Mahabharata — Karna Parva
Mahabharata — Karna Parva
Text in Roman script
Devotional text
[va] tatò daròṇe hate rājana duryòdhanamukhā nṛpāḥ bhṛśama udvignamanasò daròṇaputrama upāgamana te daròṇama upaśòcantaḥ kaśmalābhihataujasaḥ paryupāsanta śòkārtāsa tataḥ śāradvatī sutama muhūrtaṃ te samāśvāsya hetubhiḥ śāstrasaṃmitaiḥ rātryāgame mahīpālāḥ savāni veśmāni bhejire viśeṣataḥ sūtaputrò rājā caiva suyòdhanaḥ duḥśāsanò 'tha śakunira na nidrāma upalebhire te veśmasva api kauravya pṛthvīśā nāpnuvana sukhama cintayantaḥ kaṣayaṃ tīvraṃ nidrāṃ naivòpalebhire sahitāsa te niśāyāṃ tu duryòdhana niveśane atipracaṇḍāda vidveṣāta pāṇḍavānāṃ mahātmanāma yata tada dayūtaparikliṣṭāṃ kṛṣṇāma āninyire sabhāma tata samarantò 'navatapyanta bhṛśama udvignacetasaḥ cintayantaśa ca pārthānāṃ tāna kaleśāna dayūtakāritāna kṛcchreṇa kaṣaṇadāṃ rājana ninyura abda śatòpamāma tataḥ parabhāte vimale sathitā diṣṭasya śāsane cakrura āvaśyakaṃ sarve vidhidṛṣṭena karmaṇā te kṛtvāvaśya kāryāṇi samāśvasya ca bhārata yògama ājñāpayāma āsura yuddhāya ca viniryayuḥ karṇaṃ senāpatiṃ kṛtvā kṛtakautuka maṅgalāḥ vācayitvā davijaśreṣṭhāna dadhi pātraghṛtākṣataiḥ niṣkaira gòbhira hiraṇyena vāsòbhiśa ca mahādhanaiḥ vardhyamānā jayāśīrbhiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ tathaiva pāṇḍavā rājana kṛtasarvāhṇika kariyāḥ śibirāna niryayū rājana yuddhāya kṛtaniścayāḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ ròmaharṣaṇama kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca parasparavadhaiṣiṇāma tayòra dave divase yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayòḥ karṇe senāpatau rājanna abhūda adbhutadarśanama tataḥ śatrukṣayaṃ kṛtvā sumahāntaṃ raṇe vṛṣaḥ paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ phalgunena nipātitaḥ tatasa tata saṃjayaḥ sarvaṃ gatvā nāgāhvayaṃ purama ācakhyau dhṛtarāṣṭrāya yadvṛttaṃ kurujāṅgale [ja] āpageyaṃ hataṃ śarutvā daròṇaṃ ca samare paraiḥ yò jagāma parāma ārtiṃ vṛddhò rājāmbikā sutaḥ sa śarutvā nihataṃ karṇaṃ duryòdhanahitaiṣiṇama kathaṃ davija varaprāṇāna adhārayata duḥkhitaḥ yasmiña jayāśāṃ putrāṇāma amanyata sa pārthivaḥ tasmina hate sa kauravyaḥ kathaṃ parāṇāna adhārayata durmaraṃ bata manye 'haṃ nṛṣāṃ kṛcchre 'pi vartatāma yatra karṇaṃ hataṃ śarutvā nātyajaja jīvitaṃ nṛpaḥ tathā śāṃtanavaṃ vṛddhaṃ barahmana bāhlikama eva ca daròṇaṃ ca sòmadattaṃ ca bhūriśravasama eva ca tathaiva cānyāna suhṛdaḥ putrapautrāṃśa ca pātitāna śarutvā yana nājahāta parāṇāṃsa tana manye duṣkaraṃ davija etana me sarvama ācakṣva vistareṇa tapòdhana na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaśa caritaṃ mahata [va] hate karṇe mahārāja niśi gāvalgaṇisa tadā dīnò yayau nāgapurama aśvaira vātasamaira jave sa hāstinapuraṃ gatvā bhṛśama udvignamānasaḥ jagāma dhṛtarāṣṭrasya kaṣayaṃ parakṣīṇabāndhavama sa samudvīkṣya rājānaṃ kaśmalābhihataujasama vavande parāñjalira bhūtvā mūrdhnā pādau nṛpasya ha saṃpūjya ca yathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭraṃ mahīpatima hā kaṣṭama iti còktvā sa tatò vacanama ādade saṃjayò 'haṃ kaṣitipate kaca cida āste sukhaṃ bhavāna savadòṣeṇāpadaṃ parāpya kaca cina nādya vimuhyasi hitānya uktāni vidura daròṇa gāṅgeya keśavaiḥ agṛhītānya anusmṛtya kaca cina na kuruṣe vayathāma rāma nārada kaṇvaiśa ca hitama uktaṃ sabhā tale na gṛhītama anusmṛtya kaca cina na kuruṣe vayathāma suhṛdasa tavaddhite yuktāna bhīṣmadròṇamukhāna paraiḥ nihatāna yudhi saṃsmṛtya kaca cina na kuruṣe vayathāma tama evaṃ vādinaṃ rājā sūtaputraṃ kṛtāñjalima sudīrghama abhiniḥśvasya duḥkhārta idama abravīta gāṅgeye nihate śūre divyāstravati saṃjaya daròṇe ca parameṣvāse bhṛśaṃ me vayathitaṃ manaḥ yò rathānāṃ sahasrāṇi daṃśitānāṃ daśaiva hi ahanya ahani tejasvī nijaghne vasu saṃbhavaḥ sa hatò yajñasenasya putreṇeha śikhaṇḍinā pāṇḍaveyābhiguptena bhṛśaṃ me vayathitaṃ manaḥ bhārgavaḥ paradadau yasmai paramāstraṃ mahātmane sākṣāda rāmeṇa yò bālye dhanurveda upākṛtaḥ yasya parasādāta kaunteyā rājaputrā mahābalāḥ mahārathatvaṃ saṃprāptāsa tathānye vasudhādhipāḥ taṃ daròṇaṃ nihataṃ śarutvā dhṛṣṭadyumnena saṃyuge satyasaṃdhaṃ maheṣvāsaṃ bhṛśaṃ me vayathitaṃ manaḥ tarailòkye yasya śāstreṣu na pumāna vidyate samaḥ taṃ daròṇaṃ nihataṃ śarutvā kima akurvata māmakāḥ saṃśaptakānāṃ ca bale pāṇḍavena mahātmanā dhanaṃjayena vikramya gamite yamasādanama nārāyaṇāstre nihate daròṇaputrasya dhīmataḥ hataśeṣeṣva anīkeṣu kima akurvata māmakāḥ vipradrutāna ahaṃ manye nimagnaḥ śòkasāgare paravamānāna hate daròṇe sannanaukāna ivārṇave duryòdhanasya karṇasya bhòjasya kṛtavarmaṇaḥ madrarājasya śalyasya darauṇeśa caiva kṛpasya ca mata putra śeṣasya tathā tathānyeṣāṃ ca saṃjaya viprakīrṇeṣva anīkeṣu mukhavarṇò 'bhavata kathama etata sarvaṃ yathāvṛttaṃ tattvaṃ gāvalgaṇe raṇe ācakṣva pāṇḍaveyānāṃ māmakānāṃ ca sarvaśaḥ [sa] pāṇḍaveyaira hi yadvṛttaṃ kauraveyeṣu māriṣa taca charutvā mā vayathāṃ kārṣīda iṣṭe na vayathate manaḥ yasmāda abhāvī bhāvī vā bhaveda arthò naraṃ parati aprāptau tasya vā parāptau na kaśa cida vayathate budhaḥ [dhṛ] na vayathā śṛṇvataḥ kā cida vidyate mama saṃjaya diṣṭama etata purā manye kathayasva yathecchakama [sa] hate daròṇe maheṣvāse tava putrā mahārathāḥ babhūvura āśvasta mukhā viṣaṇṇā gatacetasaḥ avāṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ sarva eva viśāṃ pate aprekṣamāṇāḥ śòkārtā nābhyabhāṣana parasparama tāna dṛṣṭvā vayathitākārāna sainyāni tava bhārata ūrdhvama evābhyavekṣanta duḥkhatrastānya anekaśaḥ śastrāṇya eṣāṃ ca rājendra śòṇitāktānya aśeṣataḥ parābhraśyanta karāgrebhyò dṛṣṭvā daròṇaṃ nipātitama tāni baddhānya aniṣṭāni lambamānāni bhārata adṛśyanta mahārāja nakṣatrāṇi yathā divi tathārtaṃ satimitaṃ dṛṣṭvā gatasattvama iva sathitama savaṃ balaṃ tana mahārāja rājā duryòdhanò 'baravīta bhavatāṃ bāhuvīryaṃ hi samāśritya mayā yudhi pāṇḍaveyāḥ samāhūtā yuddhaṃ cedaṃ paravartitama tada idaṃ nihate daròṇe viṣaṇṇama iva lakṣyate yudhyamānāśa ca samare yòdhā vadhyanti sarvataḥ jayò vāpi vadhò vāpi yudhyamānasya saṃyuge bhaveta kima atra citraṃ vai yudhyadhvaṃ sarvatò mukhāḥ paśyadhvaṃ ca mahātmānaṃ karṇaṃ vaikartanaṃ yudhi paracarantaṃ maheṣvāsaṃ divyaira astraira mahābalama yasya vai yudhi saṃtrāsāta kuntīputrò dhanaṃjayaḥ nivartate sadāmarṣāta siṃhāta kaṣudramṛgò yathā yena nāgāyuta parāṇò bhīmasenò mahābalaḥ mānuṣeṇaiva yuddhena tāma avasthāṃ paraveśitaḥ yena divyāstravica chūrò māyāvī sa ghaṭòtkacaḥ amòghayā raṇe śaktyā nihatò bhairavaṃ nadana tasya duṣpāra vīryasya satyasaṃdhasya dhīmataḥ bāhvòra daraviṇama akṣayyama adya darakṣyatha saṃyuge daròṇaputrasya vikrāntaṃ rādheyasyaiva còbhayòḥ pāṇḍupāñcāla sainyeṣu darakṣyathāpi mahātmanòḥ sarva eva bhavantaśa ca śūrāḥ parājñāḥ kulòdgatāḥ śīlavantaḥ kṛtāstrāśa ca darakṣyathādya parasparama evama ukte mahārāja karṇò vaikartanò nṛpaḥ siṃhanādaṃ vinadyòccaiḥ parāyudhyata mahābalaḥ sa sṛñjayānāṃ sarveṣāṃ pāñcālānāṃ ca paśyatāma kekayānāṃ videhānāma akaròta kadanaṃ mahata tasyeṣu dhārāḥ śataśaḥ parādurāsaña śarāsanāta agre puṅkhe ca saṃsaktā yathā bharamarapaṅktayaḥ sa pīḍayitvā pāñcālāna pāṇḍavāṃśa ca tarasvinaḥ hatvā sahasraśò yòdhāna arjunena nipātitaḥ [vai] etaca charutvā mahārāja dhṛtarāṣṭrò 'mabikā sutaḥ śòkasyāntama apaśyana vai hataṃ matvā suyòdhanama vihvalaḥ patitò bhūmau naṣṭacetā iva davipaḥ tasmina nipatite bhūmau vihvale rājasattame ārtanādò mahāna āsīta satrīṇāṃ bharatasattama sa śabdaḥ pṛthivīṃ sarvāṃ pūrayāma āsa sarvaśaḥ śòkārṇave mahāghòre nimagnā bharata satriyaḥ rājānaṃ ca samāsādya gāndhārī bharatarṣabha niḥsaṃjñā patitā bhūmau sarvāṇya antaḥpurāṇi ca tatasa tāḥ saṃjayò rājana samāśvāsayada āturāḥ muhyamānāḥ subahuśò muñcantyò vāri netrajama samāśvastāḥ satriyasa tāsa tu vepamānā muhura muhuḥ kadalya iva vātena dhūyamānāḥ samantataḥ rājānaṃ viduraśa cāpi parajñā cakṣuṣama īśvarama āśvāsayāma āsa tadā siñcaṃsa tòyena kauravama sa labdhvā śanakaiḥ saṃjñāṃ tāśa ca dṛṣṭvā satriyò nṛpa unmatta iva rājā sa sathitasa tūṣṇīṃ viśāṃ pate tatò dhayātvā ciraṃ kālaṃ niḥśvasaṃśa ca punaḥ punaḥ savāna putrāna garhayāma āsa bahu mene ca pāṇḍavāna garhayitvātmanò buddhiṃ śakuneḥ saubalasya ca dhayātvā ca suciraṃ kālaṃ vepamānò muhura muhuḥ saṃstabhya ca manò bhūyò rājā dhairyasamanvitaḥ punara gāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchata saṃjayama yata tavayā kathitaṃ vākyaṃ śarutaṃ saṃjaya tana mayā kaca cida duryòdhanaḥ sūta na gatò vai yamakṣayama barūhi saṃjaya tattvena punara uktāṃ kathāma imāma evama uktò 'baravīta sūtò rājānaṃ janamejaya hatò vaikartanò rājana saha putraira mahārathaiḥ bharātṛbhiśa ca maheṣvāsaiḥ sūtaputraisa tanutyajaiḥ duḥśāsanaśa ca nihataḥ pāṇḍavena yaśasvinā pītaṃ ca rudhiraṃ kòpāda bhīmasenena saṃyuge [vai] etaca charutvā mahārāja dhṛtarāṣṭrò 'mabikā sutaḥ abravīta saṃjayaṃ sūtaṃ śòkavyākula cetanaḥ duṣpraṇītena me tāta manasābhiplutātmanaḥ hataṃ vaikartanaṃ śarutvā śòkò marmāṇi kṛntati kṛtāstra paramāḥ śalye duḥkhapāraṃ titīrṣavaḥ kurūṇāṃ sṛñjayānāṃ ca ke nu jīvanti ke mṛtāḥ [sa] hataḥ śāṃtanavò rājana durādharṣaḥ paratāpavāna hatvā pāṇḍava yòdhānāma arbudaṃ daśabhira dinaiḥ tatò daròṇò maheṣvāsaḥ pāñcālānāṃ rathavrajāna nihatya yudhi durdharṣaḥ paścāda rukmarathò hataḥ hataśiṣṭasya bhīṣmeṇa daròṇena ca mahātmanā ardhaṃ nihatya sainyasya karṇò vaikartanò hataḥ viviṃśatira mahārāja rājaputrò mahābalaḥ ānartayòdhāña śataśò nihatya nihatò raṇe atha putrò vikarṇasa te kaṣatravratama anusmarana kaṣīṇavāhāyudhaḥ śūraḥ sathitò 'bhimukhataḥ parāna ghòrarūpāna parikleśāna duryòdhanakṛtāna bahūna paratijñāṃ samaratā caiva bhīmasenena pātitaḥ vindānuvindāva āvantyau rājaputrau mahābalau kṛtvā na sukaraṃ karma gatau vaivasvatakṣayama sindhurāṣṭramukhānīha daśa rāṣṭrāṇi yasya vai vaśe tiṣṭhanti vīrasya yaḥ sathitasa tava śāsane akṣauhiṇīra daśaikāṃ ca nirjitya niśitaiḥ śaraiḥ arjunena hatò rājana mahāvīryò jayadrathaḥ tathā duryòdhana sutasa tarasvī yuddhadurmadaḥ vartamānaḥ pituḥ śāstre saubhadreṇa nipātitaḥ tathā dauḥśāsanira vīrò bāhuśālī raṇòtkaṭaḥ daraupadeyena vikramya gamitò yamasādanama kirātānāma adhipatiḥ sāgarānūpavāsināma devarājasya dharmātmā pariyò bahumataḥ sakhā bhagadattò mahīpālaḥ kaṣatradharmarataḥ sadā dhanaṃjayena vikramya gamitò yamasādanama tathā kaurava dāyādaḥ saumadattira mahāyaśāḥ hatò bhūriśravā rājaña śūraḥ sātyakinā yudhi śarutāyura api cāmbaṣṭhaḥ kaṣatriyāṇāṃ dhanurdharaḥ caranna abhītavata saṃkhye nihataḥ savyasācinā tava putraḥ sadā saṃkhye kṛtāstrò yuddhadurmadaḥ duḥśāsanò mahārāja bhīmasenena pātitaḥ yasya rājana gajānīkaṃ bahusāhasrama adbhutama sudakṣiṇaḥ sa saṃgrāme nihataḥ savyasācinā kòsalānāma adhipatira hatvā bahuśatāna parāna saubhadreṇa hi vikramya gamitò yamasādanama bahuśò yòdhayitvā ca bhīmasenaṃ mahārathaḥ citrasenasa tava sutò bhīmasenena pātitaḥ madrarājātmajaḥ śūraḥ pareṣāṃ bhayavardhanaḥ asi carma dharaḥ śarīmāna saubhadreṇa nipātitaḥ samaḥ karṇasya samare yaḥ sa karṇasya paśyataḥ vṛṣasenò mahātejāḥ śīghrāstraḥ kṛtaniścayaḥ abhimanyòra vadhaṃ samṛtvā paratijñāma api cātmanaḥ dhanaṃjayena vikramya gamitò yamasādanama nityaprasaktavairò yaḥ pāṇḍavaiḥ pṛthivīpatiḥ viśrāvya vairaṃ pārthena śarutāyuḥ sa nipātitaḥ śalya putrasa tu vikrāntaḥ sahadevena māriṣa hatò rukmarathò rājana bharātā mātulajò yudhi rājā bhagīrathò vṛddhò bṛhata kaṣatraśa ca kekayaḥ parākramantau vikrāntau nihatau vīryavattarau bhagadattasutò rājana kṛtaprajñò mahābalaḥ śayenavaca caratā saṃkhye nakulena nipātitaḥ pitāmahasa tava tathā bāhlikaḥ saha bāhlikaiḥ bhīmasenena vikramya gamitò yamasādanama jayatsenasa tathā rājaña jārāsaṃdhira mahābalaḥ māgadhò nihataḥ saṃkhye saubhadreṇa mahātmanā putrasa te durmukhò rājana duḥsahaśa ca mahārathaḥ gadayā bhīmasenena nihatau śūramāninau durmarṣaṇò durviṣahò durjayaśa ca mahārathaḥ kṛtvā na sukaraṃ karma gatā vaivasvatakṣayama sacivò vṛṣavarmā te sūtaḥ paramavīryavāna bhīmasenena vikramya gamitò yamasādanama nāgāyuta balò rājā nāgāyuta balò mahāna sagaṇaḥ pāṇḍuputreṇa nihataḥ savyasācinā vasātayò mahārāja davisāhasrāḥ parahāriṇaḥ śūrasenāśa ca vikrāntāḥ sarve yudhi nipātitāḥ abhīṣāhāḥ kavacinaḥ paraharantò mahòtkaṭāḥ śibayaśa ca rathòdārāḥ kaliṅga sahitā hatāḥ gòkule nityasaṃvṛddhā yuddhe paramakòvidāḥ śareṇayò bahusāhasrāḥ saṃśaptaka gaṇāśa ca ye te sarve pārthama āsādya gatā vaivasvatakṣayama sayālau tava mahārāja rājānau vṛṣakācalau tavadarthe saṃparākrāntau nihatau savyasācinā ugrakarmā maheṣvāsò nāmataḥ karmatasa tathā śālvarājò mahārāja bhīmasenena pātitaḥ oghavāṃśa ca mahārāja bṛhantaḥ sahitò raṇe parākramantau mitrārthe gatau vaivasvatakṣayama tathaiva rathināṃ śareṣṭhaḥ kaṣemadhūrtira viśāṃ pate nihatò gadayā rājana bhīmasenena saṃyuge tathā rājā maheṣvāsò jalasaṃdhò mahābalaḥ sumahata kadanaṃ kṛttvā hataḥ sātyakinā raṇe alāyudhò rākṣasendraḥ kharabandhura yānagaḥ ghaṭòtkacena vikramya gamitò yamasādanama rādheyāḥ sūtaputrāśa ca bharātaraśa ca mahārathāḥ kekayāḥ sarvaśaśa cāpi nihatāḥ savyasācinā mālavā madrakāśa caiva daraviḍāśa cògravikramāḥ yaudheyāśa ca lalitthāśa ca kaṣudrakāśa cāpya uśīnarāḥ māvellakāsa tuṇḍikerāḥ sāvitrī putra kāñcalāha parācyòdīcyāḥ paratīcyāśa ca dākṣiṇātyāśa ca māriṣa pattīnāṃ nihatāḥ saṃghā hayānāma ayutāni ca rathavrajāśa ca nihatā hatāśa ca varavāraṇāḥ sa dhavajāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ sa varmāmbara bhūṣaṇāḥ kālena mahatā yattāḥ kule ye ca vivardhitāḥ te hatāḥ samare rājana pārthenākliṣṭa karmaṇā anye tathāmita balāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ ete cānye ca bahavò rājānaḥ sagaṇā raṇe hatāḥ sahasraśò rājana yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi evama eṣa kaṣayò vṛttaḥ karṇārjuna samāgame mahendreṇa yathā vṛtrò yathā rāmeṇa rāvaṇaḥ yathā kṛṣṇena nihatò murò raṇanipātitaḥ kārtavīryaśa ca rāmeṇa bhārgaveṇa hatò yathā sa jañātibāndhavaḥ śūraḥ samare yuddhadurmadaḥ raṇe kṛtvā mahāyuddhaṃ ghòraṃ tarailòkyaviśrutama tathārjunena nihatò davairathe yuddhadurmadaḥ sāmātyabāndhavò rājana karṇaḥ paraharatāṃ varaḥ jayāśā dhārtarāṣṭrāṇāṃ vairasya ca mukhaṃ yataḥ tīrṇaṃ tata pāṇḍavai rājana yata purā nāvabudhyase ucyamānò mahārāja bandhubhira hitakāṅkṣibhiḥ tada idaṃ samanuprāptaṃ vayasanaṃ tavāṃ mahātyayama putrāṇāṃ rājyakāmānāṃ tavayā rājana hitaiṣiṇā ahitānīva cīrṇāni teṣāṃ te phalama āgatama [dhṛ] ākhyātā māmakāsa tāta nihatā yudhi pāṇḍavaiḥ nihatāna pāṇḍaveyānāṃ māmakaira barūhi saṃjaya [sa] kuntayò yudhi vikrāntā mahāsattvā mahābalāḥ sānubandhāḥ sahāmātyā bhīṣmeṇa yudhi pātitāḥ samaḥ kirīṭinā saṃkhye vīryeṇa ca balena ca satyajita satyasaṃdhena daròṇena nihatò raṇe tathā virāṭadrupadau vṛddhau saha sutau nṛpau parākramantau mitrārthe daròṇena nihatau raṇe yò bāla eva samare saṃmitaḥ savyasācinā keśavena ca durdharṣò baladevena cābhibhūḥ sa eṣa kadanaṃ kṛtvā mahada raṇaviśāradaḥ parivārya mahāmātraiḥ ṣaḍbhiḥ paramakai rathaiḥ aśaknuvadbhira bībhatsuma abhimanyura nipātitaḥ taṃ kṛtaṃ virathaṃ vīraṃ kaṣatradharme vayavasthitama dauḥśāsanira mahārāja saubhadraṃ hatavāna raṇe bṛhantasa tu maheṣvāsaḥ kṛtāstrò yuddhadurmadaḥ duḥśāsanena vikramya gamitò yamasādanama maṇimāna daṇḍadhāraśa ca rājānau yuddhadurmadau parākramantau mitrārthe daròṇena vinipātitau aṃśumāna bhòjarājasa tu saha sainyò mahārathaḥ bhāradvājena vikramya gamitò yamasādanama citrāyudhaśa citrayòdhī kṛtvā tau kadanaṃ mahata citramārgeṇa vikramya karṇena nihatau yudhi vṛkòdara samò yuddhe dṛḍhaḥ kekayajò yudhi kekayenaiva vikramya bharātrā bharātā nipātitaḥ janamejayò gadāyudhī pārvatīyaḥ paratāpavāna durmukhena mahārāja tava putreṇa pātitaḥ ròcamānau naravyāghrau ròcamānau garahāva iva daròṇena yugapada rājana divaṃ saṃpreṣitau śaraiḥ nṛpāśa ca paratiyudhyantaḥ parākrāntā viśāṃ pate kṛtvā na sukaraṃ karma gatā vaivasvatakṣayama purujita kuntibhòjaśa ca mātulaḥ savyasācinaḥ saṃgrāmanirjitā~la lòkāna gamitò daròṇa sāyakaiḥ abhibhūḥ kāśirājaśa ca kāśikaira bahubhira vṛtaḥ vasu dānasya putreṇa nayāsitò dehama āhave amitaujā yudhāmanyura uttamaujāśa ca vīryavāna nihatya śataśaḥ śūrāna paraira vinihatau raṇe kaṣatradharmā ca pāñcālyaḥ kaṣatravarmā ca māriṣa daròṇena parameṣvāsau gamitau yamasādanama śikhaṇḍitanayò yuddhe kaṣatradevò yudhāṃ patiḥ lakṣmaṇena hatò rājaṃsa tava pautreṇa bhārata sucitraśa citradharmā ca pitā putrau mahārathau paracarantau mahāvīryau daròṇena nihatau raṇe vārdhakṣemira mahārāja kṛtvā kadanama āhave bāhlikena mahārāja kauraveṇa nipātitaḥ dhṛṣṭaketura mahārāja cedīnāṃ paravarò rathaḥ kṛtvā na sukaraṃ karma gatò vaivasvatakṣayama tathā satyadhṛtisa tāta kṛtvā kadanama āhave pāṇḍavārthe parākrāntò gamitò yamasādanama putrasa tu śiśupālasya suketuḥ pṛthivīpate nihatya śātravāna saṃkhye daròṇena nihatò yudhi tathā satyadhṛtira vīrò madirāśvaśa ca vīryavāna sūryadattaśa ca vikrāntò nihatò daròṇa sāyakaiḥ śareṇimāṃśa ca mahārāja yudhyamānaḥ parākramī kṛtvā na sukaraṃ karma gatò vaivasvatakṣayama tathaiva yudhi vikrāntò māgadhaḥ paravīrahā bhīṣmeṇa nihatò rājanyudhyamānaḥ parākramī vasu dānaśa ca kadanaṃ kurvāṇò 'tīva saṃyuge bhāradvājena vikramya gamitò yamasādanama ete cānye ca bahavaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ hatā daròṇena vikramya yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi [dhṛ] hatapravīre sainye 'samina māmake vadatāṃ vara ahatāña śaṃsa me sūta ye 'tara jīvanti ke cana eteṣu nihateṣva adya ye tavayā parikīrtitāḥ ahatāna manyase yāṃsa tavaṃ te 'pi savargajitò matāḥ [sa] yasmina mahāstrāṇi samarpitāni; citrāṇi śubhrāṇi caturvidhāni divyāni rājana nihitāni caiva; daròṇena vīra davijasattamena mahārathaḥ kṛtimāna kaṣiprahastò; dṛḍhāyudhò dṛḍhamuṣṭira dṛḍheṣuḥ sa vīryavāna daròṇaputrasa tarasvī; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe ānartavāsī hṛdikātmajò 'sau; mahārathaḥ sātvatānāṃ variṣṭhaḥ savayaṃ bhòjaḥ kṛtavarmā kṛtāstrò; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe śāradvatò gautamaśa cāpi rājana; mahābalò bahu citrāstra yòdhī dhanuśa citraṃ sumahada bhārasāhaṃ; vayavasthitò yòtsyamānaḥ paragṛhya ārtāyaniḥ samare duṣprakampyaḥ; senāgraṇīḥ parathamasa tāvakānāma savasreyāṃsa tāna pāṇḍaveyāna visṛjya; satyāṃ vācaṃ tāṃ cikīrṣusa tarasvī tejòvadhaṃ sūtaputrasya saṃkhye; paratiśrutvājāta śatròḥ purastāta durādharṣaḥ śakrasamānavīryaḥ; śalyaḥ sathitò yuddu kāmasa tavadarthe ājāneyaiḥ saindhavaiḥ pārvatīyaira; nadīja kāmbòjavanāyu bāhlikaiḥ gāndhārarājaḥ savabalena yuktò; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe tathā sutasa te javalanārkavarṇaṃ; rathaṃ samāsthāya kurupravīra vayavasthitaḥ kuru mitrò narendra; vayabhre sūryò bharājamānò yathā vai duryòdhanò nāgakulasya madhye; mahāvīryaḥ saha sainyapravīraiḥ rathena jāmbūnadabhūṣaṇena; vayavasthitaḥ samare yòddhukāmaḥ sa rājamadhye puruṣapravīrò; rarāja jāmbūnadacitravarmā padmaprabhò vahnira ivālpadhūmò; meghāntare sūrya iva parakāśaḥ tathā suṣeṇò 'paya asi carma pāṇisa; tavātmajaḥ satyasenaśa ca vīraḥ vayavasthitau citrasenena sārdhaṃ; hṛṣṭātmānau samare yòddhukāmau harīniṣedhā bharatā rājaputrāśa; citrāyudhaḥ śarutakarmā jayaśa ca śalaśa ca satyavrataduḥśalau ca; vayavasthitā balinò yòddhukāmāḥ kaitavyānāma adhipaḥ śūramānī; raṇe raṇe śatruhā rājaputraḥ patrī hayī nāgarathaprayāyī; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe vīraḥ śarutāyuśa ca śarutāyudhaśa ca; citrāṅgadaśa citravarmā sa vīraḥ vayavasthitā ye tu sainye narāgryāḥ; parahāriṇò māninaḥ satyasaṃdhāḥ karṇātmajaḥ satyasenò mahātmā; vayavasthitaḥ samare yòddhukāmaḥ athāparau karṇasutau varārhau; vayavasthitau laghuhastau narendra balaṃ mahada durbhidama alpadhairyaiḥ; samāśritau yòtsyamānau tavadarthe etaiśa ca mukhyaira aparaiśa ca rājana; yòdhapravīraira amitaprabhāvaiḥ vayavasthitò nāgakulasya madhye; yathā mahendraḥ kururājò jayāya [dhṛ] ākhyātā jīvamānā ye parebhyò 'naye yathātathama itīdama abhigacchāmi vayaktama arthābhipattitaḥ [vai] evaṃ baruvanna eva tadā dhṛtarāṣṭrò 'bamikā sutaḥ hatapravīraṃ vidhvastaṃ kiṃ cica cheṣaṃ savakaṃ balama śarutvā vayāmòhama agamaca chòkavyākulitendriyaḥ muhyamānò 'baravīca cāpi muhūrtaṃ tiṣṭha saṃjaya vayākulaṃ me manasa tāta śarutvā sumahada apriyama naṣṭacittasa tataḥ sò 'tha babhūva jagatīpatiḥ [ja] śarutvā karṇaṃ hataṃ yuddhe putrāṃśa caivāpalāyinaḥ narendraḥ kiṃ cida āśvastò davijaśreṣṭha kima abravīta parāptavāna paramaṃ duḥkhaṃ putravyasanajaṃ mahata tasmina yada uktavāna kāle tana mamācakṣva pṛcchataḥ [vai] śarutvā karṇasya nidhanama aśraddheyama ivādbhutama bhūtasaṃmòhanaṃ bhīmaṃ meròḥ paryasanaṃ yathā cittamòhama ivāyuktaṃ bhārgavasya mahāmateḥ parājayama ivendrasya daviṣadbhyò bhīmakarmaṇaḥ divaḥ parapatanaṃ bhānòra urvyāma iva mahādyuteḥ saṃśòṣaṇama ivācintyaṃ samudrasyākṣayāmbhasaḥ mahī viyada diga īśānāṃ sarvanāśama ivādbhutama karmaṇòra iva vaiphalyama ubhayòḥ puṇyapāpayòḥ saṃcintya nipuṇaṃ buddhyā dhṛtarāṣṭrò janeśvaraḥ nedama astīti saṃcintya karṇasya nidhanaṃ parati parāṇināma etada ātmatvāta sayāda apīti vināśanama śòkāgninā dahyamānò dhamyamāna ivāśayaḥ vidhvastātmā śavasana dīnò hāhetya uktvā suduḥkhitaḥ vilalāpa mahārāja dhṛtarāṣṭrò 'mabikā sutaḥ [dhṛ] saṃjayādhirathò vīraḥ siṃhadviradavikramaḥ vṛṣama apratimaskandhò vṛṣabhākṣa gatisvanaḥ vṛṣabhò vṛṣabhasyeva yò yuddhe na nivartate śatròra api mahendrasya vajrasaṃhananò yuvā yasya jayātalaśabdena śaravṛṣṭiraveṇa ca rathāśvanaramātaṅgā nāvatiṣṭhanti saṃyuge yama āśritya mahābāhuṃ daviṣata saṃghaghnama acyutama duryòdhanò 'karòda vairaṃ pāṇḍuputraira mahābalaiḥ sa kathaṃ rathināṃ śareṣṭhaḥ karṇaḥ pārthena saṃyuge nihataḥ puruṣavyāghraḥ parasahyāsahya vikramaḥ yò nāmanyata vai nityama acyutaṃ na dhanaṃjayama na vṛṣṇīna api tāna anyāna savabāhubalama āśritaḥ śārṅgagāṇḍīvadhanvānau sahitāva aparājitau ahaṃ divyāda rathāda ekaḥ pātayiṣyāmi saṃyuge iti yaḥ satataṃ mandama avòcala lòbhamòhitama duryòdhanama apādīnaṃ rājyakāmukama ātulama yaśa cājaiṣīda atibalāna amitrāna api durjayāna gāndhārāna madrakāna matsyāṃsa tarigartāṃsa taṅgaṇāña śakāna pāñcālāṃśa ca videhāṃśa ca kuṇindāna kāśikòsalāna suhyāna aṅgāṃśa ca puṇḍrāṃśa ca niṣādāna vaṅga kīcakāna vatsāna kaliṅgāṃsa taralāna aśmakāna ṛṣikāṃsa tathā yò jitvā samare vīraśa cakre balibhṛtaḥ purā uccaiḥśravā varò 'śavānāṃ rājñāṃ vaiśravaṇò varaḥ varò mahendrò devānāṃ karṇaḥ paraharatāṃ varaḥ yaṃ labdhvā māgadhò rājā sāntvamānārtha gauravaiḥ arautsīta pārthivaṃ kaṣatrama ṛte kaurava yādavāna taṃ śarutvā nihataṃ karṇaṃ davairathe savyasācinā śòkārṇave nimagnò 'hama aplavaḥ sāgare yathā īdṛśaira yadya ahaṃ duḥkhaira na vinaśyāmi saṃjaya vajrāda dṛḍhataraṃ manye hṛdayaṃ mama durbhidama jañātisaṃbandhimitrāṇāma imaṃ śarutvā parājayama kò mada anyaḥ pumā~la lòke na jahyāta sūta jīvitama viṣama agniṃ parapātaṃ vā parvatāgrāda ahaṃ vṛṇe na hi śakṣyāmi duḥkhāni sòḍhuṃ kaṣṭāni saṃjaya [sa] śariyā kulena yaśasā tapasā ca śarutena ca tavāma adya santò manyante yayātima iva nāhuṣama śarute maharṣipratimaḥ kṛtakṛtyò 'si pārthiva paryavasthāpayātmānaṃ mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ [dhṛ] daivama eva paraṃ manye dhika pauruṣama anarthakama yatra rāma paratīkāśaḥ karṇò 'hanyata saṃyuge hatvā yudhiṣṭhirānīkaṃ pāñcālānāṃ rathavrajāna paratāpya śaravarṣeṇa diśaḥ sarvā mahārathaḥ mòhayitvā raṇe pārthāna vajrahasta ivāsurāna sa kathaṃ nihataḥ śete vātarugṇa iva darumaḥ śòkasyāntaṃ na paśyāmi samudrasyeva viplukāḥ cintā me vardhate tīvrā mumūrṣā cāpi jāyate karṇasya nidhanaṃ śarutvā vijayaṃ phalgunasya ca aśraddheyama ahaṃ manye vadhaṃ karṇasya saṃjaya vajrasāra mayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama yaca charutvā puruṣavyāghraṃ hataṃ karṇaṃ na dīryate āyura nūnaṃ sudīrghaṃ me vihitaṃ daivataiḥ purā yatra karṇaṃ hataṃ śarutvā jīvāmīha suduḥkhitaḥ dhiga jīvitama idaṃ me 'daya suhṛda dhīnasya saṃjaya adya cāhaṃ daśāma etāṃ gataḥ saṃjaya garhitāma kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi śòcyaḥ sarvasya mandadhīḥ ahama eva purā bhūtvā sarvalòkasya satkṛtaḥ paribhūtaḥ kathaṃ sūta punaḥ śakṣyāmi jīvituma duḥkhāta suduḥkhaṃ vayasanaṃ parāptavāna asmi saṃjaya tasmāda bhīṣma vadhe caiva daròṇasya ca mahātmanaḥ nātra śeṣaṃ parapaśyāmi sūtaputre hate yudhi sa hi