukhāni ca sainyāni hataṃ dṛṣṭvā ghaṭòtkacama vayaṃ ca bhṛśama āvignā haiḍimbasya nipātanāta naitata kāraṇama alpaṃ hi bhaviṣyati janārdana tada adya śaṃsa me pṛṣṭaḥ satyaṃ satyavatāṃ vara yadya etana na rahasyaṃ te vaktuma arhasya ariṃdama dhairyasya vaikṛtaṃ barūhi tavama adya madhusūdana samudrasyeva saṃkṣòbhò meròra iva visarpaṇama tathaitala lāghavaṃ manye tava karma janārdana [vāsu] atiharṣama imaṃ parāptaṃ śṛṇu me tavaṃ dhanaṃjaya atīva manasaḥ sadyaḥ parasādakarama uttamama śaktiṃ ghaṭòtkacenemāṃ vayaṃsayitvā mahādyute karṇaṃ nihatama evājau viddhi sadyò dhanaṃjaya śaktihastaṃ punaḥ karṇaṃ kò lòke 'sati pumāna iha ya enama abhitasa tiṣṭheta kārttikeyama ivāhave diṣṭyāpanīta kavacò diṣṭyāpahṛta kuṇḍalaḥ diṣṭyā ca vayaṃsitā śaktira amòghasya ghaṭòtkace yadi hi satyāta sa kavacasa tathaiva ca sakuṇḍalaḥ sāmarāna api lòkāṃsa tarīna ekaḥ karṇò jayeda balī vāsavò vā kuberò vā varuṇò vā jaleśvaraḥ yamò vā nòtsaheta karṇaṃ raṇe paratisamāsituma gāṇḍīvama āyamya bhavāṃśa cakraṃ vāhaṃ sudarśanama na śaktau savò raṇe jetuṃ tathāyuktaṃ nararṣabhama tavaddhitārthaṃ tu śakreṇa māyayā hṛtakuṇḍalaḥ vihīnakavacaśa cāyaṃ kṛtaḥ parapuraṃjayaḥ utkṛtya kavacaṃ yasmāta kuṇḍale vimale ca te parādāca chakrāya karṇò vai tena vaikartanaḥ samṛtaḥ āśīviṣa iva karuddhaḥ satambhitò mantratejasā tathādya bhāti karṇò me śāntajvāla ivānalaḥ yadā parabhṛti karṇāya śaktira dattā mahātmanā vāsavena mahābāhò parāptā yāsau ghaṭòtkace kuṇḍalābhyāṃ nimāyātha divyena kavacena ca tāṃ parāpyāmanyata vṛṣā satataṃ tavāṃ hataṃ raṇe evaṃgate 'pi śakyò 'yaṃ hantuṃ nānyena kena cita ṛte tavā puruṣavyāghra śape satyena cānagha barahmaṇyaḥ satyavādī ca tapasvī niyatavrataḥ ripuṣva api dayāvāṃśa ca tasmāta karṇò vṛṣā samṛpaḥ yuddhaśauṇḍò mahābāhura nityòdyata śarāsanaḥ kesarīva vane mardana mattamātaṅgayūthapāna vimadāna rathaśārdūlāna kurute raṇamūrdhani madhyaṃ gata ivādityò yò na śakyò nirīkṣituma tavadīyaiḥ puruṣavyāghra yòdhamukhyaira mahātmabhiḥ śarajālasahasrāṃśuḥ śaradīva divākaraḥ tapānte tòyadò yadvaca charadhārāḥ kaṣaratya asau divyāstrajaladaḥ karṇaḥ parjanya iva vṛṣṭimāna sò 'daya mānuṣatāṃ parāptò vimuktaḥ śakradattayā ekò hi yògò 'saya bhaveda vadhāya; chidre haya enaṃ savapramattaḥ paramattama kṛcchraprāptaṃ rathacakre nimagne; hanyāḥ pūrvaṃ tavaṃ tu saṃjñāṃ vicārya jarāsaṃdhaśa cedirājò mahātmā; mahābalaśa caikalabyò niṣādaḥ ekaikaśò nihatāḥ sarva eva; yògaisa taisa taisa tavaddhitārthaṃ mayaiva athāpare nihatā rākṣasendrā; hiḍimbakirmīrabakapradhānāḥ alāyudhaḥ parasainyāvamardī; ghaṭòtkacaśa cògrakarmā tarasvī [arja] kathama asmaddhitārthaṃ te kaiśa ca yògaira janārdana jarāsaṃdhaprabhṛtayò ghātitāḥ pṛthivīṣvarāḥ [vāsu] jarā saṃghaśa cedirājò naiṣādiśa ca mahābalaḥ yadi sayura na hatāḥ pūrvama idānīṃ sayura bhayaṃkarāḥ suyòdhanasa tāna apaśyaṃ kṛṣuyāda rathasattamāna te 'samābhira nityasaṃduṣṭāḥ saṃśrayeyuśa ca kauravāna te hi vīrā mahātmānaḥ kṛtāstrā dṛḍhayòdhinaḥ dhārtarāṣṭrīṃ camūṃ kṛtsnāṃ rakṣeyura amarā iva sūtaputrò jarāsaṃdhaśa cedirājò niṣādajaḥ suyòdhanaṃ samāśritya paterana pṛthivīma imāma yògaira api hatā yaisa te tāna me śṛṇu dhanaṃjaya ajayyā hi vinā yògaira mṛdhe te daivataira api ekaikò hi pṛthaka teṣāṃ samastāṃ suravāhinīma yòdhayeta samare pārtha lòkapālābhirakṣitāma jarāsaṃdhò hi ruṣitò rauhiṇeya paradharṣitaḥ asmadvadhārthaṃ cikṣepa gadāṃ vai lòhitā mukhīma sīmantama iva kurvāṇāṃ nabhasaḥ pāvakaprabhāma vayadṛśyatāpatantī sā śakra muktā yathāśaniḥ tāma āpatantīṃ dṛṣṭvaiva gadāṃ ròhiṇinandanaḥ paratighātārthama astraṃ vai sathūṇākarṇama avāsṛjata astravegapratihatā sā gadā parāpatada bhuvi dārayantī dharāṃ devīṃ kampayantīva parvatāna tatra sama rākṣasī ghòrā jarā nāmāśu vikramā saṃdhayāma āsa taṃ jātaṃ jarālsaṃdhama ariṃdamama davābhyāṃ jātò hi mātṛbhyāma ardhadehaḥ pṛthaka pṛthaka tayā sa saṃdhitò yasmāja jarāsaṃdhasa tataḥ samṛtaḥ sā tu bhūmigatā pārtha hatā sa sutabāndhavā gadayā tena cāstreṇa sathūṇākarṇena rākṣasī vinā bhūtaḥ sagadayā jarāsaṃdhò mahāmṛdhe nihatò bhīmasenena paśyatasa te dhanaṃjaya yadi hi sayāda gadāpāṇira jarāsaṃdhaḥ paratāpavāna sendrā devā na taṃ hantuṃ raṇe śaktā naròttama tavaddhitārthaṃ hi naiṣādira aṅguṣṭhena viyòjitaḥ daròṇenācāryakaṃ kṛtvā chadmanā satyavikramaḥ sa tu baddhāṅguli tarāṇò naiṣādira dṛḍhavikramaḥ asyanna ekò vanacarò babhau rāma ivāparaḥ ekalabyaṃ hi sāṅguṣṭhama aśaktā devadānavāḥ sa rākṣasòragāḥ pārtha vijetuṃ yudhi karhi cita kima u mānuṣamātreṇa śakyaḥ sayāta parativīkṣituma dṛḍhamuṣṭiḥ kṛtī nityama asyamānò divāniśama tavaddhitārthaṃ tu sa mayā hataḥ saṃgrāmamūdhani cedirājaśa ca vikrāntaḥ paratyakṣaṃ nihatasa tava sa cāpya aśakyaḥ saṃgrāme jetuṃ sarvaiḥ surāsuraiḥ vadhārthaṃ tasya jātò 'hama anyeṣāṃ ca suradviṣāma tavatsahāyò naravyāghra lòkānāṃ hitakāmyayā hiḍimbabakakirmīrā bhīmasenena pātitāḥ rāvaṇena samaprāṇā barahma yajñavināśanāḥ hatasa tathaiva māyāvī haiḍimbenāpya alāyudhaḥ haiḍimbaśa cāpya upāyena śaktyā karṇena ghātitaḥ yadi haya enaṃ nāhaniṣyata karṇaḥ śaktyā mahāmṛdhe mayā vadhyò 'bhaviṣyata sa bhaimasenira ghaṭòtkacaḥ mayā na nihataḥ pūrvama eṣa yuṣpata pariyepsayā eṣa hi barāhmaṇa daveṣī yajñadveṣī ca rākṣasaḥ dharmasya lòptā pāpātmā tasmāda eṣa nipātitaḥ vayaṃsitā cāpya upāyena śakradattā mayānagha ye hi dharmasya lòptārò vadhyāsa te mama pāṇḍava dharmasaṃsthāpanārthaṃ hi paratijñaiṣā mamāvyayā barahmasatyaṃ damaḥ śaucaṃ dharmò harīḥ śarīra dhṛtiḥ kaṣamā yatra tatra rame nityama ahaṃ satyena te śape na viṣādasa tavayā kāryaḥ karma vaikartanaṃ parati upadekṣyāmya upāyaṃ te yena taṃ parasahiṣyasi suyòdhanaṃ cāpi raṇe haniṣyati vṛkòdaraḥ tasya cāpi vadhòpāyaṃ vakṣyāmi tava pāṇḍavaḥ vardhate tumulasa tava eṣa śabdaḥ paracamūṃ parati vidravanti ca sainyāni tavadīyāni diśò daśa labdhalakṣyā hi kauravyā vidhamanti camūṃ tava dahatya eṣa ca vaḥ sainyaṃ daròṇaḥ paraharatāṃ varaḥ [dhṛ] ekavīra vadhe mòghā śaktiḥ sūtātmaje yadā kasmāta sarvāna samutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavāna tasmina hate hatā hi sayuḥ sarve pāṇḍava sṛñjayāḥ ekavīra vadhe kasmāna na yuddhe jayama ādadhata āhūtò na nivarteyama iti tasya mahāvratama savayama āhvayitavyaḥ sasūtaputreṇa phalgunaḥ tatò davairathama ānīya phalgunaṃ śakradattayā na jaghāna vṛṣā kasmāta tana mamācakṣva saṃjaya nūnaṃ buddhivihīnaśa cāpya asahāyaśa ca me sutaḥ śatrubhira vayasitòpāyaḥ kathaṃ nu sa jayeda arīna yā haya asya paramā śaktira jayasya ca parāyaṇama sā śaktira vāsudevena vayaṃsitāsya ghaṭòtkace kuṇera yathā hastagataṃ hariyeda bilvaṃ balīyasā tathā śaktira amòghā sā mòghī bhūtā ghaṭòtkace yathā varāhasya śunaśa ca yudhyatòsa; tayòra abhāve śavapacasya lābhaḥ manye vidvana vāsudevasya tadvada; yuddhe lābhaḥ karṇa haiḍimbayòra vai ghaṭòtkacò yadi hanyāda dhi karṇaṃ; parò lābhaḥ sa bhaveta pāṇḍavānāma vaikartanò vā yadi taṃ nihanyāta; tathāpi kṛtyaṃ śaktināśāta kṛtaṃ sayāta iti parājñaḥ parajñayaitada vicārya; ghaṭòtkacaṃ sūtaputreṇa yuddhe ayòdhayada vāsudevò nṛsiṃhaḥ; pariyaṃ kurvana pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca etaca cikīrṣitaṃ jañātvā karṇe madhunihā nṛpa niyòjayāma āsa tadā davairathe rākṣaseśvarama ghaṭòtkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhira janārdanaḥ amòghāyā vighātārthaṃ rājana durmantrite tava tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ sayāma kurūdvaha na rakṣeda yadi kṛṣṇasa taṃ pārthaṃ karṇāna mahārathāta sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra pateda bhuvi vinā janārdanaṃ pārthò yògānāma īśvaraṃ parabhuma taisa taira upāyaira bahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva jayatya abhimukhaḥ śatrūna pārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ sa viśeṣaṃ tava amòghāyāḥ kṛṣṇò 'rakṣata pāṇḍavama hanyāta kaṣiptā hi kaunteyaṃ śaktira vṛkṣama ivāśaniḥ [dhṛ] viròdhī ca kumantrī ca parājñamānī mamātmajaḥ yasyaiṣa samatikrāntò vadhòpāyò jayaṃ parati tavāpi samatikrāntama etada gāvalgaṇe kathama etama arthaṃ mahābuddhe yata tavayā nāvabòdhitaḥ [sa] duryòdhanasya śakunera mama duḥśāsanasya ca rātrau rātrau bhavatya eṣā nityama eva samarthanā śavaḥ sarvasainyāna utsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayama pareṣyavata pāṇḍupāñcālāna upabhòkṣyāmahe tataḥ atha vā nihate pārthe pāṇḍuṣva anyatamaṃ tataḥ sathāpayeda yudhi vārṣṇeyasa tasmāta kṛṣṇò nipātyatāma kṛṣṇò hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ sakandha ivòdgataḥ śākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇa balāḥ kṛṣṇa nāthāśa ca pāṇḍavāḥ kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jayòtiṣāma iva candramāḥ tasmāta parṇāni śākhāśa ca sakandhaṃ còtsṛjya sūtaja kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā hanyāda yadi hi dāśārhaṃ karṇò yādavanandanama kṛtsnā vasumatī rājana vaśe te sayāna na saṃśayaḥ yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau; yadukulapāṇḍavanandanò mahātmā nanu tava vasudhā narendra sarvā; sa girisamudra vanā vaśaṃ varajeta sā tu buddhiḥ kṛtāpya evaṃ jāgrati taridaśeśvare aprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vayamuhyata arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥ na haya enama aicchata paramukhe sauteḥ sathāpayituṃ raṇe anyāṃśa cāsmai rathòdārāna upasthāpayada acyutaḥ amòghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ mòghāṃ kuryāma iti parabhò tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ papraccha rathaśārdūla karṇaṃ parati mahārathama ayaṃ ca paratyayaḥ karṇe śaktyā cāmitavikrama kimarthaṃ sūtaputreṇa na muktā phalgune tu sā [vāsu] duḥṣāsanaśa ca karṇaśa ca śakuniśa ca sa saindhavaḥ satataṃ mantrayanti sama duryòdhana purògamāḥ karṇa karṇa maheṣvāsa raṇe 'mitaparākrama nānyasya śaktira eṣā te mòktavyā jayatāṃ vara ṛte mahārathāta pārthāta kuntīputrāda dhanaṃjayāta sa hi teṣāma atiyaśā devānāma iva vāsavaḥ tasmina vinihate sarve pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha bhaviṣyanti gatātmānaḥ surā iva niragnayaḥ tatheti ca paratijñātaṃ karṇena śinipuṃgava hṛdi nityaṃ tu karṇasya vadhò gāṇḍīvadhanvanaḥ ahama eva tu rādheyaṃ mòhayāmi yudhāṃ vara yatò nāvasṛjaca chaktiṃ pāṇḍave śavetavāhane phalgunasya hi tāṃ mṛtyuma avagamya yuyutsataḥ na nidrā na ca me harṣò manasò 'sati yudhāṃ vara ghaṭòtkace vayaṃsitāṃ tu dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgava mṛtyòra āsyāntarāna muktaṃ paśyāmya adya dhanaṃjayama na pitā na ca me mātā na yūyaṃ bharātarasa tathā na ca parāṇāsa tathā rakṣyā yathā bībhatsura āhave tarailòkyarājyāda yata kiṃ cida bhaveda anyata sudurlabhama neccheyaṃ sātvatāhaṃ tada vinā pārthaṃ dhanaṃjayama ataḥ paraharṣaḥ sumahāna yuyudhānādya me 'bhavata mṛtaṃ paratyāgatama iva dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayama ataśa ca parahitò yuddhe mayā karṇāya rākṣasaḥ na haya anyaḥ samare rātrau śaktaḥ karṇaṃ parabādhituma [sa] iti sātyakaye parāha tadā devakinandanaḥ dhanaṃjaya hite yuktasa tatpriye satataṃ rataḥ [dhṛ] karṇaduryòdhanādīnāṃ śakuneḥ saubalasya ca apanītaṃ mahata tāta tava caiva viśeṣataḥ yada ājānīta tāṃ śaktima ekaghnīṃ satataṃ raṇe anivāryāma asahyāṃ ca devaira api sa vāsavaiḥ sā kimarthaṃ na karṇena paravṛtte samare purā na devakī sute muktā phalgune vāpi saṃjaya [sa] saṃgrāmāda vinivṛttānāṃ sarveṣāṃ yò viśāṃ pate rātrau kuru kulaśreṣṭha mantrò 'yaṃ samajāyata parabhātamātre śavòbhūte keśavāyārjunāya vā śaktira eṣa vimòktavyā karṇa karṇeti nityaśaḥ tataḥ parabhātasamaye rājana karṇasya daivataiḥ anyeṣāṃ caiva yòdhānāṃ sā buddhira naśyate punaḥ daivama eva paraṃ manye yata karṇò hastasaṃsthayā na jaghāna raṇe pārthaṃ kṛṣaṇaṃ vā devakī sutama tasya hastisthitā śaktiḥ kālarātrira ivòdyatā daivòpahatabuddhitvāna na tāṃ karṇò vimuktavāna kṛṣṇe vā devakīputre mòhitò deva māyayā pārthe vā śakra kalpe vai vadhārthaṃ vāsavī parabhò [dhṛ] daivenaiva hatā yūyaṃ savabuddhyā keśavasya ca gatā hi vāsavī hatvā tṛṇabhūtaṃ ghaṭòtkacama karṇaśa ca mama putrāśa ca sarve cānye ca pārthivāḥ anena duṣpraṇītena gatā vaivasvatakṣayama bhūya eva tu me śaṃsa yathā yuddhama avartata kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca haiḍimbe nihate tadā ye ca te 'bhayadravana daròṇaṃ vayāḍhānīkāḥ parahāriṇaḥ sṛñjayāḥ saha pāñcālaisa te 'paya akurvana kathaṃ raṇama saumadattera vadhāda daròṇama āyastaṃ saidhavasya ca amarṣāja jīvitaṃ tayaktvā gāhamānaṃ varūthinīma jṛmbhamāṇama iva vayāghraṃ vayāttānanama ivāntakama kathaṃ paratyudyayura daròṇama asyantaṃ pāṇḍusṛñjayāḥ ācāryaṃ ye ca te 'rakṣana duryòdhana purògamāḥ darauṇikarṇakṛpāsa tāta te 'paya akurvana kima āhave bhāradvājaṃ jighāṃsantau savyasāci vṛkòdarau samārchana māmakā yuddhe kathaṃ saṃjaya śaṃsa me sindhurājavadheneme ghaṭòtkaca vadhena te amarṣitāḥ susaṃkruddhā raṇaṃ cakruḥ kathaṃ niśi [sa] hate ghaṭòtkace rājana karṇena niśi rākṣase paraṇadatsu ca hṛṣṭeṣu tāvakeṣu yuyutsuṣu āpatatsu ca vegena vadhyamāne bale 'pi ca vigāḍhāyāṃ rajanyāṃ ca rājā dainyaṃ paraṃ gataḥ abravīca ca mahābāhura bhīmasenaṃ paraṃtapaḥ āvāraya mahābāhò dhārtarāṣṭrasya vāhinīma haiḍimbasyābhighātena mòhò māma āviśana mahāna evaṃ bhīmaṃ samādiśya savarathe samupāviśata aśrupūrṇamukhò rājā niḥśvasaṃśa ca punaḥ punaḥ kaśmalaṃ parāviśada ghòraṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramama taṃ tathā vayathitaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇò vacanama abravīta mā vayathāṃ kuru kaunteya naitata tavayya upapadyate vaiklavyaṃ bharataśreṣṭha yathā parākṛtapūruṣe uttiṣṭha rājana yudhyasva vaha gurvīṃ dhuraṃ vibhò tavayi vaiklavyama āpannò saṃśayò vijaye bhaveta śarutvā kṛṣṇasya vacanaṃ dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ vimṛjya netre pāṇibhyāṃ kṛṣṇaṃ vacanama abravīta viditā te mahābāhò dharmāṇāṃ paramā gatiḥ barahmahatyā phalaṃ tasya yaḥ kṛtaṃ nāvabudhyate asmākaṃ hi vanasthānāṃ haiḍimbena mahātmanā balenāpi satā tena kṛtaṃ sāhyaṃ janārdana astrahetòra gataṃ jañātvā pāṇḍavaṃ śavetavāhanama asau kṛṣṇa maheṣvāsaḥ kāmyake māma upasthitaḥ uṣitaśa ca sahāsmābhira yāvana nāsīda dhanaṃjayaḥ gandhamādana yātrāyāṃ durgebhyaśa ca sama tāritāḥ pāñcālī ca pariśrāntā pṛṣṭhenòḍhā mahātmanā ārambhāca caiva yuddhānāṃ yada eṣa kṛtavāna parabhò madarthaṃ duṣkaraṃ karmakṛtaṃ tena mahātmanā savabhāvāda yā ca me parītiḥ sahadeve janārdana saiva me daviguṇā parītī rākṣasendre ghaṭòtkace bhaktaśa ca me mahābāhuḥ pariyò 'sayāhaṃ pariyaśa ca me yena vindāmi vārṣṇeya kaśmalaṃ śòkatāpitaḥ paśya sainyāni vārṣṇeya darāvyamāṇāni kauravaiḥ daròṇakarṇau ca saṃyattau paśya yuddhe mahārathau niśīthe pāṇḍavaṃ sainyama ābhyāṃ paśya paramarditama gajābhyāma iva mattābhyāṃ yathā naḍavanaṃ mahata anādṛtya balaṃ bāhvòra bhīmasenasya mādhava citrāstratāṃ ca pārthasya vikramante sama kauravāḥ eṣa daròṇaśa ca karṇaśa ca rājā caiva suyòdhanaḥ nihatya rākṣasaṃ yuddhe hṛṣṭā nardanti saṃyuge kathama asmāsu jīvatsu tavayi caiva janārdana haiḍimbaḥ parāptavāna mṛtyuṃ sūtaputreṇa saṃgataḥ kadarthī kṛtyanaḥ sarvāna paśyataḥ savyasācinaḥ nihatò rākṣasaḥ kṛṣṇa bhaimasenira mahābalaḥ yadābhimanyura nihatò dhārtarāṣṭraira durātmabhiḥ nāsīta tatra raṇe kṛṣṇa savyasācī mahārathaḥ niruddhāśa ca vayaṃ sarve saindhavena durātmanā nimittama abhavada daròṇaḥ saputrasa tatra karmaṇi upadiṣṭò vadhòpāyaḥ karṇasya guruṇā savayama vayāyacchataśa ca khaḍgena davidhā khaḍgaṃ cakāra ha vayasane vartamānasya kṛtavarmā nṛśaṃsavata aśvāña jaghāna sahasā tathòbhau pārṣṇisārathī tathetare maheṣvāsāḥ saubhadraṃ yudhya apātayana alpe ca kāraṇe kṛṣṇe hatò gāṇḍīvadhanvanā saindhavò yādava śareṣṭha taca ca nātipriyaṃ mama yadi śatruvadhe nayāyyò bhaveta kartuṃ ca pāṇḍavaiḥ daròṇakarṇau raṇe pūrvaṃ hantavyāva iti me matiḥ etau mūlaṃ hi duḥkhānāma asmākaṃ puruṣarṣabha etau raṇe samāsādya parāśvastaḥ suyòdhanaḥ yatra vadhyò bhaveda daròṇaḥ sūtaputraśa ca sānugaḥ tatrāvadhīna mahābāhuḥ saindhavaṃ dūravāsinama avaśyaṃ tu mayā kāryaḥ sūtaputrasya nigrahaḥ tatò yāsyāmya ahaṃ vīra savayaṃ karṇa jighāṃsayā bhīmasenò mahābāhura daròṇānīkena saṃgataḥ evama uktvā yayau tūrṇaṃ tavaramāṇò yudhiṣṭhiraḥ sa visphārya mahaca cāpaṃ śaṅkhaṃ paradhmāpya bhairavama tatò rathasahasreṇa gajānāṃ ca śataisa taribhiḥ vājibhiḥ pañca sāhasraisa tarisāhasraiḥ parabhadrakaiḥ vṛtaḥ śikhaṇḍī tavaritò rājānaṃ pṛṣṭhatò 'navayāta tatò bherīḥ samājaghnuḥ śaṅkhāna dadhmuśa ca daṃśitāḥ pāñcālāḥ pāṇḍavāśa caiva yudhiṣṭhirapurògamāḥ tatò 'baravīna mahābāhura vāsudevò dhanaṃjayama eṣa parayāti tavaritò karòdhāviṣṭò yudhiṣṭhiraḥ jighāṃsuḥ sūtaputrasya tasyòpekṣā na yujyate evama uktvā hṛṣīkeśaḥ śīghrama aśvāna acòdayata dūraṃ ca yātma rājānama anvagacchaja janārdanaḥ taṃ dṛṣṭvā sahasā yāntaṃ sūtaputra jighāṃsayā śòkòpahatasaṃkalpaṃ dahyamānama ivāgninā abhigamyābravīda vayāsò dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama karṇama āsādya saṃgrāme diṣṭyā jīvati phalgunaḥ savyasāci vadhākāṅkṣī śaktiṃ rakṣitavāna hi saḥ na cāgāda vairathaṃ jiṣṇura diṣṭyā taṃ bharatarṣabha sṛjetāṃ sapardhināva etau divyānya astrāṇi sarvaśaḥ vadhyamāneṣu cāstreṣu pīḍitaḥ sūtanandanaḥ vāsavīṃ samare śaktiṃ dharuvaṃ muñceda yudhiṣṭhira tatò bhaveta te vayasanaṃ ghòraṃ bharatasattama diṣṭyā rakṣò hataṃ yuddhe sūtaputreṇa mānada vāsavīṃ kāraṇaṃ kṛtvā kālenāpahatò haya asau tavaiva kāraṇāda rakṣò nihataṃ tāta saṃyuge mā karudhò bharataśreṣṭha mā ca śòke manaḥ kṛthāḥ parāṇināma iha sarveṣāma eṣā niṣṭhā yudhiṣṭhira bharātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pārthivaiśa ca mahātmabhiḥ kauravāna samare rājanna abhiyudhyasva bhārata pañcame divase caiva pṛthivī te bhaviṣyati nityaṃ ca puruṣavyāghra dharmama eva vicintaya ānṛśaṃsyaṃ tapò dānaṃ kaṣamāṃ satyaṃ ca pāṇḍava sevethāḥ paramaprītò yatò dharmasa tatò jayaḥ itya uktvā pāṇḍavaṃ vayāsata tatraivāntaradhīyata [sa] ghaṭòtkace tu nihate sūtaputreṇa tāṃ niśāma duḥkhāmarṣa vaśaṃ parāptò dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ dṛṣṭva bhīmena mahatīṃ vāryamāṇāṃ camūṃ tava dhṛṣṭadyumnama uvācedaṃ kumbhayòniṃ nivāraya tavaṃ hi daròṇa vināśāya samutpannò hutāśanāta sa śaraḥ kavacī khaḍgī dhanvī ca paratāpanaḥ abhidrava raṇe hṛṣṭò na ca te bhīḥ kathaṃ cana janamejayaḥ śikhaṇḍī ca daurmukhiśa ca yaśò dhanaḥ abhidravantu saṃhṛṣṭāḥ kumbhayòniṃ samantatāḥ nakulaḥ sahadevaśa ca daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ darupadaśa ca virāṭaśa ca putrabhrātṛsamanvitau sātyakiḥ kekayāśa caiva pāṇḍavaśa ca dhanaṃjayaḥ abhidravantu vegena bhāradvāja vadhepsayā tathaiva rathinaḥ sarve hastyaśvaṃ yaca ca kiṃ cana pādātāśa ca raṇe daròṇaṃ parāpayantu mahārathama tathājñaptāsa tu te sarve pāṇḍavena mahātmanā abhyadravanta vegena kumbhayòniṃ yuyutsayā āgacchatasa tāna sahasā sarvòdyògena pāṇḍavāna paratijagrāha samare daròṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ tatò duryòdhanò rājā sarvòdyògena pāṇḍavāna abhyadravata susaṃkruddha icchana daròṇasya jīvitama tataḥ paravavṛte yuddhaṃ śarāntavāhana sainikama pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca garjatāma itaretarama nidrāndhāsa te mahārāja pariśrāntāśa ca saṃyuge nābhyapadyanta samare kāṃ cica ceṣṭāṃ mahārathāḥ tariyāmā rajanī caiṣā ghòrarūpā bhayānakā sahasrayāma paratimā babhūva parāṇahāriṇī vadhyatāṃ ca tathā teṣāṃ kaṣatānāṃ ca viśeṣataḥ ahòrātriḥ samājajñe nidrāndhānāṃ viśeṣataḥ sarve haya āsana nirutsāhāḥ kaṣatriyā dīnacetasaḥ tava caiva pareṣāṃ ca gatāstrā vigateṣavaḥ te tathā parayantaśa ca harīmantaśa ca viśeṣataḥ savadharmama anupaśyantò na jahura savāma anīkinīma śastrāṇya anye samutsṛjya nidrāndhāḥ śerate janāḥ gajeṣva anye ratheṣva anye hayeṣva anye ca bhārata nidhrāndhā nò bubudhire kāṃ cica ceṣṭāṃ narādhipāḥ te 'nayònyaṃ samare yòdhāḥ pareṣayanta yamakṣayama savapnāyamānāsa tava apare parāna iti vicetasaḥ ātmānaṃ samare jaghnu savāna eva ca parāna api nānā vācò vimuñcantò nidrāndhāsa te mahāraṇe yòddhavyama iti tiṣṭhantò nidrā saṃsaktalòcanāḥ saṃmardyānye raṇe ke cina nidrāndhāśa ca parasparama jaghnuḥ śūrā raṇe rājaṃsa tasmiṃsa tamasi dāruṇe hanyamānaṃ tathātmānaṃ parebhyò bahavò janāḥ nābhyajānanta samare nidrayā mòhitā bhṛśama teṣāma etādṛśīṃ ceṣṭāṃ vijñāya puruṣarṣabhaḥ uvāca vākyaṃ bībhatsura uccaiḥ saṃnādayana diśaḥ śarāntā bhavantò nidrāndhāḥ sarva eva sa vāsavāḥ tamasā cāvṛte sainye rajasā bahulena ca te yūyaṃ yadi manyadhvama upāramata sainikāḥ nimīlayata cātraiva raṇabhūmau muhūrtakama tatò vinidra viśrāntāśa candramasya udite punaḥ saṃsādhayiṣyathānyònyaṃ savargāya kurupāṇḍavāḥ tada vacaḥ sarvadharmajñā dhārmikasya niśamya te aròcayanta sainyāni tathā cānyònyama abruvana cukruśuḥ karṇa karṇeti rājana duryòdhaneti ca upāramata pāṇḍūnāṃ viratā hi varūthinī tathā vikròśamānasya phalgunasya tatasa tataḥ upāramata pāṇḍūnāṃ senā tava ca bhārata tāma asya vācaṃ devāśa ca ṛṣayaśa ca mahātmanaḥ sarvasainyāni cākṣudrāḥ parahṛṣṭāḥ patyapūjayana tata saṃpūjya vacò 'karūraṃ sarvasainyāni bhārata muhūtama asvapana rājaña śarāntāni bharatarṣabha sā tu saṃprāpya viśrāmaṃ dhavajinī tava bhārata sukhama āptavatī vīrama arjunaṃ paratyapūjayata tavayi vedāsa tathāstrāṇi tavayi buddhiparākramau dharmasa tavayi mahābāhò dayā bhūteṣu cānagha yaca cāśvastāsa tavecchāmaḥ śarma pārtha tada astu te manasaśa ca pariyāna arthāna vīra kaṣiprama avāpnuhi iti te taṃ naravyāghraṃ paraśaṃsantò mahārathāḥ nidrayā samavākṣiptāsa tūṣṇīma āsana viśāṃ pate aśvapṛṣṭheṣu cāpya anye rathanīḍeṣu cāpare gajaskandhagatāśa cānye śerate cāpare kaṣitau sāyudhāḥ sagadāśa caiva sa khaḍgāḥ sa paraśvadhāḥ sa parāsakavacāśa cānye narāḥ suptāḥ pṛthaka pṛthaka gajāsa te pannagābhògaira hastaira bhūreṇu rūṣitaiḥ nidrāndhā vasudhāṃ cakrura gharāṇaniḥśvāsaśītalāma gajāḥ śuśubhire tatra niḥśvasantò mahītale viśīrṇā girayò yadvana niḥśvasadbhira mahòragaiḥ samāṃ ca viṣamāṃ cakruḥ khurāgraira vikṣatāṃ mahīma hayāḥ kāñcanayòktrāśa ca kesarālambibhira yugaiḥ suṣupusa tatra rājendra yuktā vāheṣu sarvaśaḥ tata tathā nidrayā bhagnama avācama asvapada balama kuśalaira iva vinyastaṃ paṭe citrama ivādbhutama te kaṣatriyāḥ kuṇḍalinò yuvānaḥ; parasparaṃ sāyakavikṣatāṅgāḥ kumbheṣu līnāḥ suṣupura gajānāṃ; kuceṣu lagnā iva kāminīnāma tataḥ kumudanāthena kāminī gaṇḍapāṇḍunā netrānandena candreṇa māhendrī diga alaṃkṛtā tatò muhūrtāda bhagavāna purastāca chaśalakṣaṇaḥ aruṇaṃ darśayāma āsa garasaña jayòtiḥ parabhaṃ parabhuḥ aruṇasya tu tasyānu jātarūpasamaprabhama raśmijālaṃ mahaca candrò mandaṃ mandama avāsṛjata utsārayantaḥ parabhayā tamasa te candraraśmayaḥ paryagacchaña śanaiḥ sarvā diśaḥ khaṃ ca kaṣitiṃ tathā tatò muhūrtāda bhuvanaṃ jayòtira bhūtama ivābhavata aprakhyama aprakāśaṃ ca jagāmāśu tamasa tathā paratiprakāśite lòke divā bhūte niśākare vicerura na viceruśa ca rājana naktaṃcarāsa tataḥ bòdhyamānaṃ tu tata sainyaṃ rājaṃśa candrasya raśmibhiḥ bubudhe śatapatrāṇāṃ vanaṃ mahada ivāmbhasi yathā candròdayòdbhūtaḥ kaṣubhitaḥ sāgarò bhaveta tathā candròdayòdbhūtaḥ sa babhūva balārṇavaḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ punara eva viśāṃ pate lòke lòkavināśāya paraṃ lòkama abhīpsatāma [sa] tatò duryòdhanò daròṇama abhigamyedama abravīta amarṣavaśama āpannò janayana harṣatejasī na marṣaṇīyāḥ saṃgrāme viśramantaḥ śaramānvitāḥ sapatnā galāna manasò labdhalakṣyā viśeṣataḥ tata tu marṣitama asmābhira bhavataḥ pariyakāmyayā ta ete pariviśrāntāḥ pāṇḍavā balavattarāḥ sarvathā parihīnāḥ sama tejasā ca balena ca bhavatā pālyamānāsa te vivardhante punaḥ punaḥ divyānya astrāṇi sarvāṇi barahmāstrādīni yānya api tāni sarvāṇi tiṣṭhanti bhavatya eva viśeṣataḥ na pāṇḍaveyā na vayaṃ nānye lòke dhanurdharāḥ yudhyamānasya te tulyāḥ satyama etada baravīmi te sa surāsuragandharvāna imā~la lòkāna davijòttama sarvāstravida bhavāna hanyāda divyaira astraira na saṃśayaḥ sa bhavāna marṣayatya enāṃsa tavattò bhītāna viśeṣataḥ śiṣyatvaṃ vā puraskṛtya mama vā mandabhāgyatāma evama uddharṣitò daròṇaḥ kòpitaśa cātmajena te sa manyura abravīda rājana duryòdhanama idaṃ vacaḥ sathaviraḥ sana paraṃ śaktyā ghaṭe duryòdhanāhave ataḥ paraṃ mayā kāryaṃ kaṣudraṃ vijayagṛddhinā anastravida ayaṃ sarvò hantavyò 'satravidā janaḥ yada bhavāna manyate cāpi śubhaṃ vā yadi vāśubhama tada vai kartāsmi kauravya vacanāta tava nānyathā nihatya sarvapāñcālāna yuddhe kṛtvā parākramama vimòkṣye kavacaṃ rājana satyenāyudhama ālabhe manyase yaca ca kaunteyama arjunaṃ śarāntama āhave tasya vīryaṃ mahābāhò śṛṇu satyena kaurava taṃ na devā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥ utsahante raṇe sòḍhuṃ kupitaṃ savyasācinama khāṇḍave yena bhagavāna paratyudyātaḥ sureśvaraḥ sāyakaira vāritaśa cāpi varṣamāṇò mahātmanā yakṣā nāgāsa tathā daityā ye cānye balagarvitāḥ nihatāḥ puruṣendreṇa taca cāpi viditaṃ tava gandharvā ghòṣayātrāyāṃ citrasenādayò jitāḥ yūyaṃ taira hariyamāṇāśa ca mòkṣitā dṛḍhadhanvinā nivātakavacāśa cāpi devānāṃ śatravasa tathā suraira avadhyāḥ saṃgrāme tena vīreṇa nirjitāḥ dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsināma vijigye puruṣavyāghraḥ sa śakyò mānuṣaiḥ kathama paratyakṣaṃ caiva te sarvaṃ yathābalama idaṃ tava kaṣapitaṃ pāṇḍuputreṇa ceṣṭatāṃ nò viśāṃ pate taṃ tathābhipraśaṃsantama arjunaṃ kupitasa tadā daròṇaṃ tava sutò rājana punara evedama abravīta ahaṃ duḥśāsanaḥ karṇaḥ śakunira mātulaśa ca me haniṣyāmò 'rajunaṃ saṃkhye davaidhī kṛtyādya bhāratīma tasya tada vacanaṃ śarutvā bhāradvājò hasanna iva anvavartata rājānaṃ savasti te 'satva iti cābravīta kò hi gāṇḍīvadhanvānaṃ javalantama iva tejasā akṣayaṃ kaṣapayeta kaśa cita kaṣatriyaḥ kaṣatriyarṣabhama taṃ na vittapatira nendrò na yamò na jaleśvaraḥ nāsuròraga rakṣāṃsi kaṣapayeyuḥ sahāyudhama mūḍhāsa tava etāni bhāṣante yānīmānya āttha bhārata yuddhe haya arjunama āsādya savastimāna kò varajeda gṛhāna tavaṃ tu sarvātiśaṅkitvāna niṣṭhuraḥ pāpaniścayaḥ śareyasasa tavaddhite yuktāṃsa tata tada vaktuma ihecchasi gaccha tavama api kaunteyama ātmārthebhyò hi mācirama tavama apya āśaṃsase yòddhuṃ kulajaḥ kaṣatriyò haya asi imāna kiṃ pārthivāna sarvāna ghātayiṣyasya anāgasaḥ tavama asya mūlaṃ vairasya tasmāda āsādayārjunama eṣa te mātulaḥ parājñaḥ kaṣatradharmama anuvrataḥ dūrdyūta devī gāndhāriḥ parayātva arjunama āhave eṣò 'kaṣakuśalò jihmò dayūtakṛta kitavaḥ śaṭhaḥ devitā nikṛtiprajñò yudhi jeṣyati pāṇḍavāna tavayā kathitama atyantaṃ karṇena saha hṛṣṭavata asakṛca chūnyavana mòhāda ghṛtarāṣṭrasya śṛṇvataḥ ahaṃ ca tāta karṇaśa ca bharātā duḥśāsanaśa ca me pāṇḍuputrāna haniṣyāmaḥ sahitāḥ samare tarayaḥ iti te katthamānasya śarutaṃ saṃsadi saṃsadi anutiṣṭha paratijñāṃ tāṃ satyavāga bhava taiḥ saha eṣa te pāṇḍavaḥ śatrura aviṣahyò 'garataḥ sathitaḥ kaṣatradharmama avekṣasva śalāghyasa tava vadhò jayāta dattaṃ bhuktama adhītaṃ ca parāptama aiśvaryama īpsitama kṛtakṛtyò 'nṛṇaśa cāsi mā bhaira yudhyasva pāṇḍavama itya uktvā samare daròṇò nayavartata yataḥ pare davaidhī kṛtyatataḥ senāṃ yuddhaṃ samabhavata tadā [sa] taribhāgamātraśeṣāyāṃ rātryāṃ yuddhama avartata kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca saṃhṛṣṭānāṃ viśāṃ pate atha candraprabhāṃ muṣṇanna ādiyasya puraḥsaraḥ aruṇò 'bhayudayāṃ cakre tāmrī kurvanna ivāmbarama tatò davaidhī kṛte sainye daròṇaḥ sòmaka pāṇḍavāna abhyadravata sapāñcālāna duryòdhana purògamaḥ davaidhī bhūtāna kurūna dṛṣṭvā mādhavò 'rajunama abravīta sapatnāna savyataḥ kurmi savyasācinna imāna kurūna sa mādhavama anujñāya kuruṣveti dhanaṃjayaḥ daròṇakarṇau maheṣvāsau savyataḥ paryavartata abhiprāyaṃ tu kṛṣṇasya jañātvā parapuraṃjayaḥ ājiśīrṣa gataṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ samāsadata [bhama] arjunārjuna bībhatsò śṛṇu me tattvatò vacaḥ yadarthaṃ kaṣatriyā sūte tasya kālò 'yama āgataḥ asmiṃśa ceda āgatò kāle śareyò na paratipatsyase asaṃbhāvita rūpaḥ sanna ānṛśaṃsyaṃ kariṣyasi satyaśrī dharmayaśasāṃ vīryeṇānṛṇyama āpnuhi bhindhya anīkaṃ yudhāṃ śareṣṭha savyasācinna imāna kuru [sa] sa savyasācī bhīmena còditaḥ keśavena ca karṇa daròṇāva atikramya samantāta paryavārayata tama ājiśīrṣama āyāntaṃ dahantaṃ kaṣatriyarṣabhāna parākrāntaṃ parākramya yatantaḥ kaṣatriyarṣabhāḥ nāśaknuvana vārayituṃ vardhamānama ivānalama atha duryòdhanaḥ karṇaḥ śakuniśa cāpi saubalaḥ abhyavarṣaña śaravrātaiḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayama teṣāma astrāṇi sarveṣāma uttamāstravidāṃ varaḥ kadarthī kṛtyarājendra śaravarṣaira avākirata astraira astrāṇi saṃvārya laghuhastò dhanaṃjayaḥ sarvāna avidhyana niśitaira daśabhira daśabhiḥ śaraiḥ uddhūtā rajasò vṛṣṭiṃ śaravṛṣṭisa tathaiva ca tamaśa ca ghòraṃ śabdaśa ca tadā samabhavana mahāna na dayaura na bhūmira na diśaḥ parājñāyanta tathāgate sainyena rajasā mūḍhaṃ sarvama andhama ivābhavata naiva te na vayaṃ rājana parajñāsiṣma parasparama uddeśena hi tena sama samayudhyanta pārthivāḥ virathā rathinò rājana samāsādya parasparama keṣeśu samasajjanta kavaceṣu bhujeṣu ca hatāśvā hatasūtāśa ca niśceṣṭā rathinasa tadā jīvanta iva tatra sama vayadṛśyanta bhayārditāḥ hatāna gajāna samāśliṣya parvatāna iva vājinaḥ gatasattvā vayadṛśyanta tathaiva saha sādibhiḥ tatasa tava abhyavasṛtyaiva saṃgrāmāda uttarāṃ diśama atiṣṭhada āhave daròṇò vidhūma iva pāvakaḥ tama ājiśīrṣāda ekāntama apakrāntaṃ niśāmya tu samakampanta sainyāni pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate bharājamānaṃ śariyā yuktaṃ javalantama iva tejasā daròṇaṃ dṛṣṭvārayasa taresuśa celura mamluśa ca māriṣa āhvayantaṃ parānīkaṃ parabhinnama iva vāraṇama nainaṃ śaśaṃsire jetuṃ dānavā vāsavaṃ yathā ke cida āsana nirutsāhāḥ ke cita karuddhā manasvinaḥ vistmitāśa cābhavana ke cita ke cida āsanna amarṣitāḥ hastaira hastāgrama apare paratyapiṃṣana narādhipāḥ apare daśanaira oṣṭhāna adaśana karòdhamūrchitāḥ vayākṣipanna āyudhāna anye mamṛduśa cāpare bhujāna anye cānvapatana daròṇaṃ tayaktātmānò mahaujasaḥ pāñcālāsa tu viśeṣeṇa daròṇa sāyakapīḍitāḥ samasajjanta rājendra samare bhṛśavedanāḥ tatò virāṭadrupadau daròṇaṃ paratiyayū raṇe tathā carantaṃ saṃgrāme bhṛśaṃ samaradurjayama darupadasya tataḥ pautrāsa taraya eva viśāṃ pate cedayaśa ca maheṣvāsā daròṇama evābhyayura yudhi teṣāṃ darupada pautrāṇāṃ tarayāṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ taribhira daròṇò 'harata parāṇāṃsa te hatā nayapatana bhuvi tatò daròṇò 'jayada yuddhe cedikekayasṛñjayāna matsyāṃśa caivājayata sarvāna bhāradvājò mahārathaḥ tatasa tu darupadaḥ karòdhāca charavarṣama avākirata daròṇaṃ parati mahārāja virāṭaśa caiva saṃyuge tatò daròṇaḥ supītābhyāṃ bhallābhyāma arimardanaḥ darupadaṃ ca virāṭaṃ ca paraiṣīda vaivastavakṣayama hate virāṭe darupade kekayeṣu tathaiva ca tathaiva cedimatsyeṣu pāñcāleṣu tathaiva ca hateṣu tariṣu vīreṣu darupadasya ca naptṛṣu daròṇasya karma tada dṛṣṭvā kòpaduḥkhasamanvitaḥ śaśāpa rathināṃ madhye dhṛṣṭadyumnò mahāmanāḥ iṣṭāpūrtāta tathā kaṣātrāda barāhmaṇyāca ca sa naśyatu daròṇò yasyādya mucyeta yò vā daròṇāta parāṅmukhaḥ iti teṣāṃ paratiśrutya madhye sarvadhanuṣmatāma āyāda daròṇaṃ sahānīkaḥ pāñcālyaḥ paravīrahā pāñcālāsa tava ekatò daròṇama abhyaghnana pāṇḍavāna yataḥ duryòdhanaśa ca karṇaśa ca śakuniśa cāpi saubalaḥ sòdaryāśa ca yathāmukhyāsa te 'rakṣana daròṇama āhave rakṣyamāṇaṃ tathā daròṇaṃ samare taira mahātmabhiḥ yatamānāpi pāñcālā na śekuḥ parativīkṣituma tatrākrudhyada bhīmasenò dhṛṣṭadyumnasya māriṣa sa enaṃ vāgbhira ugrābhisa tatakṣa puruṣarṣabha darupadasya kule jātaḥ sarvāstreṣva astravittamaḥ kaḥ kaṣatriyò manyamānaḥ parekṣetārima avasthitama pitṛputra vadhaṃ parāpya pumāna kaḥ parihāpayeta viśeṣatasa tu śapathaṃ śapitvā rājasaṃsadi eṣa vaiśvānara iva samiddhaḥ savena tejasā śaracāpendhanò daròṇaḥ kaṣatraṃ dahati tejasā purā karòti niḥśeṣāṃ pāṇḍavānāma anīkinīma sathitāḥ paśyata me karma daròṇama eva varajāmya ahama itya uktvā parāviśata karuddhò daròṇānīkaṃ vṛkòdaraḥ dṛḍhaiḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira darāvayaṃsa tava vāhinīma dhṛṣṭadyumnò 'pi pāñcālyaḥ paraviśya mahatīṃ camūma āsasāda raṇe daròṇaṃ tadāsīta tumulaṃ mahata naiva nasa tādṛśaṃ yuddhaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na ca śarutama yathā sūryòdaye rājana samutpiñjò 'bhavana mahāna saṃsaktāni vayadṛśyanta rathavṛndāni māriṣa hatāni ca vikīrṇāni śarīrāṇi śarīriṇāma ke cida anyatra gacchantaḥ pathi cānyaira upadrutāḥ vimukhāḥ pṛṣṭhataśa cānye tāḍyante pārthivò 'pare tathā saṃsaktayuddhaṃ tada abhavada bhṛśadāruṇama ataḥ saṃdhyāgataḥ sūryaḥ kaṣaṇena samapadyata [sa] te tathaiva mahārāja daṃśitā raṇamūrdhani saṃdhyāgataṃ sahasrāṃśuma ādityama upatasthire udite tu sahasrāṃśau taptakāñcanasaprabhe parakāśiteṣu lòkeṣu punara yuddhama avartata davaṃdvāni yāni tatrāsana saṃsaktāni puròdayāta tānya evābhyudite sūrye samasajjanta bhārata rathaira hayā hayaira nāgāḥ pādātāśa cāpi kuñjaraiḥ hayā hayaiḥ samājagmuḥ pādātāśa ca padātibhiḥ saṃsaktāśa ca viyuktāśa ca yòdhāḥ saṃnyapatana raṇe te rātrau kṛtakarmāṇaḥ śarāntāḥ sūryasya tejasā kaṣutpipāsāparītāṅgā visaṃjñā bahavò 'bhavana śaṅkhabheri mṛdaṅgānāṃ kuñjarāṇāṃ ca garjatāma visphārita vikṛṣṭānāṃ kārmukāṇāṃ ca kūjatāma śabdaḥ samabhavada rājana divispṛga bharatarṣabha daravatāṃ ca padātīnāṃ śastrāṇāṃ vinipātyatāma hayānāṃ heṣatāṃ caiva rathānāṃ ca nivartatāma karòśatāṃ garjatāṃ caiva tadāsīta tumulaṃ mahata vivṛddhasa tumulaḥ śabdò dayāma agacchana mahāsvanaḥ nānāyudha nikṛttānāṃ ceṣṭatāma āturaḥ savanaḥ bhūmāva aśrūyata mahāṃsa tadāsīta kṛpaṇaṃ mahata patatāṃ patitānāṃ ca pattyaśvarathahastināma teṣu sarveṣva anīkeṣu vayatiṣakteṣva anekaśaḥ save savāña jaghnuḥ pare savāṃśa ca save parāṃśa ca parāna pare vīrabāhuvisṛṣṭāśa ca yòdheṣu ca gajeṣu ca asayaḥ paratyadṛśyanta vāsasāṃ nejaneṣva iva udyatapratipiṣṭānāṃ khaḍgānāṃ vīrabāhubhiḥ sa eva śabdasa tada rūpò vāsasāṃ nijyatāma iva ardhāsibhisa tathā khaḍgaisa tòmaraiḥ saparaśvadhaiḥ nikṛṣṭa yuddhaṃ saṃsaktaṃ mahada āsīta sudāruṇama gajāśa kāyaprabhavāṃ naradeva paravāhinīma śastramatsya susaṃpūrṇāṃ māṃsaśòṇitakardamāma ārtanādasvanavatīṃ patākāvastraphenilāma nadīṃ parāvartayana vīrāḥ paralòkapravāhinīma śaraśaktyarditāḥ kalāntā rātrimūḍhālpa cetasaḥ viṣṭabhya sarga gātrāṇi vayatiṣṭhana gajavājinaḥ saṃśukṣka vadanā vīrāḥ śiròbhiśa cārukuṇḍalaiḥ yuddhòpakaraṇaiśa cānyaira atra tatra parakāśitaiḥ karavyādasaṃghaira ākīrṇaṃ mṛtaira ardhamṛtaira api nāsīda rathapathasa tatra sarvama āyòdhanaṃ parati majjatsu cakreṣu rathāna sattvama āsthāya vājinaḥ kathaṃ cida avahaña śarāntā vepamānāḥ śarārditāḥ kulasattvabalòpetā vājinò vāraṇòpamāḥ vihvalaṃ tata samudbhrāntaṃ sa bhayaṃ bhāratāturama balama āsīta tadā sarvama ṛte daròṇārjunāva ubhau tāva evāstāṃ nilayanaṃ tāva ārtāyanama eva ca tāva evānye samāsādya jagmura vaivastavakṣayama āvighnama abhavata sarvaṃ kauravāṇāṃ mahada balama pāñcālānāṃ ca saṃsaktaṃ na parājñāyata kiṃ cana antakākrīḍa sadṛśe bhīrūṇāṃ bhayavardhane pṛthivyāṃ rājavaṃśānāma utthite mahati kaṣaye na tatra karṇaṃ na daròṇaṃ nārjunaṃ na yudhiṣṭhirama na bhīmasenaṃ na yamau na pāñcālyaṃ na sātyakima na ca duḥśāsanaṃ darauṇiṃ na duryòdhana saubalau na kṛpaṃ madrarājaṃ vā kṛtavarmāṇama eva ca na cānyāna naiva cātmānaṃ na kaṣitiṃ na diśasa tathā paśyāma rājana saṃsaktāna sainyena rajasāvṛtāna saṃbhrānte tumule ghòre rajò medhe samutthite davitīyāma iva saṃprāptāma amanyanta niśāṃ tadā na jañāyante kauraveyā na pāñcālā na pāṇḍavāḥ na diśò na divaṃ nòrvīṃ na samaṃ viṣamaṃ tathā hastasaṃsparśama āpannāna parāna vāpya atha vā savakāna nayapātayaṃsa tadā yuddhe narāḥ sama vijayaiṣiṇaḥ uddhūtatvāta tu rajasaḥ parasekāca chòṇitasya ca paraśaśāma rajò bhaumaṃ śīghratvāda anilasya ca tatra nāgā hayā yòdhā rathinò 'tha padātayaḥ pārijāta vanānīva vayaròcana rudhiròkṣitāḥ tatò duryòdhanaḥ karṇò daròṇò duḥśāsanasa tathā pāṇḍavaiḥ samasajjanta caturbhiśa caturò rathāḥ duryòdhanaḥ saha bharātrā yamābhyāṃ samasajjata vṛkòdareṇa rādheyò bhāradvājena cārjunaḥ tada ghòraṃ mahada āścaryaṃ sarve paraikṣana samantataḥ ratharṣabhāṇāma ugrāṇāṃ saṃnipātama amānuṣama rathamārgaira vicitraiśa ca vicitrarathasaṃkulama apaśyana rathinò yuddhaṃ vicitraṃ citrayòdhināma yatamānāḥ parākrāntāḥ parasparajigīṣavaḥ jīmūtā iva gharmānte śaravarṣaira avākirana te rathāna sūryasaṃkāśāna āsthitāḥ puruṣarṣabhāḥ aśòbhanta yathā meghāḥ śāradāḥ samupasthitāḥ sapardhinasa te maheṣvāsāḥ kṛtayatnā dhanurdharāḥ abhyagacchaṃsa tathānyònyaṃ mattā gajavṛṣā iva na nūnaṃ dehabhedò 'sati kāle tasmina samāgate yatra sarve na yugapada vayaśīryanta mahārathāḥ bāhubhiśa caraṇaiśa chinnaiḥ śiròbhiśa cārukuṇḍalaiḥ kārmukaira viśikhaiḥ parāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśu paṭṭiśaiḥ nālīkakṣura nārācaira nakharaiḥ śaktitòmaraiḥ anyaiśa ca vividhākāraira dhautaiḥ paraharaṇòttamaiḥ citraiśa ca vividhākāraiḥ śarīrāvaraṇaira api vicitraiśa ca rathaira bhagnaira hataiśa ca gajavājibhiḥ śūnyaiśa ca nagarākāraira hatayòdhadhvajai rathaiḥ amanuṣyaira hayaira tarastaiḥ kṛṣyamāṇaisa tatasa tataḥ vātāyamānaira asakṛda dhatavīraira alaṃkṛtaiḥ vayajanaiḥ kaṅkaṭaiśa caiva dhavajaiśa ca vinipātitaiḥ chatraira ābharaṇaira vastraira mālyaiśa ca susugandhibhiḥ hāraiḥ kirīṭaira mukuṭaira uṣṇīṣaiḥ kiṅkiṇī gaṇaiḥ urasyaira maṇibhira niṣkaiśa cūḍāmaṇibhira eva ca āsīda āyòdhanaṃ tatra nabhasa tārāgaṇaira iva tatò duryòdhanasyāsīna nakulena samāgamaḥ amarṣitena karuddhasya karuddhenāmarṣitasya ca apasavyaṃ cakārātha mādrīputrasa tavātmajama kiraña śaraśataira hṛṣṭasa tatra nādò mahāna abhūta apasavyaṃ kṛtaḥ saṃkhye bharātṛvyenātyamarṣiṇā sò 'marṣitasa tama apya ājau paraticakre 'pasavyataḥ tataḥ paraticikīrṣantama apasavyaṃ tu te sutama nayavārayata tejasvī nakulaśa citramārgavita sarvatò vinivāryainaṃ śarajālena pīḍayana vimukhaṃ nakulaśa cakre tata sainyāḥ samapūjayana tiṣṭha tiṣṭheti nakulò babhāṣe tanayaṃ tava saṃsmṛtya sarvaduḥkhāni tava durmantritena ca [sa] tatò duḥśāsanaḥ karuddhaḥ sahadevama upādravata rathavegena tīvreṇa kampayanna iva medinīma tasyāpatata evāśu bhallenāmitrakarśanaḥ mādrī sutaḥ śirò yantuḥ sa śirasa tarāṇama acchinata nainaṃ duḥśāsanaḥ sūtaṃ nāpi kaśa cana sainikaḥ hṛtòtamāgnama āśutvāta sahasevena buddhavāna yadā tava asmagṛhītatvāta parayāntya aśvā yathāsukhama tatò duḥśāsanaḥ sūtaṃ buddhavāna gatacetasama sahayāna saṃnigṛhyājau savayaṃ hayaviśāradaḥ yuyudhe rathināṃ śareṣṭhaśa citraṃ laghu ca suṣṭhu ca tada asyāpūjayana karma save pare caiva saṃyuge hatasūta rathenājau vayacarada yada abhītavata sahadevasa tu tāna aśvāṃsa tīkṣṇaira bāṇaira avākirata pīḍyamānāḥ śaraiśa cāśu parādravaṃsa te tatasa tataḥ sa raśmiśu viṣaktatvāda utsasarja śarāsanama dhanuṣā karma kurvaṃsa tu raśmīna sa punara utsṛjata chidreṣu teṣu taṃ bāṇaira mādrīputrò 'bhayavākirata parīpsaṃsa tavatsutaṃ karṇasa tadantarama avāpatata vṛkòdarò 'taḥ karṇaṃ taribhira bhallaiḥ samāhitaiḥ ākarṇapūrṇaira abhyaghnana bāhvòra urasi cānadata saṃnyavartata taṃ karṇaḥ saṃghaṭṭita ivòragaḥ tada abhūta tumulaṃ yuddhaṃ bhīma rādheyayòra tadā tau vṛṣāva iva saṃkruddhau vivṛttanayanāva ubhau vegena mahatānyònyaṃ saṃrabdhāva abhipetatuḥ abhisaṃśliṣṭayòsa tatra tayòra āhavaśauṇḍayòḥ abhinna śarapātatvāda gayā yuddhama avartata gadayā bhīmasenasa tu karṇasya rathakūbarama bibhedāśu tadā rājaṃsa tada adbhutama ivābhavata tatò bhīmasya rādheyò gadāma ādāya vīryavāna avāsṛjada rathe tāṃ tu bibheda gadayā gadāma tatò bhīmaḥ punara gurvīṃ cikṣepādhirathera gadāma tāṃ śaraira daśabhiḥ karṇaḥ supuṅkhaiḥ susamāhitaiḥ paratyavidhyata punaśa cānyaiḥ sā bhīmaṃ punara āvrajata tasyāḥ paratinipātena bhīmasya vipulò dhavajaḥ papāta sārathiśa cāsya mumòha gadayā hataḥ sa karṇe sāyakāna aṣṭau vayasṛjata karòdhamūrchitaḥ dhavaje śarāsane caiva śarāvāpe ca bhārata tataḥ punasa tu rādheyò hayāna asya ratheṣubhiḥ ṛṣyavarṇāña jaghānāśu tathòbhau pārṣṇisārathī sa vipannarathò bhīmò nakulasyāplutò rathama harira yathā gireḥ śṛṅgaṃ samākrāmada ariṃdamaḥ tathā daròṇārjunau citrama ayudhyetāṃ mahārathau ācārya śiṣyau rājendra kṛtapraharaṇau yudhi laghu saṃdhānayògābhyāṃ rathayòśa ca raṇena ca mòhayantau manuṣyāṇāṃ cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca upāramanta te sarve yòddhā asmākaṃ pare tathā adṛṣṭapūrvaṃ paśyantasa tada yuddhaṃ guru śiṣyayòḥ vicitrāna pṛtanā madhye rathamārgāna udīryataḥ anyònyama apasavyaṃ ca kartuṃ vīrau tadaiṣitaḥ parākramaṃ tayòra yòdhā dadṛśusa taṃ suvismitāḥ tayòḥ samabhavada yuddhaṃ daròṇa pāṇḍavayòra mahata āmiṣārthaṃ mahārāja gagane śayenayòra iva yada yaca cakāra daròṇasa tu kuntīputra jigīṣayā tata tata paratijaghānāśu parahasaṃsa tasya pāṇḍavaḥ yadā daròṇò na śaknòti pāṇḍavasya viśeṣaṇe tataḥ parāduścakārāstrama astramārga viśāradaḥ aindraṃ pāśupataṃ tavāṣṭraṃ vāyavyama atha vāruṇama muktaṃ muktaṃ daròṇa cāpāta taja jaghāna dhanaṃjayaḥ astrāṇya astraira yadā tasya vidhivada dhanti pāṇḍavaḥ tatò 'satraiḥ paramaira divyaira daròṇaḥ pārthama avākirata yada yada astraṃ sa pārthāya parayuṅkte vijigīṣayā tasyāstrasya vighātārthaṃ tata tata sa kurute 'rajunaḥ sa vadhyamāneṣva astreṣu divyeṣva api yathāvidhi arjunenārjunaṃ daròṇò manasaivābhyapūjayata mene cātmānama adhikaṃ pṛthivyāma api bhārata tena śiṣyeṇa sarvebhyaḥ śastravidbhyaḥ samantataḥ vāryamāṇasa tu pārthena tathā madhye mahātmanāma yatamānò 'rajunaṃ parītyā paratyavārayada utsmayana tatò 'natarikṣe devāśa ca gandharvāśa ca sahasraśaḥ ṛṣayaḥ siddhasaṃghāśa ca vayatiṣṭhanta didṛkṣayā tada apsaròbhira ākīrṇaṃ yakṣarākṣasa saṃkulama śarīmada ākāśama abhavada bhūyò meghākulaṃ yathā tatra samāntarhitā vācò vayacaranta punaḥ punaḥ daròṇasya satavasaṃyuktāḥ pārthasya ca mahātmanaḥ visṛjyamāneṣva astreṣu javālayatsu diśò daśa naivedaṃ mānuṣaṃ yuddhaṃ nāsuraṃ na ca rākṣasama na daivaṃ na ca gāndharvaṃ barāhmaṃ dharuvama idaṃ parama vicitrama idama āścaryaṃ na nò dṛṣṭaṃ na ca śarutama ati pāṇḍavama ācāryò daròṇaṃ cāpya ati pāṇḍavaḥ nānayòra antaraṃ daraṣṭuṃ śakyama astreṇa kena cita yadi rudrò davidhākṛtyayudhyetātmānama ātmanā tatra śakyòpamā kartuma anyatra tu na vidyate jañānama ekasthama ācārye jañānaṃ yògaśa ca pāṇḍave śauryama ekasthama ācārye balaṃ śauryaṃ ca pāṇḍave nemau śakyau maheṣvāsau raṇe kaṣepayituṃ paraiḥ icchamānau punara imau hanyetāṃ sāmaraṃ jagata itya abruvana mahārāja dṛṣṭvā tau puruṣarṣabhau antarhitāni bhūtāni parakāśāni ca saṃghaśaḥ tatò daròṇò barāhmama astraṃ parāduścakre mahāmatiḥ saṃtāpayana raṇe pārthaṃ bhūtānya antarhitāni ca tataśa cacāla pṛthivī sa parvata vanadrumā vavau ca viṣamò vāyuḥ sāgarāśa cāpi cukṣubhuḥ tatasa tarāsò mahāna āsīta kurupāṇḍavasenayòḥ sarveṣāṃ caiva bhūtānāma udyate 'satre mahātmanā tataḥ pārthò 'paya asaṃbhrāntasa tada astraṃ paratijaghnivāna barahmāstreṇaiva rājendra tataḥ sarvama aśīśamata yadā na gamyate pāraṃ tayòra anyatarasya vā tataḥ saṃkulayuddhena tada yuddhaṃ vayakulī kṛtama nājñāyata tataḥ kiṃ cita punara eva viśāṃ pate paravṛtte tumule yuddhe daròṇa pāṇḍavayòra mṛdhe śarajālaiḥ samākīrṇe meghajālaira ivāmbare na sama saṃpatate kaśa cida antarikṣacarasa tadā [sa] tasmiṃsa tathā vartamāne narāśvagajasaṃkṣaye duḥśāsanò mahārāja dhṛṣṭadyumnama ayòdhayata sa tu rukmarathāsaktò duḥśāsana śarārditaḥ amarṣāta tava putrasya śaraira vāhāna avākirata kaṣaṇena sa rathasa tasya sa dhavajaḥ saha sārathiḥ nādṛśyata mahārāja pārṣatasya śaraiśa citaḥ duḥśāsanasa tu rājendra pāñcālyasya mahātmanaḥ nāśakata paramukhe sathātuṃ śarajālaprapīḍitaḥ sa tu duḥśāsanaṃ bāṇaira vimukhīkṛtya pārṣataḥ kiraña śarasahasrāṇi daròṇama evābhyayāda raṇe paratyapadyata hārdikyaḥ kṛtavarmā tadantarama sòdaryāṇāṃ tarayaśa caiva ta enaṃ paryavārayana taṃ yamau pṛṣṭhatò 'navaitāṃ rakṣantau puruṣarṣabhau daròṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ dīpyamānama ivānalama saṃprahārama akurvaṃsa te sarve sapta mahārathāḥ amarṣitāḥ sattvavantaḥ kṛtvā maraṇama agrataḥ śuddhātmānaḥ śuddhavṛttā rājana savargapuraskṛtāḥ āryaṃ yuddhama akurvanta parasparajigīṣavaḥ śuklābhijana karmāṇò matimantò janādhipāḥ dharmayuddhama ayudhyanta parekṣantò gatima uttamāma na tatrāsīda adharmiṣṭhama aśastraṃ yuddhama eva ca nātra karṇī na nālīkò na liptò na ca vastakaḥ na sūcī kapiśò nātra na gavāsthira gajāsthikaḥ iṣura āsīna na saṃśliṣṭò na pūtira na ca jihmagaḥ ṛjūnya eva viśuddhāni sarve śastrāṇya adhārayana suyuddhena parā~la lòkāna īpsantaḥ kīrtima eva ca tadāsīta tumulaṃ yuddhaṃ sarvadòṣavivarjitama caturṇāṃ tava yòdhānāṃ taisa taribhiḥ pāṇḍavaiḥ saha dhṛṣṭadyumnasa tu tāna hitvā tava rājana ratharṣabhāna yamābhyāṃ vāritāna dṛṣṭvā śīghrāstrò daròṇama abhyayāta nivāritāsa tu te vīrāsa tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ samasajjanta catvārò vātāḥ parvatayòra iva davābhyāṃ davābhyāṃ yamau sārdhaṃ rathābhyāṃ rathapuṃgavau samāsaktau tatò daròṇaṃ dhṛṣṭadyumnò 'bhayavartata dṛṣṭvā daròṇāya pāñcālyaṃ varajantaṃ yuddhadurmadama yamābhyāṃ tāṃśa ca saṃsaktāṃsa tadantarama upādravata duryòdhanò mahārāja kiraña śòṇitabhòjanāna taṃ sātyakiḥ śīghrataraṃ punara evābhyavartata tau parasparama āsādya samippe kuru mādhavau hasamānau nṛśārdūlāva abhītau samagacchatāma bālye vṛttāni sarvāṇi parīyamāṇau vicintya tau anyònyaṃ parekṣamāṇau ca hasamānau punaḥ punaḥ atha duryòdhanò rājā sātyakiṃ paratyabhāṣata pariyaṃ sakhāyaṃ satataṃ garhayana vṛttama ātmanaḥ dhika karòdhaṃ dhika sakhe lòbhaṃ dhina mòhaṃ dhiga amarṣitama dhiga astu kaṣātrama ācāraṃ dhiga astu balama aurasama yata tavaṃ māma abhisaṃdhatse tavāṃ cāhaṃ śinipuṃgava tavaṃ hi parāṇaiḥ pariyatarò mamāhaṃ ca sadā tava samarāmi tāni sarvāṇi bālye vṛttāni yāni nau tāni sarvāṇi jīrṇāni sāṃprataṃ nau raṇājire kima anyata karòdhalòbhābhyāṃ yudhyāmi tavādya sātvata taṃ tathā vādinaṃ rājana sātyakiḥ paratyabhāṣata parahasana viśikhāṃsa tīkṣṇāna udyamya paramāstravita neyaṃ sabhā rājaputra na cācārya niveśanama yatra karīḍitama asmābhisa tadā rājana samāgataiḥ [dura] kava sā karīḍā gatāsmākaṃ bālye vai śinipuṃgava kava ca yuddhama idaṃ bhūyaḥ kālò hi duratikramaḥ kiṃ nu nò vidyate kṛtyaṃ dhanena dhanalipsayā yatra yudhyāmahe sarve dhanalòbhāta samāgatāḥ [samjaya] taṃ tathā vādinaṃ tatra rājānaṃ mādhavò 'baravīta evaṃvṛtthaṃ sadā kaṣatraṃ yada dhantīha gurūna api yadi te 'haṃ pariyò rājaña jahi māṃ māciraṃ kṛthāḥ tavatkṛte sukṛtā~la lòkāna gaccheyaṃ bharatarṣabha yā te śaktira balaṃ caiva tata kaṣipraṃ mayi darśaya necchāmya etada ahaṃ daraṣṭuṃ mitrāṇāṃ vayasanaṃ mahata itya evaṃ vayaktama ābhāṣya paratibhāṣya ca sātyakiḥ abhyayāta tūrṇama avyagrò nirapekṣò viśāṃ pate tama āyāntama abhiprekṣya paratyagṛhṇāta tavātmajaḥ śaraiśa cāvākirada rājaña śaineyaṃ tanayasa tava tataḥ paravavṛte yuddhaṃ kuru mādhava siṃhayòḥ anyònyaṃ karuddhayòra ghòraṃ yathā daviradasiṃhayòḥ tataḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaiḥ sātvataṃ yuddhadurmadama duryòdhanaḥ paratyavidhyada daśabhira niśitaiḥ śaraiḥ taṃ sātyakiḥ paratyaviddhata tathaiva daśabhiḥ śaraiḥ pañcāśatā punaśa cājau tariṃśatā daśabhiśa ca ha tasya saṃdhadhataśa ceṣūna saṃhiteṣuṃ ca kārmukama acchinata sātyakisa tūrṇaṃ śaraiśa caivābhyavīvṛṣata sa gāḍhaviddhò vayathitaḥ paratyapāyāda rathāntarama duryòdhanò mahārāja dāśārha śarapīḍitaḥ samāśvasya tu putrasa te sātyakiṃ punara abhyayāta visṛjanna iṣujālāni yuyudhāna rathaṃ parathi tathaiva sātyakira bāṇāna duryòdhana rathaṃ parati paratataṃ vayasṛjada rājaṃsa tata saṃkulama avartata tatreṣubhiḥ kaṣipyamāṇaiḥ patadbhiśa ca samantataḥ agnera iva mahākakṣe śabdaḥ samabhavana mahāna tatrābhyadhikama ālakṣya mādhavaṃ rathasattamama kaṣiprama abhyapatata karṇaḥ parīpsaṃsa tanayaṃ tava na tu taṃ marṣayāma āsa bhīmasenò mahābalaḥ abhyayāta tavaritaḥ karṇaṃ visṛjana sāyakāna bahūna tasya karṇaḥ śitāna bāṇāna paratihanya hasanna iva dhanuḥ śarāṃśa ca ciccheda sūtaṃ cābhyahanaca charaiḥ bhīmasenasa tu saṃkruddhò gadāma ādāya pāṇḍavaḥ dhavajaṃ dhanuśa ca sūtaṃ ca saṃmamardāhave ripòḥ amṛṣyamāṇaḥ karṇasa tu bhīmasenama ayudhyata vividhaira iṣujālaiśa ca nānāśastraiśa ca saṃyuge saṃkule vartamāne tu rājā dharmasutò 'baravīta pāñcālānāṃ naravyāghrāna matsyānāṃ ca nararṣabhāna ye naḥ parāṇāḥ śirò ye nò ye nò yòdhā mahābalāḥ ta ete dhārtarāṣṭreṣu viṣaktāḥ puruṣarṣabhāḥ kiṃ tiṣṭhata yathā mūḍhāḥ sarve vigatacetasaḥ tatra gacchata yatraite yudhyante māmakā rathāḥ kaṣatradharmaṃ puraskṛtya sarva eva gatajvarāḥ jayantò vadhyamānā vā gatima iṣṭāṃ gamiṣyatha jitvā ca bahubhira yajñaira yakṣyadhvaṃ bhūridakṣiṇaiḥ hatā vā devasāda bhūtvā lòkāna parāpsyatha puṣkalāna te rājñā còditā vīrā yòtsyamānā mahārathāḥ caturdhā vahinīṃ kṛtvā tavaritā daròṇama abhyayuḥ pāñcālāsa tava ekatò daròṇama abhyaghnana bahubhiḥ śaraiḥ bhīmasenapurògāśa ca ekataḥ paryavārayana āsaṃsa tu pāṇḍuputrāṇāṃ tarayò 'jihmā mahārathāḥ yamau ca bhīmasenaśa ca parākròśanta dhanaṃjayama abhidravārjuna kaṣipraṃ kurūna daròṇāda anānuda tata enaṃ haniṣyanti pāñcālā hatarakṣiṇama kauraveyāṃsa tataḥ pārthaḥ sahasā samupādravata pāñcālāna eva tu daròṇò dhṛṣṭadyumnapurògamāna pāñcālānāṃ tatò daròṇò 'paya