pāraṃ mahāna āsīta putrāṇāṃ mama saṃjaya yuddhe vinihataḥ śūrò visṛjana sāyakāna bahūna kò hi me jīvitenārthasa tama ṛte puruṣarṣabhama rathāda atirathò nūnama apatata sāyakārditaḥ parvatasyeva śikharaṃ vajrapāta vidāritama śayīta pṛthivīṃ nūnaṃ śòbhayana rudhiròkṣitaḥ mātaṅga iva mattena mātaṅgena nipātitaḥ yada balaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ yatò bhayama sò 'rajunena hataḥ karṇaḥ paratimānaṃ dhanuṣmatāma sa hi vīrò maheṣvāsaḥ putrāṇāma abhayaṃkaraḥ śete vinihatò vīraḥ śakreṇeva yathābalaḥ paṅgòra ivādhva gamanaṃ daridrasyeva kāmitama duryòdhanasya cākūtaṃ tṛṣitasyeva piplukāḥ anyathā cintitaṃ kāryama anyathā tata tu jāyate ahò nu balavada daivaṃ kālaśa ca duratikramaḥ palāyamānaḥ kṛpaṇaṃ dīnātmā dīnapauruṣaḥ kaca cina na nihataḥ sūtaputrò duḥśāsanò mama kaca cina na nīcācaritaṃ kṛtavāṃsa tāta saṃyuge kaca cina na nihataḥ śūrò yathā na kaṣatriyā hatāḥ yudhiṣṭhirasya vacanaṃ mā yuddhama iti sarvadā duryòdhanò nābhyagṛhṇāna mūḍhaḥ pathyama ivauṣadhama śaratalpe śayānena bhīṣmeṇa sumahātmanā pānīyaṃ yācitaḥ pārthaḥ sò 'vidhyana medinī talama jalasya dhārāṃ vihitāṃ dṛṣṭvā tāṃ pāṇḍavena ha abravīta sa mahābāhusa tāta saṃśāmya pāṇḍavaiḥ paraśamāda dhi bhaveca chāntira madantaṃ yuddhama astu ca bharātṛbhāvena pṛthivīṃ bhuṅkṣva pāṇḍusutaiḥ saha akurvana vacanaṃ tasya nūnaṃ śòcati me sutaḥ tada idaṃ samanuprāptaṃ vacanaṃ dīrghadarśinaḥ ahaṃ tu nihatāmātyò hataputraśa ca saṃjaya dayūtataḥ kṛcchrama āpannò lūnapakṣa iva davijaḥ yathā hi śakuniṃ gṛhya chitvā pakṣau ca saṃjaya visarjayanti saṃhṛṣṭāḥ karīḍamānāḥ kumārakāḥ chinnapakṣatayā tasya gamanaṃ nòpapadyate tathāhama api saṃprāptò lūnapakṣa iva davijaḥ kaṣīṇaḥ sarvārthahīnaśa ca nirbandhura jañātivarjitaḥ kāṃ diśaṃ paratipatsyāmi dīnaḥ śatruvaśaṃ gataḥ duryòdhanasya vṛddhyarthaṃ pṛthivīṃ yò 'jayata parabhuḥ sa jitaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samarthaira vīryaśālibhiḥ tasmina hate maheṣvāse karṇe yudhi kirīṭinā ke vīrāḥ paryavartanta tana mamācakṣva saṃjaya kaca cina naikaḥ parityaktaḥ pāṇḍavaira nihatò raṇe uktaṃ tavayā purā vīra yathā vīrā nipātitāḥ bhīṣmama apratiyudhyantaṃ śikhaṇḍī sāyakòttamaiḥ pātayāma āsa samare sarvaśastrabhṛtāṃ varama tathā daraupadinā daròṇò nayastasarvāyudhò yudhi yuktayògò maheṣvāsaḥ śaraira bahubhira ācitaḥ nihataḥ khaḍgama udyamya dhṛṣṭadyumnena saṃjaya antareṇa hatāva etau chalena ca viśeṣataḥ aśrauṣama ahama etada vai bhīṣmadròṇau nipātitau bhīṣmadròṇau hi samare na hanyāda vajrabhṛta savayama nayāyena yudhyamānau hi tada vai satyaṃ baravīmi te karṇaṃ tava asyantama astrāṇi divyāni ca bahūni ca kathama indròpamaṃ vīraṃ mṛtyura yuddhe samaspṛśata yasya vidyutprabhāṃ śaktiṃ divyāṃ kanakabhūṣaṇāma parāyacchada daviṣatāṃ hantrīṃ kuṇḍalābhyāṃ puraṃdaraḥ yasya sarpamukhò divyaḥ śaraḥ kanakabhūṣaṇaḥ aśeta nihataḥ patrī candaneṣva arisūdanaḥ bhīṣmadròṇamukhāna vīrāna yò 'vamanya mahārathāna jāmadagnyāna mahāghòraṃ barāhmama astrama aśikṣata yaśa ca daròṇa mukhāna dṛṣṭvā vimukhāna arditāña śaraiḥ saubhadrasya mahābāhura vayadhamata kārmukaṃ śaraiḥ yaśa ca nāgāyuta parāṇaṃ vātaraṃhasama acyutama virathaṃ bharātaraṃ kṛtvā bhīmasenama upāhasata sahadevaṃ ca nirjitya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ kṛpayā virathaṃ kṛtvā nāhanada dharmavittayā yaśa ca māyā sahasrāṇi dhavaṃsayitvā raṇòtkaṭama ghaṭòtkacaṃ rākṣasendraṃ śakra śaktyābhijaghnivāna etāni divasānya asya yuddhe bhītò dhanaṃjayaḥ nāgamada davairathaṃ vīraḥ sa kathaṃ nihatò raṇe rathasaṅgò na ceta tasya dhanura vā na vayaśīryata na ceda astrāṇi nirṇeśuḥ sa kathaṃ nihataḥ paraiḥ kò hi śaktò raṇe karṇaṃ vidhunvānaṃ mahada dhanuḥ vimuñcantaṃ śarāna ghòrāna divyānya astrāṇi cāhave jetuṃ puruṣaśārdūlaṃ śārdūlama iva vegitama dharuvaṃ tasya dhanuśa chinnaṃ rathò vāpi gatò mahīma astrāṇi vā paranaṣṭāni yathā śaṃsasi me hatama na haya anyada anupaśyāmi kāraṇaṃ tasya nāśane na hanyāma arjunaṃ yāvata tāvata pādau na dhāvaye iti yasya mahāghòraṃ varatama āsīna mahātmanaḥ yasya bhītò vane nityaṃ dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ tarayòdaśa samā nidrāṃ na lebhe puruṣarṣabhaḥ yasya vīryavatò vīryaṃ samāśritya mahātmanaḥ mama putraḥ sabhāṃ bhāryāṃ pāṇḍūnāṃ nītavāna balāta tatra cāpi sabhāmadhye pāṇḍavānāṃ ca paśyatāma dāsabhāryeti pāñcālīma abravīta kurusaṃsadi yaśa ca gāṇḍīvamuktānāṃ saparśama ugrama acintayana apatira haya asi kṛṣṇeti baruvana pārthāna avaikṣata yasya nāsīda bhayaṃ pārthaiḥ saputraiḥ sajanārdanaiḥ savabāhubalama āśritya muhūrtama api saṃjaya tasya nāhaṃ vadhaṃ manye devaira api sa vāsavaiḥ paratīpama upadhāvadbhiḥ kiṃ punasa tāta pāṇḍavaiḥ na hi jayāṃ sapṛśamānasya talatre cāpi gṛhṇataḥ pumāna ādhiratheḥ kaśa cita paramukhe sathātuma arhati api sayāna medinī hīnā sòmasūryaprabhāṃśubhiḥ na vadhaḥ puruṣendrasya samareṣva apalāyinaḥ yadi mandaḥ sahāyena bharātrā duḥśāsanena ca vāsudevasya durbuddhiḥ paratyākhyānama aròcayata sa nūnama ṛṣabhaskandhaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ nipātitama duḥśāsanaṃ ca nihataṃ manye śòcati putrakaḥ hataṃ vaikartanaṃ śarutvā davairathe savyasācinā jayataḥ pāṇḍavāna dṛṣṭvā kiṃsvida duryòdhanò 'baravīta durmarṣaṇaṃ hataṃ śarutvā vṛṣasenaṃ ca saṃyuge parabhagnaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahārathaiḥ parāṅmukhāṃsa tathā rājñaḥ palāyanaparāyaṇāna vidrutāna rathinò dṛṣṭvā manye śòcati putrakaḥ aneyaśa cābhimānena bāla buddhira amarṣaṇaḥ hatòtsāhaṃ balaṃ dṛṣṭvā kiṃsvida duryòdhanò 'baravīta bharātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge rudhiraṃ pīyamānena kiṃsvida duryòdhanò 'baravīta saha gāndhārarājena sabhāyāṃ yada abhāṣata karṇò 'rajunaṃ raṇe hantā hate tasmina kima abravīta dayūtaṃ kṛtvā purā hṛṣṭò vañcayitvā ca pāṇḍavāna śakuniḥ saubalasa tāta hate karṇe kima abravīta kṛtavarmā maheṣvāsaḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ karṇaṃ vinihataṃ dṛṣṭvā hārdikyaḥ kima abhāṣata barāhmaṇāḥ kaṣatriyā vaiśyā yasya śikṣāma upāsate dhanurvedaṃ cikīrṣantò daròṇaputrasya dhīmataḥ yuvā rūpeṇa saṃpannò darśanīyò mahāyaśāḥ aśvatthāmā hate karṇe kima abhāṣata saṃjaya ācāryatvaṃ dhanurvede gataḥ paramatattvavita kṛpaḥ śāradvatasa tāta hate karṇe kima abravīta madrarājò maheṣvāsaḥ śalyaḥ samitiśòbhanaḥ diṣṭaṃ tena hi tata sarvaṃ yathā karṇò nipātitaḥ ye ca ke cana rājānaḥ pṛthivyāṃ yòddhuma āgatāḥ vaikartanaṃ hataṃ dṛṣṭvā kima abhāṣanta saṃjaya karṇe tu nihate vīre rathavyāghre nararṣabhe kiṃ vò mukhama anīkānāma āsīta saṃjaya bhāgaśaḥ madrarājaḥ kathaṃ śalyò niyuktò rathināṃ varaḥ vaikartanasya sārathye tana mamācakṣva saṃjaya ke 'rakṣana dakṣiṇaṃ cakraṃ sūtaputrasya saṃyuge vāmaṃ cakraṃ rarakṣura vā ke vā vīrasya pṛṣṭhataḥ ke karṇaṃ vājahuḥ śūrāḥ ke kaṣudrāḥ parādravana bhayāta kathaṃ ca vaḥ sametānāṃ hataḥ karṇò mahārathaḥ pāṇḍavāśa ca kathaṃ śūrāḥ paratyudīyura mahārathama sṛjantaṃ śaravarṣāṇi vāridhārā ivāmbudama sa ca sarpamukhò divyò maheṣu paravarasa tadā vayarthaḥ kathaṃ samabhavata tana mamācakṣva saṃjaya māmakasyāsya sainyasya hṛtòtsedhasya saṃjaya avaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati tau hi vīrau maheṣvāsau madarthe kurusattamau bhīṣmadròṇau hatau śarutvā kò nava arthò jīvitena me na mṛṣyāmi ca rādheyaṃ hatama āhavaśòbhinama yasya bāhvòra balaṃ tulyaṃ kuñjarāṇāṃ śataṃ śatama daròṇe hate ca yadvṛttaṃ kauravāṇāṃ paraiḥ saha saṃgrāme naravīrāṇāṃ tana mamācakṣva saṃjaya yathā ca karṇaḥ kaunteyaiḥ saha yuddhama ayòjayata yathā ca daviṣatāṃ hantā raṇe śāntasa tada ucyatāma [sa] hate daròṇe maheṣvāse tasminna ahani bhārata kṛte ca mòghasaṃkalpe daròṇaputre mahārathe daravamāṇe mahārāja kauravāṇāṃ bale tathā vayūhya pārthaḥ savakaṃ sainyama atiṣṭhada bharātṛbhiḥ saha tama avasthitama ājñāya putrasa te bharatarṣabha daravaca ca savabalaṃ dṛṣṭvā pauruṣeṇa nayavārayata savama anīkama avasthāpya bāhuvīrye vayavasthitaḥ yuddhvā ca suciraṃ kālaṃ pāṇḍavaiḥ saha bhārata labdhalakṣaiḥ paraira hṛṣṭaira vayāyacchadbhiśa ciraṃ tadā saṃdhyākālaṃ samāsādya paratyāhārama akārayata kṛtvāvahāraṃ sainyānāṃ paraviśya śibiraṃ savakama kuravò ''tamahitaṃ mantraṃ mantrayāṃ cakrire tadā paryaṅkeṣu parārdhyeṣu sapardhyāstaraṇavatsu ca varāsaneṣūpaviṣṭāḥ sukhaśayyāsva ivāmarāḥ tatò duryòdhanò rājā sāmnā paramavalgunā tāna ābhāṣya maheṣvāsāna parāptakālama abhāṣata matiṃ matimatāṃ śareṣṭhāḥ sarve parabrūta mācirama evaṃgate tu yata kāryaṃ bhaveta kāryakaraṃ nṛpāḥ evama ukte narendreṇa narasiṃhā yuyutsavaḥ cakrura nānāvidhāśa ceṣṭāḥ siṃhāsanagatāsa tadā teṣāṃ niśamyeṅgitāni yuddhe parāṇāña juhūṣatāma samudvīkṣya mukhaṃ rājñò bālārkasamavarcasaḥ ācārya putrò medhāvī vākyajñò vākyama ādade rāgò yògasa tathā dākṣyaṃ nayaśa cetya arthasādhakāḥ upāyāḥ paṇḍitaiḥ paròktāḥ sarve daivasamāśritāḥ lòkapravīrā ye 'samākaṃ devakalpā mahārathāḥ nītimantasa tathāyuktā dakṣā raktāśa ca te hatāḥ na tava eva kāryaṃ nairāśyama asmābhira vijayaṃ parati sunītaira iha sarvārthaira daivama apya anulòmyate te vayaṃ paravaraṃ nṝṇāṃ sarvaira guṇaguṇaira yutama karṇaṃ senāpatiṃ kṛtvā paramathiṣyāmahe ripūna tatò duryòdhanaḥ parītaḥ pariyaṃ śarutvā vacasa tadā parītisaṃskāra saṃyuktaṃ tathyama ātmahitaṃ śubhama savaṃ manaḥ samavasthāpya bāhuvīryama upāśritaḥ duryòdhanò mahārāja rādheyama idama abbravīta karṇa jānāmi te vīryaṃ sauhṛdaṃ ca paraṃ mayi tathāpi tavāṃ mahābāhò paravakṣyāmi hitaṃ vacaḥ śarutvā yatheṣṭaṃ ca kuruvīra yata tava ròcate bhavāna parājñatamò nityaṃ mama caiva parā gatiḥ bhīṣmadròṇāva atirathau hatau senāpatī mama senāpatira bhavāna astu tābhyāṃ daraviṇavattaraḥ veddhau ca tau maheṣvāsau sāpekṣau ca dhanaṃjaye mānitau ca mayā vīrau rādheya vacanāta tava pitāmahatvaṃ saṃprekṣya pāṇḍuputrā mahāraṇe rakṣitāsa tāta bhīṣmeṇa divasāni daśaiva ha nayastaśastre ca bhavati hatò bhīṣmaḥ pitāmahaḥ śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya phalgunena mahāhave hate tasmina mahābhāge śaratalpagate tadā tavayòkte puruṣavyāghra daròṇò haya āsīta puraḥsaraḥ tenāpi rakṣitāḥ pārthāḥ śiṣyatvāda iha saṃyuge sa cāpi nihatò vṛddhò dhṛṣṭadyumnena sa tavarama nihatābhyāṃ paradhānābhyāṃ tābhyāma amitavikrama tavatsamaṃ samare yòddhaṃ nānyaṃ paśyāmi cintayana bhavāna eva tu naḥ śaktò vijayāya na saṃśayaḥ pūrvaṃ madhye ca paśccāca ca tavaiva viditaṃ hi tata sa bhavāna dhuryavata saṃkhye durama udvòḍhuma arhasi abhiṣecaya senānye savayama ātmānama ātmanā devatānāṃ yathā sakandaḥ senānīḥ parabhura avyayaḥ tathā bhavāna imāṃ senāṃ dhārtarāṣṭrīṃ bibhartu me jahi śatrugaṇāna sarvāna mahendra iva dānavāna avasthitaṃ raṇe jañātvā pāṇḍavāsa tavāṃ mahārathama daraviṣyanti sa pāñcālā viṣṇuṃ dṛṣṭveva dānavāḥ tasmāta tavaṃ puruṣavyāghra parakarṣethā mahācamūma bhavatya avasthite yata te pāṇḍavā gatacetasaḥ bhaviṣyanti sahāmātyāḥ pāñcālaiḥ sṛñjayaiḥ saha yathā haya abhyuditaḥ sūryaḥ paratapana savena tejasā vayapòhati tamasa tīvraṃ tathā śatrūna vayapòha naḥ [karṇa] uktama etana mayā pūrvaṃ gāndhare tava saṃnidhau jeṣyāmi pāṇḍavāna rājana saputrāna sajanārdanāna senāpatira bhaviṣyāmi tavāhaṃ nātra saṃśayaḥ sathirò bhava mahārāja jitāna viddhi ca pāṇḍavāna [sa] evama uktò mahātejāsa tatò duryòdhanò nṛpaḥ uttasthau rājabhiḥ sārdhaṃ devaira iva śatakratuḥ senāpatyena satkartuṃ karṇaṃ sakandama ivāmarāḥ tatò 'bhiṣiṣicusa tūrṇaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā duryòdhanamukhā rājana rājānò vijayaiṣiṇaḥ śātakaumbha mayaiḥ kumbhaira māheyaiśa cābhimantritaiḥ tòyapūrṇaira viṣāṇaiśa ca davīpikhaḍgamaharṣabhaiḥ maṇimuktā mayaiśa cānyaiḥ puṇyagandhaisa tathauṣadhaiḥ audumbare samāsīnama āsane kaṣaumasaṃvṛtama śāstradṛṣṭena vidhinā saṃbhāraiśa ca susaṃbhṛtaiḥ jaya pārthāna sa gòvindāna sānugāṃsa tavaṃ mahāhave iti taṃ bandinaḥ parāhura davijāśa ca bharatarṣabha jahi pārthāna sapāñcālāna rādheya vijayāya naḥ udyanna iva sadā bhānusa tamāṃsya ugraira gabhastibhiḥ na haya alaṃ tavada visṛṣṭānāṃ śarāṇāṃ te sa keśavāḥ kṛtaghnāḥ sūryaraśmīnāṃ javalatāma iva darśane na hi pārthāḥ sapāñcālāḥ sathātuṃ śaktāsa tavāgrataḥ āttaśastrasya samare mahendrasyeva dānavāḥ abhiṣiktasa tu rādheyaḥ parabhayā sò 'mitaprabhaḥ vayatyaricyata rūpeṇa divākara ivāparaḥ senāpatyena rādheyama abhiṣicya sutasa tava amanyata tadātmānaṃ kṛtārthaṃ kālacòditaḥ karṇò 'pi rājana saṃprāpya senāpatyama ariṃdamaḥ yògama ājñāpayāma āsa sūryasyòdayanaṃ parati tava putraira vṛtaḥ karṇaḥ śuśubhe tatra bhārata devaira iva yathā sakandaḥ saṃgrāme tārakā maye [dhṛ] senāpatyaṃ tu saṃprāpya karṇò vaikartanasa tadā tathòktaśa ca savayaṃ rājñā sanigdhaṃ bharātṛsamaṃ vacaḥ yògama ājñāpya senāyā āditye 'bhayudite tadā akaròta kiṃ mahāprājñasa tana mamācakṣva saṃjaya [sa] karṇasya matama ājñāya putrasa te bharatarṣabha yògama ājñāpayāma āsa nāndī tūryapuraḥsarama mahatya apararātre tu tava putrasya māriṣa yògò gògeti sahasā parādurāsīna mahāsvanaḥ nāgānāṃ kalpamānānāṃ rathānāṃ ca varūthināma saṃnahyatāṃ padātīnāṃ vājināṃ ca viśāṃ pate karòśatāṃ cāpi yòdhānāṃ tavaritānāṃ parasparama babhūva tumulaḥ śabdò divaspṛka sumahāṃsa tadā tataḥ śavetapatākena bālārkākāra vājinā hemapṛṣṭhena dhanuṣā hastikakṣyeṇa ketunā tūṇena śarapūrṇena sāṅgadena varūthinā śataghnī kiṅkiṇī śaktiśūlatòmara dhāriṇā kārmukeṇòpapannena vimalāditya varcasā rathenātipatākena sūtaputrò vayadṛśyata dhamantaṃ vārijaṃ tāta hemajālavibhūṣitama vidhunvānaṃ mahaca cāpaṃ kārtasvaravibhūṣitama dṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ rathasthaṃ rathināṃ varama bhānumantama ivòdyantaṃ tamò ghanantaṃ sahasraśaḥ na bhīṣma vayasanaṃ ke cina nāpi daròṇasya māriṣa nānyeṣāṃ puruṣavyāghra menire tatra kauravāḥ tatasa tu tavarayana yòdhāña śaṅkhaśabdena māriṣa karṇò niṣkāsayāma āsa kauravāṇāṃ varūthinīma vayūhaṃ vayūhya maheṣvāsò mākaraṃ śatrutāpanaḥ paratyudyayau tadā karṇaḥ pāṇḍavāna vijigīṣayā makarasya tu tuṇḍe vai karṇò rājana vayavasthitaḥ netrābhyāṃ śakuniḥ śūra ulūkaśa ca mahārathaḥ daròṇaputrasa tu śirasi garīvāyāṃ sarvasòdarāḥ madhye duryòdhanò rājā balena mahatā vṛtaḥ vāme pāde tu rājendra kṛtavarmā vayavasthitaḥ nārāyaṇa balaira yuktò gòpālaira yuddhadurmadaḥ pāde tu dakṣiṇe rājana gautamaḥ satyavikramaḥ tarigartaiśa ca maheṣvāsaira dākṣiṇātyaiśa ca saṃvṛtaḥ anupādasa tu yò vāmasa tatra śalyò vayavasthitaḥ mahatyā senayā sārdhaṃ madradeśasamutthayā dakṣiṇe tu mahārāja suṣeṇaḥ satyasaṃgaraḥ vṛtò rathasahasraiśa ca dantināṃ ca śataisa tathā pucche āstāṃ mahāvīrau bharātarau pārthivau tadā citrasenaśa ca citraśa ca mahatyā senayā vṛtau tataḥ parayāte rājendra karṇe naravaròttame dhanaṃjayama abhiprekṣya dharmarājò 'baravīda idama paśya pārtha mahāsenāṃ dhārtarāṣṭrasya saṃyuge karṇena nirmitāṃ vīra guptāṃ vīraira mahārathaiḥ hatavīratamā haya eṣā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ phalgu śeṣā mahābāhò tṛṇaisa tulyā matā mama ekò haya atra maheṣvāsaḥ sūtaputrò vayavasthitaḥ sa devāsuragandharvaiḥ sa kiṃnaramahòragaiḥ carācaraisa taribhira lòkaira yò 'jayyò rathināṃ varaḥ taṃ hatvādya mahābāhò vijayasa tava phalgunā uddhṛtaśa ca bhaveca chalyò mama davādaśa vārṣikaḥ evaṃ jañātvā mahābāhò vayūhaṃ vayūha yathecchasi bharātusa tada vacanaṃ śarutvā pāṇḍavaḥ śavetavāhanaḥ ardhacandreṇa vayūhena paratyavyūhata tāṃ camūma vāmapārśve 'bhavada rājana bhīmasenò vayavasthitaḥ dakṣiṇe ca maheṣvāsò dhṛṣṭadyumnò mahābalaḥ madhye vayūhasya sākṣāta tu pāṇḍavaḥ kṛṣṇasārathiḥ nakulaḥ sahadevaśa ca dharmarājaśa ca pṛṣṭhataḥ cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau nārjunaṃ jahatura yuddhe pālyamānau kirīṭinā śeṣā nṛpatayò vīrāḥ sathitā vayūhasya daṃśitāḥ yathā bhāvaṃ yathòtsāhaṃ yathā sattvaṃ ca bhārata evama etana mahāvyūhaṃ vayūhya bhārata pāṇḍavāḥ tāvakāśa ca maheṣvāsā yuddhāyaiva manò dadhuḥ dṛṣṭvā vayūḍhāṃ tava camūṃ sūtaputreṇa saṃyuge nihatāna pāṇḍavāna mene tava putraḥ sahānvayaḥ tathaiva pāṇḍavīṃ senāṃ vayūḍhāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ dhārtarāṣṭrāna hatāna mene sa karṇāna vai janādhipa tataḥ śaṅkhāśa ca bheryaśa ca paṇavānakagòmukhāḥ sahasaivābhyahanyanta sa śabdāśa ca samantataḥ senayòra ubhayò rājana parāvādyanta mahāsvanāḥ siṃhanādaśa ca saṃjajñe śūrāṇāṃ jaya gṛddhināma hayaheṣita śabdāśa ca vāraṇānāṃ ca bṛṃhitama rathanemi savanāśa cògrāḥ saṃbabhūvura janādhipa na daròṇa vayasanaṃ kaśa cija jānīte bharatarṣabha dṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ mukhe vayūhasya daṃśitama ubhe sene mahāsattve parahṛṣṭanarakuñjare yòddhukāme sathite rājana hantuma anyònyama añjasā tatra yattau susaṃrabdhau dṛṣṭvānyònyaṃ vayavasthitau anīkamadhye rājendra rejatuḥ karṇapāṇḍavau nṛtyamāne tu te sene sameyātāṃ parasparama tayòḥ pakṣaiḥ parapakṣaiśa ca nirjagmura vai yuyutsavaḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ naravāraṇavājināma rathināṃ ca mahārāja anyònyaṃ nighnatāṃ dṛḍhama [sa] te sene 'nayònyama āsādya parahṛṣṭāśvanaradvipe bṛhatyau saṃprajahrāte devāsuracamūpame tatò gajā rathāśa cāśvāḥ pattayaśa ca mahāhave saṃprahāraṃ paraṃ cakrura deva pāpma paraṇāśanama pūrṇacandrārka padmānāṃ kānti taviḍa gandhataḥ samaiḥ uttamāṅgaira nṛsiṃhānāṃ nṛsiṃhāsa tastarura mahīma ardhacandraisa tathā bhallaiḥ kaṣurapraira asi paṭṭiśaiḥ paraśvadhaiśa cāpya akṛntanna uttamāṅgāni yudhyatāma vayāyatāyata bāhūnāṃ vayāyatāyata bāhubhiḥ vayāyatā bāhavaḥ petuśa chinnamuṣṭya āyudhāṅgadāḥ taiḥ saphuradbhira mahī bhāti raktāṅguli talaisa tadā garuḍa parahataira ugraiḥ pañcāsyaira iva pannagaiḥ hayasyandana nāgebhyaḥ petura vīrā daviṣada dhatāḥ vimānebhyò yathā kaṣīṇe puṇye savargasadasa tathā gadābhira anyaira gurvībhiḥ parighaira musalaira api pòthitāḥ śataśaḥ petura vīrā vīratarai raṇe rathā rathaira vinihatā mattā mattaira davipaira davipāḥ sādinaḥ sādibhiśa caiva tasmina paramasaṃkule rathā vararathaira nāgaira aśvāròhāśa ca pattibhiḥ aśvāròhaiḥ padātāśa ca nihatā yudhi śerate rathāśvapattayò nāgai rathaira nāgāśa ca pattayaḥ rathapattidvipāśa cāśvaira nṛbhiśa cāśvarathadvipāḥ rathāśvebha narāṇāṃ ca narāśvebha rathaiḥ kṛtama pāṇipādaiśa ca śastraiśa ca rathaiśa ca kadanaṃ mahata tathā tasmina bale śūraira vadhyamāne hate 'pi ca asmāna abhyāgamana pārthā vṛkòdara purògamāḥ dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ sātyakiśa cekitānaśa ca daraviḍaiḥ sainikaiḥ saha bhṛtā vittena mahatā pāṇḍyāśa cauḍrāḥ sa keralāḥ vayūḍhòraskā dīrghabhujāḥ parāṃśavaḥ pariyadarśanāḥ āpīḍinò raktadantā mattamātaṅgavikramāḥ nānā virāga vasanā gandhacūrṇāvacūrṇitāḥ baddhāsayaḥ pāśahastā vāraṇaprativāraṇāḥ samānamṛtyavò rājanna anīkasthāḥ parasparama kalāpinaśa cāpahastā dīrghakeśāḥ pariyāhavāḥ pattayaḥ sātyakera andhrā ghòrarūpaparākramāḥ athāpare punaḥ śūrāśa cedipāñcālakekayāḥ karūṣāḥ kòsalāḥ kāśyā māgadhāśa cāpi dudruvuḥ teṣāṃ rathāśa ca nāgāśa ca paravarāśa cāpi pattayaḥ nānāvidha ravaira hṛṣṭā nṛtyanti ca hasanti ca tasya sainyasya mahatò mahāmātravaraira vṛtaḥ madhyaṃ vṛkòdarò 'bhayāgāta tavadīyaṃ nāgadhūra gataḥ sa nāgapravarò 'tayugrò vidhivata kalpitò babhau udayādrya agryabhavanaṃ yathābhyudita bhāskarama tasyāyasaṃ varma varaṃ vararatnavibhūṣitama tāròdbhāsasya nabhasaḥ śāradasya samatviṣama sa tòmaraprāsakaraśa cāru mauliḥ savalaṃkṛtaḥ carana madhyaṃdinārkābhasa tejasā vayadahada ripūna taṃ dṛṣṭvā daviradaṃ dūrāta kaṣemadhūrtira davipasthitaḥ āhvayānò 'bhidudrāva paramanāḥ paramanastarama tayòḥ samabhavada yuddhaṃ davipayòra ugrarūpayòḥ yadṛcchayā darumavatòra mahāparvatayòra iva saṃsaktanāgau tau vīrau tòmaraira itaretarama balavata sūryaraśmya ābhaira bhittvā bhittvā vinedatuḥ vayapasṛtya tu nāgābhyāṃ maḍalāni viceratuḥ paragṛhya caiva dhanuṣī jaghnatura vai parasparama kaṣveḍitāsphòṭita ravaira bāṇaśabdaiśa ca sarvaśaḥ tau janāna harṣayitvā ca siṃhanādāna paracakratuḥ samudyatakarābhyāṃ tau davipābhyāṃ kṛtināva ubhau vātòddhūta patākābhyāṃ yuyudhāte mahābalau tāva anyònyasya dhanuṣī chittvānyònyaṃ vinedatuḥ śaktitòmara varṣeṇa parāvṛṇa meghāva ivāmbubhiḥ kaṣemadhūrtisa tadā bhīmaṃ tòmareṇa satanāntare nirbibheda tu vegena ṣaḍbhiśa cāpya aparaira nadana sa bhīmasenaḥ śuśubhe tòmaraira aṅgamāśritaiḥ karòdhadīptavapura meghaiḥ sapta saptira ivāṃśumāna tatò bhāskaravarṇābhama añjò gatimaya samayama sasarja tòmaraṃ bhīmaḥ paratyamitrāya yatnavāna tataḥ kulūtādhipatiśa cāpama āyamya sāyakaiḥ daśabhisa tòmaraṃ chittvā śaktyā vivyādha pāṇḍavama atha kārmukama ādāya mahājalada nisvanama ripòra abhyardayana nāgama unmadaḥ pāṇḍavaḥ śaraiḥ sa śaraughārditò nāgò bhīmasenena saṃyuge nigṛhyamāṇò nātiṣṭhada vātadhvasta ivāmbudaḥ tāma abhyadhāvada daviradaṃ bhīmasenasya nāgarāṭa mahāvāteritaṃ meghaṃ vātòddhūta ivāmbudaḥ saṃnivartyātmanò nāgaṃ kaṣemadhūrtiḥ parayatnataḥ vivyādhābhidrutaṃ bāṇaira bhīmasenaṃ sa kuñjarama tataḥ sādhu visṛṣṭena kaṣureṇa puruṣarṣabhaḥ chittvā śarāsanaṃ śatròra nāgama āmitrama ārdayata tataḥ khajā kayā bhīmaṃ kaṣemadhūrtiḥ parābhinata jaghāna cāsya daviradaṃ nārācaiḥ sarvamarmasu purā nāgasya patanāda avaplutya sathitò mahīma bhīmasenò ripòra nāgaṃ gadayā samapòthayata tasmāta paramathitāna nāgāta kaṣemadhūrtima avadrutama udyatāsima upāyāntaṃ gadayāhana vṛkòdaraḥ sa papāta hataḥ sāsira vayasuḥ savama abhitò davipama vajraprarugṇama acalaṃ siṃhò vajrahatò yathā nihataṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā kulūtānāṃ yaśaskarama parādravada vayathitā senā tavadīyā bharatarṣabha [sa] tataḥ karṇò maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāma anīkinīma jaghāna samare śūraḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tathaiva pāṇḍavā rājaṃsa tava putrasya vāhinīma karṇasya paramukhe karuddhā vinijaghnura mahārathāḥ karṇò rājana mahābāhura nayavadhīta pāṇḍavīṃ camūma nārācaira arkaraśmya ābhaiḥ karmāra parimārjitaiḥ tatra bhārata karṇena nārācaisa tāḍitā gajāḥ neduḥ seduśa ca mamluśa ca babhramuśa ca diśò daśa vadhyamāne bale tasmina sūtaputreṇa māriṣa nakulò 'bhayadravata tūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe bhīmasenasa tathā darauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkarama vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayata śarutakarmāṇama āyāntaṃ citrasenò mahīpatiḥ parativindhyaṃ tathā citraśa citraketana kārmukaḥ duryòdhanasa tu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama saṃśaptaka gaṇāna karuddhò abhyadhāvada dhanaṃjayaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cātha tasmina vīravarakṣaye śikhaṇḍī kṛtavarmāṇaṃ samāsādayada acyutama śarutakīrtisa tathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava duḥśāsanaṃ mahārāja sahadevaḥ paratāpavāna kekayau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā sātyakiḥ kekayau caiva chādayāma āsa bhārata tāva enaṃ bhāratau vīraṃ jaghnatura hṛdaye bhṛśama viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau paratināgaṃ mahāhave śarasaṃbhinna varmāṇau tāva ubhau bharātarau raṇe sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājana vivyadhatuḥ śaraiḥ tau sātyakira mahārāja parahasana sarvatòdiśama chādayaña śaravarṣeṇa vārayāma āsa bhārata vāryamāṇò tatasa tau tu śaineya śaravṛṣṭibhiḥ śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāma āsatuḥ śaraiḥ tayòsa tu dhanuṣī citre chittvā śaurira mahāhave atha tau sāyakaisa tīkṣṇaiśa chādayāma āsa duḥsahaiḥ athānye dhanuṣī mṛṣṭe paragṛhya ca mahāśarāna sātyakiṃ pūrayantau tau ceratura laghu suṣṭhu ca tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇa vāsasaḥ dayòtayantò diśaḥ sarvāḥ saṃpetuḥ savarṇabhūṣaṇāḥ bāṇāndha kārama abhavata tayò rājana mahāhave anyònyasya dhanuśa caiva cicchidusa te mahārathāḥ tataḥ karuddhò mahārāja sātvatò yuddhadurmadaḥ dhanura anyata samādāya sa jayaṃ kṛtvā ca saṃyuge kaṣurapreṇa sutīkṣṇena anuvinda śirò 'harata tacchirò nayapatada bhūmau kuṇḍalòtpīḍitaṃ mahata śambarasya śirò yadvana nihatasya mahāraṇe śòṣayana kekayāna sarvāña jagāmāśu vasuṃdharāma taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bharātā tasya mahārathaḥ sa jayama anyada dhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ paratyavārayata sa śaktyā sātyakiṃ viddhvā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ nanāda balavana nādaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta sa sātyakiṃ punaḥ karuddhaḥ kekayānāṃ mahārathaḥ śaraira agniśikhākāraira bāhvòra urasi cārdayata sa śaraiḥ kaṣatasarvāṅgaḥ sātvataḥ sattvakòvidaḥ rarāja samare rājana sa patra iva kiṃśukaḥ sātyakiḥ samare viddhaḥ kekayena mahātmanā kekayaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha parahasanna iva śatacandra cite gṛhya carmaṇī subhujau tu tau vayaròcetāṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇau yathā devāsure yuddhe jambha śakrau mahābalau maṇḍalāni tatasa tau ca vicarantau mahāraṇe anyònyama asibhisa tūrṇaṃ samājaghnatura āhave kekayasya tataśa carma davidhā ciccheda sātvataḥ sātyakeśa ca tathaivāsau carma ciccheda pārthivaḥ carma chittvā tu kaikeyasa tārāgaṇaśataira vṛtama cacāra maṇḍalānya eva gatapratyāgatāni ca taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇama apahastena ciccheda śaineyasa tavarayānvitaḥ sa varmā kekayò rājana davidhā chinnò mahāhave nipapāta maheṣvāsò vajranunna ivācalaḥ taṃ nihatya raṇe śūraḥ śaineyò rathasattamaḥ yudhāmanyò rathaṃ tūrṇama āruròha paraṃtapaḥ tatò 'nayaṃ rathama āsthāya vidhivata kalpitaṃ punaḥ kekayānāṃ mahata sainyaṃ vayadhamata sātyakiḥ śaraiḥ sā vadhyamānā samare kekayasya mahācamūḥ tama utsṛjya rathaṃ śatruṃ paradudrāva diśò daśa [sa] śarutakarmā mahārāja citrasenaṃ mahīpatima ājaghne samare karuddhaḥ pañcāśadbhiḥ śilīmukhaiḥ abhisārasa tu taṃ rājā navabhira niśitaiḥ śaraiḥ śarutakarmāṇama āhatya sūtaṃ vivyādha pañcabhiḥ śarutakarmā tataḥ karuddhaśa citrasenaṃ camūmukhe nārācena sutīkṣṇena marma deśe samardayata etasminna antare cainaṃ śarutakīrtira mahāyaśāḥ navatyā jagatī pālaṃ chādayāma āsa patribhiḥ paratilabya tataḥ saṃjñāṃ citrasenò mahārathaḥ dhanuśa ciccheda bhallena taṃ ca vivyādha saptabhiḥ sò 'nayata kārmukama ādāya vegaghnaṃ rukmabhūṣaṇama citrarūpataraṃ cakre citrasenaṃ śaròrmibhiḥ sa śaraiśa citritò rājaṃśa citramālyadharò yuvā yuveva samaśòbhata sa gòṣṭhīmadhye savalaṃkṛtaḥ śarutakarmāṇama atha vai nārācena satanāntare bibheda samare karuddhasa tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta śarutakarmāpi samare nārācena samarditaḥ susrāva rudhiraṃ bhūri gaurikāmbha ivācalaḥ tataḥ sa rudhirāktāṅgò rudhireṇa kṛtacchaviḥ rarāja samare rājana sa puṣpa iva kiṃśukaḥ śarutakarmā tatò rājaña śatrūṇāṃ samabhidrutaḥ śatrusaṃvaraṇaṃ kṛtvā davidhā ciccheda kārmukama athainaṃ chinnadhanvānaṃ nārācānāṃ taribhiḥ śataiḥ vivyādha bharataśreṣṭha śarutakarmā mahāyaśāḥ tatò 'pareṇa bhallena bhṛśaṃ tīṣkṇena sa tavaraḥ jahāra sa śirasa tarāṇaṃ śirasa tasya mahātmanaḥ tacchirò nayapatada bhūmau sumahaca citravarmaṇaḥ yadṛcchayā yathā candraśa cayutaḥ savargāna mahītale rājānaṃ nihataṃ dṛṣṭvā abhisāraṃ ca māriṣa abhyadravanta vegena citrasenasya sainikāḥ tataḥ karuddhò maheṣvāsasa tata sainyaṃ parādravaca charaiḥ antakāle yathā karuddhaḥ sarvabhūtāni paretarāṭa darāvayanna iṣubhisa tūrṇaṃ śarutakarmā vayaròcata parativindhyasa tataśa citraṃ bhittvā pañcabhira āśugaiḥ sārathiṃ taribhira ānarcchada dhavajama ekeṣuṇā tataḥ taṃ citrò navabhira bhallaira bāhvòra urasi cārdayata savarṇapuṅkhaiḥ śilā dhautaiḥ kaṅkabarhiṇa vājitaiḥ parativindhyò dhanusa tasya chittvā bhārata sāyakaiḥ pañcabhira niśitaira bāṇaira athainaṃ saṃprajaghnivāna tataḥ śaktiṃ mahārāja hemadaṇḍāṃ durāsadāma parāhiṇòta tava putrāya ghòrāma agniśikhāma iva tāma āpatantīṃ sahasā śaktima ulkāma ivāmbarāta davidhā ciccheda samare parativindhyò hasanna iva sā papāta tadā chinnā parativindhya śaraiḥ śitaiḥ yugānte sarvabhūtāni tarāsayantī yathāśaniḥ śaktiṃ tāṃ parahatāṃ dṛṣṭvā citrò gṛhya mahāgadāma parativindhyāya cikṣepa rukmajālavibhūṣitāma sā jaghāna hayāṃsa tasya sārathiṃ ca mahāraṇe rathaṃ paramṛdya vegena dharaṇīma anvapadyata etasminna eva kāle tu rathāda āplutya bhārata śaktiṃ cikṣepa citrāya savarṇaghaṇṭāma alaṃkṛtāma tāma āpatantīṃ jagrāha citrò rājana mahāmanāḥ tatasa tāma eva cikṣepa parativindhyāya bhārata samāsādya raṇe śūraṃ parativindhyaṃ mahāprabhā nirbhidya dakṣiṇaṃ bāhuṃ nipapāta mahītale patitābhāsayaca caiva taṃ deśama aśanira yathā parativindhyasa tatò rājaṃsa tòmaraṃ hemabhūṣitama pareṣayāma āsa saṃkruddhaśa citrasya vadhakāmyayā sa tasya devāvaraṇaṃ bhittvā hṛdayama eva ca jagāma dharaṇīṃ tūrṇaṃ mahòraga ivāśayama sa papāta tadā rājaṃsa tòmareṇa samāhataḥ parasārya vipulau bāhū pīnau parighasaṃnibhau citrma saṃprekṣya nihataṃ tāvakā raṇaśòbhinaḥ abhyadravanta vegena parativindhyaṃ samantataḥ sṛjantò vividhāna bāṇāña śataghnīśa ca sa kiṅkiṇīḥ ta enaṃ chādayāma āsuḥ sūryama abhragaṇā iva tāna apāsya mahābāhuḥ śarajālena saṃyuge vayadrāvayata tava camūṃ vajrahasta ivāsurīma te vadhyamānāḥ samare tāvakāḥ pāṇḍavaira nṛpa viprakīryanta sahasā vātanunnā ghanā iva vipradrute bale tasmina vadhyamāne samantataḥ darauṇira ekò 'bhayayāta tūrṇaṃ bhīmasenaṃ mahābalama tataḥ samāgamò ghòrò babhūva sahasā tayòḥ yathā devāsure yuddhe vṛtravāsavayòra abhūta [sa] bhīmasenaṃ tatò darauṇī rājana vivyādha patriṇā tavarayā parayā yuktò darśayanna astralāghavama athainaṃ punara ājaghne navatyā niśitaiḥ śaraiḥ sarvamarmāṇi saṃprekṣya marmajñò laghuhastavata bhīmasenaḥ samākīrṇò darauṇinā niśitaiḥ śaraiḥ rarāja samare rājana raśmivāna iva bhāskaraḥ tataḥ śarasahasreṇa suprayuktena pāṇḍavaḥ daròṇaputrama avacchādya siṃhanādama amuñcata śaraiḥ śarāṃsa tatò darauṇiḥ saṃvārya yudhi pāṇḍavama lalāṭe 'bhayahanada rājana nārācena samayanna iva lalāṭasthaṃ tatò bāṇaṃ dhārayāma āsa pāṇḍavaḥ yathā śṛṅgaṃ vane dṛptaḥ khaḍgò dhārayate nṛpa tatò darauṇiṃ raṇe bhīmò yatamānaṃ parākramī taribhira vivyādha nārācaira lalāṭe vismayanna iva lalāṭasthaisa tatò bāṇaira barāhmaṇaḥ sa vayaròcata parāvṛṣīva yathā siktasa tariśṛṅgaḥ parvatòttamaḥ tataḥ śaraśataira darauṇira madayāma āsa pāṇḍavaḥ na cainaṃ kampayāma āsa mātariśveva parvatama tathaiva pāṇḍavaṃ yuddhe darauṇiḥ śaraśataiḥ śitaiḥ nākampayata saṃhṛṣṭò vāryògha iva parvatama tāva anyònyaṃ śaraira ghòraiśa chādayānau mahārathau rathacaryā gatau śūrau śuśubhāte raṇòtkaṭau ādityāva iva saṃdīptau lòkakṣayakarāva ubhau savaraśmibhira ivānyònyaṃ tāpayantau śaròttamaiḥ kṛtapratikṛte yatnaṃ kurvāṇau ca mahāraṇe kṛtapratikṛte yatnaṃ cakrāte tāva abhītavata vayāghrāva iva ca saṃgrāme ceratusa tau mahārathau śaradaṃṣṭrau durādharṣau cāpavyāttau bhayānakau abhūtāṃ tāva adṛśyau ca śarajālaiḥ samantataḥ meghajālaira iva cachannau gagane candrabhāskarau parakāśau ca muhūrtena tatraivāstāma ariṃdamau vimuktau meghajālena śaśisūryau yathā divi apasavyaṃ tataśa cakre darauṇisa tatra vṛkòdarama kiraña śaraśataira ugraira dhārābhira iva parvatama na tu tana mamṛṣe bhīmaḥ śatròra vijayalakṣaṇama paraticakre ca taṃ rājana pāṇḍavò 'paya apasavyataḥ maṇḍalānāṃ vibhāgeṣu gatapratyāgateṣu ca babhūva tumulaṃ yuddhaṃ tayòsa tatra mahāmṛdhe caritvā vividhāna mārgāna maṇḍalaṃ sathānama eva ca śaraiḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira anyònyama abhijaghnatuḥ anyònyasya vadhe yatnaṃ cakratusa tau mahārathau īṣatura virathaṃ caiva kartuma anyònyama āhave tatò darauṇira mahāstrāṇi parāduścakre mahārathaḥ tānya astraira eva samare paratijaghne 'saya pāṇḍavaḥ tatò ghòraṃ mahārāja astrayuddhama avartata garahayuddhaṃ yathā ghòraṃ parajāsaṃharaṇe abhūta te bāṇāḥ samasajjanta kaṣiptāsa tābhyāṃ tu bhārata dayòtayantò diśaḥ sarvāsa taca ca sainyaṃ samantataḥ bāṇasaṃghāvṛtaṃ ghòrama ākāśaṃ samapadyata uklā pātakṛtaṃ yadvata parajānāṃ saṃkṣaye nṛpa bāṇābhighātāta saṃjajñe tatra bhārata pāvakaḥ sa visphuliṅgò dīptārciḥ sò 'dahada vāhinī davayama tatra siddhā mahārāja saṃpatantò 'baruvana vacaḥ ati yuddhāni sarvāṇi yuddhama etata tatò 'dhikama sarvayuddhāni caitasya kalāṃ nārhanti ṣòḍaśīma naitādṛśaṃ punara yuddhaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati ahò jañānena saṃyuktāva ubhau cògraparākramau ahò bhīme balaṃ bhīmama etayòśa ca kṛtāstratā ahò vīryasya sāratvama ahò sauṣṭhavama etayòḥ sathitāva etau hi samare kālāntakayamòpamau rudrau davāva iva saṃbhūtau yathā davāva iva bhāskarau yamau vā puruṣavyāghrau ghòrarūpāva imau raṇe śarūyante sama tadā vācaḥ siddhānāṃ vai muhura muhuḥ siṃhanādaśa ca saṃjajñe sametānāṃ divaukasāma adbhutaṃ cāpya acintyaṃ ca dṛṣṭvā karma tayòra mṛdhe tau śūrau samare rājana parasparakṛtāgasau parasparama udaikṣetāṃ karòdhāda udvṛtya cākṣuṣī karòdharaktekṣaṇau tau tu karòdhāta parasphuritādharau karòdhāta saṃdaṣṭa daśanau saṃdaṣṭa daśanaca chadau anyònyaṃ chādayantau sama śaravṛṣṭyā mahārathau śarāmbudhārau samare śastravidyuta parakāśinau tāva anyònyaṃ dhavajau viddhvā sārathī ca mahārathau anyònyasya hayāna viddhvā bibhidāte parasparama tataḥ karuddhau mahārāja bāṇau gṛhya mahāhave ubhau cikṣipatusa tūrṇama anyònyasya vadhaiṣiṇau tau sāyakau mahārāja dayòtamānau camūmukhe ājaghrāte samāsādya vajravegau durāsadau tau parasparavegāca ca śarābhyāṃ ca bhṛśāhatau nipetatura mahāvīrau savarathòpasthayòsa tadā tatasa tu sārathira jañātvā daròṇaputrama acetanama apòvāha raṇāda rājana sarvakṣatrasya paśyataḥ tathaiva pāṇḍavaṃ rājana vihvalantaṃ muhura muhuḥ apòvāha rathenājau sārathiḥ śatrutāpanama [dhṛ] yathā saṃśaptakaiḥ sārdhama arjunasyābhavada raṇaḥ anyeṣāṃ ca madīyānāṃ pāṇḍavaisa tada baravīhi me [sa] śṛṇu rājana yathāvṛttaṃ saṃgrāmaṃ baruvatò mama vīrāṇāṃ śatrubhiḥ sārdhaṃ dehapāpma paraṇāśanama pārthaḥ saṃśaptaka gaṇaṃ paraviśyārṇava saṃnibhama vayakṣòbhayada amitraghnò mahāvāta ivārṇavama śirāṃsya unmathya vīrāṇāṃ śitaira bhallaira dhanaṃjayaḥ pūrṇacandrābhavaktrāṇi savakṣibhrū daśanāni ca saṃtastāra kaṣitiṃ kaṣipraṃ vinālaira nalinaira iva suvṛttāna āyatāna puṣṭāṃśa candanāgurubhūṣitāna sāyudhāna sa tanutrāṇāna pañcāsyòraga saṃnibhāna bāhūna kaṣuraira amitrāṇāṃ vicakartārjunò raṇe dhuryāna dhuryatarāna sūtāna dhavajāṃśa cāpāni sāyakāna pāṇīna aratnāna asakṛda bhallaiśa ciccheda pāṇḍavaḥ davipāna hayāna rathāṃśa caiva sāròhāna arjunò raṇe śaraira anekasāhasrai rājana ninye yamakṣayama taṃ paravīraṃ paratīyātā nardamānā ivarṣabhāḥ vāśitārthama abhikruddhā huṃkṛtvā cābhidudruvuḥ nighnantama abhijaghnusa te śaraiḥ śṛṅgaira ivarṣabhāḥ tasya teṣāṃ ca tada yuddhama abhavala lòmaharṣaṇama tarailòkyavijaye yādṛga daityānāṃ saha vajriṇā astraira astrāṇi saṃvārya daviṣatāṃ sarvatò 'rajunaḥ iṣubhira bahubhisa tūrṇaṃ viddhvā parāṇāna rarāsa saḥ chinnatriveṇucakrākṣāna hatayòdhāśvasārathīna vidhvastāyudha tūṇīrāna samunmathita ketanāna saṃchinnayòktra raśmīkāna vi tariveṇūna vi kūbarāna vidhvastabandhura ayugāna viśastāyudha maṇḍalāna rathāna viśakalīkurvana mahābhrāṇīva mārutaḥ vismāpayana parekṣaṇīyaṃ daviṣātāṃ bhayavardhanama mahārathasahasrasya samaṃ karmārjunò 'karòta siddhadevarṣisaṃghāśa ca cāraṇāśa caiva tuṣṭuvuḥ devadundubhayò neduḥ puṣpavarṣāṇi cāpatana keśavārjunayòra mūrdhni parāha vāka cāśarīriṇī candrārkānila vahnīnāṃ kānti dīptibaladyutīḥ yau sadā bibhratura vīrau tāva imau keśavārjunau barahmeśānāva ivājayyau vīrāva ekarathe sathitau sarvabhūtavarau vīrau naranārāyaṇāva ubhau itya etana mahada āścaryaṃ dṛṣṭvā śarutvā ca bhārata aśvatthāmā susaṃyattaḥ kṛṣṇāva abhyadravada raṇe atha pāṇḍavama asyantaṃ yama kālāntakāña śarāna seṣuṇā pāṇināhūya hasana darauṇira athābravīta yadi māṃ manyase vīra parāptama arhama ivātithima tataḥ sarvātmanādya tavaṃ yuddhātithyaṃ parayaccha me evama ācārya putreṇa samāhūtò yuyutsayā bahu mene 'rajunò ''tamānama idaṃ cāha janārdanama saṃśaptakāśa ca me vadhyā darauṇira āhvayate ca māma yada atrānantaraṃ parāptaṃ paraśādhi tavaṃ mahābhuja evama uktò 'vahata pārthaṃ kṛṣṇò daròṇātmajāntikama jaitreṇa vidhināhūtaṃ vāyura indrama ivādhvare tama āmantryaika manasā keśavò darauṇima abravīta aśvatthāmana sathirò bhūtvā paraharāśu sahasva ca nirveṣṭuṃ bhartṛpiṇḍaṃ hi kālò 'yama upajīvināma sūkṣmò vivādò viprāṇāṃ sathūlau kaṣātrau jayājayau yāṃ na saṃkṣamase mòhāda divyāṃ pārthasya satkriyāma tāma āptuma icchana yudhyasva sathirò bhūtvādya pāṇḍavama itya uktò vāsudevena tathetya uktvā davijòttamaḥ vivyādha keśavaṃ ṣaṣṭyā nārācaira arjunaṃ taribhiḥ tasyārjunaḥ susaṃkruddhasa taribhira bhallaiḥ śarāsanama cicchedāthānyada ādatta darauṇira ghòrataraṃ dhanuḥ sa jayaṃ kṛtvā nimeṣāta tada vivyādhārjuna keśavau taribhiḥ śaraira vāsudevaṃ sahasreṇa ca pāṇḍavama tataḥ śarasahasrāṇi parayutānya arbudāni ca sasṛje darauṇira āyastaḥ saṃstabhya ca raṇe 'rajunama iṣudhera dhanuṣò jayāyā aṅgulībhyaśa ca māriṣa bāhvòḥ karābhyāma urasò vadanaghrāṇanetrataḥ karṇābhyāṃ śirasò 'ṅagebhyò lòma vartmabhya eva ca rathadhvajebhyaśa ca śarā niṣpetura barahmavādinaḥ śarajālena mahatā viddhvā keśava pāṇḍavau nanāda muditò darauṇira mahāmeghaughanisvanaḥ tasya nānadataḥ śarutvā pāṇḍavò 'cayutama abravīta paśya mādhava daurātmyaṃ daròṇaputrasya māṃ parati vadhaprāptau manyate nau paraveśya śaraveśmani eṣò 'saya hanmi saṃkalpaṃ śikṣayā ca balena ca aśvatthāmnaḥ śarāna astāṃśa chittvaikaikaṃ taridhā taridhā vayadhamada bharataśreṣṭhò nīhārama iva mārutaḥ tataḥ saṃśaptakāna bhūyaḥ sāśvasūta rathadvipāna dhavajapattigaṇāna ugraira bāṇaira vivyādha pāṇḍavaḥ ye ye dadṛśire tatra yada yada rūpaṃ yathā yathā te te tata taca charaira vayāptaṃ menire ''tamānama eva ca te gāṇḍīvapraṇuditā nānārūpāḥ patatriṇaḥ karòśe sāgre sathitāna ghananti davipāṃśa ca puruṣāna raṇe bhallaiśa chinnāḥ karāḥ petuḥ kariṇāṃ madakarṣiṇāma chinnā yathā paraśubhiḥ paravṛddhāḥ śaradi darumāḥ paścāta tu śailavata petusa te gajāḥ saha sādibhiḥ vajrivajrapramathitā yathaivādricayāsa tathā gandharvanagarākārāna vidhivata kalpitāna rathāna vinītajavanānya uktāna āsthitāna yuddhadurmadāna śaraira viśakalīkurvanna amitrāna abhyavīvṛṣata alaṃkṛtāna aśvasādīna patiṃśa cāhandhanaṃjayaḥ dhanaṃjaya yugāntārkaḥ saṃśaptaka mahārṇavama vayaśòṣayata duḥśòṣaṃ tīvraiḥ śaragabhastibhiḥ punara darauṇimahāśailaṃ nārācaiḥ sūryasaṃnibhaiḥ nirbibheda mahāvegaisa tavarana vajrīva parvatama tama ācārya sutaḥ karuddhaḥ sāśvayantārama āśugaiḥ yuyutsura nāśakada yòddhuṃ pārthasa tāna antarācchinata tataḥ paramasaṃkruddhaḥ kāṇḍakòśāna avāsṛjata aśvatthāmābhirūpāya gṛhāna atithaye yathā atha saṃśaptakāṃsa tayaktvā pāṇḍavò darauṇima abhyayāta apāṅkteyama iva tayaktvā dātā pāṅkteyama arthinama tataḥ samabhavada yuddhaṃ śukrāṅgirasa varcasòḥ nakṣatrama abhitò vayòmni śukrāṅgirasayòra iva saṃtāpayantāva anyònyaṃ dīptaiḥ śaragabhastibhiḥ lòkatrāsa karāva āstāṃ vimārgasthau garahāva iva tatò 'vidhyada bharuvòra madhye nārācenārjunò bhṛśama sa tena vibabhau darauṇira ūrdhvaraśmira yathā raviḥ atha kṛṣṇau śaraśataira aśvatthāmnārditau bhṛśama saraśmi jālanikarau yugāntārkāva ivāsatuḥ tatò 'rajunaḥ sarvatò dhārama astrama; avāsṛjada vāsudevābhiguptaḥ darauṇāyaniṃ cābhyahanata pṛṣatkaira; vajrāgnivaivasvatadaṇḍakalpaiḥ sa keśavaṃ cārjunaṃ cātitejā; vivyādha marmasva atiraudra karmā bāṇaiḥ sumuktaira atitīvra vegaira; yaira āhatò mṛtyura api vayatheta darauṇera iṣūna arjunaḥ saṃnivārya; vayāyacchatasa tada daviguṇaiḥ supuṅkhaiḥ taṃ sāśvasūta dhavajama ekavīrama; āvṛtya saṃśaptaka sainyama ārchata dhanūṃṣi bāṇāna iṣudhīra dhanurjyāḥ; pāṇīna bhujāna pāṇigataṃ ca śastrama chatrāṇi ketūṃsa turagāna athaiṣāṃ; vastrāṇi mālyānya atha bhūṣaṇāni carmāṇi varmāṇi manòrathāṃśa ca; pariyāṇi sarvāṇi śirāṃsi caiva ciccheda pārthò daviṣatāṃ paramuktaira; bāṇaiḥ sathitānāma aparāṅmukhānāma sukalpitāḥ sayandanavājināgāḥ; samāsthitāḥ kṛtayatnaira nṛvīraiḥ pārtheritaira bāṇagaṇaira nirastāsa; taira eva sārdhaṃ nṛvaraira nipetuḥ padmārka pūrṇendusamānanāni; kirīṭamālā mukuṭòtkaṭāni bhallārdha candra kaṣura hiṃsitāni; parapetura urvyāṃ nṛśirāṃsya ajasrama atha vipaira devapatidvipābhaira; devāri darpòlbaṇa manyudarpaiḥ kaliṅga vaṅgāṅganiṣādavīrā; jighāṃsavaḥ pāṇḍavama abhyadhāvana teṣāṃ davipānāṃ vicakarta pārthò; varmāṇi marmāṇi karāna niyantṝna dhavajāḥ patākāśa ca tataḥ parapetura; vajrāhatānīva gireḥ śirāṃsi teṣu pararugṇeṣu guròsa tanūjaṃ; bāṇaiḥ kirīṭī nava sūryavarṇaiḥ paracchādayāma āsa mahābhrajālaira; vāyuḥ samudyuktama ivāṃśumantama tatò 'rajuneṣūna iṣubhira nirasya; darauṇiḥ śaraira arjuna vāsudevau paracchādayitva divi candrasūryau; nanāda sò 'mabhòda ivātapānte tama arjunasa tāṃśa ca punasa tavadīyāna; abhyarditasa taira avikṛtta śastraiḥ bāṇāndha kāraṃ sahasaiva kṛtvā; vivyādha sarvāna iṣubhiḥ supuṅkhaiḥ nāpya ādadata saṃdadhana naiva muñcana; bāṇāna raṇe 'dṛśyata savyasācī hatāṃśa ca nāgāṃsa turagāna padātīna; saṃsyūta dehāna dadṛśū rathāṃśa ca saṃdhāya nārācavarāna daśāśu; darauṇisa tavaranna ekama ivòtsasarja teṣāṃ ca pañcārjunama abhyavidhyana; pañcācyutaṃ nirbibhiduḥ sumuktāḥ taira āhatau sarvamanuṣyamukhyāva; asṛka kaṣarantau dhanadendra kalpau samāptavidyena yathābhibhūtau; hatau savida etau kima u menire 'naye athārjunaṃ parāha daśārha nāthaḥ; paramādyase kiṃ jahi yòdhama etama kuryāda dhi dòṣaṃ samupekṣitò 'sau; kaṣṭò bhaveda vayādhira ivākriyāvāna tatheti còktvācyutama apramādī; darauṇiṃ parayatnāda iṣubhisa tatakṣa chittvāśvaraśmīṃsa turagāna avidhyata; te taṃ raṇāda ūhura atīva dūrama āvṛtya neyeṣa punasa tu yuddhaṃ; pārthena sārdhaṃ matimāna vimṛśya jānaña jayaṃ niyataṃ vṛṣṇivīre; dhanaṃjaye cāṅgirasāṃ variṣṭhaḥ paratīpa kāye tu raṇāda aśvatthāmni hṛte hayaiḥ mantrauṣadhikriyā dānaira vayādhau dehāda ivāhṛte saṃśaptakāna abhimukhau parayātau keśavārjunau vātòddhūta patākena sayandanenaughanādinā [sa] athòttareṇa pāṇḍūnāṃ senāyāṃ dhavanira utthitaḥ rathanāgāśvapattīnāṃ daṇḍadhāreṇa vadhyatāma nivartayitvā tu rathaṃ keśavò 'rajunama abravīta vāhayanna eva turagāna garuḍānilaraṃhasaḥ māgadhò 'thāpya atikrāntò daviradena paramāthinā bhagadattāda anavaraḥ śikṣayā ca balena ca enaṃ hatvā nihantāsi punaḥ saṃśaptakāna iti vākyānte parāpayata pārthaṃ daṇḍadhārāntikaṃ parati sa māgadhānāṃ paravarò 'ṅakuśa garahò; garaheṣva asahyò vikacò yathā garahaḥ sapatnasenāṃ paramamātha dāruṇò; mahīṃ samagrāṃ vikacò yathā garahaḥ sukalpitaṃ dānava nāgasaṃnibhaṃ; mahābhrasaṃhrādama amitramardanama rathāśvamātaṅgagaṇāna sahasraśaḥ; samāsthitò hanti śaraira davipāna api rathāna adhiṣṭhāya sa vājisārathīna; rathāṃśa ca padbhisa tavaritò vayapòthayata davipāṃśa ca padbhyāṃ caraṇaiḥ kareṇa ca; davipāsthitò hanti sa kālacakravata narāṃśa ca kārṣṇāyasa varma bhūṣaṇāna; nipātya sāśvāna api pattibhiḥ saha vayapòthayada danti vareṇa śuṣmiṇā; sa śabdavata sathūlanaḍāna yathātathā athārjunò jayātalanemi nisvane; mṛdaṅgabherībahu śaṅkhanādite narāśvamātaṅgasahasranāditai; rathòttamenābhyapatada davipòttamama tatò 'rajunaṃ davādaśabhiḥ śaròttamaira; janārdanaṃ ṣòḍaśabhiḥ samārdayata sa daṇḍadhārasa turagāṃsa taribhisa taribhisa; tatò nanāda parajahāsa cāsakṛta tatò 'saya pārthaḥ sa guṇeṣu kārmukaṃ; cakarta bhallaira dhavajama apya alaṃkṛtama punara niyantṝna saha pādagòptṛbhisa; tatasa tu cukròdha girivrajeśvaraḥ tatò 'rajunaṃ bhinnakaṭena dantinā; ghanāghanena anilatulyaraṃhasā atīva cukṣòbhayiṣura janārdanaṃ; dhanaṃjayaṃ cābhijaghāna tòmaraiḥ athāsya bāhū davipahastasaṃnibhau; śiraśa ca pūrṇendunibhānanaṃ taribhiḥ kaṣuraiḥ paraciccheda sahaiva pāṇḍavasa; tatò davipaṃ bāṇaśataiḥ samārdayata sa pārtha bāṇaisa tapanīyabhūṣaṇaiḥ; samārucata kāñcanavarma bhṛda davipaḥ tathā cakāśe niśi parvatò yathā; davāgninā parajvalitauṣadhi darumaḥ sa vedanārtò 'mabudanisvanò nadaṃśa; calana bharamana paraskhalitò ''turò daravana papāta rugṇaḥ saniyantṛkasa tathā; yathā girira vajranipāta cūrṇitaḥ himāvadātena suvarṇamālinā; himādrikūṭapratimena dantinā hate raṇe bharātari daṇḍa āvrajaja; jighāṃsura indrāvarajaṃ dhanaṃjayama sa tòmaraira arkakaraprabhaisa taribhira; janārdanaṃ pañcabhira eva cārjunama samarpayitvā vinanāda cārdaryasa; tatò 'saya bāhū vicakarta pāṇḍavaḥ kaṣura parakṛttau subhṛśaṃ sa tòmarau; cayutāṅgadau candanarūṣitau bhujau gajāta patantau yugapada virejatura; yathādriśṛṅgāta patitau mahòragau athārdhacandreṇa hṛtaṃ kirīṭinā; papāta daṇḍasya śiraḥ kaṣitiṃ davipāta taca chòṇitābhaṃ nipatada vireje; divākarò 'satāda iva paścimāṃ diśama atha davipaṃ śavetanagāgra saṃnibhaṃ; divākarāṃśu paratimaiḥ śaròttamaiḥ bibheda pārtaḥ sa papāta nānadana; himādrikūṭaḥ kuliśāhatò yathā tatò 'pare tatpa paratimā jagòttamā; jigīṣavaḥ saṃyati savyasācinama tathā kṛtāsa tena yathaiva tau davipau; tataḥ parabhagnaṃ sumahada ripòra balama gajā rathāśvāḥ puruṣāśa ca saṃghaśaḥ; parasparaghnāḥ paripetura āhave parasparapraskhalitāḥ samāhatā; bhṛśaṃ ca tata tata kulabhāṣiṇò hatāḥ athārjunaṃ save parivārya sainikāḥ; puraṃdaraṃ devagaṇā ivābruvana abhaiṣma yasmāna maraṇāda iva parajāḥ; sa vīra diṣṭyā nihatasa tavayā ripuḥ na ceta paritrāsya imāña janāna bhayāda; daviṣadbhira evaṃ balibhiḥ parapīḍitāna tathābhaviṣyada daviṣatāṃ paramòdanaṃ; yathā hateṣva eṣva iha nò 'riṣu tavayā itīva bhūyaśa ca suhṛdbhira īritā; niśamya vācaḥ sumanāsa tatò 'rajunaḥ yathānurūpaṃ paratipūjya taṃ janaṃ; jagāma saṃśaptaka saṃghahā punaḥ [sa] paratyāgatya punara jiṣṇura ahana saṃśaptakāna bahūna vakrānuvakra gamanāda aṅgāraka iva garahaḥ pārtha bāṇahatā rājana narāśvarathakuñjarāḥ vicelura babhramura neduḥ petura mamluśa ca māriṣa dhuryaṃ dhuryatarāna sūtāna rathāṃśa ca parisaṃkṣipana pāṇīna pāṇigataṃ śastraṃ bāhūna api śirāṃsi ca bhallaiḥ kaṣuraira ardhacandraira vatsadantaiśa ca pāṇḍavaḥ cicchedāmitra vīrāṇāṃ samare paratiyudhyatāma vāśitārthe yuyutsantò vṛṣabhā vṛṣabhaṃ yathā āpatantya arjunaṃ śūrāḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ teṣāṃ tasya ca tada yuddhama abhavala lòmaharṣaṇama tarailòkyavijaye yādṛga daityānāṃ saha vajriṇā tama avidhyata taribhira bāṇaira danda śūkaira ivāhibhiḥ ugrāyudhasa tatasa tasya śiraḥ kāyāda apāharata te 'rajunaṃ sarvataḥ karuddhā nānāśastraira avīvṛṣana marudbhiḥ pareṣitā meghā himavantama ivòṣṇage astraira astrāṇi saṃvārya daviṣatāṃ sarvatò 'rajunaḥ samyaga astaiḥ śaraiḥ sarvāna sahitāna ahanada bahūna chinnatriveṇujaṅgheṣāna nihatapārṣṇi sārathīna saṃchinnaraśmi yòktrākṣāna vayanukarṣa yugāna rathāna vidhvastasarvasaṃnāhāna bāṇaiśa cakre 'rajunasa tavarana te rathāsa tatra vidhvastāḥ parārdhyā bhāntya anekaśaḥ dhanināma iva veśmāni hatānya agnyanilāmbubhiḥ davipāḥ saṃbhinnamarmāṇò vajrāśanisamaiḥ śaraiḥ petura giryagraveśmāni vajravātāgnibhira yathā sāròhāsa turagāḥ petura bahavò 'rajuna tāḍitāḥ nirjihvāntrāḥ kaṣitau kaṣīṇā rudhirārdrāḥ sudurdṛśaḥ narāśvanāgā nārācaiḥ saṃsyūtāḥ savyasācinā babhramuśa caskhaluḥ petura nedura mamluśa ca māriṣa aṇakaiśa ca śilā dhātaira vajrāśaniviṣòpamaiḥ śaraira nijaghnivāna pārthò mahendra iva dānavāna mahārhavarmābharaṇā nānārūpāmbarāyudhāḥ sa rathāḥ sa dhavajā vīrā hatāḥ pārthena śerate vijitāḥ puṇyakarmāṇò viśiṣṭābhijana śarutāḥ gatāḥ śarīraira vasudhāma ūrjitaiḥ karmabhira divama athārjuna rathaṃ vīrāsa tavadīyāḥ samupādravana nānājanapadādhyakṣāḥ sagaṇā jātamanyavaḥ uhyamānā rathāśvaisa te pattayaśa ca jighāṃsavaḥ samabhyadhāvanna asyantò vividhaṃ kaṣiprama āyudhama tadāyudha mahāvarṣaṃ kaṣiptaṃ yòdhamahāmbudaiḥ vayadhamana niśitaira bāṇaiḥ kaṣiprama arjuna mārutaḥ sāśvapattidviparathaṃ mahāśastraughama aplavama sahasā saṃtitīrṣantaṃ pārthaṃ śastrāstrasetunā athābravīda vāsudevaḥ pārthaṃ kiṃ karīḍase 'nagha saṃśaptakāna paramathyaitāṃsa tataḥ karṇavadhe tavara tathetya uktvārjunaḥ kaṣipraṃ śiṣṭāna saṃśaptakāṃsa tadā ākṣipya śastreṇa balāda daityāna indra ivāvadhīta ādadhata saṃdadhana nāṣūna dṛṣṭaḥ kaiśa cida raṇe 'rajunaḥ vimuñcana vā śarāña śīghraṃ dṛśyate sama hi kaira api āścaryama iti gòvindò baruvanna aśvāna acòdayata haṃsāṃsa gaurāsa te senāṃ haṃsāḥ sara ivāviśana tataḥ saṃgrāmabhūmiṃ tāṃ vartamāne janakṣaye avekṣamāṇò gòvindaḥ savyasācinama abravīta eṣa pārtha mahāraudrò vartate bharatakṣayaḥ pṛthivyāṃ pārthivānāṃ vai duryòdhanakṛte mahāna paśya bhārata cāpāni rukmapṛṣṭhāni dhanvināma mahatāma apaviddhāni kalāpāna iṣudhīsa tathā jātarūpamayaiḥ puṅkhaiḥ śarāṃśa ca nataparvaṇaḥ tailadhautāṃśa ca nārācāna nirmuktāna iva pannagāna hastidanta tasarūna khaḍgāña jātarūpapariṣkṛtāna ākīrṇāṃsa tòmarāṃśa cāpāṃśa citrāna hemavibhūṣitāna varmāṇi cāpaviddhāni rukmapṛṣṭhāni bhārata suvarṇavikṛtāna parāsāña śaktīḥ kanakabhūṣitāḥ jāmbūnadamayaiḥ paṭṭaira baddhāśa ca vipulā gadāḥ jātarūpamayīśa carṣṭīḥ paṭṭiśāna hemabhūṣitāna daṇḍaiḥ kanakacitraiśa ca vipraviddhāna paraśvadhāna ayaḥ kuśāntāna patitāna musalāni gurūṇi ca śataghnīḥ paśya citrāśa ca vipulāna parighāṃsa tathā cakrāṇi cāpaviddhāni mudgarāṃśa ca bahūna raṇe nānāvidhāni śastrāṇi paragṛhya jaya gṛddhinaḥ jīvanta iva lakṣyante gatasattvāsa tarasvinaḥ gadā vimathitaira gātraira musalaira bhinnamastakāna gajavājirathakṣuṇṇāna paśya yòdhāna sahasraśaḥ manuṣyagajavājīnāṃ śaraśaktyṛṣṭitòmaraiḥ nistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ parāsaira nakharaira laguḍaira api śarīraira bahudhā bhinnaiḥ śòṇitaughapariplutaiḥ gatāsubhira amitraghna saṃvṛtā raṇabhūmayaḥ bāhubhiśa candanādigdhaiḥ sāṅgadaiḥ śubhabhūṣaṇaiḥ sa talatraiḥ sa keyūraira bhāti bhārata medinī sāṅgulitraira bhujāgraiśa ca vipraviddhaira alaṃkṛtaiḥ hastihastòpamaiśa chinnaira ūrubhiśa ca tarasvināma baddhacūḍā maṇivaraiḥ śiròbhiśa ca sakuṇḍalaiḥ nikṛttaira vṛṣabhākṣāṇāṃ virājati vasuṃdharā kabandhaiḥ śòṇitādigdhaiśa chinnagātraśirò dharaiḥ bhūra bhāti bharataśreṣṭha śāntārcirbhira ivāgnibhiḥ rathāna bahuvidhāna bhagnāna hemakiṅkiṇinaḥ śubhāna aśvāṃśa ca bahudhā paśya śòṇitena pariplutāna yòdhānāṃ ca mahāśaṅkhāna pāṇḍurāṃśa ca parakīrṇakāna nirastajihvāna mātaṅgāña śayānāna parvatòpamāna vaijayantī vicitrāṃśa ca hatāṃśa ca gajayòdhinaḥ vāraṇānāṃ paristòmāna suyuktāmbara kambalāna vipāṭinā vicitrāśa ca rūpacitrāḥ kuthāsa tathā bhinnāśa ca bahudhā ghaṇṭāḥ patadbhiśa cūrṇitā gajaiḥ vaiḍūrya maṇidaṇḍāṃśa ca patitāna aṅkuśāna bhuvi baddhāḥ sādidhvajāgreṣu suvarṇavikṛtāḥ kaśāḥ vicitrāna maṇicitrāṃśa ca jātarūpapariṣkṛtāna aśvāstara paristòmāna rāṅkavānpatitāna bhuvi cūḍāmaṇīna narendrāṇāṃ vicitrāḥ kāñcanasrajaḥ chatrāṇi cāpaviddhāni cāmāra vayajanāni ca candra nakṣatrabhāsaiśa ca vadanaiśa cārukuṇḍalaiḥ kḷpta śamaśrubhira atyarthaṃ vīrāṇāṃ samalaṃkṛtaiḥ vadanaiḥ paśya saṃchannāṃ mahīṃ śòṇitakardamāma sa jīvāṃśa ca narāna paśya kūjamānāna samantataḥ upāsyamānāna bahubhira nayastaśastraira viśāṃ pate jañātibhiḥ sahitaisa tatra ròdamānaira muhura muhuḥ vayutkrāntāna aparāna yòdhāṃśa chādayitvā tarasvinaḥ punara yuddhāya gacchanti jaya gṛddhāḥ paramanyavaḥ apare tatra tatraiva paridhāvanti māninaḥ jañātibhiḥ patitaiḥ śūraira yācyamānāsa tathòdakama jalārthaṃ ca gatāḥ ke cina niṣprāṇā bahavò 'rajuna saṃnivṛttāśa ca te śūrāsa tāna dṛṣṭvaiva vicetasaḥ jalaṃ dṛṣṭvā paradhāvanti karòśamānāḥ parasparama jalaṃ pītvā mṛtāna paśya pibatò 'nayāṃśa ca bhārata parityajya pariyāna anye bāndhavāna bāndhavapriya vayutkrāntāḥ samadṛśyanta tatra tatra mahāraṇe paśyāparāna naraśreṣṭha saṃdaṣṭauṣṭha puṭāna punaḥ bharukuṭī kuṭilaira vaktraiḥ parekṣamāṇāna samantataḥ etata tavaivānurūpaṃ karmārjuna mahāhave divi vā devarājasya tavayā yatkṛtama āhave evaṃ tāṃ darśayana kṛṣṇò yuddhabhūmiṃ kirīṭine gacchanna evāśṛṇòca chabdaṃ duryòdhana bale mahata śaṅkhadundubhinirghòṣāna bherī paṇavamiśritāna rathāśvagajanādāṃśa ca śasttra śabdāṃśa ca dāruṇāna paraviśya tada balaṃ kṛṣṇasa turagaira vātavegibhiḥ pāṇḍyenābhyarditāṃ senāṃ tavadīyāṃ vīkṣya dhiṣṭhitaḥ sahi nānāvidhaira bāṇaira iṣvāsa paravarò yudhi nayahanada daviṣatāṃ varātāna gatāsūna antakò yathā gajavājimanuṣyāṇāṃ śarīrāṇi śitaiḥ śaraiḥ bhittvā paraharatāṃ śareṣṭhò videhāsūṃśa cakāra saḥ śatrupravīraira astāni nānāśastrāṇi sāyakaiḥ bhittvā tāna ahanata pāṇḍyaḥ śatrūña śakra ivāsurāna [dhṛ] paròktasa tavayā pūrvama eva paravīrò lòkaviśrutaḥ na tava asya karmasaṃgrāme tavayā saṃjaya kīrtitama tasya vistaratò barūhi paravīrasyādya vikramama śikṣāṃ parabhāvaṃ vīryaṃ ca paramāṇaṃ darpama eva ca [sa] daròṇa bhīṣma kṛpa darauṇikarṇārjuna janārdanāna samāptavidyāna dhanuṣi śareṣṭhāna yāna manyase yudhi tulyatā karṇa bhīṣmābhyāma ātmanò yena dṛśyate vāsudevārjunābhyāṃ ca nayūnatāṃ nātmanīcchati sa pāṇḍyò nṛpatiśreṣṭhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ karṇasyānīkama avadhīta paribhūta ivāntakaḥ tada udīrṇarathāśvaṃ ca pattipravara kuñjarama kulāla cakravada bharāntaṃ pāṇḍyenādhiṣṭhitaṃ balama vayaśva sūta dhavajarathāna vipraviddhāyudhāna ripūna samyaga astaiḥ śaraiḥ pāṇḍyò vāyura meghāna ivākṣipata daviradāna parahata paròthāna vipatāka dhavajāyudhāna sa pādarakṣāna avadhīda vajreṇārīna ivārihā sa śaktiprāsa tūṇīrāna aśvāròhāna hayāna api pulinda khaśa bāhlīkāna niṣādāna dharaka taṅgaṇāna dākṣiṇātyāṃśa ca bhòjāṃśa ca karūrāna saṃgrāmakarkaśāna viśastra kavacāna bāṇaiḥ kṛtvā pāṇḍyò 'karòda vayasūna caturaṅgaṃ balaṃ bāṇaira nighnantaṃ pāṇḍyama āhave dṛṣṭvā darauṇira asaṃbhrāntama asaṃbhrāntatarò 'bhayayāta ābhāṣya cainaṃ madhurama abhi nṛtyanna abhītavata parāha paraharatāṃ śareṣṭhaḥ samitapūrvaṃ samāhvayana rājana kamalapatrākṣa paradhānāyudha vāhana vajrasaṃhanana parakhyapradhānabalapauruṣa muṣṭiśliṣṭāyudhābhyāṃ ca vayāyatābhyāṃ mahada dhanuḥ dòrbhyāṃ visphārayana bhāsi mahājaladavada bhṛśama śaravarṣaira mahāvegaira amitrāna abhivarṣataḥ mada anyaṃ nānupaśyāmi parativīraṃ tavāhave rathadviradapattyaśvāna ekaḥ paramathase bahūna mṛgasaṃghāna ivāraṇye vibhīra bhīmabalò hariḥ mahatā rathaghòṣeṇa divaṃ bhūmiṃ ca nādayana varṣānte sasyahā pīthò bhābhira āpūrayanna iva saṃspṛśānaḥ śarāṃsa tīkṣṇāṃsa tūṇāda āśīviṣòpamāna mayaivaikena yudhyasva taryambakeṇāndhakò yathā evama uktasa tathetya uktvā parahareti ca tāḍitaḥ karṇinā daròṇa tanayaṃ vivyādha malayadhvajaḥ marmabhedibhira atyugraira bāṇaira agniśikhòpamaiḥ samayanna abhyahanada darauṇiḥ pāṇḍyama ācārya sattamaḥ tatò navāparāṃsa tīkṣṇāna nārācāna kaṅkavāsasaḥ gatyā daśamyā saṃyuktāna aśvatthāmā vayavāsṛjata teṣāṃ pañcācchinata pāṇḍyaḥ pañcabhira niśitaiḥ śaraiḥ catvārò 'bhayāhanana vāhāna āśu te vayasavò 'bhavana atha daròṇasutasyeṣūṃsa tāṃśa chittvā niśitaiḥ śaraiḥ dhanurjyāṃ vitatāṃ pāṇḍyaśa cicchedāditya varcasaḥ vijyaṃ dhanura athādhijyaṃ kṛtvā darauṇira amitrahā tataḥ śarasahasrāṇi pareṣayāma āsa pāṇḍyataḥ iṣusaṃbādhama ākāśama akaròda diśa eva ca tatasa tāna asyataḥ sarvāna darauṇera bāṇāna mahātmanaḥ jānānò 'paya akṣayāna pāṇḍyò 'śātayata puruṣarṣabhaḥ parahitāṃsa tāna parayatnena chittvā darauṇera iṣūna ariḥ cakrarakṣau tatasa tasya parāṇudana niśitaiḥ śaraiḥ athārera lāghavaṃ dṛṣṭvā maṇḍalīkṛtakārmukaḥ parāsyada daròṇasutò bāṇāna vṛṣṭiṃ pūṣānujò yathā aṣṭāva aṣṭa gavānya ūhuḥ śakaṭāni yada āyudhama ahnasa tada aṣṭa bhāgena darauṇiśa cikṣepa māriṣa tama antakama iva karuddhama antakālāntakòpamama ye ye dādṛśire tatra visaṃjñāḥ parāyaśò 'bhavana parjanya iva gharmānte vṛṣṭyā sādridrumāṃ mahīma ācārya putrasa tāṃ senāṃ bāṇavṛṣṭyābhyavīvṛṣata darauṇiparjanyamuktāṃ tāṃ bāṇavṛṣṭiṃ suduḥsahāma vāyavyāstreṇa sa kaṣipraṃ ruddhvā pāṇḍyānilò 'nadata tasya nānadataḥ ketuṃ candanāgurubhūṣitama malayapratimadrauṇiśa chittvāśvāṃśa caturò 'hanata sūtama ekeṣuṇā hatvā mahājalada nisvanama dhanuśa chittvārdha candreṇa vayadhamata tilaśò rathama astraira astrāṇi saṃvārya chittvā sarvāyudhāni ca parāptama apya ahitaṃ darauṇira na jaghāna raṇepsayā hateśvarò danti varaḥ sukalpitasa; tavarābhisṛṣṭaḥ paratiśarmagò balī tama adhyatiṣṭhana malayeśvarò mahāna; yathādriśṛṅgaṃ harira unnadaṃsa tathā sa tòmaraṃ bhāskararaśmisaṃnibhaṃ; balāstra sargòttama yatnamanyubhiḥ sasarja śīghraṃ paratipīḍayana gajaṃ; guròḥ sutāyādripatīśvarò nadana maṇipratānòttama vajrahāṭakaira; alaṃkṛtaṃ cāṃśuka mālyamauktikaiḥ hatò 'saya asāva itya asakṛna mudā nadana; parābhinada darauṇivarāṅgabhūṣaṇama tada arkacandra garahapāvakatviṣaṃ; bhṛśābhighātāta patitaṃ vicūrṇitama mahendravajrābhihataṃ mahāvanaṃ; yathādriśṛṅgaṃ dharaṇītale tathā tataḥ parajajvāla pareṇa manyunā; padāhatò nāgapatira yathātathā samādadhe cāntaka daṇḍasaṃnibhāna; iṣūna amitrānta karāṃśa caturdaśa davipasya pādāgra karāna sa pañcabhira; nṛpasya bāhū ca śirò 'tha ca taribhiḥ jaghāna ṣaḍbhiḥ ṣaḍa ṛtūttama taviṣaḥ; sa pāṇḍya rājānucarāna mahārathāna sudīrgha vṛttau varacandanòkṣitau; suvarṇamuktā maṇivajra bhūṣitau bhujau dharāyāṃ patitau nṛpasya tau; viveṣṭatura tārkṣya hatāva ivòragau śiraśa ca tata pūrṇaśaśiprabhānanaṃ; saròṣatāmrāyata netrama unnasama kaṣitau vibabhrāja patata sakuṇḍalaṃ; viśākhayòra madhyagataḥ śaśī yathā samāptavidyaṃ tu guròḥ sutaṃ nṛpaḥ; samāptakarmāṇama upetya te sutaḥ suhṛdvṛtò 'tayarthama apūjayana mudā; jite balau viṣṇuma ivāmareśvaraḥ [dhṛ] pāṇḍye hate kima akaròda arjunò yudhi saṃjaya ekavīreṇa karṇena darāviteṣu pareṣu ca samāptavidyò balavāna yuktò vīraśa ca pāṇḍavaḥ sarvabhūteṣva anujñātaḥ śaṃkareṇa mahātmanā tasmāna mahada bhayaṃ tīvrama amitraghnāda dhanaṃjayāta sa yata tatrākaròta pārthasa tana mamācakṣva saṃjaya [sa] hate pāṇḍye 'rajunaṃ kṛṣṇasa tavaranna āha vacò hitama paśyātimānyaṃ rājānama apayātāṃśa ca pāṇḍavāna aśvatthāmnaśa ca saṃkalpāda dhatāḥ karṇena sṛñjayāḥ tathāśvanaranāgānāṃ kṛtaṃ ca kadanaṃ mahata itya ācaṣṭa sudurdharṣò vāsudevaḥ kirīṭine etaca charutvā ca dṛṣṭvā ca bharātura ghòre mahada bhayama vāhayāśvāna hṛṣīkeśa kaṣiprama itya āha pāṇḍavaḥ tataḥ parāyāda dhṛṣīkeśò rathenāpratiyòdhinā dāruṇaśa ca punasa tatra parādurāsīta samāgamaḥ tataḥ paravavṛte bhūyaḥ saṃgrāmò rājasattama karṇasya pāṇḍavānāṃ ca yama rāṣṭravivardhanaḥ dhanūṃṣi bāṇāna parighāna asi tòmarapaṭṭiśāna musalāni bhuśuṇḍīśa ca śaktiṛṣṭi paraśvadhāna gadāḥ parāsāna asīna kuntāna bhiṇḍipālāna mahāṅkuśāna paragṛhya kaṣiprama āpetuḥ parasparajigīṣayā bāṇajyā talaśabdena dayāṃ diśaḥ paradiśò viyata pṛthivīṃ nemighòṣeṇa nādayantò 'bhayayuḥ parāna tena śabdena mahatā saṃhṛṣṭāśa cakrura āhavama vīrā vīraira mahāghòraṃ kalahāntaṃ titīrṣavaḥ jayātalatra dhanuḥ śabdāḥ kuñjarāṇāṃ ca bṛṃhitama tāḍitānāṃ ca patatāṃ ninādaḥ sumahāna abhūta bāṇaśabdāṃśa ca vividhāña śūrāṇāma abhigarjatāma śarutvā śabdaṃ bhṛśaṃ taresura jaghnura mamluśa ca bhārata teṣāṃ nānadyatāṃ caiva śastravṛṣṭiṃ ca muñcatāma bahūna ādhirathiḥ karṇaḥ paramamātha raṇeṣubhiḥ pañca pāñcāla vīrāṇāṃ rathāna daśa ca pañca ca sāśvasūta dhavajāna karṇaḥ śaraira ninye yamakṣayama yòdhamukhyā mahāvīryāḥ pāṇḍūnāṃ karṇama āhave śīghrāstrā divama āvṛtya parivavruḥ samantataḥ tataḥ karṇò daviṣata senāṃ śaravarṣaira vilòḍayana vijagāhe 'ṇaḍajāpūrṇāṃ padminīma iva yūthapaḥ daviṣana madhyama avaskandya rādheyò dhanura uttamama vidhunvānaḥ śitaira bāṇaiḥ śirāṃsya unmathya pātayata carma varmāṇi saṃchindya nirvāpama iva dehināma viṣehura nāsya saṃparkaṃ davitīyasya patatriṇaḥ varma dehāsu mathanaira dhanuṣaḥ paracyutaiḥ śaraiḥ maurvyā talatraira nayavadhīta kaśayā vājinò yathā pāṇḍusṛñjaya pāñcālāña śaragòcarama ānayata mamarda karṇasa tarasā siṃhò mṛgagaṇāna iva tataḥ pāñcāla putrāśa ca daraupadeyāśa ca māriṣa yamau ca yuyudhānaśa ca sahitāḥ karṇama abhyayuḥ vayāyacchamānāḥ subhṛśaṃ kurupāṇḍavasṛñjayāḥ pariyāna asūna raṇe tayaktvā yòdhā jagmuḥ parasparama susaṃnaddhāḥ kavacinaḥ sa śirasa tarāṇabhūṣaṇāḥ gadābhira musalaira cānye parighairśa ca mahārathāḥ samabhyadhāvanta bhṛśaṃ devā daṇḍaira ivòdyataiḥ nadantaśa cāhvayantaśa ca paravalgantaśa ca māriṣa tatò nijaghnura anyònyaṃ petuśa cāhavatāḍitāḥ vamantò rudhiraṃ gātraira vimastiṣkekṣaṇā yudhi dantapūrṇaiḥ sa rudhiraira vaktraira dāḍima saṃnibhaiḥ jīvanta iva cāpya ete tasthuḥ śastròpabṛṃhitāḥ parasparaṃ cāpya apare paṭṭiśaira asibhisa tathā śaktibhira bhiṇḍipālaiśa ca nakharaprāsatòmaraiḥ tatakṣuśa cicchiduśa cānye bibhiduśa cikṣipusa tathā saṃcakartuśa ca jaghnuśa ca karuddhā nirbibhiduśa ca ha petura anyònyanihatā vayasavò rudhiròkṣitāḥ kaṣarantaḥ savarasaṃ raktaṃ parakṛtāśa candanā iva rathai rathā vinihatā hastinaśa cāpi hastibhiḥ narā naravaraiḥ petura aśvāśa cāśvaiḥ sahasraśaḥ dhavajāḥ śirāṃsi cachatrāṇi davipahastā nṛṇāṃ bhujāḥ kaṣuraira bhallārdha candraiśa ca chinnāḥ śastrāṇi tatyajuḥ narāṃśa ca nāgāṃśa ca rathāna hayāna mamṛdura āhave aśvāròhaira hatāḥ śūrāśa chinnahastāśa ca dantinaḥ sa patākādhvajāḥ petura viśīrṇā iva parvatāḥ pattibhiśa ca samāplutya daviradāḥ sayandanāsa tathā parahatā hanyamānāśa ca patitāśa caiva sarvaśaḥ aśvāròhāḥ samāsādya tavaritāḥpattibhira hatāḥ sādibhiḥ pattisaṃghāśa ca nihatā yudhi śerate mṛditānīva padmāni paramlānā iva ca sarajaḥ hatānāṃ vadanānya āsana gātrāṇi ca mahāmate rūpāṇya atyartha kāmyāni daviradāśvanṛṇāṃ nṛpa samunnānīva vastrāṇi parāpura durdarśatāṃ parama [sa] hastibhisa tu mahāmātrāsa tava putreṇa còditāḥ dhṛṣṭadyumnaṃ jighāṃsantaḥ karuddhāḥ pārṣatama abhyayuḥ parācyāśa ca dākṣiṇātyāśa ca paravīrā gajayòdhinaḥ aṅgā vaṅgāśa ca puṇḍrāśa ca māgadhāsa tāmraliptakāḥ mekalāḥ kòśalā madrā daśārṇā niṣadhāsa tathā gajayuddheṣu kuśalāḥ kaliṅgaiḥ saha bhārata śaratòmara nārācaira vṛṣṭimanta ivāmbudāḥ siṣicusa te tataḥ sarve pāñcālācalama āhave tāna saṃmimardiṣura nāgāna pārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśaira bhṛśama pòthitāna pārṣatò bāṇaira nārācaiśa cābhyavīvṛṣata ekaikaṃ daśabhiḥ ṣaḍbhira aṣṭābhira api bhārata daviradāna abhivivyādha kaṣiptaira girinibhāña śaraiḥ paracchādyamānò daviradaira meghaira iva divākaraḥ paryāsuḥ pāṇḍupāñcālā nadantò niśitāyudhāḥ tāna nāgāna abhivarṣantò jayātantrī śaranāditaiḥ nakulaḥ sahadevaśa ca daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ sātyakiśa ca śikhaṇḍī ca cekitānaśa ca vīryavāna te malecchaiḥ pareṣitā nāgā narāna aśvāna rathāna api hastaira ākṣipya mamṛduḥ padbhiśa cāpya atimanyavaḥ bibhiduśa ca viṣāṇāgraiḥ samākṣipya ca vikṣipuḥ viṣāṇa lagnaiśa cāpya anye paripetura vibhīṣaṇāḥ paramukhe vartamānaṃ tu davipaṃ vaṅgasya sātyakiḥ nārācenògra vegena bhittvā marmaṇya apātayata tasyāvarjitanāgasya daviradāda utpatiṣyataḥ nārācenābhinada vakṣaḥ sò 'patada bhuvi sātyakeḥ puṇḍrasyāpatatò nāgaṃ calantama iva parvatama sahadevaḥ parayatnāta taira nārācaira vayahanata taribhiḥ vipatākaṃ viyantāraṃ vivarma dhavajajīvitama taṃ kṛtvā daviradaṃ bhūyaḥ sahadevò 'ṅagama abhyagāta sahadevaṃ tu nakulò vārayitvāṅgama ārdayata nārācaira yamadaṇḍābhaisa taribhira nāgaṃ śatena ca divākarakaraprakhyāna aṅgaśa cikṣepa tòmarāna nakulāya śatānya aṣṭau taridhaikaikaṃ tu sò 'cachinata tathārdha candreṇa śirasa tasya ciccheda pāṇḍavaḥ sa papāta hatò malecchasa tenaiva saha dantinā ācārya putre nihate hastiśikṣā viśārade aṅgāḥ karuddhā mahāmātrā nāgaira nakulama abhyayuḥ calata patākaiḥ paramukhaira hemakakṣyā tanuca chadaiḥ mimardiśantasa tavaritāḥ paradīptaira iva parvataiḥ mekalòtkala kāliṅgā niṣādāsa tāmraliptakāḥ śaratòmara varṣāṇi vimuñcantò jighāṃsavaḥ taiśa chādyamānaṃ nakulaṃ divākarama ivāmbudaiḥ pari petuḥ susaṃrabdhāḥ pāṇḍupāñcāla sòmakāḥ tatasa tada abhavada yuddhaṃ rathināṃ hastibhiḥ saha sṛjatāṃ śaravarṣāṇi tòmarāṃśa ca sahasraśaḥ nāgānāṃ parasphuṭuḥ kumbhā marmāṇi vividhāni ca dantāśa caivātividdhānāṃ nārācaira bhūṣaṇāni ca teṣāma aṣṭau mahānāgāṃśa catuḥṣaṣṭyā sutejanaiḥ sahadevò jaghānāśu te petuḥ saha sādibhiḥ añjò gatibhira āyamya parayatnāda dhanura uttamama nārācaira ahanana nāgāna nakulaḥ kuranandana tataḥ śaineya pāñcālyau daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ śikhaṇḍī ca mahānāgāna siṣicuḥ śaravṛṣṭibhiḥ te pāṇḍuyòdhāmbudharaiḥ śatrudviradaparvatāḥ bāṇavarṣaira hatāḥ petura vajravarṣaira ivācalāḥ evaṃ hatvā tava gajāṃsa te pāṇḍunarakuñjarāḥ darutaṃ senāma avaikṣanta bhinnakūlāma ivāpagāma te tāṃ senāma avālòkya pāṇḍuputrasya sainikāḥ vikṣòbhayitvā ca punaḥ karṇama evābhidudruvuḥ sahadevaṃ tataḥ karuddhaṃ dahantaṃ tava vāhinīma duḥśāsanò mahārāja bharātā bharātarama abhyayāta tau sametau mahāyuddhe dṛṣṭvā tatra narādhipāḥ siṃhanāda ravāṃśa cakrura vāsāṃsya ādudhuvuśa ca ha tatò bhārata karuddhena tava putreṇa dhanvinā pāṇḍuputrasa taribhira bāṇaira vakṣasya abhihatò balī sahadevasa tatò rājana nārācena tavātmajama viddhvā vivyādha saptatyā sārathiṃ ca taribhisa taribhiḥ duḥśāsanasa tadā rājaṃśa chittvā cāpaṃ mahāhave sahadevaṃ tarisaptatyā bāhvòra urasi cārdayata sahadevasa tataḥ karuddhaḥ khaḍgaṃ gṛhya mahāhave vayāvidhyata yudhāṃ śareṣṭhaḥ śarīmāṃsa tava sutaṃ parati sa mārgaṇagaṇaṃ cāpaṃ chittvā tasya mahāna asiḥ nipapāta tatò bhūmau cayutaḥ sarpa ivāmbarāta athānyada dhanura ādāya sahadevaḥ paratāpavāna duḥśāsanāya cikṣepa bāṇama antakaraṃ tataḥ tama āpatantaṃ viśikhaṃ yamadaṇḍòpamatviṣama khaḍgena śitadhāreṇa davidhā ciccheda kauravaḥ tama āpatantaṃ sahasā nistriṃśaṃ niśitaiḥ śaraiḥ pātayāma āsa samare sahadevò hasanna iva tatò bāṇāṃśa catuḥṣaṣṭiṃ tava putrò mahāraṇe sahadeva rathe tūrṇaṃ pātayāma āsa bhārata tāña śarāna samare rājana vegenāpatatò bahūna ekaikaṃ pañcabhira bāṇaiḥ sahadevò nayakṛntata sa nivārya mahābāṇāṃsa tava putreṇa pareṣitāna athāsmai subahūna babāṇāṃra mādrīputraḥ samācinòta tataḥ karuddhò mahārāja sahadevaḥ paratāvanā samādhatta śaraṃ ghòraṃ mṛtyukālāntakòpamama vikṛṣya balavaca cāpaṃ tava putrāya sò 'sṛjata sa taṃ nirbhidya vegena bhittvā ca kavacaṃ mahata parāviśada dharaṇīṃ rājana valmīkama iva pannagaḥ tataḥ sa mumuhe rājaṃsa tava putrò mahārathaḥ mūḍhaṃ cainaṃ samālakṣya sārathisa tavaritò rathama apòvāha bhṛśaṃ tarastò vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ parājitya raṇe taṃ tu pāṇḍavaḥ pāṇḍupūrvaja duryòdhana balaṃ hṛṣṭaḥ parāmathada vai samantataḥ pipīlikā puṭaṃ rājana yathāmṛdnāna narò ruṣā tathā sā kauravī senā mṛditā tena bhārata nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe dārayantaṃ varūthinīma karṇò vaikartanò rājana vārayāma āsa vai tadā nakulaśa ca tadā karṇaṃ parahasanna idama abravīta cirasya bata dṛṣṭò 'haṃ daivataiḥ saumya cakṣuṣā yasya me tavaṃ raṇe pāpacakṣura viṣayama āgataḥ tavaṃ hi mūlama anarthānāṃ vairasya kalahasya ca tavada dòṣāta kuravaḥ kaṣīṇāḥ samāsādya parasparama tavāma adya samare hatvā kṛtakṛtyò 'sami vijvaraḥ evama uktaḥ paratyuvāca nakulaṃ sūtanandanaḥ sadṛśaṃ rājaputrasya dhanvinaśa ca viśeṣataḥ paraharasva raṇe bāla paśyāmasa tava pauruṣama karmakṛtvā raṇe śūra tataḥ katthituma arhasi anuktvā samare tāta śūrā yudhyanti śaktitaḥ sa yudhyasva mayā śaktyā vineṣye darpama adya te itya uktvā parāharata tūrṇaṃ pāṇḍuputrāya sūtajaḥ vivyādha cainaṃ samare tarisaptatyā śilīmukhaiḥ nakulasa tu tatò viddhaḥ sūtaputreṇa bhārata aśītya āśīviṣaprakhyaiḥ sūtaputrama avidhyata tasya karṇò dhanuśa chittvā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ tariṃśatā parameṣvāsaḥ śaraiḥ pāṇḍavama ārdayata te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śòṇitama āhave āśīviṣā yathā nāgā bhittvā gāṃ salilaṃ papuḥ athānyada dhanura ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadama karṇaṃ vivyādha viṃśatyā sārathiṃ ca taribhiḥ śaraiḥ tataḥ karuddhò mahārāja nakulaḥ paravīrahā kaṣurapreṇa sutīkṣṇena karṇasya dhanura acchinata athainaṃ chinnadhanvānaṃ sāyakānāṃ śataisa taribhiḥ ājaghne parahasana vīraḥ sarvalòkamahārathama karṇama abhyarditaṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputreṇa māriṣa vismayaṃ paramaṃ jagmū rathinaḥ saha daivataiḥ athānyada dhanura ādāya karṇò vaikartanasa tadā nakulaṃ pañcabhira bāṇaira jatru deśe samārdayata uraḥsthaira atha taira bāṇaira mādrīputrò vayaròcata savaraśmibhira ivādityò bhuvane visṛjana parabhāma nakukasa tu tataḥ karṇaṃ viddhvā saptabhira āyasaiḥ athāsya dhanuṣaḥ kòṭiṃ punaśa ciccheda māriṣa sò 'nayata kārmukama ādāya samare vegavattarama nakulasya tatò bāṇaiḥ sarvatò 'vārayada diśaḥ saṃchādyamānaḥ sahasā karṇa cāpacyutaiḥ śaraiḥ ciccheda sa śarāṃsa tūrṇaṃ śaraira eva mahārathaḥ tatò bāṇamayaṃ jālaṃ vitataṃ vayòmnya adṛśyata khadyòtānāṃ gaṇaira evaṃ saṃpatadbhira yathā nabhaḥ taira vimuktaiḥ śaraśataiśa chāditaṃ gaganaṃ tadā śalabhānāṃ yathā varātaisa tadvada āsīta samākulama te śarā hemavikṛtāḥ saṃpatantò muhura muhuḥ śareṇī kṛtā abhāsanta haṃsāḥ śareṇī gatā iva bāṇajālāvṛte vayòmni chādite ca divākare samasarpata tatò bhūtaṃ kiṃ cida eva viśāṃ pate niruddhe tatra mārge tu śarasaṃghaiḥ samantataḥ vayaròcatāṃ mahābhāgau bālasūryāva ivòditau karṇa cāpacyutaira bāṇaira vadhyamānāsa tu sòmakāḥ avālīyanta rājendra vedanārtāḥ śarārditāḥ nakulasya tathā bāṇaira vadhyamānā camūsa tava vayaśīryata diśò rājana vātanunnā ivāmbudāḥ te sene vadhyamāne tu tābhyāṃ divyaira mahāśaraiḥ śarapātama apakramya tataḥ parekṣakavata sathite paròtsārite jane tasmina karṇa pāṇḍavayòḥ śaraiḥ vivyādhāte mahātmānāva anyònyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ nidarśayantau tava astrāṇi divyāni raṇamūrdhani chādayantau ca sahasā parasparavadhaiṣiṇau nakulena śarā muktāḥ kaṅkabarṇiṇa vāsasaḥ te tu karṇama avacchādya vayatiṣṭhanta yathā pure śaraveśma paraviṣṭau tau dadṛśāte na kaiśa cana candrasūryau yathā rājaṃśa chādyamānau jalāgame tataḥ karuddhò raṇe karṇaḥ kṛtvā ghòrataraṃ vapuḥ pāṇḍavaṃ chāddayāma āsa samantāca charavṛṣṭibhiḥ sacchādyamānaḥ samare sūtaputreṇa pāṇḍavaḥ na cakāra vayathāṃ rājana bhāskarò jaladaira yathā tataḥ parahasyādhirathiḥ śarajālāni māriṣa pareṣayāma āsa samare śataśò 'tha sahasraśaḥ ekaca chāyama abhūta sarvaṃ tasya bāṇaira mahātmanaḥ abhraca chāyeva saṃjajñe saṃpatadbhiḥ śaròttamaiḥ tataḥ karṇò mahārāja dhanuśa chittvā mahātmanaḥ sārathiṃ pātayāma āsa rathanīḍāda dhasanna iva tathāśvāṃśa caturaśa cāsya caturbhira niśitaiḥ śaraiḥ yamasya sadanaṃ tūrṇaṃ pareṣayāma āsa bhārata athāsya taṃ rathaṃ tūrṇaṃ tilaśò vayadhamaca charaiḥ patākāṃ cakrarakṣau ca dhavajaṃ khaḍgaṃ ca māriṣa śatacandraṃ tataśa carma sarvòpakaraṇāni ca hatāśvò virathaśa caiva vivarmā ca viśāṃ pate avatīrya rathāta tūrṇaṃ parighaṃ gṛhya viṣṭhitaḥ tama udyataṃ mahāghòraṃ parighaṃ tasya sūtajaḥ vayahanata sāyakai rājaña śataśò 'tha sahasraśaḥ vayāyudhaṃ cainama ālakṣya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ārdayada bahuśaḥ karṇò na cainaṃ samapīḍayata sa vadhyamānaḥ samare kṛtāstreṇa balīyasā parādravata sahasā rājana nakulò vayākulendriyaḥ tama abhidrutya rādheyaḥ parahasana vai punaḥ punaḥ sa jayama asya dhanuḥ kaṇṭhe sò 'vāsṛjata bhārata tataḥ sa śuśubhe rājana kaṇṭhāsaktamahādhanuḥ pariveṣama anuprāptò yathā sayāda vayòmni candramāḥ yathaiva ca sitò meghaḥ śakracāpena śòbhitaḥ tama abravīta tadā karṇò vayarthaṃ vayāhṛtavāna asi vadedānīṃ punara hṛṣṭò vadhyaṃ māṃ tavaṃ punaḥ punaḥ mā yòtsīra gurubhiḥ sārdhaṃ balavadbhiśa ca pāṇḍava sadṛśaisa tāta yudhyasva varīḍāṃ mā kuru pāṇḍava gṛhaṃ vā gaccha mādreya yatra vā kṛṣṇa phalgunau evama uktvā mahārāja vayasarjayata taṃ tataḥ vadhaprāptaṃ tu taṃ rājana nāvadhīta sūtanandanaḥ samṛtvā kuntyā vacò rājaṃsa tata enaṃ vayasarjayata visṛṣṭaḥ pāṇḍavò rājana sūtaputreṇa dhanvinā varīḍanna iva jagāmātha yudhiṣṭhira rathaṃ parati āruròha rathaṃ cāpi sūtaputra paratāpinaḥ niḥśvasana duḥkhasaṃtaptaḥ kumbhe kaṣipta ivòragaḥ taṃ visṛjya raṇe karṇaḥ pāñcālāṃsa tavaritò yayau rathenātipatākena candra varṇahayena ca tatrākrandò mahāna āsīta pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate dṛṣṭvā senāpatiṃ yāntaṃ pāñcālānāṃ rathavrajāna tatrākaròna mahārāja kadanaṃ sūtanandanaḥ madhyaṃ gate dinakare cakravata paracarana parabhuḥ bhagnacakrai rathaiḥ keca cica channadhvajapatākibhiḥ sasūtaira hatasūtaiśa ca bhagnākṣaiśa caiva māriṣa hariyamāṇāna apaśyāma pāñcālānāṃ rathavrajāna tatra tatra ca saṃbhrāntā viccerura mattakuñjarāḥ davāgninā parītāṅgā yathaiva sayura mahāvane bhinnakumbhā virudhirāśa chinnahastāśa ca vāraṇāḥ bhinnagātravarāśa caiva chinnavālāśa ca māriṣa chinnābbhrāṇīva saṃpetura vadhyamānā mahātmanā apare tarāsitā nāgā nārācaśatatòmaraiḥ tama evābhimukhā yānti śalabhā iva pāvakama apare niṣṭanantaḥ sama vayadṛśyanta mahādvipāḥ kaṣarantaḥ śòṇitaṃ gātraira nagā iva jalaplavama uraśa chadaira vimuktāśa ca vālabandhaiśa ca vājinaḥ rājataiśa ca tathā kāṃsyaiḥ sauvarṇaiśa caiva bhūṣaṇaiḥ hīnā āstaraṇaiśa caiva khalīnaiśa ca vivarjitāḥ cāmaraiśa ca kuthābhiśa ca tūṇīraiḥ patitaira api nihataiḥ sādibhiśa caiva śūraira āhavaśòbhibhiḥ apaśyāma raṇe tatra bharāmyamāṇāna hayòttamāna parāsaiḥ khaḍgaiśa ca saṃsyūtāna ṛṣṭibbhiśa ca narādhipa hayayòdhāna apaśyāma kañcukòṣṇīṣa dhāriṇaḥ rathāna hemapariṣkārāna suyuktāña javanaira hayaiḥ bharamamāṇāna apaśyāma hateṣu rathiṣu darutama bhagnākṣakūbarāna kāṃśa cica chinnacakrāṃśa ca māriṣa vipatākādhvajāṃśa cānyāña chinneṣāyuga bandhurāna vihīnāna rathinasa tatra dhāvamānāna samantataḥ sūryaputra śaraisa tarastāna apaśyāma viśāṃ pate viśastrāṃśa ca tathaivānyāna saśastrāṃśa ca bahūna hatāna tāvakāña jālasaṃchannāna urò ghaṇṭā vibhūṣitāna nānāvarṇavicitrābhiḥ patākābhira alaṃkṛtāna padātīna anvapaśyāma dhāvamānāna