akaròta kadanaṃ mahata yathā karuddhò raṇe śakrò dānavānāṃ kaṣayaṃ purā daròṇāstreṇa mahārāja vadhyamānāḥ pare yudhi nātrasanta raṇe daròṇāta sattvavantò mahārathāḥ vadhyamānā mahārāja pāñcālāḥ sṛñjayāsa tathā daròṇama evābhyayura yuddhe mòhayantò mahārathama teṣāṃ tūtsādyamānānāṃ pāñcālānāṃ samantataḥ abhavada bhairavò nādò vadhyatāṃ śaraśaktibhiḥ vadhyamāneṣu saṃgrāme pāñcāleṣu mahātmanā udīryamāṇe daròṇāstre pāṇḍavāna bhayama āviśata dṛṣṭvāśvanarasaṃghānāṃ vipulaṃ ca kaṣayaṃ yudhi pāṇḍaveyā mahārāja nāśaṃsura vijayaṃ tadā kaca cida daròṇò na naḥ sarvāna kaṣapayeta paramāstravita samiddhaḥ śiśirāpāye dahana kakṣama ivānalaḥ na cainaṃ saṃyuge kaśa cita samarthaḥ parativīkṣituma na cainama arjunò jātu paratiyudhyeta dharmavita tarastāna kuntīsutāna dṛṣṭvā daròṇa sāyakapīḍitāna matimāña śareyase yuktaḥ keśavò 'rajunama abravīta naiṣa yuddhena saṃgrāme jetuṃ śakyaḥ kathaṃ cana api vṛtrahaṇā yuddhe rathayūthapa yūthapaḥ āsthīyatāṃ jaye yògò dharmama utsṛjya pāṇḍava yathā vaḥ saṃyuge sarvāna na hanyāda rukmavāhanaḥ aśvatthāmni hate naiṣa yudhyeda iti matira mama taṃ hataṃ saṃyuge kaśa cida asmai śaṃsatu mānavaḥ etana nāròcayada rājana kuntīputrò dhanaṃjayaḥ anye tava aròcayana sarve kṛcchreṇa tu yudhiṣṭhiraḥ tatò bhīmò mahābāhura anīke save mahāgajama jaghāna gadayā rājanna aśvatthāmānama itya uta bhīmasenasa tu savrīḍama upetya daròṇama āhave aśvatthāmā hata iti śabdama uccaiśa cakāra ha aśvattmāmeti hi gajaḥ khayātò nāmnā hatò 'bhavata kṛtvā manasi taṃ bhīmò mithyā vayāhṛtavāṃsa tadā bhīmasena vacaḥ śarutvā daròṇasa tatparamapriyama manasā sannagātrò 'bhūda yathā saikatama ambhasi śaṅkamānaḥ sa tana mithyā vīryajñaḥ savasutasya vai hataḥ sa iti ca śarutvā naiva dhairyāda akampata sa labdhvā cetanāṃ daròṇaḥ kaṣaṇenaiva samāśvasata anucintyātmanaḥ putrama aviṣahyama arātibhiḥ sa pārṣatama abhidrutya jighāṃsura mṛtyuma ātmanaḥ avākirata sahasreṇa tīkṣṇānāṃ kaṅkapatriṇāma taṃ vai viṃśatisāhasrāḥ pāñcālānāṃ nararṣabhāḥ tathā carantaṃ saṃgrāme sarvatò vayakiraca charaiḥ tataḥ parāduṣkaròda daròṇò barāhmama astraṃ paraṃtapaḥ vadhāya teṣāṃ śūrāṇāṃ pāñcālānāma amarṣitaḥ tatò vayaròcata daròṇò vinighnana sarvasòmakāna śirāṃsya apātayaca cāpi pāñcālānāṃ mahāmṛdhe tathaiva parighākārāna bāhūna kanakabhūṣaṇāna te vadhyamānāḥ samare bhāradvājena pārthivāḥ medinyāma anvakīryanta vātanunnā iva darumāḥ kuñjarāṇāṃ ca patatāṃ hayaughānāṃ ca bhārata agamyarūpā pṛthivī māṃsaśòṇitakardamā hatvā viṃśatisāhasrāna pāñcālānāṃ rathavrajāna atiṣṭhada āhave daròṇò vidhūmò 'ganira iva javalana tathaiva ca punaḥ karuddhò bhāradvājaḥ paratāpavāna vasu dānasya bhallena śiraḥ kāyāda apāharata punaḥ pañcaśatāna mastyāna ṣaṭa sahasrāṃśa ca sṛñjayāna hastināma ayutaṃ hatvā jaghānāśvāyutaṃ punaḥ kaṣatriyāṇāma abhāvāya dṛṣṭvā daròṇama avasthitama ṛṣayò 'bhayāgamaṃsa tūrṇaṃ havyavāhapurògamāḥ viśvāmitrò jamadagnira bhāradvājò 'tha gautamaḥ vasiṣṭhaḥ kaśyapò 'tariśa ca barahmalòkaṃ ninīṣavaḥ sikatāḥ pṛśnayò gargā bālakhilyā marīcipāḥ bhṛgavò 'ṅagirasaśa caiva sūkṣmāśa cānye maharṣayaḥ ta enama abruvana sarve daròṇama āhavaśòbhinama adharmataḥ kṛtaṃ yuddhaṃ samayò nidhanasya te nayasyāyudhaṃ raṇe daròṇa sametyāsmāna avasthitāna nātaḥ karūrataraṃ karma punaḥ kartuṃ tavama arhasi vedavedāṅgaviduṣaḥ satyadharmaparasya ca barāhmaṇasya viśeṣeṇa tavaitana nòpapadyate nayasyāyudhama amògheṣò tiṣṭha vartmani śāśvate paripūrṇaśa ca kālasa te vastuṃ lòke 'daya mānuṣe iti teṣāṃ vacaḥ śarutvā bhīmasena vacaśa ca tata dhṛṣṭadyumnaṃ ca saṃprekṣya raṇe sa vimanābhavata sa dahyamānò vayathitaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhirama ahataṃ vā hataṃ veti papraccha sutama ātmanaḥ sathirā buddhira hi daròṇasya na pārthò vakṣyate 'nṛtama tarayāṇāma api lòkānāma aiśvaryārthe kathaṃ cana tasmāta taṃ paripapraccha nānyaṃ kaṃ cida viśeṣataḥ tasmiṃsa tasya hi satyāśā bālyāta parabhṛti pāṇḍave tatò niṣpāṇḍavāma urvīṃ kariṣyantaṃ yudhāṃ patima daròṇaṃ jañātvā dharmarājaṃ gòvindò vayathitò 'baravīta yadya ardhadivasaṃ daròṇò yudhyate manyuma āsthitaḥ satyaṃ baravīmi te senā vināśaṃ samupaiṣyati sa bhavāṃsa tarātunò daròṇāta satyāja jayāyò 'nṛtaṃ bhaveta anṛtaṃ jīvitasyārthe vacana na sapṛśyate 'nṛtaiḥ tayòḥ saṃvadatòra evaṃ bhīmasenò 'baravīda idama śarutvaiva taṃ mahārāja vadhòpāyaṃ mahātmanaḥ gāhamānasya te senāṃ mālavasyendra varmaṇaḥ aśvatthāmeti vikhyātò gajaḥ śakra gajòpamaḥ nihatò yudhi vikramya tatò 'haṃ daròṇama abruvama aśvatthāmā hatò barahmana nivartasvāhavāda iti nūnaṃ nāśraddadhada vākyama eṣa me puruṣarṣabhaḥ sa tavaṃ gòvinda vākyāni mānayasva jayaiṣiṇaḥ daròṇāya nihataṃ śaṃsa rājaña śāradvatī sutama tavayòktò naiṣa yudhyeta jātu rājana davijarṣabhaḥ satyavāna hi nṛlòke 'samina bhavāna khayātò janādhipa tasya tada vacanaṃ śarutvā kṛṣṇa vākyapracòditaḥ bhāvitvāca ca mahārāja vaktuṃ samupacakrame tama atathya bhaye magnò jaye saktò yudhiṣṭhiraḥ avyaktama abravīda rājana hataḥ kuñjara itya uta tasya pūrvaṃ rathaḥ pṛthvyāśa caturaṅgula uttaraḥ babhūvaivaṃ tu tenòkte tasya vāhāspṛśana mahīma yudhiṣṭhirāta tu tada vākyaṃ śarutvā daròṇò mahārathaḥ putravyasanasaṃtaptò nirāśò jīvite 'bhavata āgaḥ kṛtama ivātmānaṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanāma ṛṣivākyaṃ ca manvānaḥ śarutvā ca nihataṃ sutama vicetāḥ paramòdvignò dhṛṣṭadyumnama avekṣya ca yòddhuṃ nāśaknuvada rājana yathāpūrvama ariṃdama taṃ dṛṣṭvā paramòdvignaṃ śòkòpahatacetasama pāñcālarājasya sutò dhṛṣṭadyumnaḥ samādravata ya iṣṭvā manujendreṇa darupadena mahāmakhe labdhvā daròṇa vināśāya samiddhāda dhavyavāhanāta sadhanura jaitrama ādāya ghòraṃ jaladanisvanama dṛḍhajyama ajaraṃ divyaṃ śarāṃśa cāśīviṣòpamāna saṃdadhe kārmuke tasmiña śarama āśīviṣòpamama daròṇaṃ jighāṃsuḥ pāñcālyò mahājvālama ivānalama tasya rūpaṃ śarasyāsīda dhanurjyā maṇḍalāntare dayòtatò bhāskarasyeva ghanānte pariveśinaḥ pārṣatena parāmṛṣṭaṃ javalantama iva tada dhanuḥ antakālama iva parāptaṃ menire vīkṣya sainikāḥ tama iṣuṃ saṃhitaṃ tena bhāradvājaḥ paratāpavāna dṛṣṭvāmanyata dehasya kālaparyāyama āgatama tataḥ sa yatnama ātiṣṭhada ācāryasa tasya vāraṇe na cāsyāstrāṇi rājendra parādurāsana mahātmanaḥ tasya tava ahāni catvāri kaṣapā caikāsyatò gatā tasya cāhnasa taribhāgena kaṣayaṃ jagmuḥ patatriṇaḥ sa śarakṣayama āsādya putraśòkena cārditaḥ vividhānāṃ ca divyānāma astrāṇāma aprasannatāma utsraṣṭukāmaḥ śastrāṇi vipravākyābhicòditaḥ tejasā pareryamāṇaśa ca yuyudhe sò 'timānuṣama athānyata sa samādāya divyama āṅgirasaṃ dhanuḥ śarāṃśa ca śaravarṣeṇa mahatā samavākirata tatasa taṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākirata vayaśātayaca ca saṃkruddhò dhṛṣṭadyumnama amarṣaṇaḥ taṃ śaraṃ śatadhā cāsya daròṇaśa ciccheda sāyakaiḥ dhavajaṃ dhanuśa ca niśitaiḥ sārathiṃ cāpya apātayata dhṛṣṭadyumnaḥ parahasyānyata punara ādāya kārmukama śitena cainaṃ bāṇena paratyavidhyata satanāntare sò 'tividdhò maheṣvāsaḥ saṃbhrānta iva saṃyuge bhallena śitadhāreṇa cicchedāsya mahada dhanuḥ yaca cāsya bāṇaṃ vikṛtaṃ dhanūṃṣi ca viśāṃ pate sarvaṃ saṃchidya durdharṣò gadāṃ khaḍgama athāpi ca dhṛṣṭadyumnaṃ tatò 'vidhyana navabhira niśitaiḥ śaraiḥ jīvitāntakaraiḥ karuddhaiḥ karuddha rūpaṃ paraṃtapaḥ dhṛṣṭadyumna rathasyāśvāna savarathāśvaira mahārathaḥ amiśrayada ameyātmā barāhmama astrama udīrayana te miśrā bahva aśòbhanta javanā vātaraṃhasaḥ pārāvata savarṇāśa ca śòṇāśa ca bharatarṣabha yathā sa vidyutò meghā nadantò jalalāgame tathā rejura mahārāja miśritā raṇamūrdhani īṣā bandhaṃ cakrabandhaṃ rathabandhaṃ tathaiva ca paraṇāśayada ameyātmā dhṛṣṭadyumnasya sa davijaḥ sa chinnadhanvā virathò hatāśvò hatasārathiḥ uttamāma āpadaṃ parāpya gadāṃ vīraḥ parāmṛśata tāma asya viśikhaisa tīkṣṇaiḥ kaṣipyamāṇāṃ mahārathaḥ nijaghāna śaraira daròṇaḥ karuddhaḥ satyaparākramaḥ tāṃ dṛṣṭvā tu naravyāghrò daròṇena nihatāṃ śaraiḥ vimalaṃ khaḍgama ādatta śatacandraṃ ca bhānumata asaṃśayaṃ tathā bhūte pāñcālyaḥ sādhva amanyata vadhama ācārya mukhyasya parāptakālaṃ mahātmanaḥ tataḥ savarathanīḍasthaḥ savarathasya ratheṣayā agacchada asima udyamya śatacandraṃ ca bhānumata cikīrṣura duṣkaraṃ karma dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ iyeṣa vakṣò bhettuṃ ca bhāradvājasya saṃyuge sò 'tiṣṭhada yugamadhye vai yugasaṃnahaneṣu ca śòṇānāṃ jaghanārdheṣu tata sainyāḥ samapūjayana tiṣṭhatò yugapālīṣu śòṇāna apya adhitiṣṭhataḥ nāpaśyada antaraṃ dòṇasa tada adbhutama ivābhavata kaṣipraṃ śayenasya caratò yathaivāmiṣa gṛddhinaḥ tadvada āsīda abhīsārò daròṇaṃ parārthayatò raṇe tasyāśvāna rathaśaktyāsau tadā karuddhaḥ parākramī sarvāna ekaikaśò daròṇaḥ kapòtābhāna ajīghanata te hatā nayapatana bhūmau dhṛṣṭadyumnasya vājinaḥ śòṇāśa ca paryamucyanta rathabandhāda viśāṃ pate tāna hayāna nihatāna dṛṣṭvā davijāgryeṇa sa pārṣataḥ nāmṛṣyata yudhāṃ śareṣṭhò yājñasenira mahārathaḥ virathaḥ sa gṛhītvā tu khaḍgaṃ khaḍgabhṛtāṃ varaḥ daròṇama abhyapatada rājana vainateya ivòragama tasya rūpaṃ babhau rājana bhāradvājaṃ jighāṃsataḥ yathā rūpaṃ paraṃ viṣṇòra hiraṇyakaśipòra vadhe sò 'cirada vividhāna mārgāna parakārāna ekaviṃśatima bharāntama udbhrāntama āviddhama āplutaṃ parasṛtaṃ sṛtama parivṛttaṃ nivṛttaṃca khaḍgaṃ carma ca dhārayana saṃpātaṃ samudīrṇaṃ ca darśayāma āsa pārṣataḥ tataḥ śarasahasreṇa śatacandrama apātayata khaḍgaṃ carma ca saṃbādhe dhṛṣṭadyumnasya sa davijaḥ te tu vaitastikā nāma śarā haya āsanna ghātinaḥ nikṛṣṭa yuddhe daròṇasya nānyeṣāṃ santi te śarāḥ śāradvatasya pārthasya darauṇera vaikartanasya ca paradyumna yuyudhānābhyāma abhimanyòśa ca te śarāḥ athāsyeṣuṃ samādhatta dṛḍhaṃ paramasaṃśitama antevāsinama ācāryò jighāṃsuḥ putra saṃmitama taṃ śaraira daśabhisa tīkṣṇaiśa ciccheda śinipuṃgavaḥ paśyatasa tava putrasya karṇasya ca mahātmanaḥ garastama ācārya mukhyena dhṛṭṣadyumnama amòcayata carantaṃ rathamārgeṣu sātyakiṃ satyavikramama daròṇakarṇāntara gataṃ kṛpasyāpi ca bhārata apaśyetāṃ mahātmānau viṣvaksena dhanaṃjayau apūjayetāṃ vārṣṇeyaṃ baruvāṇau sādhu sādhva iti divyānya astrāṇi sarveṣāṃ yudhi nighnantama acyutama abhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksena dhanaṃjayau dhanaṃjayasa tataḥ kṛṣṇama abravīta paśya keśava ācārya varamukhyānāṃ madhye karīḍana madhūdvahaḥ ānandayati māṃ bhūyaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ mādrīputrau ca bhīmaṃ ca rājānaṃ ca yudhiṣṭhirama yaca chikṣayānuddhataḥ sana raṇe carati sātyakiḥ mahārathāna upakrīḍana vṛṣṇīnāṃ kīrtivardhanaḥ tama ete paratinandanti siddhāḥ sainyāśa ca vismitāḥ ajayyaṃ samare dṛṣṭvā sāhu sādhva iti sātvatama yòdhāśa còbhayataḥ sarve karmabhiḥ samapūjayana [sa] karūrama āyòdhanaṃ jajñe tasmina rājasamāgame rudrasyeva hi karuddhasya nighnatasa tu paśūna yathā hastānāma uttamāṅgānāṃ kārmukāṇāṃ ca bhārata chatrāṇāṃ cāpaviddhānāṃ cāmarāṇāṃ ca saṃyuge bhagnacakrai rathaiśa cāpi pātitaiśa ca mahādhvajaiḥ sādibhiśa ca hataiḥ śūraiḥ saṃkīrṇā vasudhābhavata bāṇapāta nikṛttāsa tu yòdhāsa te kurusattama ceṣṭantò vividhāśa ceṣṭā vayadṛśyanta mahāhave vartamāne tathā yuddhe ghòre devāsuròpame abravīta kaṣatriyāṃsa tatra dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ abhidravata saṃyattāḥ kumbhayòniṃ mahārathāḥ eṣa vai pārṣatò vīrò bhāradvājena saṃgataḥ ghaṭate ca yathāśakti bhāradvājasya nāśane yādṛśāni hi rūpāṇi dṛśyante nò mahāraṇe adya daròṇaṃ raṇe karuddhaḥ pātayiṣyati pārṣataḥ te yūyaṃ sahitā bhūtvā kumbhayòniṃ parīpsata yudhiṣṭhira samājñaptāḥ sṛñjayānāṃ mahārathāḥ abhyadravanta saṃyattā bhāradvājaṃ jighāṃsavaḥ tāna samāpatataḥ sarvāna bhāradvājò mahārathaḥ abhyadravata vegena martavyama iti niścitaḥ parayāte satyasaṃdhe tu samakampata medinī vavura vātāḥ sa nirghātāsa tarāsayanti varūthinīma papāta mahatī còlkā ādityāna nirgateva ha dīpayantīva tāpena śaṃsantīva mahada bhayama jajvaluśa caiva śastrāṇi bhāradvājasya māriṣa rathāḥ savananti cātyarthaṃ hayāśa cāśrūṇya avāsṛjana hataujā iva cāpya āsīda bhāradvājò mahārathaḥ ṛṣīṇāṃ barahmavādānāṃ savargasya gamanaṃ parati suyuddhena tataḥ parāṇāna utsraṣṭuma upacakrame tataśa caturdiśaṃ sainyaira darupadasyābhisaṃvṛtaḥ nirdahana kaṣatriya varātāna daròṇaḥ paryacarada raṇe hatvā viṃśatisāhasrāna kaṣatriyāna arimardanaḥ daśāyutāni tīkṣṇāgraira avadhīda viśikhaiḥ śitaiḥ sò 'tiṣṭhada āhave yattò vidhūma iva pāvakaḥ kaṣatriyāṇāma abhāvāya barāhmama ātmānama āsthitaḥ pāñcālyaṃ virathaṃ bhīmò hatasarvāyudhaṃ vaśī aviṣaṇṇaṃ mahātmānaṃ tavaramāṇaḥ samabhyayāta tataḥ savarathama āròpya pāñcālyama arimardanaḥ abravīda abhisaṃprekṣya daròṇama asyantama antikāta na tavadanya ihācāryaṃ yòddhuma utsahate pumāna tavarasva parāga vadhāyaiva tavayi bhāraḥ samāhitaḥ sa tathòktò mahābāhuḥ sarvabhārasahaṃ navama abhipatyādade kaṣiprama āyudhapravaraṃ dṛḍhama saṃrabdhaśa caśarāna asyana daròṇaṃ durvāraṇaṃ raṇe vivārayiṣura ācāryaṃ śaravarṣaira avākirata tau nayavārayatāṃ śareṣṭhau saṃrabdhau raṇaśòbhinau udīrayetāṃ barāhmāṇi divyānya astrāṇya anekaśaḥ sa mahāstraira mahārāja daròṇama ācchādayada raṇe nihatya sarvāṇya astrāṇi bhāradvājasya pārṣataḥ sa vasātīña śibīṃśa caiva bāhlīkāna kauravāna api rakṣiṣyamāṇāna saṃgrāme daròṇaṃ vayadhamada acyutaḥ dhṛṣṭadyumnasa tadā rājana gabhastibhira ivāṃśumāna babhau paracchādayana nāśāḥ śarajālaiḥ samantataḥ tasya daròṇò dhanuśa chittvā viddhvā cainaṃ śilīmukhaiḥ marmāṇya abhyahanada bhūyaḥ sa vayathāṃ paramāma agāta tatò bhīmò dṛḍhakròdhò daròṇasyālśiṣya taṃ rathama śanakaira iva rājendra daròṇaṃ vacanama abravīta yadi nāma na yudhyeraña śikṣitā barahma bandhavaḥ savakarmabhira asaṃtuṣṭā na sama kaṣatraṃ kaṣayaṃ varajeta ahiṃsā sarvabhūteṣu dharmaṃ jayāyastaraṃ viduḥ tasya ca barāhmaṇò mūlaṃ bhavāṃśa ca barahmavittamaḥ śavapākavana maleccha gaṇāna hatvā cānyāna pṛthagvidhāna ajñānāna mūḍhavada barahmana putradāradhanepsayā ekasyārthe bahūna hatvā putrasyādharmavida yathā savakarmasthāna vikarmasthò na vayapatrapase kathama sa cādya patitaḥ śete pṛṣṭenāveditasa tava dharmarājena tada vākyaṃ nātiśaṅkituma arhasi evama uktasa tatò daròṇò bhīmenòtsṛjya tada dhanuḥ sarvāṇya astrāṇi dharmātmā hātu kāmò 'bhayabhāṣata karṇa karṇa maheṣvāsa kṛpa duryòdhaneti ca saṃgrāme kariyatāṃ yatnò baravīmya eṣa punaḥ punaḥ pāṇḍavebhyaḥ śivaṃ vò 'satu śastrama abhyutsṛjāmya ahama iti tatra mahārāja parākròśada darauṇima eva ca utsṛjya ca raṇe śastraṃ rathòpasthe niveśya ca abhayaṃ sarvabhūtānāṃ paradadau yògayuktavāna tasya taca chidrama ājñāya dhṛṣṭadyumnaḥ samutthitaḥ khaḍgī rathāda avaplutya sahasā daròṇama abhyayāta hāhākṛtāni bhūtāni mānuṣāṇītarāṇi ca daròṇaṃ tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumna vaśaṃgatama hāhākāraṃ bhṛśaṃ cakrura ahò dhiga iti cābruvana daròṇò 'pi śastrāṇya utsṛjya paramaṃ sāmyama āsthitaḥ tathòktvā yògama āsthāya jayòtira bhūtò mahātapāḥ divama ākrāmada ācāryaḥ sadbhiḥ saha durākramama davau sūryāva iti nò buddhira āsīta tasmiṃsa tathāgate ekāgrama iva cāsīda dhi jayòtirbhiḥ pūritaṃ nabhaḥ samapadyata cārkābhe bhāradvāja niśākare nimeṣa mātreṇa ca taja jayòtira antaradhīyata āsīta kilakilā śabdaḥ parahṛṣṭānāṃ divaukasāma barahmalòkaṃ gate daròṇe dhṛṣṭadyumne ca mòhite vayama eva tadādrākṣma pañca mānuṣayònayaḥ yògayuktaṃ mahātmānaṃ gacchantaṃ paramāṃ gatima ahaṃ dhanaṃjayaḥ pārthaḥ kṛpaḥ śāradvatò davijaḥ vāsudevaśa ca vārṣṇeyò dharmarājaśa ca pāṇḍavaḥ anye tu sarve nāpaśyana bhāradvājasya dhīmataḥ mahimānaṃ mahārāja yògamuktasya gacchataḥ gatiṃ paramikāṃ parāptama ajānantò nṛyònayaḥ nāpaśyana gacchamānaṃ hi taṃ sārdhama ṛṣipuṃgavaiḥ ācāryaṃ yògama āsthāya barahmalòkama ariṃdamama vitunnāṅgaṃ śaraśataira nayastāyudhama asṛka kaṣarama dhikkṛtaḥ pārtaṣasa taṃ tu sarvabhūtaiḥ parāmṛśata tasya mūrdhānama ālambya gatasattvasya dehinaḥ kiṃ cida abruvataḥ kāyāda vicakartāsinā śiraḥ harṣeṇa mahatā yuktò bhāradvāje nipātite siṃhanāda ravaṃ cakre bhāmayana khaḍgama āhave ākarṇapalitaḥ śayāmò vayasāśīti pañcakaḥ tavatkṛte vayacarata saṃkhye sa tu ṣòḍada varṣavata uktavāṃśa ca mahābāhuḥ kuntīputrò dhanaṃjayaḥ jīvantama ānayācāryaṃ mā vadhīra darupadātmajaḥ na hantavyò na hantavya iti te sainikāśa ca ha utkròśanna arjunaśa caiva sānukròśasa tama ādravata karòśamāne 'rajune caiva pārthiveṣu ca sarvaśaḥ dhṛṣṭadyumnò 'vadhīda daròṇaṃ rathatalpe nararṣabhama śòṇitena pariklinnò rathāda bhūmima ariṃdamaḥ lòhitāṅga ivādityò durdarśaḥ samapadyata evaṃ taṃ nihataṃ saṃkhye dadṛśe sainikò janaḥ dheṣṭadyumnasa tu tada rājana bhāradvāja śiròmahata tāvakānāṃ maheṣvāsaḥ paramukhe tata samākṣipata te tu dṛṣṭvā śirò rājana bhāradvājasya tāvakāḥ palāyanakṛtòtsāhā dudruvuḥ sarvatòdiśama daròṇasa tu divama āsthāya nakṣatrapathama āviśata ahama eva tadādrākṣaṃ daròṇasya nidhanaṃ nṛpa ṛṣeḥ parasādāta kṛṣṇasya satyavatyāḥ sutasya ca vidhūmāma iva saṃyāntīma ulkāṃ parajvalitāma iva apaśyāma divaṃ satabdhvā gacchantaṃ taṃ mahādyutima hate daròṇe nirutsāhāna kurūna pāṇḍava sṛñjayāḥ abhyadravana mahāvegāsa tataḥ sainyaṃ vayadīryata nihatā hayabhūyiṣṭhāḥ saṃgrāme niśitaiḥ śaraiḥ tāvakā nihate daròṇe gatāsava ivābhavana parājayama athāvāpya paratra ca mahada bhayama ubhayenaiva te hīnā nāvindana dhṛtima ātmanaḥ anvicchantaḥ śarīraṃ tu bhāradvājasya pārthivāḥ nādhyagacchaṃsa tadā rājana kabandhāyuta saṃkule pāṇḍavāsa tu jayaṃ labdhvā paratra ca mahada yaśaḥ bāṇaśabdaravāṃśa cakruḥ siṃhanādāṃśa ca puṣkalāna bhīmasenasa tatò rājana dhṛṣṭadyumnaśa ca pārṣataḥ varūthinyāma anṛtyetāṃ pariṣvajya parasparama abravīca ca tadā bhīmaḥ pārṣataṃ śatrutāpanama bhūyò 'haṃ tavāṃ vijayinaṃ pariṣvakṣyāmi pārṣata sūtaputre hate pāpe dhārtarāṣṭre ca saṃyuge etāvada uktvā bhīmasa tu harṣeṇa mahatā yutaḥ bāhuśabdena pṛthivīṃ kampayāma āsa pāṇḍavaḥ tasya śabdena vitrastāḥ parādravaṃsa tāvakā yudhi kaṣatradharmaṃ samutsṛjya palāyanaparāyaṇāḥ pāṇḍavāsa tu jayaṃ labdhvā hṛṣṭā haya āsana viśāṃ pate arikṣayaṃ ca saṃgrāme tena te sukhama āpnuvana tatò daròṇe hate rājana kuravaḥ śastrapīḍitāḥ hatapravīrā vidhvastā bhṛśaṃ śòkaparāyaṇāḥ vicetasò hatòtsāhāḥ kaśmalābhihataujasaḥ ārtasvareṇa mahatā putraṃ te paryavārayana rajasvalā vepamānā vīkṣamāṇā diśò daśa aśrukaṇṭhā yathā daityā hiraṇyākṣe purā hate sa taiḥ parivṛtò rājā tarastaiḥ kaṣudramṛgaira iva aśaknuvanna avasthātuma apāyāta tanayasa tava kaṣutpipāsāpariśrāntāsa te yòdhāsa tava bhārata ādityena ca saṃtaptā bhṛśaṃ vimanasò 'bhavana bhāskarasyeva patanaṃ samudrasyeva śòṣaṇama viparyāsaṃ yathā meròra vāsavasyeva nirjayama amarṣaṇīyaṃ tada dṛṣṭvā bhāradvājasya pātanama tarastarūpatarā rājana kauravāḥ parādravana bhayāta gāndhārarājaḥ śakunisa tarastasa tarastataraiḥ saha hataṃ rukmarathaṃ dṛṣṭvā parādravata sahitò rathaiḥ varūthinīṃ vegavatīṃ vidrutāṃ sa patākinīma parigṛhya mahāsenāṃ sūtaputrò 'payāda bhayāta rathanāgāśvakalilāṃ puraskṛtya tu vāhinīma madrāṇāma īśvaraḥ śalyò vīkṣamāṇò 'payāda bhayāta hatapravīraira bhūyiṣṭhaṃ davipaira bahu padātibhiḥ vṛtaḥ śāradvatò 'gacchata kaṣṭaṃ kathama iti baruvana bhòjānīkena śiṣṭena kaliṅgāraṭṭa bāhlikaiḥ kṛtavarmā vṛtò rājana parāyāna sujavanaira hayaiḥ padātigaṇasaṃyuktasa tarastò rājana bhayārditaḥ ulūkaḥ parādravata tatra dṛṣṭvā daròṇaṃ nipātitama darśanīyò yuvā caiva śaurye ca kṛtalakṣaṇaḥ duḥśāsanò bhṛśòdvignaḥ parādravada gajasaṃvṛtaḥ gajāśvarathasaṃyuktò vṛtaśa caiva padātibhiḥ duryòdhanò mahārāja parāyāta tatra mahārathaḥ gajāna rathāna samāruhya parasyāpi hayāña janāḥ parakīrṇakeśā vidhvastā na davāva ekatra dhāvataḥ nedama astīti puruṣā hatòtsāhā hataujasaḥ utsṛjya kavacāna anye parādravaṃsa tāvakā vibhò anyònyaṃ te samākròśana sainikā bharatarṣabha tiṣṭha tiṣṭheti na ca te savayaṃ tatrāvatasthire dhuryāna paramucya tu rathāda dhatasūtāna savalaṃkṛtāna adhiruhya hayāna yòdhāḥ kaṣipraṃ padbhira acòdayana daravamāṇe tathā sainye tarastarūpe hataujasi paratisròta iva garāhò daròṇaputraḥ parāna iyāta hatvā bahuvidhāṃ senāṃ pāṇḍūnāṃ yuddhadurmadaḥ kathaṃ cita saṃkaṭāna muktò mattadviradavikramaḥ daravamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā palāyanakṛtakṣaṇama duryòdhanaṃ samāsādya daròṇaputrò 'baravīda idama kima iyaṃ daravate senā tarastarūpeva bhārata daravamāṇāṃ ca rājendra nāvasthāpayase raṇe tavaṃ cāpi na yathā pūrvaṃ parakṛtisthò narādhipa karṇaprabhṛtayaśa ceme nāvatiṣṭhanti pārthivāḥ anyeṣva api ca yuddheṣu naiva senādravata tadā kaca cita kaṣemaṃ mahābāhò tava sainyasya bhārata kasminna idaṃ hate rājana rathasiṃhe balaṃ tava etāma avasthāṃ saṃprāptaṃ tana mamācakṣva kaurava tata tu duryòdhanaḥ śarutvā daròṇaputrasya bhāṣitama ghòrama apriyama ākhyātuṃ nāśakata pārthivarṣabhaḥ bhinnā naura iva te putrò nimagnaḥ śòkasāgare bāṣpeṇa pihitò dṛṣṭvā daròṇaputraṃ rathe sathitama tataḥ śāradvataṃ rājā savrīḍama idama abravīta śaṃseha sarvaṃ bhadraṃ te yathā sainyama idaṃ darutama ataḥ śāradvatò rājanna ārtiṃ gacchana punaḥ punaḥ śaśaṃsa daròṇaputrāya yathā daròṇò nipātitaḥ [kṛpa] vayaṃ daròṇaṃ puraskṛtya pṛthivyāṃ paravaraṃ rathama parāvartayāma saṃgrāmaṃ pāñcālaira eva kevalaiḥ tataḥ paravṛtte saṃgrāme vimiśrāḥ kuru sòmakāḥ anyònyama abhigarjantaḥ śastraira dehāna apātayana tatò daròṇò barāhmama astraṃ vikurvāṇò nararṣabhaḥ ahanaca chātravāna bhallaiḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ pāṇḍavāḥ kekayā matsyāḥ pāñcālāśa ca viśeṣataḥ saṃkhye daròṇa rathaṃ parāpya vayanaśana kālacòditāḥ sahasraṃ rathasiṃhānāṃ davisāhasraṃ ca dantināma daròṇò barahmāstra nirdagdhaṃ pareṣayāma āsa mṛtyave ākarṇapalitaḥ śayāmò vayasāśīti pañcakaḥ raṇe paryacarada daròṇò vṛddhaḥ ṣòḍaśavarṣavata kaliśyamāneṣu sainyeṣu vadhyamāneṣu rājasu amarṣavaśama āpannāḥ pāñcālā vimukhābhavana teṣu kiṃ cita parabhagneṣu vimukheṣu sapatnajita divyama astraṃ vikurvāṇò babhūvārka ivòditaḥ sa madhyaṃ parāpya pāṇḍūnāṃ śararaśmiḥ paratāpavāna madhyaṃ gata ivādityò duṣprekṣyasa te pitābhavata te dahyamānā daròṇena sūryeṇeva virājatā dagdhavīryā nirutsāhā babhūvura gatacetasaḥ tāna dṛṣṭvā pīḍitāna bāṇaira daròṇena madhusūdanaḥ jayaiṣī pāṇḍuputrāṇāma idaṃ vacanama abravīta naiṣa jātu paraiḥ śakyò jetuṃ śastrabhṛtāṃ varaḥ api vṛtrahaṇā saṃkhye rathayūthapa yūthapaḥ te yūyaṃ dharmama utsṛjya jayaṃ rakṣata pāṇḍavāḥ yathā vaḥ saṃyuge sarvāna na hanyāda rukmavāhanaḥ aśvatthāmni hate naiṣa yudhyeda iti matira mama hataṃ taṃ saṃyuge kaśa cida ākhyātva asmai mṛṣā naraḥ etana nāròcayada vākyaṃ kuntīputrò dhanaṃjayaḥ aròcayaṃsa tu sarve 'naye kṛcchreṇa tu yudhiṣṭhiraḥ bhīmasenasa tu savrīḍama abravīta pitaraṃ tava aśvatthāmā hata iti taca cābudhyata te pitā sa śaṅkamānasa tana mithyā dharmarājama apṛcchata hataṃ vāpya ahataṃ vājau tavāṃ pitā putravatsalaḥ tada atathya bhaye magnò jaye saktò yudhiṣṭhiraḥ aśvatthāmānama āhedaṃ hataḥ kuñjara itya uta bhīmena girivarṣmāṇaṃ mālavasyendra varmaṇaḥ upasṛtya tadā daròṇama uccaira idama abhāṣata yasyārthe śastrama ādhatse yama avekṣya ca jīvasi putrasa te dayitò nityaṃ śò 'śavatthāmā nipātitaḥ taca charuttā vimanāsa tatra ācāryò mahada apriyama niyamya divyānya astrāṇi nāyudhyata yathā purā taṃ dṛṣṭvā paramòdvignaṃ śòkòpahatacetasama pāñcālarājasya sutaḥ karūrakarmā samādravata taṃ dṛṣṭvā vihitaṃ mṛtyuṃ lòkatattvavicakṣaṇaḥ divyānya astrāṇya athòtsṛjya raṇe parāya upāviśata tatò 'saya keśāna savyena gṛhītvā pāṇinā tadā pārṣataḥ karòśamānānāṃ vīrāṇāma acchinaca chiraḥ na hantavyò na hantavya iti te sarvatò 'baruvana tathaiva cārjunò vāhāda avaruhyainama ādravata udyamya bāhū tavaritò baruvāṇaśa ca punaḥ punaḥ jīvantama ānayācāryaṃ mā vadhīra iti dharmavita tathāpi vāryamāṇena kauravaira arjunena ca hata eva nṛśaṃsena pitā tava nararṣabha sainikāśa ca tataḥ sarve parādravanta bhayārditāḥ vayaṃ cāpi nirutsāhā hate pitari te 'nagha [sa] taca charutvā daròṇaputrasa tu nidhanaṃ pitura āhave karòdhama āhārayata tīvraṃ padāhata ivòragaḥ [dhṛ] adharmeṇa hataṃ śarutvā dhṛṣṭadyumnena saṃjaya barāhmaṇaṃ pitaraṃ vṛddhama aśvatthāmā kima abravīta mānuṣaṃ vāruṇāgneyaṃ barāhmama astraṃ ca vīryavāna aindraṃ nārāyaṇaṃ caiva yasmina nityaṃ paratiṣṭhitama tama adharmeṇa dharmiṣṭhaṃ dhṛṣṭadyumnena saṃjaya śarutvā nihatama ācāryama aśvatthāmā kima abravīta yena rāmāda avāpyeha dhanurvedaṃ mahātmanā paròktānya astrāṇi divyāni putrāya guru kāṅkṣiṇe ekama eva hi lòke 'saminna ātmanò guṇavattarama icchanti putraṃ puruṣā lòke nānyaṃ kathaṃ cana ācāryāṇāṃ bhavantya eva rahasyāni mahātmanāma tāni putrāya vā dadyuḥ śiṣyāyānugatāya vā sa śilpaṃ parāpya tata sarvaṃ sa viśeṣaṃ ca saṃjaya śūraḥ śāradvatī putraḥ saṃkhye daròṇāda anantaraḥ rāmasyānumataḥ śāstre puraṃdarasamò yudhi kārtavīrya samò vīrye bṛhaspatisamò matau mahīdhara samò dhṛtyā tejasāgnisamò yuvā samudra iva gāmbhīrye karòdhe sarvaviṣòpamaḥ sa rathī parathamò lòke dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ śīghrò 'nila ivākrande carana karuddha ivāntakaḥ asyatā yena saṃgrāme dharaṇyabhinipīḍitā yò na vayathati saṃgrāme vīraḥ satyaparākramaḥ veda sanātò varatasnātò dhanurvede ca pāragaḥ mahòdadhira ivākṣòbhyò rāmò dāśarathira yathā tama adharmeṇa dharmiṣṭhaṃ dhṛṣṭadyumnena saṃyuge śarutvā nihatama ācāryama aśvatthāmā kima abravīta dhṛṣṭadyumnasya yò mṛtyuḥ sṛṣṭasa tena mahātmanā yathā daròṇasya pāñcālyò yajñasena sutò 'bhavata taṃ nṛśaṃsena pāpena karūreṇātyalpa darśinā śarutvā nihatama ācāryama aśvatthāmā kima abravīta [sa] chadmanā nihataṃ śarutvā pitaraṃ papa karmaṇā bāṣpeṇāpūryata darauṇī ròṣeṇa ca nararṣabha tasya karuddhasya rājendra vapura divyama adṛśyata antakasyeva bhūtāni jihīrṣòḥ kālaparyaye aśrupūrṇe tatò netre apamṛjya punaḥ punaḥ uvāca kòpāna niḥśvasya duryòdhanama idaṃ vacaḥ pitā mama yathā kaṣudraura nayastaśastrò nipātitaḥ dharmadhvajavatā pāpaṃ kṛtaṃ tada viditaṃ mama anāryaṃ sunṛśaṃsasya dharmaputrasya me śarutama yuddheṣva api paravṛttānāṃ dharuvau jayaparājayau davayama etada bhaveda rājana vadhasa tatra paraśasyate nayāyavṛttò vadhò yasa tu saṃgrāme yudhyatò bhaveta na sa duḥkhāya bhavati tathā dṛṣṭò hi sa davijaḥ gataḥ sa vīralòkāya pitā mama na saṃśayaḥ na śòcyaḥ puruṣavyāghrasa tathā sa nidhanaṃ gataḥ yata tu dharmapravṛttaḥ sana keśagrahaṇama āptavāna paśyatāṃ sarvasainyānāṃ tana me marmāṇi kṛntati kāmāta karòdhāda avajñānāda darpāda bālyena vā punaḥ vaidharmikāni kurvanti tathā paribhavena ca tada idaṃ pārṣateneha mahada ādharmikama kṛtama avajñāya ca māṃ nūnaṃ nṛśaṃsena durātmanā tasyānubandhaṃ sa daraṣṭā dhṛṣṭadyumnaḥ sudāruṇama anāryaṃ paramaṃ kṛtvā mithyāvādī ca pāṇḍavaḥ yò haya asau chadmanācāryaṃ śastraṃ sanyāsayata tadā tasyādya dharmarājasya bhūmiḥ pāsyati śòṇitama sarvòpāyaira yatiṣyāmi pāñcālānāma ahaṃ vadhe dhṛṣṭadyumne ca samare hantāhaṃ pāpakāriṇama karmaṇā yena teneha mṛdunā dāruṇena vā pāñcālānāṃ vadhaṃ kṛtvā śāntiṃ labdhāsmi kaurava yadarthaṃ puruṣavyāghra putrama icchanti mānavāḥ paretya ceha ca saṃprāptaṃ tarāṇāya mahatò bhayāta pitrā tu mama sāvasthā parāptā nirbandhunā yathā mayi śailapratīkāśe putra śiṣye ca jīvati dhina mamāstrāṇi divyāni dhiga bāhū dhika parākramama yana māṃ daròṇaḥ sutaṃ parāpya keśagrahaṇama āptavāna sa tathāhaṃ kariṣyāmi yathā bharatasattama paralòkagatasyāpi gamiṣyāmya anṛṇaḥ pituḥ āryeṇa tu na vaktavyā kadā cita satutira ātmanaḥ pitura vadhama amṛṣyaṃsa tu vakṣyāmya adyeha pauruṣama adya paśyantu me vīryaṃ pāṇḍavāḥ sajanārdanāḥ mṛdnataḥ sarvasainyāni yugāntama iva kurvataḥ na hi devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ adya śaktā raṇe jetuṃ rathasthaṃ māṃ nararṣabha mada anyò nāsti lòke 'saminna arjunāda vāstravittamaḥ ahaṃ hi javalatāṃ madhye mayūdhānāma ivāṃśumāna parayòktā deva sṛṣṭānāma astrāṇāṃ pṛtanā gataḥ kṛśāśvatanayā haya adya mata parayuktā mahāmṛdhe darśayantò ''tamanò vīryaṃ paramathiṣyanti pāṇḍavāna adya sarvā diśò rājana dhārābhira iva saṃkulāḥ āvṛtāḥ patribhisa tīkṣṇaira daraṣṭārò māmakaira iha kirana hi śarajālāni sarvatò bhairava savarama śatrūna nipātayiṣyāmi mahāvāta iva darumāna na ca jānāti bībhatsusa tada astraṃ na janārdanaḥ na bhīmasenò na yamau na ca rājā yudhiṣṭhiraḥ na pārṣatò durtāmāsau na śikhaṇḍī na sātyakiḥ yada idaṃ mayi kauravya sa kalyaṃ sa nivartanama nārāyaṇāya me pitrā paraṇamya vidhipūrvakama upahāraḥ purā dattò barahmarūpa upasthite taṃ savayaṃ paratigṛhyātha bhagavāna sa varaṃ dadau vavre pitā me paramama astraṃ nārāyaṇaṃ tataḥ athainama abravīda rājana bhagavāna deva sattamaḥ bhavitā tavatsamò nānyaḥ kaśa cida yudhi naraḥ kava cita na tava idaṃ sahasā barahmana parayòktavyaṃ kathaṃ cana na haya etada astrama anyatra vadhāca chatròra nivartate na caitaca chakyate jañātuṃ kò na vadhyeda iti parabhò avadhyama api hanyāda dhi tasmāna naitata parayòjayeta vadhaḥ saṃkhye daravaśa caiva śastrāṇāṃ ca visarjanama parayācanaṃ ca śatrūṇāṃ gamanaṃ śaraṇasya ca ete paraśamane yògā mahāstrasya paraṃtapa sarvathā pīḍitò hi sayāda avadhyāna pīḍayana raṇe taja jagrāha pitā mahyama abravīca caiva sa parabhuḥ tavaṃ varṣiṣyasi divyāni śastravarṣāṇya anekaśaḥ anenāstreṇa saṃgrāme tejasā ca javaliṣyasi evama uktvā sa bhagavāna divama ācakrame parabhuḥ etana nārāyaṇāda astraṃ tata parāptaṃ mama bandhunā tenāhaṃ pāṇḍavāṃśa caiva pāñcālāna matsyakekayāna vidrāvayiṣyāmi raṇe śacīpatira ivāsurāna yathā yathāhama iccheyaṃ tathā bhūtvā śarā mama nipateyuḥ sapatneṣu vikramatsva api bhārata yatheṣṭama aśvavarṣeṇa paravarṣiṣye raṇe sathitaḥ ayòmukhaiśa ca vihagaira darāvayiṣye mahārathāna paraśvadhāṃśa ca vividhāna parasakṣye 'hama asaṃśayama sò'haṃ nārāyaṇāstreṇa mahatā śatrutāpana śatrūna vidhvaṃsayiṣyāmi kadarthī kṛtyapāṇḍavāna mitra barahma guru daveṣī jālmakaḥ suvigarhitaḥ pāñcālāpasadaśa cādya na me jīvana vimòkṣyate taca charutvā daròṇaputrasya paryavartata vāhinī tataḥ sarve mahāśaṅkhāna dadhmuḥ puruṣasattamāḥ bherīśa cābhyahanana hṛṣṭā diṇḍimāṃśa ca sahasraśaḥ tathā nanāda vasudhā khuranemiprapīḍitā sa śabdasa tumulaḥ khaṃ dayāṃ pṛthivīṃ ca vayanādayata taṃ śabdaṃ pāṇḍavāḥ śarutvā parjanyaninadòpamama sametya rathināṃ śareṣṭhāḥ sahitāḥ saṃnyamantrayana tathòktvā daròṇaputrò 'pi tathòpaspṛśya bhārata parāduścakāra tada divyama astraṃ nārāyaṇaṃ tadā [sa] parādurbhūte tatasa tasminna astre nārāyaṇe tadā parāvāta sapṛṣatò vāyura anabhre satanayitnumāna cacāla pṛthivī cāpi cukṣubhe ca mahòdadhiḥ paratisròtaḥ paravṛttāśa ca gantuṃ tatra samudragāḥ śikharāṇi vayadīryanta girīṇāṃ tatra bhārata apasavyaṃ mṛgāśa caiva pāṇḍuputrāna paracakrire tamasā cāvakīryanta sūryaśa ca kaluṣò 'bhavata saṃpatanti ca bhūtāni karavyādāni parahṛṣṭavata devadānavagandharvāsa tarastā āsana viśāṃ pate kathaṃ kathābhavata tīvrā dṛṣṭvā tada vayākulaṃ mahata vayathitāḥ sarvarājānasa tadā haya āsana vicetasaḥ tada dṛṣṭvā ghòrarūpaṃ tu darauṇera astraṃ bhayāvahama [dhṛ] nivartiteṣu sainyeṣu daròṇaputreṇa saṃyuge bhṛśaṃ śòkābhitaptena pitura vadhama amṛṣyatā kurūna āpatatò dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya rakṣaṇe kò mantraḥ pāṇḍaveṣva āsīta tana mamācakṣva saṃjaya [sa] parāga eva vidrutāna dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrāna yudhiṣṭhiraḥ punaśa ca tumulaṃ śabdaṃ śarutvārjunama abhāṣata ācārye nihate daròṇe dhṛṣṭadyumnena saṃyuge nihate vajrahastena yathā vṛtre mahāsure nāśaṃsanta jayaṃ yuddhe dīnātmānò dhanaṃjaya ātmatrāṇe matiṃ kṛtvā parādravana kuravò yathā ke cida bharāntai rathaisa tūrṇaṃ nihatapārṣṇi yantṛbhiḥ vipatāka dhavajaca chattraiḥ pārthivāḥ śīrṇakūbaraiḥ bhagnanīḍaira ākulāśvaira āruhyana ye vicetasaḥ bhītāḥ pādaira hayāna keca cita tavarayantaḥ savayaṃ rathaiḥ yugacakrākṣa bhagnaiśa ca darutāḥ ke cida bhayāturāḥ gajaskandheṣu saṃsyūtā nārācaiśa calitāsanāḥ śarārtaira vidrutaira nāgaira hṛtāḥ ke cida diśò daśa viśastra kavacāśa cānye vāhanebhyaḥ kaṣitiṃ gatāḥ saṃchannā nemiṣu gatā mṛditāśa ca hayadvipaiḥ karòśantasa tāta putreti pālayantò 'pare bhayāta nābhijānanti cānyònyaṃ kaśmalābhihataujasaḥ putrāna pitṝna sakhīna bharātṝna samāròpya dṛḍhakṣatāna jalena kaledayantya anye vimucya kavacānya api avasthāṃ tādṛśīṃ parāpya hate daròṇe darutaṃ balama punarāvartitaṃ kena yadi jānāsi śaṃsa me hayānāṃ heṣatāṃ śabdaḥ kuñjarāṇāṃ ca bṛṃhatāma rathanemi savanaśa cātra vimiśraḥ śarūyate mahāna ete śabdā bhṛśaṃ tīvrāḥ paravṛttāḥ kuru sāgare muhura muhura udīryantaḥ kampayanti hi māmakāna ya eṣa tumulaḥ śabdaḥ śarūyate lòmaharṣaṇaḥ sendrāna apya eṣa lòkāṃsa tarīna bhuñjyāda iti matira mama manye vajradharasyaiṣa ninādò bhairavasvanaḥ daròṇe hate kauravārthaṃ vayaktama abhyeti vāsavaḥ parahṛṣṭalòma kūpāḥ sama saṃvignarathakuñjarāḥ dhanaṃjaya guruṃ śarutvā tatra nādaṃ subhīṣaṇama ka eṣa kauravāna dīrṇāna avasthāpya mahārathaḥ nivartayati yuddhārthaṃ mṛdhe deveśvarò yathā [arjuna] udyamyātmānama ugrāya karmaṇe dhairyama āsthitāḥ dhamanti kauravāḥ śaṅkhānya asya vīryama upāśritāḥ yatra te saṃśayò rājana nayastaśastre gurau hate dhārtarāṣṭrāna avasthāpya ka eṣa nadatīti ha harīmantaṃ taṃ mahābāhuṃ mattadviradagāminama vayākhyāsyāmya ugrakarmāṇaṃ kurūṇāma abhayaṃkarama yasmiña jāte dadau daròṇò gavāṃ daśaśataṃ dhanama barāhmaṇebhyò mahārhebhyaḥ sò 'śavatthāmaiṣa garjati jātamātreṇa vīreṇa yanòccaiḥśravasā iva heṣatā kampitā bhūmira lòkāśa ca sakalāsa tarayaḥ taca charutvāntarhitaṃ bhūtaṃ nāma cāsyākaròta tadā aśvatthāmeti sò 'dayaiṣa śūrò nadati pāṇḍava yò 'dayānātha ivākramya pārṣatena hatasa tathā karmaṇā sunṛśaṃsena tasya nāthò vayavasthitaḥ guruṃ me yatra pāñcālyaḥ keśapakṣe parāmṛśata tana na jātu kaṣameda darauṇira jānana pauruṣama ātmanaḥ upacīrṇò gurura mithyā bhavatā rājyakāraṇāta dharmajñena satā nāma sò 'dharmaḥ sumahāna kṛtaḥ sarvadharmòpapannò 'yaṃ mama śiśyaśa ca pāṇḍavaḥ nāyaṃ vakṣyati mithyeti paratyayaṃ kṛtavāṃsa tavayi sa satyakañcukaṃ nāma paraviṣṭena tatò 'nṛtama ācārya uktò bhavatā hataḥ kuñjara itya uta tataḥ śastraṃ samutsṛjya nirmamò gatacetanaḥ āsīta sa vihvalò rājana yathādṛṣṭasa tavayā vibhuḥ sa tu śòkena cāviṣṭò vimukhaḥ putravatsalaḥ śāśvataṃ dharmama utsṛjya guruḥ śiṣyeṇa ghātitaḥ nayastaśastrama adharmeṇa ghātayitvā guruṃ bhavāna rakṣatva idānīṃ sāmātyò yadi śaknòṣi pārṣatama garastama ācārya putreṇa karuddhena hatabandhunā sarve vayaṃ paritrātuṃ na śakṣyāmò 'daya pārṣatama sauhārdaṃ sarvabhūteṣu yaḥ karòtya atimātraśaḥ sò 'daya keśagrahaṃ śarutvā pitura dhakṣyati nò raṇe vikròśamāne hi mayi bhṛśama ācārya gṛddhini avakīrya savadharmaṃ hi śiṣyeṇa nihatò guruḥ yadā gataṃ vayò bhūyaḥ śiṣṭama alpataraṃ ca naḥ tasyedānīṃ vikārò 'yama adharmò yatkṛtò mahāna piteva nityaṃ sauhārdāta piteva sa hi dharmataḥ sò 'lapakālasya rājyasya kāraṇāna nihatò guruḥ dhṛtarāṣṭreṇa bhīṣmāya daròṇāya ca viśāṃ pate visṛṣṭā pṛthivī sarvā saha putraiśa ca tatparaiḥ sa parāpya tādṛśīṃ vṛttiṃ satkṛtaḥ satataṃ paraiḥ avṛṇīta sadā putrāna māma evābhyadhikaṃ guruḥ akṣīyamāṇò nayastāstrasa tavadvākyenāhave hataḥ na tava enaṃ yudhyamānaṃ vai hanyāda api śatakratuḥ tasyācāryasya vṛddhasya daròhò nityòpakāriṇaḥ kṛtò haya anāryaira asmābhī rājyārthe laghu buddhibhiḥ putrāna bharātṝna pitṝna dārāña jīvitaṃ caiva vāsaviḥ tayajeta sarvaṃ mama paremṇā jānātya etada dhi me guruḥ sa mayā rājyakāmena hanyamānò 'paya upekṣitaḥ tasmāda avākśirā rājana parāptò 'sami narakaṃ vibhò barāhmaṇaṃ vṛddhama ācāryaṃ nayastaśastraṃ yathā munima ghātayitvādya rājyārthe mṛtaṃ śareyò na jīvitama [sa] arjunasya vacaḥ śarutvā nòcusa tatra mahārathāḥ apriyaṃ vā pariyaṃ vāpi mahārāja dhanaṃjayama tataḥ karuddhò mahābāhura bhīmasenò 'bhayabhāṣata utsmayanna iva kaunteyama arjunaṃ bharatarṣabha munira yathāraṇya gatò bhāṣase dharmasaṃhitama nayastadaṇḍò yathā pārtha barāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ kaṣatāsa tarātā kaṣatāña jīvana kaṣāntasa taviṣva api sādhuṣu kaṣatriyaḥ kaṣitima āpnòti kaṣipraṃ dharmaṃ yaśaḥ śariyama sa bhavāna kaṣatriya guṇaira yuktaḥ sarvaiḥ kulòdvahaḥ avipaścida yathā vākyaṃ vayāharana nādya śòbhase parākramasa te kaunteya śakrasyeva śacīpateḥ na cātivartase dharmaṃ velāma iva mahòdadhiḥ na pūjayeta tavā kò 'navadya yata tarayòdaśa vārṣikama amarṣaṃ pṛṣṭataḥ kṛtvā dharmama evābhikāṅkṣase diṣṭyā tāta manasa te 'daya savadharmama anuvartate ānṛśaṃsye ca te diṣṭyā buddhiḥ satatama acyuta yata tu dharmapravṛttasya hṛtaṃ rājyama adharmataḥ daraupadī ca parāmṛṣṭā sabhāma ānīya śatrubhiḥ vanaṃ paravrājitāśa cāsma valkalājinavāsasaḥ anarhamāṇāsa taṃ bhāvaṃ tarayòdaśa samāḥ paraiḥ etānya amarṣasthānāni marṣitāni tavayānagha kaṣatradharmaprasaktena sarvama etada anuṣṭhitama tama adharmama apākraṣṭuma ārabdhaḥ sahitasa tavayā sānubandhāna haniṣyāmi kaṣudrāna rājyaharāna ahama tavayā tu kathitaṃ pūrvaṃ yuddhāyābhyāgatā vayama ghaṭāmaśa ca yathāśakti tavaṃ tu nò 'daya jugupsase savadharmaṃ necchase jañātuṃ mithyāvacanama eva te bhayārditānāma asmākaṃ vācā marmāṇi kṛntasi vapana varaṇe kaṣārama iva kaṣatānāṃ śatrukarśana vidīryate me hṛdayaṃ tavayā vākśalya pīḍitama adharmama etada vipulaṃ dhārmikaḥ sannabudhyase yata tavama ātmānama asmāṃśa ca paraśaṃsyāna na paraśaṃsasi yaḥ kalāṃ ṣòḍaśīṃ tavattò nārhate taṃ paraśaṃsasi savayama evātmanò vaktuṃ na yuktaṃ guṇasaṃstavama dārayeyaṃ mahīṃ karòdhāda vikireyaṃ ca parvatāna āvidhya ca gadāṃ gurvīṃ bhīmāṃ kāñcanamālinīma giriprakāśāna kaṣitijāna bhuñjeyama anilò yathā sa tavama evaṃvidhaṃ jānana bharātaraṃ māṃ nararṣabha daròṇaputrāda bhayaṃkartuṃ nārhasya amitavikrama atha vā tiṣṭha bībhatsò saha sarvaira nararṣabhaiḥ ahama enaṃ gadāpāṇira jeṣyāmya ekò mahāhave tataḥ pāñcālarājasya putraḥ pārthama athābravīta saṃkruddhama iva nardantaṃ hiraṇyakaśipuṃ hariḥ bībhatsò vipra karmāṇi viditāni manīṣiṇāma yājanādhyāpane dānaṃ tathā yajñapratigrahau ṣaṣṭhama adhyayanaṃ nāma teṣāṃ kasmina paratiṣṭhitaḥ hatò daròṇò mayā yata tata kiṃ māṃ pārtha vigarhase apakrāntaḥ savadharmāca ca kaṣatradharmama upāśritaḥ amānuṣeṇa hantya asmāna astreṇa kaṣudrakarmakṛta tathā māyāṃ parayuñjānama asahyaṃ barāhmaṇa baruvama māyayaiva nihanyāda yò na yuktaṃ pārtha tatra kima tasmiṃsa tathā mayā śaste yadi darauṇāyanī ruṣā kurute bhairavaṃ nādaṃ tatra kiṃ mama hīyate na cādbhutama idaṃ manye yada darauṇiḥ śuddhagarjayā ghātayiṣyati kauravyāna paritrātuma aśaknuvana yaca ca māṃ dhārmikò bhūtvā baravīṣi guru ghātinama tadarthama ahama utpannaḥ pāñcālyasya sutò 'nalāta yasya kāryama akāryaṃ vā yudhyataḥ sayāta samaṃ raṇe taṃ kathaṃ barāhmaṇaṃ barūyāḥ kaṣatriyaṃ vā dhanaṃjaya yò haya anastravidò hanyāda barahmāstraiḥ karòdhamūrchitaḥ sarvòpāyaira na sa kathaṃ vadhyaḥ puruṣasattama vidharmiṇaṃ dharmavidbhiḥ paròktaṃ teṣāṃ viṣòpamama jānana dharmārthatattvajñaḥ kima arjuna vigarhase nṛśaṃsaḥ sa mayākramya ratha eva nipātitaḥ tana mābhinandyaṃ bībhatsò kimarthaṃ nābhinandase kṛte raṇe kathaṃ pārtha javalanārkaviṣòpamama bhīmaṃ daròṇa śiraśa chede paraśasyaṃ na paraśaṃsasi yò 'sau mamaiva nānyasya bāndhavāna yudhi jaghnivāna chittvāpi tasya mūrdhānaṃ naivāsmi vigatajvaraḥ taca ca me kṛntate marma yana na tasya śiròmayā niṣādaviṣaye kaṣiptaṃ jayadratha śirò yathā avadhaśa cāpi śatrūṇāma adharmaḥ śiṣyate 'rajuna kaṣatriyasya haya ayaṃ dharmò hanyāda dhanyeta vā punaḥ sa śatrura nihataḥ saṃkhye mayā dharmeṇa pāṇḍava yathā tavayā hataḥ śūrò bhagadattaḥ pituḥ sakhā pitāmahaṃ raṇe hatvā manyase dharmama ātmanaḥ mayā śatrau hate kasmāta pāpe dharmaṃ na manyase nānṛtaḥ pāṇḍavò jayeṣṭhò nāhaṃ vādhārmikò 'rajuna śiṣyadhruṅa nihataḥ pāpò yudhyasva vijayasa tava [dhṛ] sāṅgā vedā yathānyāyaṃ yenādhītā mahātmanā yasmina sākṣāda dhanurvedò harīniṣedhe paratiṣṭhitaḥ tasminna ākruśyati daròṇe maharṣitanaye tadā nīcātmanā nṛśaṃsena karudreṇa guru ghātinā yasya parasādāta karmāṇi kurvanti puruṣarṣabhāḥ amānuṣāṇi saṃgrāme devaira asukarāṇi ca tasminna ākruśyati daròṇe samakṣaṃ pāpakarmiṇaḥ nāmarṣaṃ tatra kurvanti dhika kaṣatraṃ dhiga amarṣitama pārthāḥ sarve ca rājānaḥ pṛthivyāṃ ye dhanurdharāḥ śarutvā kima āhuḥ pāñcālyaṃ tana mamācakṣva saṃjaya [sa] śarutvā darupadaputrasya tā vācaḥ karūrakarmaṇaḥ tūṣṇīṃ babhūvū rājānaḥ sarva eva viśāṃ pate arjunasa tu kaṭākṣeṇa jihmaṃ parekṣya ca pārṣatama sabāṣpama abhiniḥśvasya dhiga dhiga dhiga iti cābravīta yudhiṣṭhiraśa ca bhīmaśa ca yamau kṛṣṇasa tathāpare āsana suvrīḍitā rājana sātyakira idama abravīta nehāsti puruṣaḥ kaśa cida ya imaṃ pāpapūruṣama bhāṣamāṇama akalyāṇaṃ śīghraṃ hanyāna narādhamama kathaṃ ca śatadhā jihvā na te mūrdhā ca dīryate guruma ākròśataḥ kaṣudrana cādharmeṇa pātyase yāpyasa tavama asi pārthaiśa ca sarvaiśa cāndhakavṛṣṇibhiḥ yata karma kaluṣaṃ kṛtvā śalāghase janasaṃsadi akāryaṃ tādṛśaṃ kṛtvā punara eva guruṃ kaṣipana vadhyasa tavaṃ na tavayārthò 'sati muhūrtama api jīvatā kasa tava etada vayavaseda āryasa tavadanyaḥ puruṣādhamaḥ nigṛhya keśeṣu vadhaṃ guròra dharmātmanaḥ sataḥ saptāvare tathā pūrve bāndhavāsa te nipātitāḥ yaśasā ca parityaktāsa tavāṃ parāpya kulapāṃsanama uktavāṃśa cāpi yata pārthaṃ bhīṣmaṃ parati nararṣabhama tathāntò vihitasa tena savayama eva mahātmanā tasyāpi tava sòdaryò nihantā pāpakṛttamaḥ nānyaḥ pāñcāla putrebhyò vidyate bhuvi pāpakṛta sa cāpi sṛṣṭaḥ pitrā te bhīṣmasyānta karaḥ kila śikhaṇḍī rakṣitasa tena sa ca mṛtyura mahātmanaḥ pāñcālāśa calitā dharmāta kaṣudrā mitra guru daruhaḥ tavāṃ parāpya saha sòdaryaṃ dhikkṛtaṃ sarvasādhubhiḥ punaśa ceda īdṛśīṃ vācaṃ matsamīpe vadiṣyasi śirasa te pātayiṣyāmi gadayā vajrakalpayā sātvatenaivama ākṣiptaḥ pārṣataḥ paruṣākṣarama saṃrabdhaḥ sātyakiṃ parāha saṃkruddhaḥ parahasanna iva śarūyate śarūyate ceti kaṣamyate ceti mādhava na cānārya śubhaṃ sādhuṃ puruṣaṃ kaṣeptuma arhasi kaṣamā paraśasyate lòke na tu pāpò 'rahati kaṣamāma kaṣamāvantaṃ hi pāpātmā jitò 'yama iti manyate sa tavaṃ kaṣudrasamācārò nīcātmā pāpaniścayaḥ ā keśāgrāna nakhāgrāca ca vaktavyò vaktuma icchasi yaḥ sa bhūriśravāśa chinne bhuje parāyagatasa tavayā vāryamāṇena nihatasa tataḥ pāpataraṃ nu kima vayūhamānò mayā daròṇò divyenāstreṇa saṃyuge visṛṣṭaśastrò nihataḥ kiṃ tatra karūra duṣkṛtama ayudhyamānaṃ yasa tava ājau tathā parāyagataṃ munima chinnabāhuṃ paraira hanyāta sātyake sa kathaṃ bhaveta nihatya tavāṃ yadā bhūmau sa vikrāmati vīryavāna kiṃ tadā na nihaṃsya enaṃ bhūtvā puruṣasattamaḥ tavayā punara anāryeṇa pūrvaṃ pārthena nirjitaḥ yadā tadā hataḥ śūraḥ saumadattiḥ paratāpavāna yatra yatra tu pāṇḍūnāṃ daròṇò darāvayate camūma kiraña śarasahasrāṇi tatra tatra parayāmya ahama sa tavama evaṃvidhaṃ kṛtvā karma cāṇḍālavata savayama vaktuma icchasi vaktavyaḥ kasmāna māṃ paruṣāṇya atha kartā tavaṃ karmaṇògrasya nāhaṃ vṛṣṇikulādhama pāpānāṃ ca tavama āvāsaḥ karmaṇāṃ mā punara vada jòṣama āssva na māṃ bhūyò vaktuma arhasya ataḥ parama adharòttarama etada dhi yana mā tavaṃ vaktuma icchasi atha vakṣyasi māṃ maurkhyāda bhūyaḥ paruṣama īdṛśama gamayiṣyāmi bāṇaisa tavāṃ yudhi vaivasvatakṣayama na caiva mūrkha dharmeṇa kevalenaiva śakyate teṣāma api haya adharmeṇa ceṣṭitaṃ śṛṇu yādṛśama vañcitaḥ pāṇḍavaḥ parvama adharmeṇa yudhiṣṭhiraḥ daraupadī ca parikliṣṭā tathādharmeṇa sātyake paravrājitā vanaṃ sarve pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇayā sarvasvama apakṛṣṭaṃ ca tathādharmeṇa bāliśa adharmeṇāpakṛṣṭaśa ca madrarājaḥ paraira itaḥ itò 'paya adharmeṇa hatò bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ bhūriśravā haya adharmeṇa tavayā dharmavidā hataḥ evaṃ paraira ācaritaṃ pāṇḍaveyaiśa ca saṃyuge rakṣamāṇaira jayaṃ vīraira dharmajñaira api sātvata durjñeyaḥ paramò dharmasa tathādharmaḥ sudurvidaḥ yudhyasva kauravaiḥ sārdhaṃ mā gāḥ pitṛniveśanama evamādīni vākyāni karūrāṇi paruṣāṇi ca śarāvitaḥ sātyakiḥ śarīmāna ākampita ivābhavata taca charutvā karòdhatāmrākṣaḥ sātyakisa tava ādade gadāma viniḥśvasya yathā sarpaḥ paraṇidhāya rathe dhanuḥ tatò 'bhipatya pāñcālyaṃ saṃrambheṇedama abravīta na tavāṃ vakṣyāmi paruṣaṃ haniṣye tavāṃ vadhakṣamama tama āpatantaṃ sahasā mahābalama amarṣaṇama pāñcālyāyābhisaṃkruddhama antakāyāntakòpamama còditò vāsudevena bhīmasenò mahābalaḥ avaplutya rathāta tūrṇaṃ bāhubhyāṃ samavārayata daravamāṇaṃ tathā karuddhaṃ sātyakiṃ pāṇḍavò balī paraskandamānama ādāya jagāma balinaṃ balāta sathitvā viṣṭabhya caraṇau bhīmena śinipuṃgavaḥ nigṛhītaḥ pade ṣaṣṭhe balena balināṃ varaḥ avaruhya rathāta taṃ tu hariyamāṇaṃ balīyasā uvāca śalakṣṇayā vācā sahadevò viśāṃ pate asmākaṃ puruṣavyāghra mitrama anyana na vidyate parama andhakavṛṣṇibhyaḥ pāñcālebhyaśa ca mādhava tathaivāndhakavṛṣṇīnāṃ tava caiva viśeṣataḥ kṛṣṇasya ca tathāsmattò mitrama anyana na vidyate pāñcālānāṃ ca vārṣṇeya samudrāntāṃ vicinvatāma nānyada asti paraṃ mitraṃ manyate ca yathā bhavāna sa bhavāna īdṛśaṃ mitraṃ manyate ca yathā bhavāna bhavantaśa ca yathāsmākaṃ bhavatāṃ ca tathā vayama sa evaṃ sarvadharmajñò mitra dharmama anusmarana niyaccha manyuṃ pāñcālyāta paraśāmya śinipuṃgava pārṣatasya kaṣama tavaṃ vai kaṣamatāṃ tava pārṣataḥ vayaṃ kaṣamayitāraśa ca kima anyatra śamāda bhaveta paraśāmyamāne śaineye sahadevena māriṣa pāñcālarājasya sutaḥ parahasanna idama abravīta muñca muñca śineḥ pautraṃ bhīma yuddhamadānvitama āsādayatu māma eṣa dharādharama ivānilaḥ yāvada asya śitaira bāṇaiḥ saṃrambhaṃ vinayāmya ahama yuddhaśraddhāṃ ca kaunteya jīvitasya ca saṃyuge kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ kāryaṃ yada idama udyatama sumahata pāṇḍuputrāṇāma āyāntya ete hi kauravāḥ atha vā phalgunaḥ sarvāna vārayiṣyati saṃyuge ahama apya asya mūrdhānaṃ pātayiṣyāmi sāyakaiḥ manyate chinnabāhuṃ māṃ bhūriśravasama āhave utsṛjainama ahaṃ vainama eṣa māṃ vā haniṣyati śṛṇvana pāñcāla vākyāni sātyakiḥ sarpavaca chavasana bhīma bāhvantare saktò visphuratya aniśaṃ balī tavarayā vāsudevaśa ca dharmarājaśa ca māriṣa yatnena mahatā vīrau vārayāma āsatusa tataḥ nivārya parameṣvāsau karòdhasaṃraktalòcanau yuyutsavaḥ parāna saṃkhye paratīyuḥ kaṣatriyarṣabhāḥ [sa] tataḥ sa kadanaṃ cakre ripūṇāṃ daròṇanandanaḥ yugānte sarvabhūtānāṃ kālasṛṣṭa ivāntakaḥ dhavajadrumaṃ śastraśṛṅgaṃ hatanāgamahāśilama aśvakiṃpuruṣākīrṇaṃ śatāsana latāvṛtama śūlakravyāda saṃghuṣṭaṃ bhūtayakṣagaṇākulama nihatya śātravāna bhallaiḥ sò 'cinòda dehaparvatama tatò vegena mahatā vinadya sa nararṣabhaḥ paratijñāṃ śarāvayāma āsa punara eva tavātmajama yasmāda yudhyantama ācāryaṃ dharmakañcukama āsthitaḥ muñca śastrama iti parāha kuntīputrò yudhiṣṭhiraḥ tasmāta saṃpaśyatasa tasya darāvayiṣyāmi vāhinīma vidrāvya satyaṃ hantāsmi pāpaṃ pāñcālyama eva tu sarvāna etāna haniṣyāmi yadi yòtsyanti māṃ raṇe satyaṃ te paratijānāmi parāvartaya vānihīma taca charutvā tava putrasa tu vāhinīṃ paryavartayata siṃhanādena mahatā vayapòhya sumahada bhayama tataḥ samāgamò rājana kurupāṇḍavasenayòḥ punara evābhavata tīvraḥ pūrṇasāgarayòra iva saṃrabdhā hi sathirī bhūtā daròṇaputreṇa kauravāḥ udagrāḥ pāṇḍupāñcālā daròṇasya nidhanena ca teṣāṃ paramahṛṣṭānāṃ jayama ātmani paśyatāma saṃrabdhānāṃ mahāvegaḥ parādurāsīda raṇājire yathā śilòccaye śailaḥ sāgare sāgarò yathā paratihanyeta rājendra tathāsana kurupāṇḍavāḥ tataḥ śaṅkhasahasrāṇi bherīṇāma ayutāni ca avādayanta saṃhṛṣṭāḥ kurupāṇḍavasainikāḥ tatò nirmathyamānasya sāgarasyeva nisvanaḥ abhavata tasya sainyasya sumahāna adbhutòpamaḥ parāduścakre tatò darauṇira astraṃ nārāyaṇaṃ tadā abhisaṃdhāya pāṇḍūnāṃ pāñcālānāṃ ca vāhinīma parādurāsaṃsa tatò bāṇā dīptāgrāḥ khe sahasraśaḥ pāṇḍavāna bhakṣayiṣyantò dīptāsyā iva pannagāḥ te diśaḥ khaṃ ca sainyaṃ ca samāvṛṇvana mahāhave muhūrtāda bhāskarasyeva rāja~la lòkaṃ gabhastayaḥ tathāpare dayòtamānā jayòtīṃṣīvāmbare 'male parādurāsana mahīpāla kārṣṇāyasamayā guḍāḥ caturdiśaṃ vicitrāśa ca śataghnyò 'tha hutāśadāḥ cakrāṇi ca kaṣurāntāni maṇḍalānīva bhāsvataḥ śastrākṛtibhira ākīrṇama atīva bharatarṣabha dṛṣṭvāntarikṣama āvignāḥ pāṇḍupāñcāla sṛñjayāḥ yathā yathā haya ayudhyanta pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ tathā tathā tada astraṃ vai vayavardhata janādhipa vadhyamānāsa tathāstreṇa tena nārāyaṇena vai dahyamānānaleneva sarvatò 'bhayarditā raṇe yathā hi śiśirāpāye daheta kakṣaṃ hutāśanaḥ tathā tada astraṃ pāṇḍūnāṃ dadāha dhavajinīṃ parabhò āpūryamāṇenāstreṇa sainye kaṣīyati cābhibhò jagāma paramaṃ tarāsaṃ dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ daravamāṇaṃ tu tata sainyaṃ dṛṣṭvā vigatacetanama madhyasthatāṃ ca pārthasya dharmaputrò 'baravīda idama dhṛṣṭadyumna palāyasva saha pāñcāla senayā sātyake tavaṃ ca gacchasva vṛṣṇyandhakavṛtò gṛhāna vāsudevò 'pi dharmātmā kariṣyatya ātmanaḥ kaṣamama upadeṣṭuṃ samarthò 'yaṃ lòkasya kima utātmanaḥ saṃgrāmasa tu na kartavyaḥ sarvasainyāna baravīmi vaḥ ahaṃ hi saha sòdaryaiḥ paravekṣye havyavāhanama bhīṣmadròṇārṇavaṃ tīrtvā saṃgrāmaṃ bhīru dustarama avasatsyāmya asalile sagaṇò darauṇigòṣpade kāmaḥ saṃpadyatāma asya bībhatsòra āśu māṃ parati kalyāṇa vṛtta ācāryò mayā yudhi nipātitaḥ yena bālaḥ sa saubhadrò yuddhānāma aviśāradaḥ samarthaira bahubhiḥ karūraira ghātitò nābhipālitaḥ yenāvibruvatā paraśnaṃ tathā kṛṣṇā sabhāṃ gatā upekṣitā saputreṇa dāsabhāvaṃ niyacchatī jighāṃsura dhārtarāṣṭraśa ca śarānteṣva aśveṣu phalgunama kavacena tathāyuktò rakṣārthaṃ saindhavasya ca yena barahmāstra viduṣā pāñcālāḥ satyajina mukhāḥ kurvāṇā