samantataḥ śirāṃsi bāhūna ūrūṃśa ca chinnāna anyāṃsa tathā yudhi karṇa cāpa cayutaira bāṇaira apaśyāma vinākṛtāna mahāna vayatikarò raudrò yòdhānāma anvadṛśyata karṇa sāyakanunnānāṃ hatānāṃ niśitaiḥ śaraiḥ te vadhyamānāḥ samare sūtaputreṇa sṛñjayāḥ tama evābhimukhā yānti pataṃgā iva pāvakama taṃ dahantama anīkāni tatra tatra mahārathama kaṣatriyā varjayāma āsura yugāntāgnima ivòlbaṇama hataśeṣāsa tu ye vīrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ tāna parabhagnāna darutāna karṇaḥ pṛṣṭhatò vikiraña śaraiḥ abhyadhāvata tejasvī viśīrṇakavacadhvajāna tāpayāma āsa tāna bāṇaiḥ sūtaputrò mahārathaḥ madhyaṃdinama anuprāptò bhūtānīva tamònudaḥ [sa] yuyutsuṃ tava putraṃ tu parādravantaṃ mahada balama ulūkò 'bhayapatata tūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta yuyutsusa tu tatò rājaña śitadhāreṇa patriṇā ulūkaṃ tāḍayāma āsa vajreṇendra ivācalama ulūkasa tu tataḥ karuddhasa tava putrasya saṃyuge kaṣurapreṇa dhanuśa chittvā tāḍayāma āsa karṇinā tada apāsya dhanuśa chinnaṃ yuyutsura vegavattarama anyada ādatta sumahaca cāpaṃ saṃraktalòcanaḥ śākuniṃ ca tataḥ ṣaṣṭyā vivyādha bharatarṣabha sārathiṃ taribhira ānarchata taṃ ca bhūyò vayavidhyata ulūkasa taṃ tu viṃśatyā viddhvā hemavibhūṣitaiḥ athāsya samare karuddhò dhavajaṃ ciccheda kāñcanama sacchinnayaṣṭiḥ sumahāña śīryamāṇò mahādhvajaḥ papāta paramukhe rājana yuyutsòḥ kāñcanòjjvalaḥ dhavajama unmathitaṃ dṛṣṭvā yuyutsuḥ karòdhamūrchitaḥ ulūkaṃ pañcabhira bāṇaira ājaghāna satanāntare ulūkasa tasya bhallena tailadhautena māriṣa śiraśa ciccheda sahasā yantura bharatasattama jaghāna caturò 'śavāṃśa ca taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ sò 'tividdhò balavatā paratyapāyāda rathāntarama taṃ nirjitya raṇe rājanna ulūkasa tavaritò yayau pāñcālāna sṛñjayāṃśa caiva vinighnana niśitaiḥ śaraiḥ śatānīkaṃ mahārāja śarutakarmā sutasa tava vayaśva sūta rathaṃ cakre nimeṣārdhāda asaṃbhramama hatāśve tu rathe tiṣṭhaña śatānīkò mahābalaḥ gadāṃ cikṣepa saṃkruddhasa tava putrasya māriṣa sā kṛtvā sayandanaṃ bhasma hayāṃśa caiva sasārathīna papāta dharaṇīṃ tūrṇaṃ dārayantīva bhārata tāva ubhau virathò vīrau kurūṇāṃ kīrtivardhanau apākrametāṃ yuddhārtau parekṣamāṇau parasparama putrasa tu tava saṃbhrāntò vivitsò rathama āviśata śatānīkò 'pi tavaritaḥ parativindhya rathaṃ gataḥ suta sòmasa tu śakuniṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ nākampayata saṃrabdhò vāryògha iva parvatama suta sòmasa tu taṃ dṛṣṭvā pitura atyantavairiṇama śaraira anekasāhasraiśa chādayāma āsa bhārata tāña śarāña śakunisa tūrṇaṃ cicchedānyaiḥ patatribhiḥ ladhva astraśa citrayòdhī ca jitakāśī ca saṃyuge nivārya samare cāpi śarāṃsa tāna niśitaiḥ śaraiḥ ājaghāna susaṃkruddhaḥ suta sòmaṃ taribhiḥ śaraiḥ tasyāśvāna ketanaṃ sūtaṃ tilaśò vayadhamaca charaiḥ sayālasa tava mahāvīryasa tatasa te cukruśura janāḥ hatāśvò virathaśa caiva chinnadhanvā ca māriṣa dhanvī dhanurvaraṃ gṛhya rathāda bhūmāva atiṣṭhata vayasṛjata sāyakāṃśa caiva savarṇapuṅkhāña śilāśitāna chādayāma āsura atha te tava sayālasya taṃ rathama pataṃgānāma iva varātāḥ śaravrātā mahārathama rathòpasthāna samīkṣyāpi vivyathe naiva saubalaḥ paramṛdnaṃśa ca śarāṃsa tāṃsa tāña śaravrātaira mahāyaśāḥ tatrātuṣyanta yòdhāśa ca siddhāśa cāpi divi sathitāḥ suta sòmasya tata karma dṛṣṭvāśraddheyama adbhutama rathasthaṃ nṛpatiṃ taṃ tu padātiḥ sanna ayòdhayata tasya tīkṣṇaira mahāvegaira bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ vayahanata kārmukaṃ rājā tūṇīraṃ caiva sarvaśaḥ sacchinnadhanvā samare khaḍgama udyamya nānadana vaiḍūryòtpala varṇābhaṃ hastidanta maya tasaruma bharāmyamāṇaṃ tatasa taṃ tu vimalāmbbara varcasama kālòpama tatò mene suta sòmasya dhīmataḥ sò 'carata sahasā khaḍgī maṇḍalāni sahasraśaḥ caturviṃśana mahārāja śikṣā balasamanvitaḥ saubalasa tu tatasa tasya śarāṃśa cikṣepa vīryavāna tāna āpatata evāśu ciccheda paramāsinā tataḥ karuddhò mahārāja saubalaḥ paravīrahā parāhiṇòta suta sòmasya śarāna āśīviṣòpamāna ciccheda tāṃśa ca khaḍgena śikṣayā ca balena ca darśaya~la lāghavaṃ yuddhe tārkṣya vīryasamadyutiḥ tasya saṃcaratò rājana maṇḍalāvartane tadā kaṣurapreṇa sutīkṣṇena khaḍgaṃ ciccheda suprabhama sacchinnaḥ sahasā bhūmau nipapāta mahāna asiḥ avaśasya sathitaṃ haste taṃ khaḍgaṃ satsaruṃ tadā chinnama ājñāya nistriṃśama avaplutya padāni ṣaṭa parāvidhyata tataḥ śeṣaṃ suta sòmò mahārathaḥ saca chittvā saguṇaṃ cāpaṃ raṇe tasya mahātmanaḥ papāta dharaṇīṃ tūrṇaṃ savarṇavajravibhūṣitaḥ suta sòmasa tatò 'gacchaca charuta kīrtera mahārathama saubalò 'pi dhanura gṛhya ghòrama anyata suduḥsahama abhyayāta pāṇḍavānīkaṃ nighnaña śatrugaṇāna bahūna tatra nādò mahāna āsīta pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate saubalaṃ samare dṛṣṭvā vicarantama abhītavata tānya anīkāni dṛptāni śastravanti mahānti ca darāvyamāṇānya adṛśyanta saubalena mahātmanā yathā daitya camūṃ rājana devarājò mamarda ha tathaiva pāṇḍavīṃ senāṃ saubaleyò vayanāśayata dhṛṣṭadyumnaṃ kṛpò rājana vārayāma āsa saṃyuge yathā dṛptaṃ vane nāgaṃ śarabhò vārayeda yudhi niruddhaḥ pārṣatasa tena gautamena balīyasā padāta padaṃ vicalituṃ nāśaknòta tatra bhārata gautamasya vapura dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumna rathaṃ parati vitresuḥ sarvabhūtāni kaṣayaṃ parāptaṃ ca menire tatrāvòcana vimanasò rathinaḥ sādinasa tathā daròṇasya nidhane nūnaṃ saṃkruddhò davipadāṃ varaḥ śāradvatò mahātejā divyāstravida udāradhīḥ api savasti bhaveda adya dhṛṣṭadyumnasya gautamāta apīyaṃ vāhinī kṛtsnā mucyeta mahatò bhayāta apya ayaṃ barāhmaṇaḥ sarvāna na nò hanyāta samāgatāna yādṛśaṃ dṛśyate rūpama antakapratimaṃ bhṛśama gamiṣyatya adya padavīṃ bhāradvājasya saṃyuge ācāryaḥ kaṣiprahastaśa ca vijayī ca sadā yudhi astravāna vīryasaṃpannaḥ karòdhena ca samanvitaḥ pārṣataśa ca bhṛśaṃ yuddhe vimukhò 'dayāpi lakṣyate itya evaṃ vividhā vācasa tāvakānāṃ paraiḥ saha viniḥśvasya tataḥ karuddhaḥ kṛpaḥ śāradvatò nṛpa pārṣataṃ chādayāma āsa niśceṣṭaṃ sarvamarmasu sa vadhyamānaḥ samare gautamena mahātmanā kartavyaṃ na parajānāti mòhitaḥ paramāhave tama abravīta tatò yantā kaca cita kaṣemaṃ nu pārṣata īdṛśaṃ vayasanaṃ yuddhe na te dṛṣṭaṃ kadā cana daivayògāta tu te bāṇā nātarana marmabhedinaḥ pareṣitā davijamukhyena marmāṇya uddiśya sarvaśaḥ vayāvartaye tatra rathaṃ nadīvegama ivārṇavāta avadhyaṃ barāhmaṇaṃ manye yena te vikramò hataḥ dhṛṣṭadyumnasa tatò rājaña śanakaira abravīda vacaḥ muhyate me manasa tāta gātre savedaśa ca jāyate vepathuṃ ca śarīre me ròmaharṣaṃ ca paśya vai varjayana barāhmaṇaṃ yuddhe śanaira yāhi yatò 'cayutaḥ arjunaṃ bhīmasenaṃ vā samare parāpya sārathe kaṣemama adya bhaveda yantara iti me naiṣṭhikī matiḥ tataḥ parāyāna mahārāja sārathisa tavarayana hayāna yatò bhīmò maheṣvāsò yuyudhe tava sainikaiḥ paradrutaṃ tu rathaṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya māriṣa kiraña śaraśatānya eva gautamò 'nuyayau tadā śaṅkhaṃ ca pūrayāma āsa muhura muhura ariṃdamaḥ pārṣataṃ parādravada yantaṃ mahendra iva śambarama śikhaṇḍinaṃ tu samare bhīṣmamṛtyuṃ durāsadama hārdikyò vārayāma āsa samayanna iva muhura muhuḥ śikhaṇḍī ca samāsādya hṛdikānāṃ mahārathama pañcabhira niśitaira bhallaira jatru deśe samārdayata kṛtavarmā tu saṃkruddhò bhittvā ṣaṣṭibhira āśugaiḥ dhanura ekena ciccheda hasana rājana mahārathaḥ athānyada dhanura ādāya darupadasyātmajò balī tiṣṭha tiṣṭheti saṃkruddhò hārdikyaṃ paratyabhāṣata tatò 'saya navatiṃ bāṇāna rukmapuṅkhāna sutejanāna pareṣayāma āsa rājendra te 'sayābhraśyanta varmaṇaḥ vitathāṃsa tāna samālakṣya patitāṃśa ca mahītale kaṣurapreṇa sutīkṣṇena kārmukaṃ cicchide balī athainaṃ chinnadhanvānaṃ bhagnaśṛṅgama ivarṣabhama aśītyā mārgaṇaiḥ karuddhò bāhvòra urasi cārdayata kṛtavarmā tu saṃkruddhò mārgaṇaiḥ kṛtavikṣataḥ dhanura anyata samādāya samārgaṇa gaṇaṃ parabhò śikhaṇḍinaṃ bāṇavaraiḥ sakandhadeśe 'bhayatāḍayata sakandhadeśe sathitaira bāṇaiḥ śikhaṇḍī ca rarāja ha śākhā paratānaira vimalaiḥ sumahāna sa yathā darumaḥ tāva anyònyaṃ bhṛśaṃ viddhvā rudhireṇa samukṣitau anyònyaśṛṅgābhihatau rejatura vṛṣabhāva iva anyònyasya vadhe yatnaṃ kurvāṇau tau mahārathau rathābhyāṃ ceratusa tatra maṇḍalāni sahasraśaḥ kṛtavarmā mahārāja pārṣataṃ niśitaiḥ śaraiḥ raṇe vivyādha saptatyā savarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ tatò 'saya samare bāṇaṃ bhòjaḥ paraharatāṃ varaḥ jīvitāntakaraṃ ghòraṃ vayasṛjata tavarayānvitaḥ sa tenābhihatò rājana mūrchāma āśu samāviśata dhavajayaṣṭiṃ ca sahasā śiśriye kaśmalāvṛtaḥ apòvāha raṇāta taṃ tu sārathī rathināṃ varama hārdikya śarasaṃtaptaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ parājite tataḥ śūre darupadasya sute parabhò parādravata pāṇḍavī senā vadhyamānā samantataḥ [sa] śavetāśvò 'pi mahārāja vayadhamata tāvakaṃ balama yathā vāyuḥ samāsādya tūlā rāśiṃ samantataḥ paratyudyayusa tarigartāsa taṃ śibayaḥ kauravaiḥ saha śālvāḥ saṃśaptakāśa caiva nārāyaṇa balaṃ ca yata satyasenaḥ satyakīrtira mitra devaḥ śarutaṃ jayaḥ sauśrutiśa citrasenaśa ca mitra varmā ca bhārata tarigartarājaḥ samare bharātṛbhiḥ parivāritaḥ putraiśa caiva maheṣvāsaira nānāśastradharaira yudhi te sṛjantaḥ śaravrātāna kirantò 'rajunama āhave abhyadravanta samare vāryòghā iva sāgarama te tava arjunaṃ samāsādya yòdhāḥ śatasahasraśaḥ agacchana vilayaṃ sarve tārkṣyaṃ dṛṣṭveva pannagāḥ te vadhyamānāḥ samare nājahuḥ pāṇḍavaṃ tadā dahyamānā yathā rājaña śalabhā iva pāvakama satyasenasa taribhira bāṇaira vivyādha yudhi pāṇḍavama mitra devasa tariṣaṣṭyā ca candra devaśa ca saptabhiḥ mitra varmā tarisaptatyā sauśrutiśa cāpi pañcabhiḥ śatruṃjayaśa ca viṃśatyā suśarmā navabhiḥ śaraiḥ śatruṃjayaṃ ca rājānaṃ hatvā tatra śilāśitaiḥ sauśruteḥ saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyāda apāharata tavaritaśa candra devaṃ ca śaraira ninye yamakṣayama athetarāna mahārāja yatamānāna mahārathāna pañcabhiḥ pañcabhira bāṇaira ekaikaṃ paratyavārayata satyasenasa tu saṃkruddhasa tòmaraṃ vayasṛjana mahata samuddiśya raṇe kṛṣṇaṃ siṃhanādaṃ nanāda ca sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahātmanaḥ ayò mayò mahācaṇḍò jagāma dharaṇīṃ tadā mādhavasya tu viddhasya tòmareṇa mahāraṇe paratòdaḥ parāpatada dhastāda raśmayaśa ca viśāṃ pate sa paratòdaṃ punara gṛhya raśmīṃśa caiva mahāyaśāḥ vāhayāma āsa tāna aśvāna satyasenarathaṃ parati viṣvaksenaṃ tu nirbhinnaṃ parekṣya pārthò dhanaṃjayaḥ satyasenaṃ śaraisa tīkṣṇaira dārayitvā mahābalaḥ tataḥ suniśitaira bāṇai rājñasa tasya mahaca chiraḥ kuṇḍalòpacitaṃ kāyāca cakarta pṛtanāntare taṃ nihatya śitaira bāṇaira mitra varmāṇama ākṣipata vatsadantena tīkṣṇena sārathiṃ cāsya māriṣa tataḥ śaraśataira bhūyaḥ saṃśaptaka gaṇāna vaśī pātayāma āsa saṃkruddhaḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ tatò rajatapuṅkhena rājñaḥ śīrṣaṃ mahātmanaḥ mitra devasya ciccheda kaṣurapreṇa mahāyaśāḥ suśarmāṇaṃ ca saṃkruddhò jatru deśe samārdayata tataḥ saṃśaptakāḥ sarve parivārya dhanaṃjayama śastraughaira mamṛduḥ karuddhā nādayantò diśò daśa abhyarditasa tu taira jiṣṇuḥ śakratulyaparākramaḥ aindrama astrama ameyātmā parāduścakre mahārathaḥ tataḥ śarasahasrāṇi parādurāsana viśāṃ pate dhavajānāṃ chidyamānānāṃ kārmukāṇāṃ ca saṃyuge rathānāṃ sapatākānāṃ tūṇīrāṇāṃ śaraiḥ saha akṣāṇāma atha yòktrāṇāṃ cakrāṇāṃ raśmibhiḥ saha kūbarāṇāṃ varūthānāṃ pṛṣatkānāṃ ca saṃyuge aśmanāṃ patatāṃ caiva parāsānāma ṛṣṭibhiḥ saha gadānāṃ parighāṇāṃ ca śaktīnāṃ tòmaraiḥ saha śataghnīnāṃ sacakrāṇāṃ bhujānāma ūrubhiḥ saha kaṇṭhasūtrāṅgadānāṃ ca keyūrāṇāṃ ca māriṣa harāṇāma atha niṣkāṇāṃ tanutrāṇāṃ ca bhārata chatrāṇāṃ vayajanānāṃ ca śirasāṃ mukuṭaiḥ saha aśrūyata mahāña śabdasa tatra tatra viśāṃ pate sakuṇḍalāni savakṣīṇi pūrṇacandra nibhāni ca śirāṃsya urvyāma adṛśyanta tārāgaṇa ivāmbare susragvīṇi suvāsāṃsi candanenòkṣitāni ca śarīrāṇi vayadṛśyanta hatānāṃ ca mahītale gandharvanagarākāraṃ ghòrama āyòdhanaṃ tadā nihatai rājaputraiśa ca kaṣatriyaiśa ca mahābalaiḥ hastibhiḥ patitaiśa caiva turagaiśa cābhavana mahī agamyamārgā samare viśīrṇaira iva parvataiḥ nāsīca cakrapathaśa caiva pāṇḍavasya mahātmanaḥ nighnataḥ śātravāna bhallaira hastyaśvaṃ cāmitama mahata ā tumbāda avasīdanti rathacakrāṇi māriṣa raṇe vicaratasa tasya tasmi~la lòhitakardame sīdamānāni cakrāṇi samūhusa turagā bhṛśama śarameṇa mahatā yuktā manòmārutaraṃhasaḥ vadhyamānaṃ tu tata sainyaṃ pāṇḍuputreṇa dhanvinā parāyaśò vimukhaṃ sarvaṃ nāvatiṣṭhata saṃyuge tāña jitvā samare jiṣṇuḥ saṃśaptaka gaṇāna bahūna rarāja sa mahārāja vidhūmò 'ganira iva javalana yudhiṣṭhiraṃ mahārāja visṛjantaṃ śarāna bahūna savayaṃ duryòdhanò rājā paratyagṛhṇāda abhītavata tama āpatantaṃ sahasā tava putraṃ mahābalama dharmarājò darutaṃ viddhvā tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta sā ca taṃ parativivyādha navabhira niśitaiḥ śaraiḥ sārathiṃ cāsya bhallena bhṛśaṃ karuddhò 'bhayatāḍayata tatò yudhiṣṭhirò rājā hemapuṅkhāña śilīmukhāna duryòdhanāya cikṣepa tarayòdaśa śilāśitāna caturbhiśa caturò vāhāṃsa tasya hatvā mahārathaḥ pañcamena śiraḥ kāyāta sārathesa tu samākṣipata ṣaṣṭhena ca dhavajaṃ rājñaḥ saptamena ca kārmukama aṣṭamena tathā khaḍgaṃ pātayāma āsa bhūtale pañcabhira nṛpatiṃ cāpi dharmarājò 'radayada bhṛśama hatāśvāta tu rathāta tasmāda avaplutya sutasa tava uttamaṃ vayasanaṃ parāptò bhūmāva eva vayatiṣṭhata taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā karṇa darauṇikṛpādayaḥ abhyavartanta sahitāḥ parīpsantò narādhipama atha pāṇḍusutāḥ sarve parivārya yudhiṣṭhirama abhyayuḥ samare rājaṃsa tatò yuddhama avartata atha tūryasahasrāṇi parāvādyanta mahāmṛdhe kaṣveḍāḥ kilalilā śabdāḥ parādurāsana mahīpate yada abhyagacchana samare pāñcālāḥ kauravaiḥ saha narā naraiḥ samājagmura vāraṇā varavāraṇaiḥ rathāśa ca rathibhiḥ sārdhaṃ hayāśa ca hayasādibhiḥ davaṃdvānya āsana mahārāja parekṣaṇīyāni saṃyuge vismāpanānya acintyāni śastravantya uttamāni ca ayudhyanta mahāvegāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ anyònyaṃ samare jaghnura yòdhavratama anuṣṭhitāḥ na hi te samaraṃ cakruḥ pṛṣṭhatò vai kathaṃ cana muhūrtama eva tada yuddhama āsīna madhuradarśanama tata unmattavada rājana nirmaryādama avartata rathī nāgaṃ samāsādya vicarana raṇamūrdhani pareṣayāma āsa kālāya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ nāgā hayāna samāsādya vikṣipantò bahūna atha darāvayāma āsura atyugrāsa tatra tatra tadā tadā vidrāvya ca bahūna aśvāna nāgā rājana balòtkaṭāḥ viṣāṇaiśa cāpare jaghnura mamṛduśa cāpare bhṛśama sāśvāròhāṃśa ca turagāna viṣāṇaira bibhidū raṇe aparāṃśa cikṣipura vegāta paragṛhyātibalāsa tathā pādātaira āhatā nāgā vivareṣu samantataḥ cakrura ārtasvaraṃ ghòraṃ vayadravanta diśò daśa padātīnāṃ tu sahasā paradrutānāṃ mahāmṛdhe utsṛjyābharaṇaṃ tūrṇama avaplutya raṇājire nimittaṃ manyamānāsa tu pariṇamya mahāgajāḥ jagṛhura bibhiduśa caiva citrāṇya ābharaṇāni ca paratimāneṣu kumbheṣu dantaveṣṭeṣu cāpare nigṛhītā bhṛśaṃ nāgāḥ parāsatòmara śaktibhiḥ nigṛhya ca gadāḥ ke cita pārśvasthaira bhṛśadāruṇaiḥ rathāśvasādibhisa tatra saṃbhinnā nayapatana bhuvi sarathaṃ sādinaṃ tatra apare tu mahāgajāḥ bhūmāva amṛdnana vegena savarmāṇaṃ patākinama rathaṃ nāgāḥ samāsādya dhuri gṛhya ca māriṣa vayākṣipana sahasā tatra ghòrarūpe mahāmṛdhe nārācaira nihataśa cāpi nipapāta mahāgajaḥ parvatasyeva śikharaṃ vajrabhagnaṃ mahītale yòdhā yòdhāna samāsādya muṣṭibhira vayahanana yudhi keśeṣva anyònyama ākṣipya cicchidura bibhiduḥ saha udyamya ca bhujāva anyò nikṣipya ca mahītale padā còraḥ samākramya saphuratò vayahanaca chiraḥ mṛtama anyò mahārāja padbhyāṃ tāḍitavāṃsa tadā jīvataśa ca tathaivānyaḥ śastraṃ kāye nayamajjayata muṣṭiyuddhaṃ mahaca cāsīda yòdhānāṃ tatra bhārata tathā keśagrahaśa cògrò bāhuyuddhaṃ ca kevalama samāsaktasya cānyena avijñātasa tathāparaḥ jahāra samare parāṇāna nānāśastraira anekadhā saṃsakteṣu ca yòdheṣu vartamāne ca saṃkule kabandhānya utthitāni sama śataśò 'tha sahasraśaḥ lòhitaiḥ sicyamānāni śastrāṇi kavacāni ca mahāraṅgānuraktāni vastrāṇīva cakāśire evama etana mahāyuddhaṃ dāruṇaṃ bhṛśasaṃkulama unmattaraṅgapratimaṃ śabdenāpūrayaja jagata naiva save na pare rājana vijñāyante śarāturāḥ yòddhavyama iti yudhyante rājānò jaya gṛddhinaḥ savāna save jaghnura mahārāja parāṃśa caiva samāgatāna ubhayòḥ senayòra vīraira vayākulaṃ samapadyata rathaira bhagnaira mahārāja vāraṇaiśa ca nipātitaiḥ hayaiśa ca patitaisa tatra naraiśa ca vinipātitaiḥ agamyarūpā pṛthivī māṃsaśòṇitakardamā kaṣaṇenāsīna mahārāja kaṣatajaughapravartinī pāñcālāna avadhīta karṇasa tarigartāṃśa ca dhanaṃjayaḥ bhīmasenaḥ kurūna rājana hastyanīkaṃ ca sarvaśaḥ evama eṣa kaṣayò vṛttaḥ kurupāṇḍavasenayòḥ aparāhṇe mahārāja kāṅkṣantyòra vipulaṃ jayama [dhṛ] atitīvrāṇi duḥkhāni duḥsahāni bahūni ca tavāhaṃ saṃjayāśrauṣaṃ putrāṇāṃ mama saṃkṣayama tathā tu me kathayase yathā yuddhaṃ tu vartate na santi sūta kauravyā iti me naiṣṭhikī matiḥ duryòdhanasa tu virathaḥ kṛtasa tatra mahāraṇe dharmaputraḥ kathaṃ cakre tasmina vā nṛpatiḥ kathama aparāhṇe kathaṃ yuddhama abhavala lòma hārṣaṇama tana mamācakṣva tattvena kuśalò haya asi saṃjaya [sa] saṃsakteṣu ca sainyeṣu yudhyamāneṣu bhāgaśaḥ rathama anyaṃ samāsthāya putrasa tava viśāṃ pate karòdhena mahatāviṣṭaḥ saviṣò bhujagò yathā duryòdhanasa tu dṛṣṭvā vai dharmarājaṃ yudhiṣṭhirama uvāca sūta tavaritaṃ yāhi yāhīti bhārata atra māṃ parāpaya kaṣipraṃ sārathe yatra pāṇḍavaḥ dhariyamāṇena chatreṇa rājā rājati daṃśitaḥ sasūtaśa còditò rājñā rājñaḥ sayandanama uttamama yudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ pareṣayāma āsa saṃyuge tatò yudhiṣṭhiraḥ karuddhaḥ paramatta iva sada gavaḥ sārathiṃ còdayāma āsa yāhi yatra suyòdhanaḥ tau samājagmatura vīrau bharātarau rathasāttamau sametya ca mahāvīryau saṃnaddhau yuddhadurmadau tatakṣatura maheṣvāsau śaraira anyònyama āhave tatò duryòdhanò rājā dharmaśīlasya māriṣa śilāśitena bhallena dhanuśa ciccheda saṃyuge taṃ nāmṛṣyata saṃkruddhò vayavasāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ apavidhya dhanuśa chinnaṃ karòdhasaṃraktalòcanaḥ anyata kārmukama ādāya dharmaputraśa camūmukhe duryòdhanasya ciccheda dhavajaṃ kārmukama eva ca athānyada dhanura ādāya paratyavidhyata pāṇḍavama tāva anyònyaṃ susaṃrabdhau śaravarṣāṇya amuñcatāma siṃhāva iva susaṃkruddhau parasparajigīṣayā anyònyaṃ jaghnatuśa caiva nardamānau vṛṣāva iva anyònyaṃ parekṣamāṇau ca ceratusa tau mahārathau tataḥ pūrṇāyatòtsṛṣṭaira anyònyaṃ sukṛtavraṇau virejatura mahārāja puṣṭitāva iva kiṃśukau tatò rājana paratibhayāna siṃhanādāna muhura muhuḥ talayòśa ca tathā śabdāna dhanuṣòśa ca mahāhave śaṅkhaśabdaravāṃśa caiva cakratusa tau rathòttamau anyònyaṃ ca mahārāja pīḍayāṃ cakratura bhṛśama tatò yudhiṣṭhirò rājā tava putraṃ taribhiḥ śaraiḥ ājaghānòrasi karuddhò vajravegò durāsadaḥ parativivyādha taṃ tūrṇaṃ tava putrò mahīpatima pañcabhira niśitaira bāṇaira hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ tatò duryòdhanò rājā śaktiṃ cikṣepa bhārata sarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ mahòlkā paratimāṃ tadā tāma āpatantīṃ sahasā dharmarājaḥ śilāśitaiḥ taribhiśa ciccheda sahasā taṃ ca vivyādha saptabhiḥ nipapāta tataḥ sātha hemadaṇḍā mahāghanā nipatantī mahòlkeva vayarājaca chikhi saṃnibhā śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putrasa tava viśāṃ pate navabhira niśitaira bhallaira nijaghāna yudhiṣṭhirama sò 'tividdhò balavatāma agraṇīḥ śatrutāpanaḥ duryòdhanaṃ samuddiśya bāṇaṃ jagrāha satvaraḥ samādhatta ca taṃ bāṇaṃ dhanuṣya ugraṃ mahābalaḥ cikṣepa ca tatò rājā rājñaḥ karuddhaḥ parākramī sa tu bāṇaḥ samāsādya tava putraṃ mahārathama vayamòhayata rājānaṃ dharaṇīṃ ca jagāma ha tatò duryòdhanaḥ karuddhò gadāma udyamya vegitaḥ vidhitsuḥ kalahasyāntama abhidudrāva pāṇḍavama tama ālakṣyòdyata gadaṃ daṇḍahastama ivāntakama dharmarājò mahāśaktiṃ parāhiṇòta tava sūnave dīpyamānāṃ mahāvegāṃ mahòlkāṃ javalitāma iva rathasthaḥ sa tayā viddhò varma bhittvā mahāhave bhṛśaṃ saṃvignahṛdayaḥ papāta ca mumòha ca tatasa tavaritama āgatya kṛtavarmā tavātmajama paratyapadyata rājānaṃ magnaṃ vai vayasanārṇave bhīmò 'pi mahatīṃ gṛhya gadāṃ hemapariṣkṛtāma abhidudrāva vegena kṛtavarmāṇama āhave evaṃ tada abhavada yuddhaṃ tavadīyānāṃ paraiḥ saha [sa] tataḥ karṇaṃ puraskṛtya tavadīyā yuddhadurmadāḥ punara āvṛtya saṃgrāmaṃ cakrura devāsuròpamama daviradarathanarāśvaśaṅkhaśabdaiḥ; parihṛṣitā vividhaiśa ca śastrapātaiḥ daviradarathapadātisārthavāhāḥ; paripatitābhimukhāḥ parajahrire te śaraparaśu varāsi paṭṭiśaira; iṣubhira anekavidhaiśa ca sāditāḥ daviradarathahayā mahāhave; varapuruṣaiḥ puruṣāśa ca vāhanaiḥ kamaladinakarendu saṃnibhaiḥ; sitadaśanaiḥ sumukhākṣi nāsikaiḥ ruciramukuṭa kuṇḍalaira mahī; puruṣaśiròbhira avastṛtā babhau parighamusala śaktitòmaraira; nakharabhuśuṇḍi gadā śataira darutāḥ daviradanarahayāḥ sahasraśò; rudhiranadī paravahāsa tadābbhavana parahata nararathāśvakuñjaraṃ; paratibhaya darśanama ulbaṇaṃ tadā tada ahitanihataṃ babhau balaṃ; pitṛparirāṣṭrama iva parajā kaṣaye atha tava naradeva sainikāsa; tava ca sutāḥ surasūnu saṃnibhāḥ amitabalapuraḥsarā raṇe; kuru vṛṣabhāḥ śiniputrama abhyayuḥ tada atirucira bhīmama ābabhau; puruṣavarāśvarathadvipākulama lavaṇajalasamuddhata savanaṃ; balama amarāsurasainyasaṃnibhama surapatisamavikramasa tatasa; taridaśavarāvarajòpamaṃ yudhi dinakarakiraṇa parabhaiḥ pṛṣatkaira; avitanayò 'bhayahanaca chini paravīrama tama api saratha vājisārathiṃ; śinivṛṣabhò vividhaiḥ śaraisa tavarana bhujaga viṣasamaprabhai raṇe; puruṣavaraṃ samavāstṛṇòta tadā śinivṛṣabha śaraprapīḍittaṃ; tava suhṛdò vasuṣeṇama abhyayuḥ tavaritama atirathā ratharṣabhaṃ; daviradarathāśvapadātibhiḥ saha tama udadhi nibhama ādravada balī; tavaritataraiḥ samabhidrutaṃ paraiḥ darupada suta sakhasa tadākaròta; puruṣarathāśvagajakṣayaṃ mahata atha puruṣavarau kṛtāhnikau; bhavama abhipūjya yathāvidhi parabhuma arivadha kṛtaniścayau darutaṃ; tava balama arjuna keśavau sṛtau jaladaninadanisvanaṃ rathaṃ; pavanavidhūtapatāka ketanama sitahayama upayāntama antikaṃ; hṛtamanasò dadṛśusa tadārayaḥ atha visphārya gāṇḍīvaṃ raṇe nṛtyanna ivārjunaḥ śarasaṃbādhama akaròta khaṃ diśaḥ paradiśasa tathā rathāna vimānapratimāna sajjayantrāyudha dhavajāna sasārathīṃsa tadā bāṇaira abhrāṇīvānilò 'vadhīta gajāna gajaprayantṝṃśa ca vaijayantya ayudha dhavajāna sādinò 'śavāṃśa ca pattīṃśa ca śaraira ninye yamakṣayama tama antakama iva karuddhama anivāryaṃ mahārathama duryòdhanò 'bhayayāda ekò nighnana bāṇaiḥ pṛthagvidhaiḥ tasyārjunò dhanuḥ sūtaṃ ketuma aśvāṃśa ca sāyakaiḥ hatvā saptabhira ekaikaṃ chatraṃ ciccheda patriṇā navamaṃ ca samāsādya vayajṛjata paratighātinama duryòdhanāyeṣu varaṃ taṃ darauṇiḥ saptadhācchinata tatò darauṇera dhanuśa chittvā hatvā cāśvavarāña śaraiḥ kṛpasyāpi tathātyugraṃ dhanuśa ciccheda pāṇḍavaḥ hārdikyasya dhanuśa chittvā dhavajaṃ cāśvaṃ tathāvadhīta duḥśāsanasyeṣu varaṃ chittvā rādheyama abhyayāta atha sātyakima utsṛjya tavarana karṇò 'rajunaṃ taribhiḥ viddhvā vivyādha viṃśatyā kṛṣṇaṃ pārthaṃ punasa taribhiḥ atha sātyakira āgatya karṇaṃ viddhvā śitaiḥ śaraiḥ navatyā navabhiśa cògraiḥ śatena punara ārdayata tataḥ paravīrāḥ pāṇḍūnāṃ sarve karṇama apīḍayana yudhāmanyuḥ śikhaṇḍī ca daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ uttamaujā yuyutsuśa ca yamau pārṣata eva ca cedikārūṣa matsyānāṃ kekayānāṃ ca yada balama cekitānaśa ca balavāna dharmarājaśa ca suvrataḥ ete rathāśvadviradaiḥ pattibhiśa cògravikramaiḥ parivārya raṇe karṇaṃ nānāśastraira avākirana bhāṣantò vāgbhira ugrābhiḥ sarve karṇavadhe vṛtāḥ tāṃ śastravṛṣṭiṃ bahudhā chittvā karṇaḥ śitaiḥ śaraiḥ apòvāha sama tāna sarvāna darumāna bhaṅktveva mārutaḥ rathinaḥ samahā mātrāna gajāna aśvāna sasādinaḥ śaravrātāṃśa ca saṃkruddhò nighnana karṇò vayadṛśyata tada vadhyamānaṃ pāṇḍūnāṃ balaṃ karṇāstra tejasā viśastra kaṣatadehaṃ ca parāya āsīta parāṅmukhama atha karṇāstrama astreṇa paratihatyārjunaḥ savayama diśaḥ khaṃ caiva bhūmiṃ ca parāvṛṇòca charavṛṣṭibhiḥ musalānīva niṣpetuḥ parighā iva ceṣavaḥ śataghnya iva cāpya anye vajrāṇya ugrāṇi vāpare taira vadhyamānaṃ tata sainyaṃ sapattyaśvarathadvipama nimīlitākṣama atyarthama udabhrāmyata samantataḥ niṣkaivalyaṃ tadā yuddhaṃ parāpura aśvanaradvipāḥ vadhyamānāḥ śaraira anye tadā bhītāḥ paradudruvuḥ evaṃ teṣāṃ tadā yuddhe saṃsaktānāṃ jayaiṣiṇāma girimastaṃ samāsādya paratyapadyata bhānumāna tamasā ca mahārāja rajasā ca viśeṣataḥ na kiṃ cita paratyapaśyāma śubhaṃ vā yadi vāśubhama te tarasantò maheṣvāsā rātriyuddhasya bhārata apayānaṃ tataśa cakruḥ sahitāḥ sarvavājibhiḥ kauraveṣu ca yāteṣu tadā rājana dinakṣaye jayaṃ sumanasaḥ parāpya pārthāḥ savaśibiraṃ yayuḥ vāditraśabdaira vividhaiḥ siṃhanādaiśa ca nartitaiḥ parāna avahasantaśa ca satuvantaśa cācyutārjunau kṛte 'vahāre taira vīraiḥ sainikāḥ sarva eva te āśiṣaḥ pāṇḍaveyeṣu parāyujyanta nareśvarāḥ tataḥ kṛte 'vahāre ca parahṛṣṭāḥ kurupāṇḍavāḥ niśāyāṃ śibiraṃ gatvā nayaviśanta nareśvarāḥ yakṣarakṣaḥpiśācāśa ca śavāpadāni ca saṃghaśaḥ jagmura āyòdhanaṃ ghòraṃ rudrasyānartanòpamama [dhṛ] savenaca chandena naḥ sarvāna nāvadhīda vayaktama arjunaḥ na haya asyā samare mucyetāntakò 'paya ātatāyinaḥ pārthò haya ekò 'harada bhadrāma ekaśa cāgnima atarpayata ekaśa cemāṃ mahīṃ jitvā cakre balibhṛtò nṛpāna ekò nivātakavacāna avadhīda divyakārmukaḥ ekaḥ kirāta rūpeṇa sathitaṃ śarvama ayòdhayata ekò 'bhayarakṣada bharatāna ekò bhavama atòṣayata tenaikena jitāḥ sarve madīyā ugratejasaḥ te na nindyāḥ paraśasyāśa ca yata te cakrura baravīhi tata [sa] hataprahata vidhvastā vivarmāyudha vāhanāḥ dīnasvarā dūyamānā māninaḥ śatrubhira jitāḥ śibirasthāḥ punara mantraṃ mantrayanti sama kauravāḥ bhagnadaṃṣṭrā hataviṣāḥ padākrāntā ivòragāḥ tāna abravīta tataḥ karṇaḥ karuddhaḥ sarpa iva śavasana karaṃ kareṇābhipīḍya parekṣamāṇasa tavātmajama yattò dṛḍhaśa ca dakṣaśa ca dhṛtimāna arjunaḥ sadā sa bòdhayati cāpya enaṃ parāptakālama adhòkṣajaḥ sahasrāstra visargeṇa vayaṃ tenādya vañjitāḥ śavasa tava ahaṃ tasya saṃkalpaṃ sarvaṃ hantā mahīpate evama uktasa tathetya uktvā sò 'nujajñe nṛpòttamāna sukhòṣitāsa te rajanīṃ hṛṣṭā yuddhāya niryayuḥ te 'paśyana vihitaṃ vayūhaṃ dharmarājena durjayama parayatnāta kurumukhyena bṛhaspatyuśanò matāta atha paratīpa kartāraṃ satataṃ vijitātmanāma sasmāra vṛṣabhaskandhaṃ karṇaṃ duryòdhanasa tadā puraṃdarasamaṃ yuddhe marudgaṇasamaṃ bale kārtavīrya samaṃ vīrye karṇaṃ rājñò 'gamana manaḥ sūtaputraṃ maheṣvāsaṃ bandhuma ātyayikeṣva iva [dhṛ] yada vò 'gamana manò mandāḥ karṇaṃ vaikartanaṃ tadā apya adrākṣata taṃ yūyaṃ śītārtā iva bhāskarama kṛte 'vahāre sainyānāṃ paravṛtte ca raṇe punaḥ kathaṃ vaikartanaḥ karṇasa tatrāyudhyata saṃjaya kathaṃ ca pāṇḍavāḥ sarve yuyudhusa tatra sūtajama karṇò haya ekò mahābāhura hanyāta pārthāna sasòmakāna karṇasya bhujayòra vīryaṃ śakra viṣṇusamaṃ matama tathāstrāṇi sughòrāṇi vikramaśa ca mahātmanaḥ duryòdhanaṃ tadā dṛṣṭvā pāṇḍavena bhṛśārditama parākrāntāna pāṇḍusutāna dṛṣṭvā cāpi mahāhave karṇama āśritya saṃgrāme darpò duryòdhane punaḥ jetuma utsahate pārthāna saputrāna saha keśavāna ahò bata mahada duḥkhaṃ yatra pāṇḍusutāna raṇe nātarada rabhasaḥ karṇò daivaṃ nūnaṃ parāyaṇama ahò dayūtasya niṣṭheyaṃ ghòrā saṃprati vartate ahò duḥkhāni tīvrāṇi duryòdhanakṛtānya ahama sahiṣyāmi sughòrāṇi śalya bhūtāni saṃjaya saubalaṃ ca tathā tāta nītimāna iti manyate yuddheṣu nāma divyeṣu vartamāneṣu saṃjaya aśrauṣaṃ nihatāna putrāna nityama eva ca nirjitāna na pāṇḍavānāṃ samare kaśa cida asti nivārakaḥ satrīmadhyama iva gāhanti daivaṃ hi balavattarama [sa] atikrāntaṃ hi yata kāryaṃ paścāca cintayatīti ca taca cāsya na bhaveta kāryaṃ cintayā ca vinaśyati tada idaṃ tava kāryaṃ tu dūraprāptaṃ vijānatā na kṛtaṃ yata tavayā pūrvaṃ parāptāprāpta vicāraṇe uktò 'si bahudhā rājana mā yudhyasveti pāṇḍavaiḥ gṛhṇīṣe na ca tana mòhāta pāṇḍaveṣu viśāṃ pate tavayā pāpāni ghòrāṇi samācīrṇāni pāṇḍuṣu tavatkṛte vartate ghòraḥ pārthivānāṃ janakṣayaḥ tata tava idānīma atikramya mā śucò bharatarṣabha śṛṇu sarvaṃ yathāvṛttaṃ ghòraṃ vaiśasama acyuta parabhātāyāṃ rajanyāṃ tu karṇò rājānama abhyayāta sametya ca mahābāhura duryòdhanama abhāṣata adya rājana sameṣyāmi pāṇḍavena yaśasvinā haniṣyāmi ca taṃ vīraṃ sa vā māṃ nihaniṣyati bahutvāna mama kāryāṇāṃ tathā pārthasya pārthiva nābhūta samāgamò rājana mama caivārjunasya ca idaṃ tu me yathā parajñaṃ śṛṇu vākyaṃ viśāṃ pate anihatya raṇe pārthaṃ nāhama eṣyāmi bhārata hatapravīre sainye 'samina mayi caiva sathite yudhi abhiyāsyati māṃ pārthaḥ śakra śaktyā vinākṛtama tataḥ śareyaḥ karaṃ yata te tana nibòdha janeśvara āyudhānāṃ ca yada vīryaṃ daravyāṇāma arjunasya ca kāyasya mahatò bhede lāghave dūrapātane sauṣṭhave cāstrayòge ca savyasācī na matsamaḥ sarvāyudhamahāmātraṃ vijayaṃ nāma tada dhanuḥ indrārthama abhikāmena nirmitaṃ viśvakarmaṇā yena daitya gaṇāna rājaña jitavāna vai śatakratuḥ yasya ghòṣeṇa daityānāṃ vimuhyanti diśò daśa tada bhārgavāya parāyacchaca chakraḥ paramasaṃmatama tada divyaṃ bhārgavò mahyama adadāda dhanura uttamama yena yòtsye mahābāhuma arjunaṃ jayatāṃ varama yathendraḥ samare sarvāna daiteyāna vai samāgatāna dhanura ghòraṃ rāmadattaṃ gāṇḍīvāta tada viśiṣyate tariḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī dhanuṣā tena nirjitā dhanuṣò yasya karmāṇi divyāni parāha bhārgavaḥ tada rāmò haya adadāna mahyaṃ yena yòtsyāmi pāṇḍavama adya duryòdhanāhaṃ tavāṃ nandayiṣye sabāndhavama nihatya samare vīrama arjunaṃ jayatāṃ varama saparvatavanadvīpā hatadviḍbhiḥ sasāgarā putrapautra paratiṣṭhā te bhaviṣyatya adya pārthiva nāsādhyaṃ vidyate me 'daya tavatpriyārthaṃ viśeṣataḥ samyaga dharmānuraktasya siddhira ātmavatò yathā na hi māṃ samare sòḍhuṃ sa śaktò 'ganiṃ tarura yathā avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yena hīnò 'sami phalgunāta jayā tasya dhanuṣò divyā tathākṣayyau maheṣudhī tasya divyaṃ dhanuḥśreṣṭhaṃ gāṇḍīvama ajaraṃ yudhi vijayaṃ ca mahada divyaṃ mamāpi dhanura uttamama tatrāhama adhikaḥ pārthāda dhanuṣā tena pārthiva mayā cābhyadhikò vīraḥ pāṇḍavasa tana nibòdha me raśmigrāhaśa ca dāśārhaḥ sarvalòkanamaskṛtaḥ agnidattaśa ca vai divyò rathaḥ kāñcanabhūṣaṇaḥ acchedyaḥ sarvatò vīra vājinaśa ca manòjavāḥ dhavajaśa ca divyò dayutimāna vānarò vismayaṃ karaḥ kṛṣṇaśa ca saraṣṭā jagatò rathaṃ tama abhirakṣati ebhira daravyaira ahaṃ hīnò yòddhuma icchāmi pāṇḍavama ayaṃ tu sadṛśò vīraḥ śalyaḥ samitiśòbhanaḥ sārathyaṃ yadi me kuryāda dharuvasa te vijayò bhaveta tasya me sārathiḥ śalyò bhavatva asu karaḥ paraiḥ nārācāna gārdhrapatrāṃśa ca śakaṭāni vahantu me rathāśa ca mukhyā rājendra yuktā vājibhira uttamaiḥ āyāntu paścāta satataṃ māma eva bharatarṣabha evama abhyadhikaḥ pārthāda bhaviṣyāmi guṇaira ahama śalyò haya abhyadhikaḥ kṛṣṇāda arjunāda adhikò haya ahama yathāśvahṛdayaṃ veda dāśārhaḥ paravīrahā tathā śalyò 'pi jānīte hayānāṃ vai mahārathaḥ bāhuvīrye samò nāsti madrarājasya kaśa cana tathāstraira matsamò nāsti kaśa cida eva dhanurdharaḥ tathā śalya samò nāsti hayayāne ha kaśa cana sò 'yama abhyadhikaḥ pārthāda bhaviṣyati rathò mama etata kṛtaṃ mahārāja tavayecchāmi paraṃtapa evaṃ kṛte kṛtaṃ mahyaṃ sarvakāmaira bhaviṣyati tatò daraṣṭāsi samare yata kariṣyāmi bhārata sarvathā pāṇḍavāna sarvāña jeṣyāmya adya samāgatāna [dura] sarvama etata kariṣyāmi yathā tavaṃ karṇa manyase sòpāsaṅgā rathāḥ sāśvā anuyāsyanti sūtaja nārācāna gārdhrapakṣāṃśa ca śakaṭāni vahantu te anuyāsyāma karṇa tavāṃ vayaṃ sarve ca pārthivāḥ [sa] evama uktvā mahārāja tava putrāḥ paratāpavāna abhigamyābravīda rājā madrarājama idaṃ vacaḥ [sa] putrasa tava mahārāja madrarājama idaṃ vacaḥ vinayenòpasaṃgamya paraṇayāda vākyama abravīta satyavrata mahābhāga daviṣatāma aghavardhana madreśvara raṇe śūra parasainyabhayaṃkara śarutavāna asi karṇasya baruvatò vadatāṃ vara yathā nṛpatisiṃhānāṃ madhye tavāṃ varayatya ayama tasmāta pārtha vināśārthaṃ hitārthaṃ mama caiva hi sārathyaṃ rathināṃ śareṣṭha sumanāḥ kartuma arhasi asyābhīśu garahò lòke nānyò 'sati bhavatā samaḥ sa pātu sarvataḥ karṇaṃ bhavāna barahmeva śaṃkarama pārthasya sacivaḥ kṛṣṇò yathābhīśu garahò varaḥ tathā tavama api rādheyaṃ sarvataḥ paripālaya bhīṣmò daròṇaḥ kṛpaḥ karṇò bhavāna bhòjaśa ca vīryavāna śakuniḥ saubalò darauṇira ahama eva ca nò balama eṣāma eva kṛtò bhāgò navadhā pṛtanā pate naiva bhāgò 'tara bhīṣmasya daròṇasya ca mahātmanaḥ tābhyāma atītya tau bhāgau nihatā mama śatravaḥ vṛddhau hi tau naravyāghrau chalena nihatau ca tau kṛtvā nasukaraṃ karma gatau savargama itò 'nagha tathānye puruṣavyāghrāḥ paraira vinihatā yudhi asmadīyāśa ca bahavaḥ savargāyòpagatā raṇe tayaktvā parāṇāna yathāśakti ceṣṭāḥ kṛtvā ca puṣkalāḥ karṇò haya ekò mahābāhura asmatpriyahite rataḥ bhavāṃśa ca puruṣavyāghra sarvalòkamahārathaḥ tasmiña jayāśā vipulā mama madrajanādhipa pārthasya samare kṛṣṇò yathābhīśu varagrahaḥ tena yuktò raṇe pārthò rakṣyamāṇaśa ca pārthiva yāni karmāṇi kurute paratyakṣāṇi tathaiva te pūrvaṃ na samare haya evama avadhīda arjunò ripūna ahanya ahani madreśa darāvayana dṛśyate yudhi bhāgò 'vaśiṣṭaḥ karṇasya tava caiva mahādyute taṃ bhāgaṃ saha karṇena yugapana nāśayāhave sūryāruṇau yathādṛṣṭvā tamò naśyati māriṣa tathā naśyantu kaunteyāḥ sapāñcālāḥ sasṛñjayāḥ rathānāṃ paravaraḥ karṇò yantṝṇāṃ paravarò bhavāna saṃnipātaḥ samò lòke bhavatòra nāsti kaśa cana yathā sarvāsva avasthāsu vārṣṇeyaḥ pāti pāṇḍavama tathā bhavāna paritrātu karṇaṃ vaikartanaṃ raṇe tavayā sārathinā haya eṣa apradhṛṣyò bhaviṣyati devatānāma api raṇe saśakrāṇāṃ mahīpate kiṃ punaḥ pāṇḍaveyānāṃ mātiśaṅkīra vacò mama duryòdhana vacaḥ śarutvā śalyaḥ karòdhasamanvitaḥ tariśikhāṃ bharukuṭīṃ kṛtvā dhunvana hastau punaḥ punaḥ karòdharakte mahānetre parivartya mahābhujaḥ kulaiśvaryaśrutibalaira dṛptaḥ śalyò 'baravīda idama avamanyase māṃ gāndhāre dharuvaṃ māṃ pariśaṅkase yana māṃ baravīṣi visrabdhaṃ sārathyaṃ kariyatāma iti asmattò 'bhayadhikaṃ karṇaṃ manyamānaḥ paraśaṃsasi na cāhaṃ yudhi rādheyaṃ gaṇaye tulyama ātmanā ādiśyatāma abhyadhikò mamāṃśaḥ pṛthivīpate tama ahaṃ samare hatvā gamiṣyāmi yathāgatama atha vāpya eka evāhaṃ yòtsyāmi kurunandana paśya vīryaṃ mamādya tavaṃ saṃgrāme dahatò ripūna na cābhikāmāna kauravya vidhāya hṛdaye pumāna asmadvidhaḥ paravarteta mā mā tavama atiśaṅkithāḥ yudhi cāpya avamānò me na kartavyaḥ kathaṃ cana paśya hīmau mama bhujau vajrasaṃhananòpamau dhanuḥ paśya ca me citraṃ śarāṃśa cāśīviṣòpamāna rathaṃ paśya ca me kḷptaṃ sadaśvaira vātavegitaiḥ gadāṃ ca paśya gāndhāre hemapaṭṭa vibhūṣitāma dārayeyaṃ mahīṃ karuddhò vikireyaṃ ca parvatāna śòṣayeyaṃ samudrāṃśa ca tejasā savena pārthiva tana māma evaṃvidhaṃ jānana samarthama arinigrahe kasmāda yunakṣi sārathye nayūnasyādhirathera nṛpa na nāma dhuri rājendra parayòktuṃ tavama ihārhasi na hi pāpīyasaḥ śareyāna bhūtvā pareṣyatvama utsahe yò haya abhyupagataṃ parītyā garīyāṃsaṃ vaśe sathitama vaśe pāpīyasò dhatte tata pāpama adharòttarama barāhmaṇā barahmaṇā sṛṣṭā mukhāta kaṣatrama athòrasaḥ ūrubhyāma asṛjada vaiśyāña śūdrāna padbhyāma iti śarutiḥ tebhyò varṇaviśeṣāśa ca paratilòmānulòmajāḥ athānyònyasya saṃyògāca cāturvarṇyasya bhārata gòptāraḥ saṃgrahītārau dātāraḥ kaṣatriyāḥ samṛtāḥ yājanādhyāpanaira viprā viśuddhaiśa ca paratigrahaiḥ lòkasyānugrahārthāya sathāpitā barahmaṇā bhuvi kṛṣiśa ca pāśupālyaṃ ca viśāṃ dānaṃ ca sarvaśaḥ barahmakṣatraviśāṃ śūdrā vihitāḥ paricārakāḥ barahmakṣatrasya vihitaḥ sūtā vai paricārakāḥ na viṭa śūdrasya tatraiva śṛṇu vākyaṃ mamānagha sò 'haṃ mūrdhāvasiktaḥ sana rājarṣikulasaṃbhavaḥ mahārathaḥ samākhyātaḥ sevyaḥ satavyaśa ca bandināma sò 'hama etādṛśò bhūtvā nehāri kulamardana sūtaputrasya saṃgrāme sārathyaṃ kartuma utsahe avamānama ahaṃ parāpya na yòtsyāmi kathaṃ cana āpṛcchya tavādya gāndhāre gamiṣyāmi yathāgatama evama uktvā naravyāghraḥ śalyaḥ samitiśòbhanaḥ utthāya parayayau tūrṇaṃ rājamadhyāda amarṣitaḥ paraṇayāda bahumānāca ca taṃ nigṛhya sutasa tava abravīna madhuraṃ vākyaṃ sāma sarvārthasādhakama yathā śalya tavama ātthedama evama etada asaṃśayama abhiprāyasa tu me kaśa cita taṃ nibòdha janeśvara na karṇò 'bhayadhikasa tavattaḥ śaṅke naiva kathaṃ cana na hi madreśvarò rājā kuryāda yada anṛtaṃ bhaveta ṛtama eva hi pūrvāsa te vahanti puruṣòttamāḥ tasmāda ārtāyaniḥ paròktò bhavāna iti matira mama śalya bhūtaśa ca śatrūṇāṃ yasmāta tavaṃ bhuvi mānada tasmāca chalyeti te nāma kathyate pṛthivīpate yada eva vayāhṛtaṃ pūrvaṃ bhavatā bhūridakṣiṇa tada eva kuru dharmajña madarthaṃ yada yada ucyase na ca tavattò hi rādheyò na cāhama api vīryavāna vṛṇīmasa tavāṃ hayāgryāṇāṃ yantārama iti saṃyuge yathā haya abhyadhikaṃ karṇaṃ guṇaisa tāta dhanaṃjayāta vāsudevāda api tavāṃ ca lòkò 'yama iti manyate karṇò haya abhyadhikaḥ pārthāda astraira eva nararṣabha bhavāna apya adhikaḥ kṛṣṇāda aśvayāne bale tathā yathāśvahṛdayaṃ veda vāsudevò mahāmanāḥ daviguṇaṃ tavaṃ tathā vettha madrarāja na saṃśayaḥ [ṣa] yana mā baravīṣi gāndhāre madhye sainyasya kaurava viśiṣṭaṃ devakīputrāta parītimāna asmya ahaṃ tavayi eṣa sārathyama ātiṣṭhe rādheyasya yaśasvinaḥ yudhyataḥ pāṇḍavāgryeṇa yathā tavaṃ vīra manyase samayaśa ca hi me vīra kaśa cida vaikartanaṃ parati utsṛjeyaṃ yathāśraddhama ahaṃ vācò 'saya saṃnidhau [sa] tatheti rājana putrasa te saha karṇena bhārata abravīna madrarājasya sutaṃ bharatasattama [dura] bhūya eva tu madreśa yata te vakṣyāmi taca chṛṇu yathā purāvṛttama idaṃ yuddhe devāsure vibhò yada uktavāna pitura mahyaṃ mārkaṇḍeyò mahāna ṛṣiḥ tada aśeṣeṇa baruvatò mama rājarṣisattama tavaṃ nibòdha na cāpya atra kartavyā te vicāraṇā devānāma asurāṇāṃ ca mahāna āsīta samāgamaḥ babhūva parathamò rājana saṃgrāmasa tārakā mayaḥ nirjitāśa ca tadā daityā daivataira iti naḥ śarutama nirjiteṣu ca daityeṣu tārakasya sutāsa tarayaḥ tārākṣaḥ kamalākṣaśa ca vidyunmālī ca pārthiva tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sathitāḥ tapasā karśayāma āsura dehāna savāña śatrutāpana damena tapasā caiva niyamena ca pārthiva teṣāṃ pitāmahaḥ parītò varadaḥ paradadau varāna avadhyatvaṃ ca te rājana sarvabhūteṣu sarvadā sahitā varayāma āsuḥ sarvalòkapitāmahama tāna baravīta tadā devò lòkānāṃ parabhura īśvaraḥ nāsti sarvāmaratvaṃ hi nivartadhvama atò 'surāḥ varama anyaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ saṃpraròcate tatasa te sahitā rājana saṃpradhāryāsakṛda bahu sarvalòkeśvaraṃ vākyaṃ paraṇamyainama athābruvana asmākaṃ tavaṃ varaṃ deva parayacchemaṃ pitāmaha vayaṃ purāṇi tarīṇya eva samāsthāya mahīma imāma vicariṣyāma lòke 'samiṃsa tavatprasāda puraskṛtāḥ tatò varṣasahasre tu sameṣyāmaḥ parasparama ekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇya etāni cānagha samāgatāni caitāni yò hanyāda bhagavaṃsa tadā ekeṣuṇā devavaraḥ sa nò mṛtyura bhaviṣyati evama astva iti tāna devaḥ paratyuktvā parāviśada divama te tu labdhavarāḥ parītāḥ saṃpradhārya parasparama puratraya visṛṣṭya arthaṃ mayaṃ vavrura mahāsurama viśvakarmāṇama ajaraṃ daityadānava pūjitama tatò mayaḥ savatapasā cakre dhīmāna purāṇi ha tarīṇi kāñcanama ekaṃ tu raupyaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā kāñcanaṃ divi tatrāsīda antarikṣe ca rājatama āyasaṃ cābhavada bhūmau cakrasthaṃ pṛthivīpate ekaikaṃ yòjanaśataṃ vistārāyāma saṃmitama gṛhāṭṭāṭṭālaka yutaṃ bṛhata parākāratòraṇama guṇaprasava saṃbādhama asaṃbādhama anāmayama parāsādaira vividhaiśa caiva davāraiśa cāpya upaśòbhitama pureṣu cābhavana rājana rājānò vai pṛthaka pṛthaka kāñcanaṃ tārakākṣasya citrama āsīna mahātmanaḥ rājataṃ kamalākṣasya vidyunmālina āyasama tarayasa te daitya rājānasa tarī~la lòkāna āśu tejasā ākramya tasthura varṣāṇāṃ pūgāna nāma parajāpatiḥ teṣāṃ dānavamukhyānāṃ parayutānya arbudāni ca kòṭyaśa cāprativīrāṇāṃ samājagmusa tatasa tataḥ mahada aiśvaryama icchantasa taripuraṃ durgama āśritāḥ sarveṣāṃ ca punasa teṣāṃ sarvayògavahò mayaḥ tama āśritya hi te sarve avartantākutò bhayāḥ yò hi yaṃ manasā kāmaṃ dadhyau taripurasaṃśrayaḥ tasmai kāmaṃ mayasa taṃ taṃ vidadhe māyayā tadā tārakākṣa sutaśa cāsīda dharira nāma mahābalaḥ tapasa tepe paramakaṃ yenātuṣyata pitāmahaḥ sa tuṣṭama avṛṇòda devaṃ vāpī bhavatu naḥ pure śastraira vinihatā yatra kaṣiptāḥ sayura balavattarāḥ sa tu labdhvā varaṃ vīrasa tārakākṣa sutò hariḥ sasṛje tatra vāpīṃ tāṃ mṛtānāṃ jīvanīṃ parabhò yena rūpeṇa daityasa tu yena veṣeṇa caiva ha mṛtasa tasyāṃ parikṣiptasa tādṛśenaiva jajñivāna tāṃ parāpya taraipurasthāsa tu sarvā~la lòkāna babādhire mahatā tapasā siddhāḥ surāṇāṃ bhayavardhanāḥ na teṣāma abhavada rājana kaṣayò yuddhe kathaṃ cana tatasa te lòbhamòhābhyāma abhibhūtā vicetasaḥ nirhrīkāḥ saṃsthitiṃ sarve sathāpitāṃ samalūlupana vidrāvya sagaṇāna devāṃsa tatra tatra tadā tadā viceruḥ savena kāmena varadānena darpitāḥ devāraṇyāni sarvāṇi pariyāṇi ca divaukasāma ṛṣīṇāma āśramānpuṇyāna yūpāñjana padāṃsa tathā vayanāśayanta maryādā dānavā duṣṭacāriṇaḥ te devāḥ sahitāḥ sarve pitāmahama ariṃdama abhijagmusa tadākhyātuṃ vipra kāraṃ suretaraiḥ te tattvaṃ sarvama ākhyāya śirasābhipraṇamya ca vadhòpāyamapṛcchanta bhagavantaṃ pitāmahama śarutvā tada bhagavāna devò devāna idama uvāca ha asurāśa ca durātmānasa te cāpi vibhudha daviṣaḥ aparādhyanti satataṃ ye yuṣmāna pīḍayantya uta ahaṃ hi tulyaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ nātra saṃśayaḥ adhārmikāsa tu hantavyā itya ahaṃ parabravīmi vaḥ te yūyaṃ sathāṇuma īśānaṃ jiṣṇuma akliṣṭakāriṇama yòddhāraṃ vṛṇutādityāḥ sa tāna hantā suretarāna iti tasya vacaḥ śarutvā devāḥ śakrapurògamāḥ barahmāṇama agrataḥ kṛtvā vṛṣāṅkaṃ śaraṇaṃ yayuḥ tapaḥ paraṃ samātasthura gṛṇantò barahma śāśvatama ṛṣibhiḥ sahadharmajñā bhavaṃ sarvātmanā gatāḥ tuṣṭuvura vāgbhira arthyābhira bhayeṣva abhayakṛttamama sarvātmānaṃ mahātmānaṃ yenāptaṃ sarvama ātmanā tapò viśeṣaira bahubhira yògaṃ yò veda cātmanaḥ yaḥ sāṃkhyama ātmanò veda yasya cātmā vaśe sadā te taṃ dadṛśura īśānaṃ tejòrāśima umāpatima ananyasadṛśaṃ lòke varatavantama akalmaṣama ekaṃ ca bhagavantaṃ te nānārūpama akalpayana ātmanaḥ paratirūpāṇi rūpāṇya atha mahātmani parasparasya cāpaśyana sarve paramavismitāḥ sarvabhūtamayaṃ ceśaṃ tama ajaṃ jagataḥ patima devā barahmarṣayaśa caiva śiròbhira dharaṇīṃ gatāḥ tāna savasti vākyenābhyarcya samutthāpya ca śaṃkaraḥ barūta barūteti bhagavāna samayamānò 'bhayabhāṣata taryambakeṇābhyanujñātāsa tatasa te 'savasthacetasaḥ namò namasa te 'satu vibhò tata itya abruvana bhavama namò devātidevāya dhanvine cātimanyave parajāpatimakhaghnāya parajāpatibhira īḍyase namaḥ satutāya satutyāya satūyamānāya mṛtyave vilòhitāya rudrāya nīlagrīvāya śūline amòghāya mṛgākṣāya paravarāyudha yòdhine durvāraṇāya śukrāya barahmaṇe barahmacāriṇe īśānāyāprameyāya niyantre carma vāsase tapònityāya piṅgāya varatine kṛtti vāsase kumāra pitre taryakṣāya paravarāyudha dhāriṇe parapannārti vināśāya barahma daviṭa saṃghaghātine vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ gavāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ namò 'satu te sasainyāya taryambakāyògra tejase manòvāka karmabhira deva tavāṃ parapannāna bhajasva naḥ tataḥ parasannò bhagavāna savāgatenābhinandya tāna paròvāca vayetu vastrāsò barūta kiṃ karavāṇi vaḥ pitṛdevarṣisaṃghebhyò vare datte mahātmanā satkṛtya śaṃkaraṃ parāha barahmā lòkahitaṃ vacaḥ tavātisargāda deveśa parājāpatyama idaṃ padama mayādhitiṣṭhatā dattò dānavebhyò mahāna varaḥ tāna atikrānta maryādāna nānyaḥ saṃhartuma arhati tavāma ṛte bhūtabhavyeśa tavaṃ haya eṣāṃ paratya arira vadhe sa tavaṃ deva parapannānāṃ yācatāṃ ca divaukasāma kuru parasādaṃ deveśa dānavāña jahi śūlabhṛta [bhaga] hantavyāḥ śatravaḥ sarve yuṣmākama iti me matiḥ na tava ekò 'haṃ vadhe teṣāṃ samarthò vai suradviṣāma te yūyaṃ sahitāḥ sarve madīyenāstra tejasā jayadhvaṃ yudhi tāña śatrūna saṃghātò hi mahābalaḥ [devāha] asmata tejòbalaṃ yāvata tāvada daviguṇama eva ca teṣāma iti ha manyāmò dṛṣṭatejòbalā hi te [bhaga] vadhyāsa te sarvataḥ pāpā ye yuṣmāsva aparādhinaḥ mama tejòbalārdhena sarvāṃsa tāna ghanata śātravāna [devāha] bibhartuṃ tejasò 'radhaṃ te na śakṣyāmò maheśvara sarveṣāṃ nò balārdhena tavama eva jahi śātravāna [dura] tatasa tatheti deveśasa taira uktò rājasattama ardhama ādāya sarvebhyasa tejasābhyadhikò 'bhavata sa tu devò balenāsīta sarvebhyò balavattaraḥ mahādeva iti khayātasa tadā parabhṛti śaṃkaraḥ tatò 'baravīna mahādevò dhanura bāṇadharasa tava ahama haniṣyāmi rathenājau tāna ripūna vai divaukasaḥ te yūyaṃ me rathaṃ caiva dhanura bāṇaṃ tathaiva ca paśyadhvaṃ yāvada adyaitāna pātayāmi mahītale [devāha] mūrti sarvasvama ādāya tarailòkyasya tatasa tataḥ rathaṃ te kalpayiṣyāma deveśvara mahaujasama tathaiva buddhyā vihitaṃ viśvakarma kṛtaṃ śubhama tatò vibudhaśārdūlāsa taṃ rathaṃ samakalpayana vandhuraṃ pṛthivīṃ devīṃ viśālapuramālinīma saparvatavanadvīpāṃ cakrūra bhūtadharāṃ tadā mandaraṃ parvataṃ cākṣaṃ jaṅghāsa tasya mahānadīḥ diśaśa ca paradiśaśa caiva parivāraṃ rathasya hi anukarṣāna garahāna dīptāna varūthaṃ cāpi tārakāḥ dharmārthakāmasaṃyuktaṃ tariveṇuṃ cāpi bandhurama oṣadhīra vividhāsa tatra nānāpuṣpaphalòdgamāḥ sūryā candramasau kṛtvā cakre rathavaròttame pakṣau pūrvāparau tatra kṛte rātryahanī śubhe daśanāgapatīnīṣāma dhṛtarāṣṭra mukhāna dṛḍhāma dayāṃ yugaṃ yugacarmāṇi saṃvartaka balāhakāna śamyāṃ dhṛtiṃ ca meghāṃ ca sathitiṃ saṃnatima eva ca garahanakṣatratārābhiśa carma citraṃ nabhastalama surāmbupretavittānāṃ patī~la lòkeśvarāna hayāna sinīvālīma anumatiṃ kuhūṃ rākāṃ ca suvratāma yòktrāṇi cakrura vāhānāṃ ròhakāṃśa cāpi kaṇṭhakama karma satyaṃ tapò 'rathaśa ca vihitāsa tatra raśmayaḥ adhiṣṭhānaṃ manasa tava āsīta parirathyaṃ sarasvatī nānāvarṇāśa ca citrāśa ca patākāḥ pavaneritāḥ vidyuda indra dhanura naddhaṃ rathaṃ dīptaṃ vayadīpayata evaṃ tasmina mahārāja kalpite rathasattame devaira manujaśārdūla daviṣatāma abhimardane savānya āyudhāni mukhyāni nayadadhāca chaṃkarò rathe rathayaṣṭiṃ viyata kṛṣṭāṃ sathāpayāma āsa gòvṛṣama barahmadaṇḍaḥ kāladaṇḍò rudra daṇḍasa tathā javaraḥ pariskandā rathasyāsya sarvatòdiśama udyatāḥ atharvāṅgirasāva āstāṃ cakrarakṣau mahātmanaḥ ṛgvedaḥ sāmavedaśa ca purāṇaṃ ca puraḥsarāḥ itihāsa yajurvedau pṛṣṭharakṣau babhūvatuḥ divyā vācaśa ca vidyāśa ca paripārśva carāḥ kṛtāḥ tòttrādayaśa ca rājendra vaṣaṭkārasa tathaiva ca oṃkāraśa ca mukhe rājanna atiśòbhā karò 'bhavata vicitrama ṛtubhiḥ ṣaḍbhiḥ kṛtvā saṃvatsaraṃ dhanuḥ tasmāna nṝṇāṃ kālarātrira jayā kṛtā dhanuṣò 'jarā iṣuśa cāpya abhavada viṣṇura javalanaḥ sòma eva ca agnī ṣòmau jagata kṛtsnaṃ vaiṣṇavaṃ còcyate jagata viṣṇuśa cātmā bhagavatò bhavasyāmita tejasaḥ tasmāda dhanurjyā saṃsparśaṃ na viṣehura harasya te tasmiña śare tigmamanyura mumòcāviṣahaṃ parabhuḥ bhṛgvaṅgirò manyubhavaṃ karòdhāgnima atiduḥsahama sa nīlalòhitò dhūmraḥ kṛttivāsā bhayaṃkaraḥ ādityāyuta saṃkāśasa tejò javālāvṛtò javalana duścyāvaśa cayāvanò jetā hantā barahma daviṣāṃ haraḥ nityaṃ tarātā ca hantā ca dharmādharmāśritāña janāna paramāthibhira ghòrarūpaira bhīmòdagraira gaṇaira vṛtaḥ vibhāti bhagavāna sathāṇusa taira evātma guṇaira vṛtaḥ tasyāṅgāni samāśritya sathitaṃ viśvama idaṃ jagata jaṅgamājaṅgamaṃ rājaña śuśubhe 'dabhutadarśanama dṛṣṭvā tu taṃ rathaṃ divyaṃ kavacī sa śarāsanī bāṇama ādatta taṃ divyaṃ sòmaviṣṇva agnisaṃbhavama tasya vājāṃsa tatò devāḥ kalpayāṃ cakrire vibhòḥ puṇyagandhavahaṃ rājaña śavasanaṃ rājasattama tama āsthāya mahādevasa tarāsayana daivatānya api āruròha tadā yattaḥ kampayanna iva ròdasī sa śòbhamānò varadaḥ khaḍgī bāṇī śarāsanī hasanna ivāravīda devò sārathiḥ kò bhaviṣyati tama abruvana devagaṇā yaṃ bhavāna saṃniyòkṣyate sa bhaviṣyati deveśa sārathisa te na saṃśayaḥ tāna abravīta punara devò mattaḥ śareṣṭhatarò hi yaḥ taṃ sārathiṃ kurudhvaṃ me savayaṃ saṃcintya mācirama etaca charutvā tatò devā vākyama uktaṃ mahātmanā gatvā pitāmahaṃ devaṃ parasādyaivaṃ vacò 'baruvana deva tavayedaṃ kathitaṃ taridaśārinibarhaṇama tathā ca kṛtama asmābhiḥ parasannò vṛṣabhadhvajaḥ rathaśa ca vihitò 'samābhira vicitrāyudha saṃvṛtaḥ sārathiṃ tu na jānīmaḥ kaḥ sayāta tasmina rathòttame tasmāda vidhīyatāṃ kaśa cita sārathira deva sattama saphalāṃ tāṃ giraṃ devakartuma arhasi nò vibhò evama asmāsu hi purā bhagavanna uktavāna asi hitaṃkartāsmi bhavatāma iti tata kartuma arhasi sa deva yuktò rathasattamò nò; durāvarò darāvaṇaḥ śātravāṇāma pināka pāṇira vihitò 'tara yòddhā; vibhīṣayana dānavāna udyatò 'sau tathaiva vedāśa caturò hayāgryā; dharā saśailā ca rathò mahātmana nakṣatravaṃśò 'nugatò