majjaye yatnaṃ sa mūlā vinipātitāḥ yena paravrājyamānāśa ca rājyāda vayama adharmataḥ nivāryamāṇenāsmābhira anugantuṃ tada eṣitāḥ yò 'sāva atyantama asmāsu kurvāṇaḥ sauhṛdaṃ parama hatasa tadarthe maraṇaṃ gamiṣyāmi sa bāndhavaḥ evaṃ baruvati kaunteye dāśārhasa tavaritasa tataḥ nivārya sainyaṃ bāhubhyāma idaṃ vacanama abravīta śīghraṃ nayasyata śastrāṇi vāhebhyaśa cāvaròhata eṣa yògò 'tara vihitaḥ paratighātò mahātmanā davipāśvasyandanebhyaśa ca kaṣitiṃ sarve 'varòhata evama etana na vò hanyāda astraṃ bhūmau nirāyudhāna yathā yathā hi yudhyante yòdhā haya astrabalaṃ parati tathā tathā bhavantya ete kauravā balavattarāḥ nikṣepsyanti ca śastrāṇi vāhanebhyò 'varuhya ye tāna naitada astraṃ saṃgrāme nihaniṣyati mānavāna ye tava etata paratiyòtsyanti manasāpīha ke cana nihaniṣyati tāna sarvāna rasātalagatāna api te vacasa tasya tatlśrutvā vāsudevasya bhārata īṣuḥ sarve 'satrama utsraṣṭuṃ manòbhiḥ karaṇena ca tata utsraṣṭukāmāṃsa tāna astrāṇya ālakṣya pāṇḍavaḥ bhīmasenò 'baravīda rājanna idaṃ saṃharṣayana vacaḥ na kathaṃ cana śastrāṇi mòktavyānīha kena cita ahama āvārayiṣyāmi daròṇaputrāstrama āśugaiḥ atha vāpya anayā gurvyā hemavigrahayā raṇe kālavada vicariṣyāmi darauṇera astraṃ viśātayana na hi me vikrame tulyaḥ kaśa cida asti pumāna iha yathaiva savitusa tulyaṃ jayòtira anyana na vidyate paśyadhvaṃ me dṛḍhau bāhū nāgarājakaròpamā samarthau parvatasyāpi śaiśirasya nipātane nāgāyuta samaprāṇò haya ahama ekò nareṣva iha śakrò yathā paratidvaṃdvò divi deveṣu viśrutaḥ adya paśyata me vīryaṃ bāhvòḥ pīnāṃsayòra yudhi javalamānasya dīptasya darauṇera astrasya vāraṇe yadi nārāyaṇāstrasya paratiyòddhā na vidyate adyainaṃ paratiyòtsyāmi paśyatsu kuru pāṇḍuṣu evama uktvā tatò bhīmò daròṇaputrama ariṃdamaḥ abhyayāna meghaghòṣeṇa rathenādityavarcasā sa enama iṣujālena laghutvāca chīghra vikramaḥ nimeṣa mātreṇāsādya kuntīputrò 'bhayavākirata tatò darauṇiḥ parahasyainama udāsama abhibhāṣya ca avākirata paradīptāgraiḥ śaraisa taira abhimantritaiḥ pannagaira iva dīptāsyaira vamadbhira analaṃ raṇe avakīrṇò 'bhavata pārthaḥ saphuliṅgaira iva kāñcanaiḥ tasya rūpama abhūda rājana bhīmasenasya saṃyuge khadyòtaira āvṛtasyeva parvatasya dinakṣaye tada astraṃ daròṇaputrasya tasmina paratisamasyati avardhata mahārāja yathāgnira anilòddhataḥ vivardhamānama ālakṣya tada astraṃ bhīmavikramama pāṇḍusainyama ṛte bhīmaṃ sumahada bhayama āviśata tataḥ śastrāṇi te sarve samutsṛjya mahītale avāròhana rathebhyaśa ca hastyaśvebhyaśa ca sarvaśaḥ teṣu nikṣiptaśastreṣu vānahebhyaśa cayuteṣu ca tada astravīryaṃ vipulaṃ bhīma mūrdhanya athāpatata hāhākṛtāni bhūtāni pāṇḍavāśa ca viśeṣataḥ bhīmasenama apaśyanta tejasā saṃvṛtaṃ tadā [sa] bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvāstreṇa dhanaṃjayaḥ tejasaḥ paratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇòta nālakṣayata taṃ kaśa cida vāruṇāsttreṇa saṃvṛtama arjunasya laghutvāca ca saṃvṛtatvāca ca tejasaḥ sāśvasūta rathò bhīmò daròṇaputrāstra saṃvṛtaḥ agnāva agnira iva nayastò javālāmālī sudurdṛśaḥ yathā rātrikṣaye rājaña jayòtīṃṣya astagiriṃ parati samāpetusa tathā bāṇā bhīmasenarathaṃ parati sa hi bhīmò rathaśa cāsya hayāḥ sūtaśa ca māriṣa saṃvṛtā daròṇaputreṇa pāvakāntara gatābhavana yathā dagdhvā jagata kṛtsnaṃ samaye sa carācarama gaccheda agnira vibhòra āsyaṃ tathāstraṃ bhīmama āvṛṇòta sūryama agniḥ paraviṣṭaḥ sayāda yathā cāgniṃ divākaraḥ tathā paraviṣṭaṃ tata tejò na parājñāyata kiṃ cana vikīrṇama astraṃ tada dṛṣṭvā tathā bhīma rathaṃ parati sarvasainyāni pāṇḍūnāṃ nayastaśastrāṇya acetasaḥ udīryamāṇaṃ darauṇiṃ ca niṣprati davaṃdvama āhave yudhiṣṭhirapurògāṃśa ca vimukhāṃsa tāna mahārathāna arjunò vāsudevaśa ca tavaramāṇau mahādyutī avaplutya rathāda vīrau bhīmama ādravatāṃ tataḥ tatasa tada daròṇaputrasya tejò 'satrabalasaṃbhavama vigāhya tau subalinau māyayāviśatāṃ tadā nayastaśastrau tatasa tau tu nādahada astrajò 'nalaḥ vāruṇāstra parayògāca ca vīryavattvāca ca kṛṣṇayòḥ tataśa cakṛṣatura bhīmaṃ tasya sarvāyudhāni ca nārāyaṇāstra śāntya arthaṃ naranārāyaṇau balāta apakṛṣyamāṇaḥ kaunteyò nadatya eva mahārathaḥ vardhate caiva tada ghòraṃ darauṇera astraṃ sudurjayama tama abravīda vāsudevaḥ kima idaṃ pāṇḍunandana vāryamāṇò 'pi kaunteya yada yuddhāna na nivartase yadi yuddhena jeyāḥ sayura ime kauravanandanāḥ vayama apya atra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ rathebhyasa tava avatīrṇāsa tu sarva eva sama tāvakāḥ tasmāta tavama api kaunteya rathāta tūrṇama apākrama evama uktvā tataḥ kṛṣṇò rathāda bhūmima apātayata niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ karòdhasaṃraktalòcanama yadāpakṛṣṭaḥ sa rathāna nayāsitaśa cāyudhaṃ bhuvi tatò nārāyaṇāstraṃ tata paraśāntaṃ śatrutāpanama tasmina paraśānte vidhinā tadā tejasi duḥsahe babhūvura vimalāḥ sarvā diśaḥ paradiśa eva ca paravavuśa ca śivā vātāḥ paraśāntā mṛgapakṣiṇaḥ vāhanāni ca hṛṣṭāni yòdhāśa ca manujeśvara vayapòḍhe ca tatò ghòre tasmiṃsa tejasi bhārata babhau bhīmò niśāpāye dhīmāna sūrya ivòditaḥ hataśeṣaṃ balaṃ tatra pāṇḍavānāma atiṣṭhata astravyuparamāda dhṛṣṭaṃ tava putra jighāṃsayā vayavasthite bale tasmina astre paratihate tathā duryòdhanò mahārāja daròṇaputrama athābravīta aśvatthāmana punaḥ śīghrama astrama etata parayòjaya vayavasthitā hi pāñcālāḥ punara eva jayaiṣiṇaḥ aśvatthāmā tathòktasa tu tava putreṇa māriṣa sudīnama abhiniḥśvasya rājānama idama abravīta naitada āvartate rājanna astraṃ davira nòpapadyate āvartayana nihantya etata parayòktāraṃ na saṃśayaḥ eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ parayuktavāna anyathā vihitaḥ saṃkhye vadhaḥ śatròra janādhipa parājayò vā mṛtyura vā śareyò mṛtyura na nirjayaḥ nirjitāśa cārayò haya ete śastròtsargāna mṛtòpamāḥ [dura] ācārya putra yadya etada davira astraṃ na parayujyate anyaira gurughnā vadhyantāma astraira astrāvidāṃ vara tavayi haya astrāṇi divyāni yathā sayusa taryambake tathā icchatò na hi te mucyeta karuddhasyāpi puraṃdaraḥ [dhṛ] tasminna astre paratihate daròṇe còpadhinā hate tathā duryòdhanenòktò darauṇiḥ kima akaròta punaḥ dṛṣṭvā pārthāṃśa ca saṃgrāme yuddhāya samavasthitāna nārāyaṇāstra nirmuktāṃśa carataḥ pṛtanā mukhe [sa] jānana pituḥ sa nidhanaṃ siṃhalāṅgūla ketanaḥ sakròdhò bhayama utsṛjya abhidudrāva pārṣatama abhidrutya ca viṃśatyā kaṣudrakāṇāṃ nararṣabhaḥ pañcabhiśa cātivegena vivyādha puruṣarṣabhama dhṛṣṭadyumnasa tatò rājaña javalantama iva pāvakama daròṇaputraṃ tariṣaṣṭyā tu rājana vivyādha patriṇāma sārathiṃ cāsya viṃśatyā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ hayāṃśa ca caturò 'vidhyaca caturbhira niśitaiḥ śaraiḥ viddhvā viddhvānadada darauṇiḥ kampayanna iva medinīma ādadata sarvalòkasya parāṇāna iva mahāraṇe pārṣatasa tu balī rājana kṛtāstraḥ kṛtaniśramaḥ darauṇima evābhidudrāva kṛtvā mṛtyuṃ nivartanama tatò bāṇamayaṃ varṣaṃ daròṇaputrasya mūrdhani avāsṛjada ameyātmā pāñcālyò rathināṃ varaḥ taṃ darauṇiḥ samare karuddhaśa chādayāma āsa patribhiḥ vivyādha cainaṃ daśabhiḥ pitura vadhama anusmarana davābhyāṃ ca suvikṛṣṭābhyāṃ kaṣurābhyāṃ dhavajakārmuke chittvā pāñcālarājasya darauṇira anyaiḥ samārdayata vayaśva sūta rathaṃ cainaṃ darauṇiśa cakre mahāhave tasya cānucarāna sarvāna karuddhaḥ parācchādayaca charaiḥ paradrudrāva tataḥ sainyaṃ pāñcālānāṃ viśāṃ pate saṃbhrāntarūpama ārtaṃ ca śaravarṣa parikṣatama dṛṣṭvā ca vimukhāna yòdhāna dhṛṣṭadyumnaṃ ca pīḍitama śaineyò 'còdayata tūrṇaṃ raṇaṃ darauṇirathaṃ parati aṣṭabhira niśitaiśa caiva sò 'śavatthāmānama ārdayata viṃśatyā punara āhatya nānārūpaira amarṣaṇama vivyādha ca tathā sūtaṃ caturbhiśa caturò hayāna sò 'tividdhò maheṣvāsò nānā liṅgaira amarṣaṇaḥ yuyudhānena vai darauṇiḥ parahasana vākyama abravīta śaineyābhyavapattiṃ te jānāmya ācārya ghātinaḥ na tava enaṃ tarāsyasi mayā garastama ātmānama eva ca evama uktvārka raśmyābhaṃ suparvāṇaṃ śaròttamama vayasṛjata sātvate darauṇira vajraṃ vṛtre yathā hariḥ sa taṃ nirbhidya tenāstaḥ sāyakaḥ sa śarāvarama viveśa vasudhāṃ bhittvā śavasana bilama ivòragaḥ sa bhinnakavacaḥ śūrasa tòttrārdita iva davipaḥ vimucya sa śaraṃ cāpaṃ bhūri varaṇaparisravaḥ sīdana rudhirasiktaśa ca rathòpastha upāviśata sūtenāpahṛtasa tūrṇaṃ daròṇaputrāda rathāntarama athānyena supuṅkhena śareṇa nataparvaṇā ājaghāna bharuvòra madhye dhṛṣṭadyumnaṃ paraṃtapaḥ sa pūrvama atividdhaśa ca bhṛśaṃ paścāca ca pīḍitaḥ sasāda yudhi pāñcālyò vayapāśrayata ca dhavajama taṃ mattama iva siṃhena rājana kuñjarama arditama javenābhyadravaña śūrāḥ pañca pāṇḍavatò rathāḥ kirīṭī bhīmasenaśa ca vṛddhakṣatraśa ca pauravaḥ yuvarājaśa ca cedīnāṃ mālavaśa ca sudarśanaḥ pañcabhiḥ pañcabhira bāṇaira abhyaghnana sarvataḥ samama āśīviṣābhaira viśadbhiḥ pañcabhiśa cāpi tāña śaraiḥ ciccheda yugapada darauṇiḥ pañcaviṃśatisāyakāna saptabhiśa ca śitaira bāṇaiḥ pauravaṃ darauṇira ārdayata mālavaṃ taribhira ekena pārthaṃ ṣaḍbhira vṛkòdarama tatasa te vivyadhuḥ sarve darauṇiṃ rājana mahārathāḥ yugapaca ca pṛthaka caiva rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ yuvarājasa tu viṃśatyā darauṇiṃ vivyādha patriṇāma pārthaśa ca punara aṣṭābhisa tathā sarve taribhisa taribhiḥ tatò 'rajunaṃ ṣaḍbhira athājaghāna; darauṇāyanira daśabhira vāsudevama bhīmaṃ daśārdhaira yuvarājaṃ caturbhira; davābhyāṃ chittvā kārmukaṃ ca dhavajaṃ ca punaḥ pārthaṃ śaravarṣeṇa viddhvā; darauṇira ghòraṃ siṃhanādaṃ nanāda tasyāsyataḥ suniśitāna pītadhārāna; darauṇeḥ śarāna pṛṣṭhataśa cāgrataśa ca dharā viyada dayauḥ paradiśò diśaśa ca; channā bāṇaira abhavana ghòrarūpaiḥ āsīnasya savarathaṃ tūgra tejāḥ; sudarśanasyendra ketuprakāśau bhujau śiraśa cendra samānavīryasa; taribhiḥ śaraira yugapata saṃcakarta sa pauravaṃ rathaśaktyā nihatya; chittvā rathaṃ tilaśaśa cāpi bāṇaiḥ chittvāsya bāhū varacandanāktau; bhallena kāyāca chira uccakarta yuvānama indīvaradāma varṇaṃ; cedipriyaṃ yuvarājaṃ parahasya bāṇaisa tavarāvāña javalitāgnikalpaira; viddhvā parādāna mṛtyave sāśvasūtama tāna nihatya raṇe vīrò daròṇaputrò yudhāṃ patiḥ dadhmau paramuditaḥ śaṅkhaṃ bṛhantama aparājitaḥ tataḥ sarve ca pāñcālā bhīmasenaśa ca pāṇḍavaḥ dhṛṣṭadyumna rathaṃ bhītāsa tayaktvā saṃprādravana diśaḥ tāna parabhagnāṃsa tathā darauṇiḥ pṛṣṭhatò vikiraña śaraiḥ abhyavartata vegena kālavata pāṇḍuvāhinīma te vadhyamānāḥ samare daròṇaputreṇa kaṣatriyāḥ daròṇaputraṃ bhayāda rājana dikṣu sarvāsu menire [sa] tata parabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kuntīputrò dhanaṃjayaḥ nayavārayada ameyātmā daròṇaputra vadhepsayā tatasa te sainikā rājana naiva tatrāvatasthire saṃsthāpyamānā yatnena gòvindenārjunena ca eka eva tu bībhatsuḥ sòmakāvayavaiḥ saha matsyaira anyaiśa ca saṃdhāya kauravaiḥ saṃnyavartata tatò darutama atikramya siṃhalāṅgūla ketanama savyasācī maheṣvāsama aśvatthāmānama abravīta yā śaktira yaca ca te vīryaṃ yaja jañānaṃ yaca ca pauruṣama dhārtarāṣṭreṣu yā parītiḥ paradveṣò 'samāsu yaśa ca te yaca ca bhūyò 'sati tejasa tatparamaṃ mama darśaya sa eva daròṇa hantā te darpaṃ bhetsyati pārṣataḥ kālānalasamaprakhyò daviṣatāma antakò yudhi samāsādaya pāñcālyaṃ māṃ cāpi saha keśavama [dhṛ] ācārya putrò mānārhò balavāṃśa cāpi saṃjaya parītira dhanaṃjaye cāsya pariyaśa cāpi sa vāsaveḥ na bhūtapūrvaṃ bībhatsòra vākyaṃ paruṣama īdṛśama atha kasmāta sa kaunteyaḥ sakhāyaṃ rūkṣama abravīta [sa] yuvarāje hate caiva vṛddhakṣatre ca paurave iṣvastravidhisaṃpanne mālave ca sudarśane dhṛṣṭadyumne sātyakau ca bhīme cāpi parājite yudhiṣṭhirasya taira vākyaira marmaṇya api ca ghaṭṭite antara bhede ca saṃjāte duḥkhaṃ saṃsmṛtya ca parabhò abhūtapūrvò bībhatsòra duḥkhāna manyura ajāyata tasmāda anarhama aślīlama apriyaṃ darauṇima uktavāna mānyama ācārya tanayaṃ rūkṣaṃ kāpuruṣò yathā evama uktaḥ śavasana karòdhāna maheṣvāsatamò nṛpa pārthena paruṣaṃ vākyaṃ sarvamarma ghanayā girā darauṇiśa cukòpa pārthāya kṛṣṇāya ca viśeṣataḥ sa tu yattò rathe sathitvā vārya upaspṛśya vīryavāna devaira api sudurdharṣama astrama āgneyama ādade dṛśyāda dṛśyāna arigaṇāna uddiśyācāryanandanaḥ sò 'bhimantrya śaraṃ dīptaṃ vidhūmama iva pāvakama sarvataḥ karòdhama āviśya cikṣepa paravīrahā tatasa tumulama ākāśe śaravarṇama ajāyata vavuśa ca śiśirā vātāḥ sūryò naiva tatāpa ca cukruśura dānavāśa cāpi dikṣu sarvāsu bhairavama rudhiraṃ cāpi varṣantò vinedusa tòyadāmbare pakṣiṇaḥ paśavò gāvò munayaśa cāpi suvratāḥ paramaṃ parayatātmānò na śāntima upalebhire bharāntasarvamahābhūtama āvarjitadivākarama tarailòkyama abhisaṃtaptaṃ javarāviṣṭama ivāturama śaratejò 'bhisaṃtaptā nāgā bhūmiśayāsa tathā niḥśvasantaḥ samutpetusa tejò ghòraṃ mumukṣavaḥ jalajāni ca sattvāni dahyamānāni bhārata na śāntima upajagmura hi tapyamānaira jalāśayaiḥ diśaḥ khaṃ paradiśaśa caiva bhuvaṃ ca śaravṛṣṭayaḥ uccāvacā nipetura vai garuḍānilaraṃhasaḥ taiḥ śaraira daròṇaputrasya vajravegasamāhitaiḥ paradagdhāḥ śatravaḥ petura agnidagdhā iva darumāḥ dahyamānā mahānāgāḥ petura urvyāṃ samantataḥ nadantò bhairavāna nādāña jaladòpama nisvanā apare paradrutāsa tatra dahyamānā mahāgajāḥ taresusa tathāpare ghòre vane dāvāgnisaṃvṛtāḥ darumāṇāṃ śikharāṇīva dāvadagdhāni māriṣa aśvavṛndānya adṛśyanta rathavṛndāni cābhibhò apatanta rathaughāśa ca tatra tatra sahasraśaḥ tata sainyaṃ bhagavāna agnira dadāha yudhi bhārata yugānte sarvabhūtāni saṃvartaka ivānakaḥ dṛṣṭvā tu pāṇḍavīṃ senāṃ dahyamānāṃ mahāhave parahṛṣṭāsa tāvakā rājana siṃhanādāna vinedire tatasa tūryasahasrāṇi nānā liṅgāni bhārata tūrṇama ājaghnire hṛṣṭāsa tāvakā jitakāśinaḥ kṛtsnā haya akṣauhiṇī rājana savyasācī ca pāṇḍavaḥ tamasā saṃvṛte lòke nādṛśyata mahāhave naiva nasa tādṛśaṃ rājana dṛṣṭapūrvaṃ na ca śarutama yādṛśaṃ daròṇaputreṇa sṛṣṭama astrama amarṣiṇā arjunasa tu mahārāja barāhmama astrama udairayata sarvāstrapratighātāya vihitaṃ padmayòninā tatò muhūrtāda iva tata tamò vayupaśaśāma ha paravavau cānilaḥ śītò diśaśa ca vimalābhavana tatrādbhutama apaśyāma kṛtsnāma akṣauhiṇīṃ hatāma anabhijñeya rūpāṃ ca paradagdhāma astramāyayā tatò vīrau maheṣvāsau vimuktau keśavārjunau sahitau saṃpradṛśyetāṃ nabhasīva tamònudau sa patāka dhavajahayaḥ sānukarṣa varāyudhaḥ parababhau sa rathò muktasa tāvakānāṃ bhayaṃkaraḥ tataḥ kilakilā śabdaḥ śaṅkhabherī ravaiḥ saha pāṇḍavānāṃ parahṛṣṭānāṃ kaṣaṇena samajāyata hatāva iti tayòra āsīda enayòra ubhayòra matiḥ tarasābhyāgatau dṛṣṭvā vimuktau keśavārjunau tāva akṣatau paramuditau dadhmatura vārijòttamau dṛṣṭvā paramuditāna pārthāṃsa tavadīyā vayathitābhavana vimuktau ca mahātmānau dṛṣṭvā darauṇiḥ suduḥkhitaḥ muhūrtaṃ cintayāma āsa kiṃ tava etada iti māriṣa cintayitvā tu rājendra dhayānaśòkaparāyaṇaḥ niḥśvasana dīrghama uṣṇaṃ ca vimanāśa cābhavata tadā tatò darauṇira dhanura nayasya rathāta paraskandya vegitaḥ dhiga dhika sarvama idaṃ mithyetya uktvā saṃprādravada raṇāta tataḥ sanigdhāmbudābhāsaṃ veda vayāsama akalmaṣama āvāsaṃ ca sarasvatyāḥ sa vai vayāsaṃ dadarśa ha taṃ darauṇira agratò dṛṣṭvā sathitaṃ kurukulòdvaha sannakaṇṭhò 'baravīda vākyama abhivādya sudīnavata bhò bhò māyā yadṛcchā vā na vidmaḥ kima idaṃ bhaveta astraṃ tava idaṃ kathaṃ mithyā mama kaśa ca vayatikramaḥ adharòttarama etada vā lòkānāṃ vā parābhavaḥ yada imau jīvataḥ kṛṣṇau kālò hi duratikramaḥ nāsurāmara gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ na sarpayakṣapatagā na manuṣyāḥ kathaṃ cana utsahante 'nayathā kartuma etada astraṃ mayeritama tada idaṃ kevalaṃ hatvā yuktāma akṣauhiṇīṃ javalata kenemau martyadharmāṇau nāvadhīta keśavārjunau etata parabrūhi bhagavana mayā pṛṣṭò yathātathama [va] mahāntama etadarthaṃ māṃ yaṃ tavaṃ pṛcchasi vismayāta tata paravakṣyāmi te sarvaṃ samādhāya manaḥ śṛṇu yò 'sau nārāyaṇò nāma pūrveṣāma api pūrvajaḥ ajāyata ca kāryārthaṃ putrò dharmasya viśvakṛta sa tapasa tīvrama ātasthe mainākaṃ girima āsthitaḥ ūrdhvabāhura mahātejā javalanāditya saṃnibhaḥ ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi tāvantya eva śatāni ca aśòṣayata tadātmānaṃ vāyubhakṣò 'mabujekṣaṇaḥ athāparaṃ tapasa taptvā davisa tatò 'nayata punara mahata dayāvāpṛthivyòra vivaraṃ tejasā samapūrayata sa tena tapasā tāta barahmabhūtò yadābhavata tatò viśveśvaraṃ yòniṃ viśvasya jagataḥ patima dadarśa bhṛśadurdarśaṃ sarvā devaira apīśvarama aṇīyasāma aṇīyāṃsaṃ bṛhadbhyaśa ca bṛhattarama rudrama īśānama ṛṣabhaṃ cekitānama ajaṃ parama gacchatasa tiṣṭhatò vāpi