varūthe; yasmina yòddhā sārathinābhirakṣyaḥ tatra sārathira eṣṭavyaḥ sarvaira etaira viśeṣavāna tata paratiṣṭhò rathò deva hayā yòddhā tathaiva ca kavacāni ca śastrāṇi kārmukaṃ ca pitāmaha tavāma ṛte sārathiṃ tatra nānyaṃ paśyāmahe vayama tavaṃ hi sarvaira guṇaira yuktò devatābhyò 'dhikaḥ parabhò sārathye tūrṇama āròha saṃyaccha paramāna hayāna iti te śirasā natvā tarilòkeśaṃ pitāmahama devāḥ parasādayāma āsuḥ sārathyāyeti naḥ śarutama [barahmā] nātra kiṃ cina mṛṣā vākyaṃ yada uktaṃ vò divaukasaḥ saṃyacchāmi hayāna eṣa yudhyatò vai kapardinaḥ tataḥ sa bhagavāna devò lòkasraṣṭā pitāmahaḥ sārathye kalpitò devaira īśānasya mahātmanaḥ tasminna āròhati kaṣipraṃ sayandanaṃ lòkapūjite śiròbhira agamaṃsa tūrṇaṃ te hayā vātaraṃhasaḥ maheśvare tavāruhati jānubhyāma agamana mahīma abhīśūna hi tarilòkeśaḥ saṃgṛhya parapitāmahaḥ tāna aśvāṃśa còdayāma āsa manòmārutaraṃhasaḥ tatò 'dhirūḍhe varade parayāte cāsurāna parati sādhu sādhva iti viśveśaḥ samayamānò 'bhayabhāṣata yāhi deva yatò daityāśa còdayāśvāna atandritaḥ paśya bāhvòra balaṃ me 'daya nighnataḥ śātravāna raṇe tatasa tāṃśa còdayāma āsa vāyuvegasamāñjave yena tantripuraṃ rājana daityadānavarakṣitama athādhijyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śarama yuktvā pāśupatāstreṇa taripuraṃ samacintayata tasmina sathite tadā rājana karuddhe vidhṛta kārmuke purāṇi tāni kālena jagmura ekatvatāṃ tadā ekībhāvaṃ gate caiva taripure samupāgate babhūva tumulò harṣò daivatānāṃ mahātmanāma tatò devagaṇāḥ sarve siddhāśa ca paramarṣayaḥ jayeti vācò mumucuḥ saṃstuvantò mudānvitāḥ tatò 'garatò parādurabhūta taripuraṃ jaghnuṣò 'surāna anirdeśyògra vapuṣò devasyāsahya tejasaḥ sa tada vikṛṣya bhagavāna divyaṃ lòkeśvarò dhanuḥ tarailòkyasāraṃ tama iṣuṃ mumòca taripuraṃ parati tata sāsuragaṇaṃ dagdhvā parākṣipata paścimārṇave evaṃ tata taripuraṃ dagdhaṃ dānavāśa cāpya aśeṣataḥ maheśvareṇa karuddhena tarailòkyasya hitaiṣiṇā sa cātmakròdhajò vahnira hāhetya uktvā nivāritaḥ mā kārṣīra bhasmasāla lòkāna iti taryakṣò 'baravīca ca tama tataḥ parakṛtima āpannā devā lòkāsa tatharṣayaḥ tuṣṭuvura vāgbhira arthyābhiḥ sathāṇuma apratimaujasama te 'nujñātā bhagavatā jagmuḥ sarve yathāgatama kṛtakāmāḥ parasannena parajāpatimukhāḥ surāḥ yathaiva bhagavāna barahmā lòkadhātā pitā mahaḥ saṃyaccha tavaṃ hayāna asya rādheyasya mahātmanaḥ tavaṃ hi kṛṣṇāca ca karṇāca ca phalgunāca ca viśeṣataḥ viśiṣṭò rājaśārdūla nāsti tatra vicāraṇā yuddhe haya ayaṃ rudra kalpasa tavaṃ ca barahma samò 'nagha tasmāca chaktau yuvāṃ jetuṃ macchatrūṃsa tāva ivāsurāna yathā śalyādya karṇò 'yaṃ śavetāśvaṃ kṛṣṇasārathima paramathya hanyāta kaunteyaṃ tathā śīghraṃ vidhīyatāma tavayi karṇaśa ca rājyaṃ ca vayaṃ caiva paratiṣṭhitāḥ iṃmaṃ cāpya aparaṃ bhūya itihāsaṃ nibòdha me pitura mama sakāśe yaṃ barāhmaṇaḥ parāha dharmavita śarutvā caitada vacaśa citraṃ hetukāryārtha saṃhitama kuru śalya viniścitya mā bhūda atra vicāraṇā bhārgavāṇāṃ kule jātò jamada agnira mahātapāḥ tasya rāmeti vikhyātaḥ putrasa tejò guṇānvitaḥ sa tīvraṃ tapa āsthāya parasādayitavāna bhavama astrahetòḥ parasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ tasya tuṣṭò mahādevò bhaktyā ca paraśamena ca hṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayāma āsa śaṃkaraḥ [iṣvara] rāma tuṣṭò 'sami bhadraṃ te viditaṃ me tavepsitama kuruṣva pūtama ātmānaṃ sarvama etada avāpsyasi dāsyāmi te tadāstrāṇi yadā pūtò bhaviṣyasi apātrama asamarthaṃ ca dahantya astrāṇi bhārgava itya uktò jāmadagnyasa tu devadevena śūlinā paratyuvāca mahātmānaṃ śirasāvanataḥ parabhuma yadā jānāsi deveśa pātraṃ māma astradhāraṇe tadā śuśrūṣate 'satrāṇi bhavāna me dātuma arhati [dura] tataḥ sa tapasā caiva damena niyamena ca pūjòpahāra balibhira hòmamantrapuraskṛtaiḥ ārādhayitavāña śarvaṃ bahūna varṣagaṇāṃsa tadā parasannaśa ca mahādevò bhārgavasya mahātmanaḥ abravīta tasya bahuśò guṇāna devyāḥ samīpataḥ bhaktimāna eṣa satataṃ mayi rāmò dṛḍhavrataḥ evaṃ tasya guṇāna parītò bahuśò 'kathayata parabhuḥ devatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣama arisūdanaḥ etasminna eva kāle tu daityā āsana mahābalāḥ taisa tadā darpamòhāndhaira abādhyanta divaukasaḥ tataḥ saṃbhūya vibudhāsa tāna hantuṃ kṛtaniścayāḥ cakruḥ śatruvadhe yatnaṃ na śekura jetuma eva te abhigamya tatò devā maheśvarama athābruvana parasādayantasa taṃ bhaktyā jahi śatrugaṇāna iti paratijñāya tatò devò devatānāṃ ripukṣayama rāmaṃ bhārgavama āhūya sò 'bhayabhāṣata śaṃkaraḥ ripūna bhārgava devānāṃ jahi sarvāna samāgatāna lòkānāṃ hitakāmārthaṃ matprītyarthaṃ tathaiva ca [rāma] akṛtāstrasya deveśa kā śaktira me maheśvara nihantuṃ dānavāna sarvāna kṛtāstrāna yuddhadurmadāna [iṣvara] gaccha tavaṃ mada anudhyānāna nihaniṣyasi dānavāna vijitya ca ripūna sarvāna guṇāna parāpsyasi puṣkalāna [dura] etaca charutvā ca vacanaṃ paratigṛhya ca sarvaśaḥ rāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ parayayau dānavāna parati avadhīda devaśatrūṃsa tāna madadarpa balānvitāna vajrāśanisamasparśaiḥ parahāraira eva bhārgavaḥ sa dānavaiḥ kaṣatatanura jāmada agnyò davijòttamaḥ saṃspṛṣṭaḥ sathāṇunā sadyò nirvraṇaḥ samajāyata parītaśa ca bhagavāna devaḥ karmaṇā tena tasya vai varāna parādāda barahma vide bhārgavāya mahātmane uktaśa ca devadevena parītiyuktena śūlinā nipātāta tava śastrāṇāṃ śarīre yābhavada rujā tayā te mānuṣaṃ karma vayapòḍhaṃ bhṛgunandana gṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśāda yathepsitama tatò 'satrāṇi samastāni varāṃśa ca manasepsitāna labdhvā bahuvidhāna rāmaḥ paraṇamyā śirasā śivama anujñāṃ parāpya deveśāña jagāma sa mahātapāḥ evama etata purāvṛttaṃ tadā kathitavāna ṛṣiḥ bhārgavò 'paya adadāta sarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmane karṇāya puruṣavyāghra suprītenāntarātmanā vṛjinaṃ hi bhaveta kiṃ cida yadi karṇasya pārthiva nāsmai haya astrāṇi divyāni parādāsyada bhṛgunandanaḥ nāpi sūta kule jātma karṇaṃ manye kathaṃ cana devaputrama ahaṃ manye kaṣatriyāṇāṃ kulòdbhavama sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhuṃ mahārathama kathama ādityasadṛśaṃ mṛgī vayāghraṃ janiṣyati paśya haya asya bhujau pīnau nāgarājakaròpamau vakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśatrunibarhaṇama [dura] evaṃ sa bhagavāna devaḥ sarvalòkapitāmahaḥ sārathyama akaròta tatra yatra rudrò 'bhavada rathī rathinābhyadhikò vīraḥ kartavyò rathasārathiḥ tasmāta tavaṃ puruṣavyāghra niyaccha turagāna yudhi [sa] tataḥ śalyaḥ pariṣvajya sutaṃ te vākyama abravīta duryòdhanama amitraghnaḥ parītò madrādhipasa tadā evaṃ cena manyase rājana gāndhāre pariyadarśana tasmāta te yata pariyaṃ kiṃ cita tata sarvaṃ karavāṇya ahama yatrāsmi bharataśreṣṭha yògyaḥ karmaṇi karhi cita tatra sarvātmanā yuktò vakṣye kāryadhuraṃ tava yata tu karṇama ahaṃ barūyāṃ hitakāmaḥ pariyāpriyama mama tatkṣamatāṃ sarvaṃ bhavāna karṇaśa ca sarvaśaḥ [karṇa] īśānasya yathā barahmā yathā pārthasya keśavaḥ tathā nityaṃ hite yuktò madrarājabhajasva naḥ [ṣalya] ātmanindātmapūjā ca paranindā parastavaḥ anācaritama āryāṇāṃ vṛttama etaca caturvidhama yata tu vidvāna paravakṣyāmi paratyayārthama ahaṃ tava ātmanaḥ satavasaṃyuktaṃ tana nibòdha yathātathama ahaṃ śakrasya sārathye yògyò mātalivata parabhò apramāda parayògāca ca jañānavidyā cikitsitaiḥ tataḥ pārthena saṃgrāme yudhyamānasya te 'nagha vāhayiṣyāmi turagāna vijvarò bhava sūtaja [dura] ayaṃ te karṇa sārathyaṃ madrarājaḥ kariṣyati kṛṣṇāda abhyadhikò yantā devendrasyeva mātaliḥ yathā harihayaira yuktaṃ saṃgṛhṇāti sa mātaliḥ śalyasa tava tathādyāyaṃ saṃyantā rathavājināma yòdhe tavayi rathasthe ca madrarāje ca sārathau rathaśreṣṭhò dharuvaṃ saṃkhye pārthò nābhibhaviṣyati [sa] tatò duryòdhanò bhūyò madrarājaṃ tarasvinama uvāca rājana saṃgrāme saṃyacchantaṃ hayòttamāna tavayābhiguptò rādheyò vijeṣyati dhanaṃjayama itya uktò rathama āsthāya tatheti parāha bhārata śalye 'bhayupagate karṇaḥ sārathiṃ sumanò'baravīta savaṃ sūta sayandanaṃ mahyaṃ kalpayetya asakṛta tavarana tatò jaitraṃ rathavaraṃ gandharvanagaròpamama vidhivata kalpitaṃ bhartre jayetya uktvā nayavedayata taṃ rathaṃ rathināṃ śareṣṭhaḥ karṇò 'bhayarcya yathāvidhi saṃpāditaṃ barahmavidā pūrvama eva puròdhasā kṛtvā paradakṣiṇaṃ yatnāda upasthāya ca bhāskarama samīpasthaṃ madrarājaṃ samāròpayada agrataḥ tataḥ karṇasya durdharṣaṃ sayandanapravaraṃ mahata āruròha mahātejāḥ śalyaḥ siṃha ivācalama tataḥ śalyāsthitaṃ rājana karṇaḥ savarathama uttamama adhyatiṣṭhada yathāmbhòdaṃ vidyutvantaṃ divākaraḥ tāva ekarathama ārūḍhāva ādityāgnisamatviṣau vayabhrājetāṃ yathā meghaṃ sūryāgnī sahitau divi saṃstūyamānau tau vīrau tadāstāṃ dayutimattarau ṛtvika sadasyaira indrāgnī hūyamānāva ivādhvare sa śalya saṃgṛhītāśve rathe karṇaḥ sathitò 'bhavata dhanura visphārayana ghòraṃ pariveṣīva bhāskaraḥ āsthitaḥ sa rathaśreṣṭhaṃ karṇaḥ śaragabhastimāna parababhau puruṣavyāghrò mandarastha ivāṃśumāna taṃ rathasthaṃ mahāvīraṃ yāntaṃ cāmitatejasama duryòdhanaḥ sama rādheyama idaṃ vacanama abravīta akṛtaṃ daròṇa bhīṣmābhyāṃ duṣkaraṃ karma saṃyuge kuruṣvādhirathe vīra miṣatāṃ sarvadhanvināma manògataṃ mama haya āsīda bhīṣmadròṇau mahārathau arjunaṃ bhīmasenaṃ ca nihantārāva iti dharuvama tābhyāṃ yada akṛtaṃ vīra vīrakarma mahāmṛdhe tata karma kuru rādheya vajrapāṇira ivāparaḥ gṛhāṇa dharmarājaṃ vā jahi vā tavaṃ dhanaṃjayama bhīmasenaṃ ca rādheya mādrīputrau yamāva api jayaśa ca te 'satu bhadraṃ ca parayāhi puruṣarṣabha pāṇḍuputrasya sainyāni kuru sarvāṇi bhasmasāta tatasa tūryasahasrāṇi bherīṇāma ayutāni ca vādyamānānya aròcanta meghaśabdā yathā divi paratigṛhya tu tada vākyaṃ rathasthò rathasattamaḥ abhyabhāṣata rādheyaḥ śalyaṃ yuddhaviśādarama còdayāśvāna mahābāhò yāvada dhanmi dhanaṃjayama bhīmasenaṃ yamau còbhau rājānaṃ ca yudhiṣṭhirama adya paśyatu me śalya bāhuvīryaṃ dhanaṃjayaḥ asyataḥ kaṅkapatrāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca adya kaṣepsyāmya ahaṃ śalya śarāna paramatejanāna pāṇḍavānāṃ vināśāya duryòdhana jayāya ca [ṣalya] sūtaputra kathaṃ nu tavaṃ pāṇḍavāna avamanyase sarvāstrajñāna maheṣvāsāna sarvāna eva mahārathāna anivartinò mahābhāgāna ajeyāna satyavikramāna api saṃjanayeyura ye bhayaṃ sākṣāca chatakratòḥ yadā śaròṣyasi nirghòṣaṃ visphūrjitama ivāśaneḥ rādheya gāṇḍivasyājau tadā naivaṃ vadiṣyasi [sa] anādṛtya tu tada vākyaṃ madrarājena bhāṣitama darakṣyasya adyetya avòcada vai śakyaṃ karṇò nareśvara dṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ yuyutsuṃ samavasthitama cukruśuḥ kuravaḥ sarve hṛṣṭarūpāḥ paraṃtapa tatò dundubhighòṣeṇa bherīṇāṃ ninadena ca bāṇaśabdaiśa ca vividhaira garjitaiśa ca tarasvināma niryayusa tāvakā yuddhe mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama parayāte tu tataḥ karṇe yòdheṣu muditeṣu ca cacāla pṛthivī rājana rarāsa ca suvisvarama niścarantò vayadṛśyanta sūryāta sapta mahāgrahāḥ ulkā pātaśa ca saṃjajñe diśāṃ dāhasa tathaiva ca tathāśanyaśa ca saṃpetura vavura vātāśa ca dāruṇāḥ mṛgapakṣigaṇāśa caiva bahuśaḥ pṛtanāṃ tava apasavyaṃ tadā cakrura vedayantò mahada bhayama parasthitasya ca karṇasya nipetusa turagā bhuvi asthi varṣaṃ ca patitama antarikṣāda bhayānakama jajvaluśa caiva śastrāṇi dhavajāśa caiva cakampire aśrūṇi ca vayamuñcanta vāhanāni viśāṃ pate ete cānye ca bahava utpātāsa tatra māriṣa samutpetura vināśāya kauravāṇāṃ sudāruṇāḥ na ca tāna gaṇayāma āsuḥ sarve te daivamòhitāḥ parasthitaṃ sūtaputraṃ ca jayetya ūcura narā bhuvi nirjitāna pāṇḍavāṃśa caiva menire tava kauravāḥ tatò rathasthaḥ paravīra hantā; bhīṣmadròṇāva āttavīryau nirīkṣya samajvalada bhārata pāvakābhò; vaikartanò 'sau rathakuñjarò vṛṣaḥ sa śalyama ābhāṣya jagāda vākyaṃ; pārthasya karmāpratimaṃ ca dṛṣṭvā mānena darpeṇa ca dahyamānaḥ; karòdhena dīpyanna iva niḥśvasitvā nāhaṃ mahendrāda api vajravāṇeḥ; karuddhāda bibhemya āttadhanū rathasthaḥ dṛṣṭvā tu bhīṣma paramukhāña śayānāna; na tava eva māṃ sathiratā saṃjahāti mahendra viṣṇupratimāva aninditau; rathāśvanāgapravara paramāthinau avadhyakalpau nihatau yadā paraisa; tatò mamādyāpi raṇe 'sati sādhvasama samīkṣya saṃkhye 'tibālāna narādhipaira; narāśvamātaṅgarathāña śaraira hatāna kathaṃ na sarvāna ahitāna raṇe 'vadhīna; mahāstravida barāhmaṇapuṃgavò guruḥ sa saṃsmarana daròṇa havaṃ mahāhave; baravīmi satyaṃ kuravò nibòdhata na vò mada anyaḥ parasaheda raṇe 'rajunaṃ; karamāgataṃ mṛtyuma ivògrarūpiṇama śikṣā parasādaśa ca balaṃ dhṛtiśa ca; daròṇe mahāstrāṇi ca saṃnatiśa ca sa ceda agāna mṛtyuvaśaṃ mahātmā; sarvāna anyāna āturāna adya manye neha dharuvaṃ kiṃ cida api paracintyaṃ; vidura lòke karmaṇò 'nitya yògāta sūryòdaye kò hi vimuktasaṃśayò; garvaṃ kurvītādya gurau nipātite na nūnama astrāṇi balaṃ parākramaḥ; kariyā sunītaṃ paramāyudhāni vā alaṃ manuṣyasya sukhāya vartituṃ; tathā hi yuddhe nihataḥ paraira guruḥ hutāśanāditya samānatejasaṃ; parākrame viṣṇupuraṃdaròpamama naye bṛhaspatyuśanaḥ samaṃ sadā; na cainama astraṃ tada apāta suduḥsahama saṃprakruṣṭe ruditastrī kumāre; parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭre mayā kṛtyama iti jānāmi śalya; parayāhi tasmāda daviṣatāma anīkama yatra rājā pāṇḍavāḥ satyasaṃdhò; vayavasthitò bhīmasenārjunau ca vāsudevaḥ sṛñjayāḥ sātyakiśa ca; yamau ca kasa tau viṣahena mada anyaḥ tasmāta kaṣipraṃ madrapate parayāhi; raṇe pāñcālāna pāṇḍavāna sṛñjayāṃśa ca tāna vā haniṣyāmi sametya saṃkhye; yāsyāmi vā daròṇa mukhāya manye na tava evāhaṃ na gamiṣyāmi madhyaṃ; teṣāṃ śūrāṇāma iti mā śalyaviddhi mitradròhò marṣaṇīyò na me 'yaṃ; tayaktvā parāṇāna anuyāsyāmi daròṇama parājñasya mūḍhasya ca jīvitānte; parāṇapramòkṣò 'natakavaktragasya atò vidvanna abhiyāsyāmi pārthaṃ; diṣṭaṃ na śakyaṃ vayativartituṃ vai kalyāṇa vṛttaḥ satataṃ hi rājana; vaicitravīryasya sutò mamāsīta tasyārthasiddhyarthama ahaṃ tayajāmi; pariyāna bhògāna dustyajaṃ jīvitaṃ ca vaiyāghracarmāṇama akūjanākṣaṃ; haimatrikòśaṃ rajatatriveṇuma rathaprabarhaṃ turagaprabarhaira; yuktaṃ parādāna mahyama idaṃ hi rāmaḥ dhanūṃṣi citrāṇi nirīkṣya śalya; dhavajaṃ gadāṃ sāyakāṃśa cògrarūpāna asiṃ ca dīptaṃ paramāyudhaṃ ca; śaṅkhaṃ ca śubhraṃ savanavantama ugrama patākinaṃ vajranipāta nisvanaṃ; sitāśvayuktaṃ śubhatūṇa śòbhitama imaṃ samāsthāya rathaṃ ratharṣabhaṃ; raṇe haniṣyāmya ahama arjunaṃ balāta taṃ cena mṛtyuḥ sarvaharò 'bhirakṣate; sadā paramattaḥ samare pāṇḍuputrama taṃ vā haniṣyāmi sametya yuddhe; yāsyāmi vā bhīṣma mukhò yamāya yama varuṇa kubera vāsavā vā; yadi yugapata sagaṇā mahāhave jugupiṣava ihaitya pāṇḍavaṃ; kima u bahunā saha taira jayāmi tama iti raṇarabhasasya katthatasa; tada upaniśamya vacaḥ sa madrarāṭa avahasada avamanya vīryavāna; paratiṣiṣidhe ca jāgāda còttarama virama virama karṇa katthanāda; atirabhasò 'sayati cāpya ayuktavāka kava ca hi naravarò dhanaṃjayaḥ; kava punara iha tavama upāramābudha yadusadanama upendra pālitaṃ; taridivama ivāmara rājarakṣitama parasabhama iha vilòkya kò hareta; puruṣavarāvarajāma ṛte 'rajunāta taribhuvana sṛjama īśvareśvaraṃ; ka iha pumāna bhavama āhvayeda yudhi mṛgavadha kalahe ṛte 'rajunāta; surapativīryasamaprabhāvataḥ asurasuramahòragāna narāna; garuḍa piśāca sayakṣarākṣasāna iṣubhira ajayada agnigauravāta; savabhilaṣitaṃ ca havira dadau jayaḥ samarasi nanu yadā paraira hṛtaḥ; sa ca dhṛtarāṣṭra sutò vimòkṣitaḥ dinakaraja naròttamaira yadā; maruṣu bahūna vinihatya tāna arīna parathamama api palāyite tavayi; pariya kalahā dhṛtarāṣṭra sūnavaḥ samarasi nanu yadā paramòcitāḥ; khacara gaṇāna avajitya pāṇḍavaiḥ samudita balavāhanāḥ punaḥ; puruṣavareṇa jitāḥ satha gògrahe saguru guru sutāḥ sabhīṣmakāḥ; kima u na jitaḥ sa tadā tavayārjunaḥ idama aparama upasthitaṃ punasa; tava nidhanāya suyuddhama adya vai yadi na ripubhayāta palāyase; samaragatò 'daya hatò 'si sūtaja [sa] iti bahu paruṣaṃ parabhāṣati; paramanasi madrapatau ripustavama bhṛśama atiruṣitaḥ paraṃ vṛṣaḥ; kuru pṛtanā patira āha madrapama bhavatu bhavatu kiṃ vikatthase; nanu mama tasya ca yuddhama udyatama yadi sa jayati māṃ mahāhave; tata idama astu sukatthitaṃ tava evama astva iti madreśa uktvā nòttarama uktavāna yāhi madreśa cāpya enaṃ karṇaḥ parāha yuyutsayā sa rathaḥ parayayau śatrūña śavetāśvaḥ śalya sārathiḥ nighnanna amitrāna samare tamò ghanana savitā yathā tataḥ parāyāta parītimāna vai rathena; vaiyāghreṇa śavetayujātha karṇaḥ sa cālòkya dhavajinīṃ pāṇḍavānāṃ; dhanaṃjayaṃ tavarayā paryapṛcchata [sa] parayāna eva tadā karṇò harṣayana vāhinīṃ tava ekaikaṃ samare dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ paryapṛcchata yò mamādya mahātmānaṃ darśayeca chaveta vāhanama tasmai dadyāma abhipretaṃ varaṃ yaṃ manasecchati sa ceta tada abhimanyeta tasmai dadyāma ahaṃ punaḥ śaktaṭaṃ ratnasaṃpūrṇaṃ yò me barūyāda dhanaṃjayama sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai punara dadyāṃ sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavama tathā tasmai punara dadyāṃ satrīṇāṃ śatama alaṃkṛtama śayāmānāṃ niṣkakaṇṭhīnāṃ gītavādya vipaścitāma sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ śavetāna pañca śatāna hayāna hemabhāṇḍa paricchannāna sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāna sudāntāna api caivāhaṃ dadyāma aṣṭa śatāna parāna rathaṃ ca śubhraṃ sauvarṇaṃ dadyāṃ tasmai savalaṃkṛtama yuktaṃ paramakāmbòjaira yò me barūyāda dhanaṃjayama anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ kuñjarāṇāṃ śatāni ṣaṭa kāñcanaira vividhaira bhāṇḍaira ācchannāna hemamālinaḥ utpannāna aparānteṣu vinītāna hastiśikṣakaiḥ sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ yama asau kāmayeta savayama putradārāna vihārāṃśa ca yada anyada vittama asti me taca ca tasmai punara dadyāṃ yada yata sa manasecchati hatvā ca sahitau kṛṣṇau tayòra vittāni sarvaśaḥ tasmai dadyāma ahaṃ yò me parabrūyāta keśavārjunau etā vācaḥ subahuśaḥ karṇa uccārayana yudhi dadhmau sāgarasaṃbhūtaṃ susvanaṃ śaṅkhama uttamama tā vācaḥ sūtaputrasya tathāyuktā niśamya tu duryòdhanò mahārāja parahṛṣṭaḥ sānugò 'bhavata tatò dundubhinirghòṣò mṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥ siṃhanādaḥ savāditraḥ kuñjarāṇāma anisvanaḥ parādurāsīta tadā rājaṃsa tavata sainye bharatarṣabha yòdhānāṃ saṃprahṛṣṭānāṃ tathā samabhavata savanaḥ tathā parahṛṣṭe sainye tu paravamānaṃ mahārathama vikatthamānaṃ samare rādheyama arikarśanama madrarājaḥ parahasyevaṃ vacanaṃ parathyabhāṣata mā sūtaputra mānena sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavama parayaccha puruṣāyādya darakṣyasi tavaṃ dhanaṃjayama bālyāda iva tavaṃ tayajasi vasu vaiśravaṇò yathā ayatnenaiva rādheya daraṣṭāsya adya dhanaṃjayama parāsṛjasi mithyā kiṃ kiṃ ca tavaṃ bahu mūḍhavata apātra dāne ye dòṣāsa tāna mòhāna nāvabudhyase yata paravedayase vittaṃ bahutvena khalu tavayā śakyaṃ bahuvidhaira yajñaira yaṣṭuṃ sūta yajasva taiḥ yaca ca parārthayase hantuṃ kṛṣṇau mòhāna mṛṣaiva tata na hi śuśruma saṃmarde karòṣṭrā siṃhau nipātitau aprārthitaṃ parārthayase suhṛdò na hi santi te ye tavāṃ na vārayantya āśu parapatantaṃ hutāśane kālakāryaṃ na jānīṣe kālapakvò 'saya asaṃśayama bahvabaddhama akarṇīyaṃ kò hi barūyāja jijīviṣuḥ samudrataraṇaṃ dòrbhyāṃ kaṇṭhe baddhvā yathā śilāma giryagrāda vā nipatanaṃ tādṛka tava cikīrṣitama sahitaḥ sarvayòdhaisa tavaṃ vayūḍhānīkaiḥ surakṣitaḥ dhanaṃjayena yudhyasva śareyaśa ceta parāptuma icchasi hitārthaṃ dhārtarāṣṭrasya baravīmi tavā na hiṃsayā śaraddhatsvaitana mayā paròktaṃ yadi te 'sati jijīviṣā [karṇa] savavīrye 'haṃ parāśvasya parārthayāmya arjunaṃ raṇe tavaṃ tu mitra mukhaḥ śatrura māṃ bhīṣayituma icchasi na māma asmāda abhiprāyāta kaśa cida adya nivartayeta apīndrò vajrama udyamya kiṃ nu martyaḥ kariṣyati [sa] iti karṇasya vākyānte śalyaḥ parāhòttaraṃ vacaḥ cukòpayiṣura atyarthaṃ karṇaṃ madreśvaraḥ punaḥ yadā vai tavāṃ phalguna veganunnā; jayā còditā hastavatā visṛṣṭāḥ anvetāraḥ kaṅkapatrāḥ śitāgrāsa; tadā tapsyasya arjunasyābhiyògāta yadā divyaṃ dhanura ādāya pārthaḥ; parabhāsayana pṛtanāṃ savyasācī tavāma ardayeta niśitaiḥ pṛṣatkaisa; tadā paścāta tapsyase sūtaputra bālaśa candraṃ mātura aṅke śayānò; yathā kaśa cita parārthayate 'pahartuma tadvana mòhāda yatamānò rathasthasa; tavaṃ parārthayasya arjunama adya jetuma tariśūlama āśliṣya sutīkṣṇadhāraṃ; sarvāṇi gātrāṇi nigharṣasi tavama sutīkṣṇadhāròpama karmaṇā tavaṃ; yuyutsase yò 'rajunenādya karṇa siddhaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ bṛhantaṃ; bālò mūḍhaḥ kaṣudramṛgasa tarasvī samāhvayeta tadvada etata tavādya; samāhvānaṃ sūtaputrārjunasya mā sūtaputrāhvaya rājaputraṃ; mahāvīryaṃ kesariṇaṃ yathaiva vane sṛgālaḥ piśitasya tṛptò; mā mārthama āsādya vinaṅkṣyasi tavama īṣādantaṃ mahānāgaṃ parabhinnakaraṭā mukhama śaśaka āhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama bilasthaṃ kṛṣṇasarpaṃ tavaṃ bālyāta kāṣṭhena vidhyasi mahāviṣaṃ pūrṇakòśaṃ yata pārthaṃ yòddhuma icchasi siṃhaṃ kesariṇaṃ karuddhama atikramyābhinardasi sṛgāla iva mūḍhatvāna nṛsiṃhaṃ karṇa pāṇḍavama suparṇaṃ patagaśreṣṭhaṃ vainateyaṃ tarasvinama laṭva evāhvayase pāte karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama sarvāmbhò nilayaṃ bhīmama ūrmimantaṃ jhaṣāyutama candròdaye vivartantama aplavaḥ saṃtitīrṣasi ṛṣabhaṃ dundubhigrīvaṃ tīkṣṇaśṛṅgaṃ parahāriṇama vatsa āhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama mahāghòṣaṃ mahāmeghaṃ darduraḥ paratinardasi kāmatòya paradaṃ lòke naraparjanyama arjunama yathā ca savagṛhasthaḥ śavā vayāghraṃ vanagataṃ bhaṣeta tathā tavaṃ bhaṣase karṇa naravyāghraṃ dhanaṃjayama sṛgālò 'pi vane karṇa śaśaiḥ parivṛtò vasana manyate siṃhama ātmānaṃ yāvata siṃhaṃ na paśyati tathā tavama api rādheya siṃhama ātmānama icchasi apaśyaña śatrudamanaṃ naravyāghraṃ dhanaṃjayama vayāghraṃ tavaṃ manyase ''tamānaṃ yāvata kṛṣṇau na paśyasi samāsthitāva ekarathe sūryacandramasāva iva yāvada gāṇḍīvanirghòṣaṃ na śṛṇòṣi mahāhave tāvada eva tavayā karṇa śakyaṃ vaktuṃ yathecchasi rathaśabdadhanuḥ śabdaira nādayantaṃ diśò daśa nardantama iva śārdūlaṃ dṛṣṭvā karòṣṭā bhaviṣyasi nityama eva sṛgājasa tavaṃ nityaṃ siṃhò dhanaṃjayaḥ vīra paradveṣaṇāna mūḍha nityaṃ karòṣṭeva lakṣyase yathākhuḥ sayāda biḍālaśa ca śavā vayāghraśa ca balābale yathā sṛgālaḥ siṃhaśa ca yathā ca śaśakuñjarau yathānṛtaṃ ca satyaṃ ca yathā cāpi vṛṣāmṛte tathā tavama api pārthaśa ca parakhyātāva ātmakarmabhiḥ [sa] adhikṣiptasa tu rādheyaḥ śalyenāmita tejasā śalyama āha susaṃkruddhò vākśalyama avadhārayana guṇāna guṇavataḥ śalya guṇavāna vetti nāguṇaḥ tavaṃ tu nityaṃ guṇaira hīnaḥ kiṃ jañāsyasya aguṇò guṇāna arjunasya mahāstrāṇi karòdhaṃ vīryaṃ dhanuḥ śarāna ahaṃ śalyābhijānāmi na tavaṃ jānāsi tata tathā evama evātmanò vīryama ahaṃ vīryaṃ ca pāṇḍave jānanna evāhvaye yuddhe śalya nāgniṃ pataṃgavata asti cāyama iṣuḥ śalya supuṅkhò rathabhòjanaḥ ekatūṇī śayaḥ patrī sudhautaḥ samalaṃkṛtaḥ śete candanapūrṇena pūjitò bahulāḥ samāḥ āheyò viṣavāna ugrò narāśvadvipasaṃghahā ekavīrò mahāraudrasa tanutrāsthi vidāraṇaḥ nirbhindyāṃ yena ruṣṭò 'hama api meruṃ mahāgirima tama ahaṃ jātu nāsyeyama anyasmina phalgunāda ṛte kṛṣṇāda vā devakīputrāta satyaṃ cātra śṛṇuṣva me tenāhama iṣuṇā śalya vāsudevadhanaṃjayau yòtsye paramasaṃkruddhasa tata karma sadṛśaṃ mama sarveṣāṃ vāsudevānāṃ kṛṣṇe lakṣmīḥ paratiṣṭhitā sarveṣāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jayaḥ pārthe paratiṣṭhitaḥ ubhayaṃ tata samāsādya kò 'tivartituma arhati tāva etau puruṣavyāghrau sametau sayandane sathitau māma ekama abhisaṃyātau sujātaṃ śalya paśya me pitṛṣvasā mātulajau bharātarāva aparājitau maṇī sūtra iva paròktau daraṣṭāsi nihatau mayā arjune gāṇḍivaṃ kṛṣṇe cakraṃ tārkṣya kapidhvajau bhīrūṇāṃ tarāsajananau śalya harṣakarau mama tavaṃ tu duṣprakṛtira mūḍhò mahāyuddheṣva akòvidaḥ bhayāvatīrṇaḥ saṃtrāsāda abaddhaṃ bahu bhāṣase saṃstauṣi tavaṃ tu kenāpi hetunā tau kudeśaja tau hatvā samare hantā tavāma addhā sahabāndhavama pāpadeśaja durbuddhe kaṣudrakṣatriyapāṃsana suhṛda bhūtvā ripuḥ kiṃ māṃ kṛṣṇābhyāṃ bhīṣayanna asi tau vā mamādya hantārau hantāsmi samare sathitau nāhaṃ bibhemi kṛṣṇābhyāṃ vijānanna ātmanò balama vāsudeva sahasraṃ vā phalgunānāṃ śatāni ca ahama ekò haniṣyāmi jòṣama āssva kudeśaja satriyò bālāśa ca vṛddhāśa ca parāyaḥ karīḍā gatā janāḥ yā gāthāḥ saṃpragāyanti kurvantò 