sarvabhūtahṛdi sathitama durvāraṇaṃ durdṛśaṃ tigmamanyuṃ; mahātmānaṃ sarvaharaṃ paracetasama divyaṃ cāpama iṣudhī cādadānaṃ; hiraṇyavarmāṇama anantavīryama pinākinaṃ vajriṇaṃ dīptaśūlaṃ; paraśvadhiṃ gadinaṃ savāyatāsima subhruṃ jaṭāmaṇḍalacandra mauliṃ; vayāghrājinama parighaṃ daṇḍapāṇima śubhāṅgadaṃ nāgayajñòpavītiṃ; viśvaira gaṇaiḥ śòbhitaṃ bhūtasaṃghaiḥ ekībhūtaṃ tapasāṃ saṃnidhānaṃ; vayò 'tigaiḥ suṣṭhutama iṣṭavāgbhiḥ jalaṃ divaṃ khaṃ kaṣitiṃ candrasūryau; tathā vāyvagnī paratimānaṃ jagaca ca nālaṃ daraṣṭuṃ yamajaṃ bhinnavṛttā; barahma daviṣaghnama amṛtasya yònima yaṃ paśyanti barāhmaṇāḥ sādhuvṛttāḥ; kaṣīṇe pāpe manasā ye viśòkāḥ sa tanniṣṭhasa tapasā dharmama īḍyaṃ; tada bhaktyā vai viśvarūpaṃ dadarśa dṛṣṭvā cainaṃ vāna manò buddhidehaiḥ; saṃhṛṣṭātmā mumude devadevama akṣamālā parikṣiptaṃ jayòtiṣāṃ paramaṃ nidhima tatò nārāyaṇò dṛṣṭvā vavande viśvasaṃbhavama varadaṃ pṛthucārva aṅgyā pārvatyā sahitaṃ parabhuma ajama īśānama avyagraṃ kāraṇātmānama acyutama abhivādyātha rudrāya sadyò 'nadhakanipātine padmākṣasa taṃ virūpākṣama abhituṣṭāva bhaktimāna tavata saṃbhūtā bhūtakṛtò vareṇya; gòptārò 'daya bhuvanaṃ pūrvadevāḥ āviśyemāṃ dharaṇīṃ ye 'bhayarakṣana; purā purāṇāṃ tava deva sṛṣṭima surāsurāna nāgarakṣaḥpiśācāna; narāna suparṇāna atha gandharvayakṣāna pṛthagvidhāna bhūtasaṃghāṃśa ca viśvāṃsa; tavata saṃbhūtāna vidma sarvāṃsa tathaiva aindraṃ yāmyaṃ vāruṇaṃ vaittapālyaṃ; maitraṃ tavāṣṭraṃ karma saumyaṃ ca tubhyama rūpaṃ jayòtiḥ śabda ākāśavāyuḥ; saparśaḥ savādyaṃ salilaṃ gandha urvī kāmò barahmā barahma ca barāhmaṇāśa ca; tavata saṃbhūtaṃ sathāsnu cariṣṇu cedama adbhyaḥ satòkā yānti yathā pṛthaktvaṃ; tābhiśa caikyaṃ saṃkṣaye yānti bhūyaḥ evaṃ vidvāna parabhavaṃ cāpya ayaṃ ca; hitvā bhūtānāṃ tatra sāyujyama eti divyāva ṛtau mānasau davau suparṇāva; avākśākhaḥ pippalaḥ sapta gòpāḥ daśāpya anye ye puraṃ dhārayanti; tavayā sṛṣṭāsa te hi tebhyaḥ parasa tavama bhūtaṃ bhavyaṃ bhavitā cāpya adhṛṣyaṃ; tavata saṃbhūtā bhuvanānīha viśvā bhaktaṃ ca māṃ bhajamānaṃ bhajasva; mā rīriṣò māma ahitāhitena ātmānaṃ tavāma ātmanò 'nanyabhāvò; vidvāna evaṃ gacchati barahma śukrama astauṣaṃ tavāṃ tava saṃmānama icchana; vicinvana vai savṛṣaṃ devavarya sudurlabhāna dehi varāna mameṣṭāna; abhiṣṭutaḥ paratikārṣīśa ca mā māma tasmai varāna acintyātmā nīlakaṇṭhaḥ pināka dhṛka arhate deva mukhyāya parāyacchada ṛṣisaṃstutaḥ [nīlakaṇṭha] matprasādāna manuṣyeṣu devagandharvayòniṣu aprameyabalātmā tavaṃ nārāyaṇa bhaviṣyasi na ca tavā parasahiṣyanti devāsuramahòragāḥ na piśācā na gandharvā na ca viśve viyònijāḥ na suparṇāsa tathā nāgā na ca viśve viyònijāḥ na kaśa cita tavāṃ ca devò 'pi samareṣu vijeṣyati na śastreṇa na vajreṇa nāgninā na ca vāyunā nārdreṇa na ca śuṣkeṇa tarasena sathāvareṇa vā kaśa cita tava rujaṃ kartā matprasādāta kathaṃ cana api ceta samaraṃ gatvā bhaviṣyasi mamādhikaḥ [va] evama ete varā labdhāḥ purastāda viddhi śauriṇā sa eṣa devaśa carati māyayā mòhayaña jagata tasyaiva tapasā jātaṃ naraṃ nāma mahāmunima tulyama etena devena taṃ jānīhya arjunaṃ sadā tāva etau pūrvadevānāṃ paramòpacitāva ṛṣī lòkayātrā vidhānārthaṃ saṃjāyete yuge yuge tathaiva karmaṇaḥ kṛtsnaṃ mahatasa tapasò 'pi ca tejò manyuśa ca vidvaṃsa tavaṃ jātò raudrò mahāmate sa bhavāna devavata parājñò jañātvā bhava mayaṃ jagata avākarṣasa tavama ātmānaṃ niyamaisa tatpriyepsayā śubhama aurvaṃ navaṃ kṛtvā mahāpuruṣavigrahama ījivāṃsa tavaṃ japaira hòmaira upahāraiśa ca mānada sa tathā pūjyamānasa te pūrvadevò 'paya atūtuṣata puṣkalāṃśa ca varāna parādāta tava vidvana hṛdi sathitāna janma karma tapòyògāsa tayòsa tava ca puṣkalāḥ tābhyāṃ liṅge 'racitò devasa tavayārcāyāṃ yuge yuge sarvarūpaṃ bhavaṃ jañātvā liṅge yò 'racayati parabhuma ātmayògāśa ca tasmina vai śāstrayògāśa ca śāśvatāḥ evaṃ devā yajantò hi siddhāśa ca paramarṣayaḥ parārthayanti paraṃ lòke sathānama eva ca śāśvatama sa eṣa rudra bhaktaśa ca keśavò rudra saṃbhavaḥ kṛṣṇa eva hi yaṣṭavyò yajñaiśa caiṣa sanātanaḥ sarvabhūtabhavaṃ jañātvā liṅge 'racayati yaḥ parabhuma tasminna abhyadhikāṃ parītiṃ karòti vṛṣabhadhvajaḥ [sa] tasya tada vacanaṃ śarutvā daròṇaputrò mahārathaḥ namaśa cakāra rudrāya bahu mene ca keśavama hṛṣṭalòmā ca vaśyātmā namaskṛtya maharṣaye varūthinīma abhipretya avahārama akārayata tataḥ paratyavahārò 'bhūta pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate kauravāṇāṃ ca dīnānāṃ daròṇe yudhi nipātite yuddhaṃ kṛtvā dināna pañca daròṇò hatvā varūthinīma barahmalòkaṃ gatò rājana barāhmaṇò vedapāragaḥ [dhṛ] tasminna atirathe daròṇe nihate tatra saṃjaya māmakāḥ pāṇḍavāśa caiva kima akurvanna ataḥ parama [sa] tasminna atirathe daròṇe nihate pārṣatena vai kauraveṣu ca bhagneṣu kuntīputrò dhanaṃjayaḥ dṛṣṭvā sumahada āścaryama ātmanò vijayāvahama yadṛcchayāgataṃ vayāsaṃ papraccha bharatarṣabha saṃgrāme nighnataḥ śatrūña śaraughaira vimalaira ahama agratò lakṣaye yāntaṃ puruṣaṃ pāvakaprabhama javalantaṃ śūlama udyamya yāṃ diśaṃ paratipadyate tasyāṃ diśi viśīryante śatravò me mahāmune na padbhyāṃ sapṛśate bhūmiṃ na ca śūlaṃ vimuñcati śūlāca chūlasahasrāṇi niṣpetusa tasya tejasā tena bhagnāna arīna sarvāna mada bhagnāna manyate janaḥ tena dagdhāni sainyāni pṛṣṭhatò 'nudahāmya ahama bhagavaṃsa tana mamācakṣva kò vai sa puruṣòttamaḥ śūlapāṇira mahāna kṛṣṇa tejasā sūryasaṃnibhaḥ [va] parajāpatīnāṃ parathamaṃ tejasaṃ puruṣaṃ vibhuma bhuvanaṃ bhūra bhuvaṃ devaṃ sarvalòkeśvaraṃ parabhuma īśānaṃ varadaṃ pārtha dṛṣṭavāna asi śaṃkarama taṃ gaccha śaraṇaṃ devaṃ sarvādiṃ bhuvaneśvarama mahādevaṃ mahātmānama īśānaṃ jaṭilaṃ śivama taryakṣaṃ mahābhujaṃ rudraṃ śikhinaṃ cīravāsasama dātāraṃ caiva bhaktānāṃ parasādavihitāna varāna tasya te pārṣadā divyā rūpaira nānāvidhaira vibhòḥ vāmanā jaṭilā muṇḍā harasvagrīvā mahòdarāḥ mahākāyā mahòtsāhā mahākarṇāsa tathāpare ānanaira vikṛtaiḥ pādaiḥ pārtha veṣaiśa ca vaikṛtaiḥ īdṛśaiḥ sa mahādevaḥ pūjyamānò maheśvaraḥ sa śivasa tāta tejasvī parasādāda yāti te 'garataḥ tasmina ghòre tadā pārtha saṃgrāme lòmaharṣaṇe daròṇakarṇakṛpaira guptāṃ maheṣvāsaiḥ parahāribhiḥ kasa tāṃ senāṃ tadā pārtha manasāpi paradharṣayeta ṛte devāna maheṣvāsāda bahurūpāna maheśvarāta sathātuma utsahate kaśa cina na tasminna agrataḥ sathite na hi bhūtaṃ samaṃ tena tariṣu lòkeṣu vidyate gandhenāpi hi saṃgrāme tasya karuddhasya śatravaḥ visaṃjñā hatabhūyiṣṭhā vepanti ca patanti ca tasmai namasa tu kurvantò devāsa tiṣṭhanti vai divi ye cānye mānavā lòke ye ca savargajitò narāḥ ye bhaktā varadaṃ devaṃ śivaṃ rudrama upā patima iha lòke sukhaṃ parāpya te yānti paramāṃ gatima namaskuruṣva kaunteya tasmai śāntāya vai sadā rudrāya śitikaṇṭhāya kaniṣṭhāya suvarcase kapardine karālāya haryakṣṇe varadāya ca yāmyāyāvyakta keśāya sadvṛtte śaṃkarāya ca kāmyāya hari netrāya sathāṇave puruṣāya ca hari keśāya muṇḍāya kṛśāyòttaraṇāya ca bhāskarāya sutīrthāya devadevāya raṃhase bahurūpāya śarvāya pariyāya pariyavāsase uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe giriśāya paraśāntāya pataye cīravāsase hiraṇyabāhave caiva ugrāya pataye diśāma parjanyapataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ vṛkṣāṇāṃ pataye caiva apāṃ ca pataye tathā vṛkṣaira āvṛtakāyāya senānye madhyamāya ca saruva hastāya devāya dhanvine bhārgavāya ca bahurūpāya viśvasya pataye cīravāsase sahasraśirase caiva sahasranayanāya ca sahasrabāhave caiva sahasracaraṇāya ca śaraṇaṃ parāpya kaunteya varadaṃ bhuvaneśvarama umāpatiṃ virūpākṣaṃ dakṣayajñanibarhaṇama parajānāṃ patima avyagraṃ bhūtānāṃ patima avyayama kapardinaṃ vṛṣāvartaṃ vṛṣanābhaṃ vṛṣadhvajama vṛṣadarpaṃ vṛṣapatiṃ vṛṣaśṛṅgaṃ vṛṣarṣabhama vṛṣāṅkaṃ vṛṣabhòdāraṃ vṛṣabhaṃ vṛṣabhekṣaṇama vṛṣāyudhaṃ vṛṣaśaraṃ vṛṣabhūtaṃ maheśvarama mahòdaraṃ mahākāyaṃ davīpicarma nivāsinama lòkeśaṃ varadaṃ muṇḍaṃ barahmaṇyaṃ barāhmaṇa pariyama tariśūlapāṇiṃ varadaṃ khaḍgacarma dharaṃ parabhuma pinākinaṃ khaṇḍa paraśuṃ lòkānāṃ patima īśvarama parapadye śaraṇaṃ devaṃ śaraṇyaṃ cīravāsasama namasa tasmai sureśāya yasya vaiśvaraṇaḥ sakhā suvāsase namò nityaṃ suvratāya sudhanvine saruva hastāya devāya sukhadhanvāya dhanvine dhanvantarāya dhanuṣe dhanvācāryāya dhanvine ugrāyudhāya devāya namaḥ suravarāya ca namò 'satu bahurūpāya namaśa ca bahudhanvine namò 'satu sathāṇave nityaṃ suvratāya sudhanvine namò 'satu taripuraghnāya bhaga ghanāya ca vai namaḥ vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ apāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ pūṣṇò dantavināśāya taryakṣāya varadāya ca nīlakaṇṭhāya piṅgāya savarṇakeśāya vai namaḥ karmāṇi caiva divyāni mahādevasya dhīmataḥ tāni te kīrtayiṣyāmi yathā parajñaṃ yathā śarutama na surā nāsurā lòke na gandharvā na rākṣasāḥ sukhama edhanti kupite tasminna api guhā gatāḥ vivyādha kupitò yajñaṃ nirbhayasa tu bhavasa tadā dhanuṣā bāṇama utsṛjya sa ghòṣaṃ vinanāda ca te na śarma kutaḥ śāntiṃ lebhire sama surāsa tadā vidrute sahasā yajñe kupite ca maheśvare tena jayātalaghòṣeṇa sarve lòkāḥ samākulāḥ babhūvura vaśagāḥ pārtha nipetuśa ca surāsurāḥ āpaśa cukṣubhire sarvāśa cakampe ca vasuṃdharā parvatāśa ca vayaśīryanta diśò nāgāśa ca mòhitāḥ andhāśa ca tamasā lòkā na parakāśanta saṃvṛtāḥ jaghnivāna saha sūryeṇa sarveṇāṃ jayòtiṣāṃ parabhāḥ cukruśura bhayabhītāśa ca śāntiṃ cakrusa tathaiva ca ṛṣayaḥ sarvabhūtānāma ātmanaśa ca sukhaiṣiṇaḥ pūṣāṇama abhyadravata śaṃkaraḥ parahasanna iva puròḍāśaṃ bhakṣayatò daśanāna vai vayaśātayata tatò niścakramura devā vepamānā natāḥ sama tama punaśa ca saṃdadhe dīptaṃ devānāṃ niśitaṃ śarama rudrasya yajñabhāgaṃ ca viśiṣṭaṃ te nava akalpayana bhayena taridaśā rājaña śaraṇaṃ ca parapedire tena caivātikòpena sa yajñaḥ saṃdhitasa tadā yattāśa cāpi surā āsana yattāśa cādyāpi taṃ parati asurāṇāṃ purāṇya āsaṃsa tarīṇi vīryavatāṃ divi āyasaṃ rājataṃ caiva sauvarṇama aparaṃ mahata āyasaṃ tārakākṣasya kamalākṣasya rājatama sauvarṇaṃ paramaṃ haya āsīda vidyunmālina eva ca na śaktasa tāni maghavāna bhettuṃ sarvāyudhaira api atha sarve 'marā rudraṃ jagmuḥ śaraṇama arditāḥ te tama ūcura mahātmānaṃ sarve devāḥ sa vāsavāḥ rudra raudrā bhaviṣyanti paśavaḥ sarvakarmasu nipātayiṣyase caināna asurāna bhuvaneśvara sa tathòktasa tathetya uktvā devānāṃ hitakāmyayā atiṣṭhata sathāṇubhūtaḥ sa sahasraṃ parivatsarāna yadā tarīṇi sametāni antarikṣe purāṇi vai tariparvaṇā tariśalyena tena tāni bibheda saḥ purāṇi na ca taṃ śekura dānavāḥ parativīkṣituma śaraṃ kālāgnisaṃyuktaṃ viṣṇusòmasamāyutama bālama aṅkagataṃ kṛtvā savayaṃ pañca śikhaṃ punaḥ umā jijñāsamānā vai kò yama itya abravīta surāna bāhuṃ savajraṃ śakrasya karuddhasyāstambhayata parabhu sa eṣa bhagavāna devaḥ sarvalòkeśvaraḥ parabhuḥ na saṃbubudhire cainaṃ devāsa taṃ bhuvaneśvarama sa parajāpatayaḥ sarve bālārkasadṛśaprabhama athābhyetya tatò barahmā dṛṣṭvā ca sa maheśvarama ayaṃ śareṣṭha iti jañātvā vavande taṃ pitāmahaḥ tataḥ parasādayāma āsura umāṃ rudraṃ ca te surāḥ abhavaca ca punara bāhura yathā parakṛtivajriṇaḥ teṣāṃ parasannò bhagavāna sapatnīkò vṛṣadhvajaḥ devānāṃ taridaśaśreṣṭhò dakṣayajñavināśanaḥ sa vai rudraḥ sa ca śivaḥ sò 'ganiḥ śarvaḥ sa sarvavita sa cendraśa caiva vāyuśa ca sò 'śavinau sa ca vidyutaḥ sa bhavaḥ sa ca parjanyò mahādevaḥ sa cānaghaḥ sa candramāḥ sa ceśānaḥ sa sūryò varuṇaśa ca saḥ sa kālaḥ sò 'natakò mṛtyuḥ sa yamò rātryahāni ca māsārdha māsā ṛtavaḥ saṃdhye saṃvatsaraśa ca saḥ sa ca dhātā vidhātā ca viśvātmā viśvakarmakṛta sarvāsāṃ devatānāṃ ca dhārayatya avapura vapuḥ sarvaira devaiḥ satutò devaḥ saikadā bahudhā ca saḥ śatadhā sahasradhā caiva tathā śatasahasradhā īdṛśaḥ sa mahādevò bhūyaśa ca bhagavāna ajaḥ na hi sarve mayā śakyā vaktuṃ bhagavatò guṇāḥ sarvaira garahaira gṛhītāna vai sarvapāpasamanvitāna sa mòcayati suprītaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatāna āyura ārògyama aiśvaryaṃ vittaṃ kāmāṃśa ca puṣkalāna sa dadāti manuṣyebhyaḥ sa caivākṣipate punaḥ sendrādiṣu ca deveṣu tasya caiśvaryama ucyate sa caiva vayāhṛte lòke manuṣyāṇāṃ śubhāśubhe aiśvaryāca caiva kāmānāma īśvaraḥ punara ucyate maheśvaraśa ca bhūtānāṃ mahatāma īśvaraśa ca saḥ bahubhira bahudhā rūpaira viśvaṃ vayāpnòti vai jagata asya devasya yada vaktraṃ samudre tada atiṣṭhata eṣa caiva śamaśāneṣu devò vasati nityaśaḥ yajantya enaṃ janāsa tatra vīra sathāna itīśvarama asya dīptāni rūpāṇi ghòrāṇi ca bahūni ca lòke yānya asya kurvanti manuṣyāḥ paravadanti ca nāmadheyāni lòkeṣu bahūnya atra yathārthavata nirucyante mahattvāca ca vibhutvāta karmabhisa tathā vede cāsya samāmnātaṃ śatarudrīyama uttamama nāmnā cānanta rudreti upasthānaṃ mahātmanaḥ sa kāmānāṃ parabhura devò ye divyā ye ca mānuṣāḥ sa vibhuḥ sa parabhura devò viśvaṃ vayāpnuvate mahata jayeṣṭhaṃ bhūtaṃ vadantya enaṃ barāhmaṇā munayasa tathā parathamò haya eṣa devānāṃ mukhāda asyānalò 'bhavata sarvathā yata paśūna pāti taiśa ca yada ramate punaḥ teṣāma adhipatira yaca ca tasmāta paśupatiḥ samṛtaḥ nityena barahmacaryeṇa liṅgama asya yadā sathitama mahayanti ca lòkāśa ca maheśvara iti samṛtaḥ ṛṣayaśa caiva devāśa ca gandharvāpsarasasa tathā liṅgama asyārcayanti sama taca cāpya ūrdhvaṃ samāsthitama pūjyamāne tatasa tasmina mòdate sa maheśvaraḥ sukhī parītaśa ca bhavati parahṛṣṭaśa caiva śaṃkaraḥ yada asya bahudhā rūpaṃ bhūtabhavya bhavata sathitama sathāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva bahurūpasa tataḥ samṛtaḥ ekākṣò jājvalanna āste sarvatò 'kaṣimayò 'pi vā karòdhādyaśa cāviśala lòkāṃsa tasmāca charva iti samṛtaḥ dhūmraṃ rūpaṃ ca yata tasya dhūrjaṭisa tena ucyate viśve devāśa ca yata tasmina viśvarūpasa tataḥ samṛtaḥ tisrò devīra yadā caiva bhajate bhuvaneśvaraḥ dayāma apaḥ pṛthivīṃ caiva taryambakaśa ca tataḥ samṛtaḥ samedhayati yana nityaṃ sarvārthāna sarvakarmasu śivama icchana manuṣyāṇāṃ tasmāda eśa śivaḥ samṛtaḥ sahasrākṣò 'yutākṣò vā sarvatò 'kaṣimayò 'pi vā yaca ca viśvaṃ mahata pāti mahādevasa tataḥ samṛtaḥ dahatya ūrdhvaṃ sathitò yaca ca parāṇòtpattiḥ sathitiśa ca yata sathitaliṅgaśa ca yana nityaṃ tasmāta sathāṇura iti samṛtaḥ viṣamasthaḥ śarīreṣu samaśa ca parāṇināma iha sa vāyura viṣamastheṣu parāṇāpānaśarīriṣu pūjayeda vigrahaṃ yasa tu liṅgaṃ vāpi samarcayeta liṅgaṃ pūjayitā nityaṃ mahatīṃ śariyama aśnute ūrubhyāma ardhama āgneyaṃ sòmārdhaṃ ca śivā tanuḥ ātmanò 'radhaṃ ca tasyāgniḥ sòmò 'radhaṃ punara ucyate taijasī mahatī dīptā devebhyaśa ca śivā tanuḥ bhāsvatī mānuṣeṣva asya tanura ghòrāgnira ucyate barahmacaryaṃ caratya eṣa śivā yāsya tanusa tayā yāsya ghòratarā mūrtiḥ sarvāna atti tayeśvaraḥ yana nirdahati yata tīkṣṇò yada ugrò yata paratāpavāna māṃsaśòṇitamajjādò yata tatò rudra ucyate eṣa devò mahādevò yò 'sau pārtha tavāgrataḥ saṃgrāme śātravāna nighnaṃsa tavayā dṛṣṭaḥ pināka dhṛka eṣa vai bhagavāna devaḥ saṃgrāme yati te 'garataḥ yena dattāni te 'satrāṇi yaisa tavayā dānavā hatāḥ dhanyaṃ yaśasyama āyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśa ca saṃjñitama devadevasya te pārtha vayākhyātma śatarudriyama sarvārthasādhakaṃ puṇyaṃ sarvakilbiṣa nāśanama sarvapāpapraśamanaṃ sarvaduḥkhabhayāpahama caturvidhama idaṃ satòtraṃ yaḥ śṛṇòti naraḥ sadā vijitya sarvāña śatrūna sa rudra lòke mahīyate caritaṃ mahātmanò divyaṃ sāṃgrāmikama idaṃ śubhama paṭhana vai śatarudrīyaṃ śṛṇvaṃśa ca satatòtthitaḥ bhaktò viśveśvaraṃ devaṃ mānuṣeṣu tu yaḥ sadā varāna sa kāmā~la labhate parasanne taryambake naraḥ gaccha yudhyasva kaunteya na tavāsti parājayaḥ yasya mantrī ca gòptā ca pārśvatasa te janārdanaḥ [sa] evama uktvārjunaṃ saṃkhye parāśara sutasa tadā jagāma bharataśreṣṭha yathāgatama ariṃdama
About this parayana
Devotional recitation is one of the simplest and most powerful practices in the Hindu tradition. Regular chanting calms the mind, purifies the atmosphere of the home, and deepens one’s connection with the deity. These sacred compositions have been sung by devotees for generations and are suitable for daily practice, during morning or evening puja, or on special festival days.
How to chant
Sit comfortably facing your home altar or a clean, quiet space. Light a lamp or incense if you wish. Begin with a short prayer to Ganesha, then recite the text slowly and clearly, focusing on the meaning rather than speed. Consistency matters more than duration — even five minutes of daily chanting brings visible peace of mind.