'dhayayanaṃ yathā tā gāthāḥ śṛṇu me śalya madrakeṣu durātmasu barāhmaṇaiḥ kathitāḥ pūrvaṃ yathāvada rājasaṃnidhau śarutvā caikamanā mūḍha kaṣama vā barūhi vòttamama mitradhruna madrakò nityaṃ yò nò daveṣṭi sa madrakaḥ madrake saṃgataṃ nāsti kaṣudravākye narādhame durātmā madrakò nityaṃ nityaṃ cānṛtikò 'nṛjuḥ yāvadantaṃ hi daurātmyaṃ madrakeṣva iti naḥ śarutama pitā mātā ca putraśa ca śavaśrū śavaśura mātulāḥ jāmātā duhitā bharātā naptā te te ca bāndhavāḥ vayasyābhyāgatāśa cānye dāsīdāsaṃ ca saṃgatama pumbhira vimiśrā nāryaśa ca jañātājñātāḥ savayecchayā yeṣāṃ gṛheṣu śiṣṭānāṃ saktu manthāśināṃ sadā pītvā sīdhuṃ sagò māṃsaṃ nardanti ca hasanti ca yāni caivāpya abaddhāni paravartante ca kāmataḥ kāmapralāpinò 'nayònyaṃ teṣu dharmaḥ kathaṃ bhaveta madrakeṣu vilupteṣu parakhyātāśubha karmasu nāpi vairaṃ na sauhārdaṃ madrakeṣu samācareta madrake saṃgataṃ nāsti madrakò hi sacāpalaḥ madrakeṣu ca duḥsparśaṃ śaucaṃ gāndhārakeṣu ca rājayājaka yājyena naṣṭaṃ dattaṃ havira bhaveta śūdra saṃskārakò viprò yathā yāti parābhavama tathā barahma daviṣò nityaṃ gacchantīha parābhavama madrake saṃgataṃ nāsti hataṃ vṛścikatò viṣama ātharvaṇena mantreṇa sarvā śāntiḥ kṛtā bhaveta iti vṛścika daṣṭasya nānā viṣahatasya ca kurvanti bheṣajaṃ parājñāḥ satyaṃ taca cāpi dṛśyate evaṃ vidvaña jòṣama āssva śṛṇu cātròttaraṃ vacaḥ vāsāṃsya utsṛjya nṛtyanti satriyò yā madya mòhitāḥ mithune 'saṃyatāśa cāpi yathā kāmacarāśa ca tāḥ tāsāṃ putraḥ kathaṃ dharmaṃ madrakò vaktuma arhati yāsa tiṣṭhantyaḥ paramehanti yathaivòṣṭrī daśerake tāsāṃ vibhraṣṭalajjānāṃ nirlajjānāṃ tatasa tataḥ tavaṃ putrasa tādṛśīnāṃ hi dharmaṃ vaktuma ihecchasi suvīrakaṃ yācyamānā madrakā kaṣati saphijau adātu kāmā vacanama idaṃ vadati dāruṇama mā mā suvīrakaṃ kaśa cida yācatāṃ dayitò mama putraṃ dadyāṃ paratipadaṃ na tu dadyāṃ suvīrakama nāryò bṛhatyò nirhrīkā madrakāḥ kambalāvṛtāḥ ghasmarā naṣṭaśaucāśa ca parāya itya anuśuśruma evamādi mayānyaira vā śakyaṃ vaktuṃ bhaveda bahu ā keśāgrāna nakhāgrāca ca vaktavyeṣu kuvartmasu madrakāḥ sindhusauvīrā dharmaṃ vidyuḥ kathaṃ tava iha pāpadeśòdbhavā malecchā dharmāṇama avicakṣaṇāḥ eṣa mukhyatamò dharmaḥ kaṣatriyasyeti naḥ śarutama yada ājau nihataḥ śete sadbhiḥ samabhipūjitaḥ āyudhānāṃ saṃparāye yana mucyeyama ahaṃ tataḥ na me sa parathamaḥ kalpò nidhane savargama icchataḥ sò 'haṃ pariyaḥ sakhā cāsmi dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ tadarthe hi mama parāṇā yaca ca me vidyate vasu vayaktaṃ tavama apya upahitaḥ pāṇḍavaiḥ pāpadeśaja yathā haya amitravata sarvaṃ tavama asmāsu paravartase kāmaṃ na khalu śakyò 'haṃ tavadvidhānāṃ śataira api saṃgrāmāda vimukhaḥ kartuṃ dharmajña iva nāstikaiḥ sāraṅga iva gharmārtaḥ kāmaṃ vilapa śuṣya ca nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyaḥ kaṣatravṛtte vayavasthitaḥ tanu tayajāṃ nṛsiṃhānāma āhaveṣva anivartināma yā gatira guruṇā parāṅa me paròktā rāmeṇa tāṃ samara saveṣāṃ tarāṇārthama udyuktaṃ vadhāya daviṣatāma api viddhi māma āsthitaṃ vṛttaṃ paurūrava samuttamama na tada bhūtaṃ parapaśyāmi tariṣu lòkeṣu madraka yò māma asmāda abhiprāyāda vārayeda iti me matiḥ evaṃ vidvaña jòṣama āssva tarāsāta kiṃ bahu bhāṣase mā tavā hatvā paradāsyāmi karavyādbhyò madrakādhama mitra paratīkṣayā śalya dhārtarāṣṭrasya còbhayòḥ apavādatitikṣābhisa taribhira etaira hi jīvasi punaśa ceda īddṛśaṃ vākyaṃ madrarājavadiṣyasi śirasa te pātayiṣyāmi gadayā vajrakalpayā śaròtārasa tava idama adyeha daraṣṭārò vā kudeśaja karṇaṃ vā jaghnatuḥ kṛṣṇau karṇò vāpi jaghāna tau evama uktvā tu rādheyaḥ punara eva viśāṃ pate abravīna madrarājānaṃ yāhi yāhītya asaṃbhramama [sa] māriṣādhiratheḥ śarutvā vacò yuddhābhinandinaḥ śalyò 'baravīta punaḥ karṇaṃ nidarśanama udāharana yathaiva mattò madyena tavaṃ tathā na ca vā tathā tathāhaṃ tavāṃ paramādyantaṃ cikitsāmi suhṛttayā imāṃ kākòpamāṃ karṇa paròcyamānāṃ nibòdha me śarutvā yatheṣṭaṃ kuryāsa tavaṃ vihīnakulapāṃsana nāhama ātmani kiṃ cida vai kilbiṣaṃ karṇa saṃsmare yena tavaṃ māṃ mahābāhò hantuma icchasya anāgasama avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ budhyatāṃ yadi te hitama viśeṣatò rathasthena rājñaśa caiva hitaiṣiṇā samaṃ ca viṣamaṃ caiva rathinaśa ca balābalama śaramaḥ khedaśa ca satataṃ hayānāṃ rathinā saha āyudhasya parijñānaṃ rutaṃ ca mṛgapakṣiṇāma bhāraśa cāpya atibhāraśa ca śalyānāṃ ca paratikriyā astrayògaśa ca yuddhaṃ ca nimittāni tathaiva ca sarvama etana mayā jañeyaṃ rathasyāsya kuṭumbinā atasa tavāṃ kathaye karṇa nidarśanama idaṃ punaḥ vaiśyaḥ kila samudrānte parabhūtadhanadhānyavāna yajvā dānapatiḥ kaṣāntaḥ savakarmasthò 'bhavaca chuciḥ bahuputraḥ pariyāpatyaḥ sarvabhūtānukampakaḥ rājñò dharmapradhānasya rāṣṭre vasati nirbhayaḥ putrāṇāṃ tasya bālānāṃ kumārāṇāṃ yaśasvināma kākò bahūnāma abhavada ucciṣṭa kṛtabhòjanaḥ tasmai sadā parayacchanti vaiśya putrāḥ kumārakāḥ māṃsaudanaṃ dadhi kaṣīraṃ pāyasaṃ madhusarpiṣī sa còcchiṣṭa bhṛtaḥ kākò vaiśya putraiḥ kumārakaiḥ sadṛśāna pakṣiṇò dṛptaḥ śareyasaśa cāvamanyate atha haṃsāḥ samudrānte kadā cida abhipātitaḥ garuḍasya gatau tulyāśa cakrāṅgā hṛṣṭacetasaḥ kumārakāsa tatò haṃsāna dṛṣṭvā kākama athābruvana bhavāna eva viśiṣṭò hi patatribhyò vihaṃgama paratāryamāṇasa tu sa taira alpabuddhibhira aṇḍajaḥ tada vacaḥ satyama itya eva maurkhyāda darpāca ca manyate tāna sò 'bhipatya jijñāsuḥ ka eṣāṃ śareṣṭha bhāga iti ucchiṣṭa darpitaḥ kākò bahūnāṃ dūrapātināma teṣāṃ yaṃ paravaraṃ mene haṃsānāṃ dūrapātināma tama āhvayata durbuddhiḥ patāma iti pakṣiṇama taca charutvā parāhasana haṃsā ye tatrāsana samāgatāḥ bhāṣatò bahu kākasya balinaḥ patatāṃ varāḥ idama ūcuśa ca cakrāṅgā vacaḥ kākaṃ vihaṃgamāḥ vayaṃ haṃsāśa carāmemāṃ pṛthivīṃ mānasaukasaḥ pakṣiṇāṃ ca vayaṃ nityaṃ dūrapātena pūjitāḥ kathaṃ nu haṃsaṃ balinaṃ vajrāṅgaṃ dūrapātinama kākò bhūtvā nipatane samāhvāyasi durmate kathaṃ tavaṃ patanaṃ kāka sahāsmābhira baravīṣi tata atha haṃsavacò mūḍhaḥ kutsayitvā punaḥ punaḥ parajagādòttaraṃ kākaḥ katthanò jātilāghavāta śatama ekaṃ ca pātānāṃ patitāsmi na saṃśayaḥ śatayòjanama ekaikaṃ vicitraṃ vividhaṃ tathā uḍḍīnama avaḍīnaṃ ca paraḍīnaṃ ḍīnama eva ca niḍīnama atha saṃḍīnaṃ tiryaka cātigatāni ca viḍīnaṃ pariḍīnaṃ ca parāḍīnaṃ suḍīnakama atiḍīnaṃ mahāḍīnaṃ niḍīnaṃ pariḍīnakama gatāgata paratigatā bahvīśa ca nikuḍīnikāḥ kartāsmi miṣatāṃ vò 'daya tatò darakṣyatha me balama evama ukte tu kākena parahasyaikò vihaṃgamaḥ uvāca haṃsasa taṃ kākaṃ vacanaṃ tana nibòdha me śatama ekaṃ ca pātānāṃ tavaṃ kākapatitā dharuvama ekama eva tu ye pātaṃ viduḥ sarve vihaṃgamāḥ tama ahaṃ patitā kākanānyaṃ jānāmi kaṃ cana pata tavama api raktākṣa yena vā tena manyase atha kākāḥ parajahasura ye tatrāsana samāgatāḥ kathama ekena pātena haṃsaḥ pātaśataṃ jayeta ekenaiva śatasyaikaṃ pātenābhibhaviṣyati haṃsasya patitaṃ kākò balavāna āśu vikramaḥ parapetatuḥ sapardhayātha tatasa tau haṃsavāyasau ekapātī ca cakrāṅgaḥ kākaḥ pātaśatena ca petivāna atha cakrāṅkaḥ petivāna tha vāyasaḥ visismāpayiṣuḥ pātaira ācakṣāṇò ''tamanaḥ kariyāma atha kākasya citrāṇi patitānītarāṇi ca dṛṣṭvā paramuditāḥ kākā vinedura atha taiḥ savaraiḥ haṃsāṃśa cāvahasanti sama parāvadanna apriyāṇi ca utpatyòtpatya ca parāhura muhūrtama iti ceti ca vṛkṣāgrebhyaḥ sathalebhyaśa ca nipatantya utpatanti ca kurvāṇā vividhāna rāvāna āśaṃsantasa tadā jayama haṃsasa tu mṛdukenaiva vikrāntuma upacakrame paratyahīyata kākāca ca muhūrtama iva māriṣa avamanya rayaṃ haṃsāna idaṃ vacanama abravīta yò 'sāva utpatitò haṃsaḥ sò 'sāva eva parahīyate atha haṃsaḥ sa taca charutvā parāpatata paścimāṃ diśama uparya upari vegena sāgaraṃ varuṇālayama tatò bhīḥ parāviśata kākaṃ tadā tatra vicetasama davīpadrumāna apaśyantaṃ nipatantaṃ śaramānvitama nipateyaṃ kava nu śarānta iti tasmiña jalārṇave aviṣahyaḥ samudrò hi bahu sattvagaṇālayaḥ mahābhūtaśatòdbhāsī nabhasò 'pi viśiṣyate gāmbhīryāda dhi samudrasya na viśeṣaḥ kulādhama diga ambarāmbhasāṃ karṇa samudrasthā hi durjayāḥ vidūra pātāta tòyasya kiṃ punaḥ karṇa vāyasaḥ atha haṃsò 'bhayatikramya muhūrtama iti ceti ca avekṣamāṇasa taṃ kākaṃ nāśaknòda vayapasarpituma atikramya ca cakrāṅgaḥ kākaṃ taṃ samudaikṣata taṃ tathā hīyamānaṃ ca haṃsò dṛṣṭvābravīda idama ujjihīrṣura nimajjantaṃ samarana satpuruṣavratama bahūni patanāni tavama ācakṣāṇò muhura muhuḥ patasya avyāharaṃśa cedaṃ na nò guhyaṃ parabhāṣase kiṃnāma patanaṃ kākayata tavaṃ patasi sāṃpratama jalaṃ sapṛśasi pakṣābhyāṃ tuṇḍena ca punaḥ punaḥ sa pakṣābhyāṃ sapṛśanna ārtasa tuṇḍena jalama arṇave kākò dṛḍhaṃ pariśrāntaḥ sahasā nipapāta ha [hamsa] śatama ekaṃ ca pātānāṃ yata parabhāṣasi vāyasa nānāvidhānīha purā taca cānṛtama ihādya te [kāka] ucchiṣṭa darpitò haṃsa manye ''tamānaṃ suparṇavata avamanya bahūṃśa cāhaṃ kākāna anyāṃśa ca pakṣiṇaḥ parāṇaira haṃsaprapadye tavaṃ davīpātnaṃ parāpayasva māma yadya ahaṃ savastimāna haṃsasvadeśaṃ parāpnuyāṃ punaḥ na kaṃ cida avamanyeyama āpadò māṃ samuddhara tama evaṃ vādinaṃ dīnaṃ vilapantama acetanama kākakāketi vāśantaṃ nimajjantaṃ mahārṇave tathaitya vāyasaṃ haṃsò jalaklinnaṃ sudurdaśama padbhyāma utkṣipya vepantaṃ pṛṣṭhama āròpayaca chanaiḥ āròpya pṛṣṭhaṃ kākaṃ taṃ haṃsaḥ karṇa vicetasama ājagāma punara davīpaṃ sapardhayā petatura yataḥ saṃsthāpya taṃ cāpi punaḥ samāśvāsya ca khecarama gatò yathepsitaṃ deśaṃ haṃsò mana ivāśugaḥ ucchiṣṭa bhòjanāta kākò yathā vaiśya kule tu saḥ evaṃ tavama ucchiṣṭa bhṛtò dhārtarāṣṭraira na saṃśayaḥ sadṛśāña śareyasaśa cāpi sarvāna karṇātimanyase daròṇa darauṇikṛpaira guptò bhīṣmeṇānyaiśa ca kauravaiḥ virāṭanagare pārthama ekaṃ kiṃ nāvadhīsa tadā yatra vayastāḥ samastāśa ca nirjitāḥ satha kirīṭinā sṛgālā iva siṃhena kava te vīryama abhūta tadā bharātaraṃ ca hataṃ dṛṣṭvā nirjitaḥ savyasācinā paśyatāṃ kuruvīrāṇāṃ parathamaṃ tavaṃ palāyathāḥ tathā davaitavane karṇa gandharvaiḥ samabhidrutaḥ kurūna samagrāna utsṛjya parathamaṃ tavaṃ palāyathāḥ hatvā jitvā ca gandharvāṃśa citrasenamukhāna raṇe karṇaduryòdhanaṃ pārthaḥ sabhāryaṃ samamòcayata punaḥ parabhāvaḥ pārthasya purāṇaḥ keśavasya ca kathitaḥ karṇa rāmeṇa sabhāyāṃ rājasaṃsadi satataṃ ca tada aśrauṣīra vacanaṃ daròṇa bhīṣmayòḥ avadhyau vadatòḥ kṛṣṇau saṃnidhau vai mahīkṣitāma kiyantaṃ tatra vakṣyāmi yena yena dhanaṃjayaḥ tavattò 'tiriktaḥ sarvebhyò bhūtebhyò barāhmaṇò yathā idānīma eva daraṣṭāsi paradhane sayandane sathitau putraṃ ca vasudevasya pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayama devāsuramanuṣyeṣu parakhyātau yau nararṣabhau parakāśenābhivikhyātau tavaṃ tu khadyòtavana nṛṣu evaṃ vidvāna māvamaṃsthāḥ sūtaputrācyutārjunau nṛsiṃhau tau naraśvā tavaṃ jòṣama āssva vikatthana [sa] madrādhipasyādhirathisa tadaivaṃ; vacò niśamyāpriyama apratītaḥ uvāca śalyaṃ viditaṃ mamaitada; yathāvidhāva arjuna vāsudevau śaure rathaṃ vāhayatò 'rajunasya; balaṃ mahāstrāṇi ca pāṇḍavasya ahaṃ vijānāmi yathāvada adya; paròkṣabhūtaṃ tava tata tu śalyala tau cāpradhṛṣyau śastrabhṛtāṃ variṣṭhau; vayapetabhīra yòdhayiṣyāmi kṛṣṇau saṃtāpayatya abhyadhikaṃ tu rāmāca; chāpò 'daya māṃ barāhmaṇasattamāca ca avātsaṃ vai barāhmaṇaca chadmanāhaṃ; rāme purā divyama astraṃ cikīrṣuḥ tatrāpi me devarājena vighnò; hitārthinā phalgunasyaiva śalya kṛtò 'vabhedena mamòruma etya; paraviśya kīṭasya tanuṃ virūpāma guròra bhayāca cāpi na celivāna ahaṃ; taca cāvabuddhò dadṛśe sa vipraḥ pṛṣṭhaśa cāhaṃ tama avòcaṃ maharṣiṃ; sūtò 'hama asmīti sa māṃ śaśāpa sūtòpadhāva āptama idaṃ tavayāstraṃ; na karmakāle paratibhāsyati tavāma anyatra yasmāta tava mṛtyukālāda; abrāhmaṇe barahma na hi dharuvaṃ sayāta tada adya paryāptama atīva śastrama; asmina saṃgrāme tumule tāta bhīme apāṃ patira vegavāna aprameyò; nimajjayiṣyana nivahāna parajānāma mahānagaṃ yaḥ kurute samudraṃ; velaiva taṃ vārayatya aprameyama paramuñcantaṃ bāṇasaṃghāna amòghāna; marmaca chidò vīra haṇaḥ sapatrāna kuntīputraṃ paratiyòtsyāmi yuddhe; jayā karṣiṇāma uttamama adya lòke evaṃ balenātibalaṃ mahāstraṃ; samudrakalpaṃ sudurāpama ugrama śaraughiṇaṃ pārthivāna majjayantaṃ; veleva pārthama iṣubhiḥ saṃsahiṣye adyāhave yasya na tulyama anyaṃ; manye manuṣyaṃ dhanura ādadānama surāsurāna vai yudhi yò jayeta; tenādya me paśya yuddhaṃ sughòrama atimānī pāṇḍavò yuddhakāmò; amānuṣaira eṣyati me mahāstraiḥ tasyāstrama astraira abhihatya saṃkhye; śaròttamaiḥ pātayiṣyāmi pārthama divākareṇāpi samaṃ tapantaṃ; samāptaraśmiṃ yaśasā javalantama tamònudaṃ megha ivātimātrò; dhanaṃjayaṃ chādayiṣyāmi bāṇaiḥ vaiśvānaraṃ dhūmaśikhaṃ javalantaṃ; tejasvinaṃ lòkama imaṃ dahantama meghò bhūtvā śaravarṣaira yathāgniṃ; tathā pārthaṃ śamayiṣyāmi yuddhe paramāthinaṃ balavantaṃ parahāriṇaṃ; parabhañjanaṃ mātariśvānama ugrama yuddhe sahiṣye himavāna ivācalò; dhanaṃjayaṃ karuddhama amṛṣyamāṇama viśāradaṃ rathamārgeṣva asaktaṃ; dhuryaṃ nityaṃ samareṣu paravīrama lòke varaṃ sarvadhanurdharāṇāṃ; dhanaṃjayaṃ saṃyuge saṃsahiṣye adyāhave yasya na tulyama anyaṃ; madhye manuṣyaṃ dhanura ādadānama sarvāma imāṃ yaḥ pṛthivīṃ saheta; tathā vidvāna yòtsyamānò 'sami tena yaḥ sarvabhūtāni sadevakāni; parasthe 'jayata khāṇḍave savyasācī kò jīvitaṃ rakṣamāṇò hi tena; yuyutsate māma ṛte mānuṣò 'nayaḥ ahaṃ tasya pauruṣaṃ pāṇḍavasya; barūyāṃ hṛṣṭaḥ samitau kaṣatriyāṇāma kiṃ tavaṃ mūrkhaḥ parabhaṣana mūḍha cetā; māma avòcaḥ pauruṣama arjunasya apriyò yaḥ paruṣò niṣṭhurò hi; kaṣudraḥ kaṣeptā kaṣamiṇaśa cākṣamāvāna hanyāma ahaṃ tādṛśānāṃ śatāni; kaṣamāmi tavāṃ kaṣamayā kālayògāta avòcasa tavaṃ pāṇḍavārthe 'pariyāṇi; paradharṣayana māṃ mūḍhavata pāpakarmana mayya ārjave jihmagatira hatasa tavaṃ; mitradròhī sapta padaṃ hi mitrama kālasa tava ayaṃ mṛtyumayò 'tidāruṇò; duryòdhanò yuddhama upāgamada yata tasyārthasiddhima abhikāṅkṣamāṇasa; tama abhyeṣye yatra naikāntyama asti mitraṃ midera nandateḥ parīyatera vā; saṃtrāyatera mānada mòdatera vā baravīti taca cāmuta vipra pūrvāta; taca cāpi sarvaṃ mama duryòdhane 'sati śatruḥ śadeḥ śāsateḥ śāyatera vā; śṛṇātera vā śavayatera vāpi sarge upasargāda bahudhā sūdateśa ca; parāyeṇa sarvaṃ tavayi taca ca mahyama duryòdhanārthaṃ tava cāpriyārthaṃ; yaśò'rathama ātmārthama apīśvarārthama tasmāda ahaṃ pāṇḍava vāsudevau; yòtsye yatnāta karma tata paśya me 'daya astrāṇi paśyādya mamòttamāni; barāhmāṇi divyānya atha mānuṣāṇi āsādayiṣyāmya ahama ugravīryaṃ; davipòttamaṃ mattama ivābhimattaḥ astraṃ barāhmaṃ manasā tada dhayajayyaṃ; kaṣepsye pārthāyāpratimaṃ jayāya tenāpi me naiva mucyeta yuddhe; na ceta pateda viṣame me 'daya cakrama vaivasvatāda daṇḍahastāda varuṇāda vāpi pāśinaḥ sagadāda vā dhanapateḥ savarjāda vāpi vāsavāta nānyasmāda api kasmāca cida bibhimò haya ātatāyinaḥ iti śalya vijānīhi yathā nāhaṃ bibhemya abhīḥ tasmāda bhayaṃ na me pārthāna nāpi caiva janārdanāta adya yuddhaṃ hi tābhyāṃ me saṃparāye bhaviṣyati śavabhre te patatāṃ cakrama iti me barāhmaṇò 'vadata yudhyamānasya saṃgrāme parāptasyaikāyane bhayama tasmāda bibhemi balavada barāhmaṇa vayāhṛtāda ahama ete hi sòmarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayòḥ hòmadhenvā vatsama asya paramatta iṣuṇāhanama carantama ajane śalya barāhmaṇāta tapasò nidheḥ īṣādantāna saptaśatāna dāsīdāsa śatāni ca dadatò davijamukhyāya parasādaṃ na cakāra me kṛṣṇānāṃ śavetavatsānāṃ sahasrāṇi caturdaśa āharana na labhe tasmāta parasādaṃ davijasattamāta ṛddhaṃ gehaṃ sarvakāmaira yaca ca me vasu kiṃ cana tata sarvama asmai satkṛtya parayacchāmi na cecchati tatò 'baravīna māṃ yācantama aparāddhaṃ parayatnataḥ vayāhṛtaṃ yana mayā sūta tata tathā na tada anyathā anṛtòktaṃ parajā hanyāta tataḥ pāpama avāpnuyāta tasmāda dharmābhirakṣārthaṃ nānṛtaṃ vakktuma utsahe mā tavaṃ barahma gatiṃ hiṃsyāḥ parāyaścittaṃ kṛtaṃ tavayā madvākyaṃ nānṛtaṃ lòke kaśa cita kuryāta samāpnuhi itya etata te mayā paròktaṃ kaṣiptenāpi suhṛttayā jānāmi tavādhikṣipantaṃ jòṣama āssvòttaraṃ śṛṇu [sa] tataḥ punara mahārāja madrarājama ariṃdamama abhyabhāṣata rādheyaḥ saṃnivāryòttaraṃ vacaḥ yata tavaṃ nidarśanārthaṃ māṃ śalya jalpitavāna asi nāhaṃ śakyasa tavayā vācā vibhīṣayituma āhave yadi māṃ devatāḥ sarvā yòdhayeyuḥ savāsavāḥ tathāpi me bhayaṃ na sayāta kima u pārthāta sakeśavāta nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyò vāna mātreṇa kathaṃ cana anyaṃ jānīhi yaḥ śakyasa tavayā bhīṣayituṃ raṇe nīcasya balama etāvata pāruṣyaṃ yata tavama āttha māma aśaktò 'samada guṇāna parāptuṃ valgase bahu durmate na hi karṇaḥ samudbhūtò bhayārthama iha māriṣa vikramārthama ahaṃ jātò yaśò'rathaṃ ca tathaiva ca idaṃ tu me tavama ekāgraḥ śṛṇu madrajanādhipa saṃnidhau dhṛtarāṣṭrasya paròcyamānaṃ mayā śarutama deśāṃśa ca vividhāṃśa citrāna pūrvavṛttāṃśa ca pārthivāna barāhmaṇāḥ kathayantaḥ sama dhṛtarāṣṭhama upāsate tatra vṛddhaḥ purāvṛttāḥ kathāḥ kāśa cida davijòttamaḥ bāhlīka deśaṃ madrāṃśa ca kutsayana vākyama abravīta bahiṣkṛtā himavatā gaṅgayā ca tiraskṛtāḥ sarasvatyā yamunayā kurukṣetreṇa cāpi ye pañcānāṃ sindhuṣaṣṭhānāṃ nadīnāṃ ye 'natara āśritāḥ tāna dharmabāhyāna aśucīna bāhlīkāna parivarjayeta gòvardhanò nāma vaṭaḥ subhāṇḍaṃ nāma catvarama etada rājakuladvārama ākumāraḥ samarāmya ahama kāryeṇātyartha gāḍhena bāhlīkeṣūṣitaṃ mayā tata eṣāṃ samācāraḥ saṃvāsāda viditò mama śākalaṃ nāma nagarama āpagā nāma nimnagā jartikā nāma bāhlīkāsa teṣāṃ vṛttaṃ suninditama dhānā gauḍāsave pītvā gòmāṃsaṃ laśunaiḥ saha apūpa māṃsavāṭyānāma āśinaḥ śīlavarjitāḥ hasanti gānti nṛtyanti satrībhira mattā vivāsasaḥ nagarāgāra vapreṣu bahira mālyānulepanāḥ mattāvagītaira vividhaiḥ kharòṣṭraninadòpamaiḥ āhura anyònyama uktāni parabruvāṇā madòtkaṭāḥ hāhate hāhatetya eva savāmibhartṛhateti ca ākròśantyaḥ paranṛtyanti mandāḥ parvasva asaṃyatāḥ teṣāṃ kilāvaliptānāṃ nivasana kurujāṅgale kaśa cida bāhlīka mukhyānāṃ nātihṛṣṭamanā jagau sā nūnaṃ bṛhatī gaurī sūkṣmakambalavāsinī māma anusmaratī śete bāhlīkaṃ kuru vāsinama śatadruka nadīṃ tīrtvā tāṃ ca ramyāma irāvatīma gatvā savadeśaṃ darakṣyāmi sathūlaśaṅkhāḥ śubhāḥ satriyaḥ manaḥśilòjjvalāpāṅgā gauryasa tarikakudāñjanāḥ kevalājinasaṃvītāḥ kūrdantyaḥ pariyadarśanāḥ mṛdaṅgānaka śaṅkhānāṃ mardalānāṃ ca nisvanaiḥ kharòṣṭrāśvataraiśa caiva mattā yāsyāmahe sukhama śamī pīlu karīrāṇāṃ vaneṣu sukhavartmasu apūpāna saktu piṇḍīśa ca khādantò mathitānvitāḥ pathiṣu parabalā bhūtvā kadāsa mṛdite 'dhavani khalòpahāraṃ kurvāṇāsa tāḍayiṣyāma bhūyasaḥ evaṃ hīneṣu varātyeṣu bāhlīkeṣu durātmasu kaśa cetayānò nivasena muhūrtama api mānavaḥ īdṛśā barāhmaṇenòktā bāhlīkā mòghacāriṇaḥ yeṣāṃ ṣaḍbhāgahartā tavama ubhayòḥ śubhapāpayòḥ itya uktvā barāhmaṇaḥ sādhura uttaraṃ punara uktavāna bāhlīkeṣva avinīteṣu paròcyamānaṃ nibòdhata tatra sama rākṣasī gāti sadā kṛṣṇa caturdaśīma nagare śākale saphīte āhatya niśi dundubhima kadā vā ghòṣikā gāthāḥ punara gāsyanti śākale gavyasya tṛptā māṃsasya pītvā gauḍaṃ mahāsavama gaurībhiḥ saha nārībhira bṛhatībhiḥ savalaṃkṛtāḥ palāṇḍu gāṇḍūṣa yutāna khādante caiḍakāna bahūna vārāhaṃ kaukkuṭaṃ māṃsaṃ gavyaṃ gārdabhama auṣṭrakama aiḍaṃ ca ye na khādanti teṣāṃ janma nirarthakama iti gāyanti ye mattāḥ śīdhunā śākalāvataḥ sabālavṛddhāḥ kūrdantasa teṣu vṛttaṃ kathaṃ bhaveta iti śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada anyò 'paya uktavāna asmāna barāhmaṇaḥ kurusaṃsadi pañca nadyò vahantya etā yatra pīlu vanānya api śatadruśa ca vipāśā ca tṛtīyerāvatī tathā candra bhāgā vitastā ca sindhuṣaṣṭhā bahira gatāḥ āraṭṭā nāma te deśā naṣṭadharmāna na tāna varajeta varātyānāṃ dāsamīyānāṃ videhānāma ayajvanāma na devāḥ paratigṛhṇanti pitarò barāhmaṇāsa tathā teṣāṃ paranaṣṭadharmāṇāṃ bāhlīkānāma iti śarutiḥ barāhmaṇena tathā paròktaṃ viduṣā sādhu saṃsadi kāṣṭhakuṇḍeṣu bāhlīkā mṛṇmayeṣu ca bhuñjate saktu vāṭyāvalipteṣu śavādi līḍheṣu nirghṛṇāḥ āvikaṃ cauṣṭrikaṃ caiva kaṣīraṃ gārdabhama eva ca tada vikārāṃśa ca bāhlīkāḥ khādanti ca pibanti ca putra saṃkariṇò jālmāḥ sarvāna nakṣīra bhòjanāḥ āraṭṭā nāma bāhlīkā varjanīyā vipaścitā uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada anyò 'paya uktavāna sabhyò barāhmaṇaḥ kurusaṃsadi yugaṃ dhare payaḥ pītvā paròṣya cāpya acyutasthale tadvada bhūtilaye sanātvā kathaṃ savargaṃ gamiṣyati pañca nadyò vahantya etā yatra niḥsṛtya parvatāta āraṭṭā nāma bāhlīkā na teṣva āryò davyahaṃ vaseta bahiśa ca nāma halīkaśa ca vipāśāyāṃ piśācakau tayòra apatyaṃ bāhlīkā naiṣā sṛṣṭiḥ parajāpateḥ kāraḥ karāna mahiṣakāna kaliṅgāna kīkaṭāṭavīna karkòṭakāna vīrakāṃśa ca durdharmāṃśa ca vivarjayeta iti tīrthānusartāraṃ rākṣasī kā cida abravīta ekarātrā śamī gehe mahòlūkhala mekhalā āraṭṭā nāma te deśā bāhlīkā nāma te janāḥ vasāti sindhusauvīrā iti parāyò vikutsitāḥ uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te ucyamānaṃ mayā samyaka tada ekāgramanāḥ śṛṇu barāhmaṇaḥ śilpinò gehama abhyagacchata purātithiḥ ācāraṃ tatra saṃprekṣya parītaḥ śilpinama abravīta mayā himavataḥ śṛṅgama ekenādhyuṣitaṃ cirama dṛṣṭāśa ca bahavò deśā nānādharmasamākulāḥ na ca kena ca dharmeṇa virudhyante parajā imāḥ sarve hi te 'baruvana dharmaṃ yathòktaṃ vedapāragaiḥ aṭatā tu sadā deśāna nānādharmasamākulāna āgacchatā mahārāja bāhlīkeṣu niśāmitama tatraiva barāhmaṇò bhūtvā tatò bhavati kaṣatriyaḥ vaiśyaḥ śūdraśa ca bāhlīkasa tatò bhavati nāpitaḥ nāpitaśa ca tatò bhūtvā punara bhavati barāhmaṇaḥ davijò bhūtvā ca tatraiva punara dāsò 'pi jāyate bhavatya ekaḥ kule vipraḥ śiṣṭānye kāmacāriṇaḥ gāndhārā madrakāśa caiva bāhlīkāḥ ke 'paya acetasaḥ etana mayā śarutaṃ tatra dharmasaṃkarakārakama kṛtsnāma aṭitvā pṛthivīṃ bāhlīkeṣu viparyayaḥ uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te yada apya anyò 'baravīda vākyaṃ bāhlīkānāṃ vikutsitama satī purā hṛtā kā cida āraṭṭā kila dasyubhiḥ adharmataśa còpayātā sā tāna abhyaśapata tataḥ bālāṃ bandhumatīṃ yana māma adharmeṇòpagacchatha tasmāna nāryò bhaviṣyanti bandhakyò vai kuleṣu vaḥ na caivāsmāta paramòkṣyadhvaṃ ghòrāta pāpāna narādhamāḥ kuravaḥ sahapāñcālāḥ śālvā matsyāḥ sanaimiṣāḥ kòsalāḥ kāśayò 'ṅagāśa ca kaliṅgā magadhāsa tathā cedayaśa ca mahābhāgā dharmaṃ jānanti śāśvatama nānādeśeṣu santaśa ca parāyò bāhyā layāda ṛte ā matsyebhyaḥ kurupāñcāladeśyā; ā naimiṣāca cedayò ye viśiṣṭāḥ dharmaṃ purāṇama upajīvanti santò; madrāna ṛte pañca nadāṃśa ca jihmāna evaṃ vidvana dharmakathāṃśa ca rājaṃsa; tūṣṇīṃbhūtò jaḍavaca chalya bhūyāha tavaṃ tasya gòptā ca janasya rājā; ṣaḍbhāgahartā śubhaduṣkṛtasya atha vā duṣkṛtasya tavaṃ hartā teṣāma arakṣitā rakṣitā puṇyabhāga rājā parajānāṃ tavaṃ tava apuṇya bhāka pūjyamāne purā dharme sarvadeśeṣu śāśvate dharmaṃ pāñcanadaṃ dṛṣṭvā dhiga itya āha pitāmahaḥ varātyānāṃ dāśamīyānāṃ kṛte 'paya aśubha karmaṇāma iti pāñcanadaṃ dharmama avamene pitāmahaḥ savadharmastheṣu varṇeṣu sò 'paya etaṃ nābhipūjayeta uta śalya vijānīhi hanta bhūyò baravīmi te kalmāṣapādaḥ sarasi nimajjana rākṣasò 'baravīta kaṣatriyasya malaṃ bhaikṣaṃ barāhmaṇasyānṛtaṃ malama malaṃ pṛthivyā bāhlīkāḥ satrīṇāṃ madrastriyò malama nimajjamānama uddhṛtya kaśa cida rājā niśācarama apṛcchata tena cākhyātma paròktavāna yana nibòdha tata mānuṣāṇāṃ malaṃ mecchā mecchānāṃ mauṣṭikā malama mauṣṭikānāṃ malaṃ śaṇḍāḥ śaṇḍānāṃ rājayājakāḥ rājayājaka yājyānāṃ madrakāṇāṃ ca yana malama tada bhaveda vai tava malaṃ yadya asmāna na vimuñcasi iti rakṣòpasṛṣṭeṣu viṣavīryahateṣu ca rākṣasaṃ bheṣajaṃ paròktaṃ saṃsiddhaṃ vacanòttarama barāhmaṃ pāñcālā kauraveyāḥ savadharmaḥ; satyaṃ matsyāḥ śūrasenāśa ca yajñaḥ parācyā dāsā vṛṣalā dākṣiṇātyāḥ; satenā bāhlīkāḥ saṃkarā vai surāṣṭrāḥ kṛtaghnatā paravittāpahāraḥ; surā pānaṃ guru dārāvamarśaḥ yeṣāṃ dharmasa tāna parati nāstya adharma; āraṭṭakāna pāñcanadāna dhiga astu ā pāñcālebhyaḥ kuravò naimiṣāśa ca; matsyāśa caivāpya atha jānanti dharmama kaliṅgakāśa cāṅgakā māgadhāśa ca; śiṣṭāna dharmāna upajīvanti vṛddhāḥ parācīṃ diśaṃ śaritā devā jātavedaḥ purògamāḥ dakṣiṇāṃ pitarò guptāṃ yamena śubhakarmaṇā paratīcīṃ varuṇaḥ pāti pālayanna asurāna balī udīcīṃ bhagavāṃ sòmò barahmaṇyò barāhmaṇaiḥ saha rakṣaḥpiśācāna himavāna guhyakāna gandhamādanaḥ dharuvaḥ sarvāṇi bhūtāni viṣṇura lòkāña janārdanaḥ iṅgitajñāśa ca magadhāḥ parekṣitajñāśa ca kòsalāḥ ardhòktāḥ kurupāñcālāḥ śālvāḥ kṛtsnānuśāsanāḥ pārvatīyāśa ca viṣamā yathaiva girayasa tathā sarvajñā yavanā rājaña śūrāśa caiva viśeṣataḥ malecchāḥ savasaṃjñā niyatā nānukta itarò janaḥ paratirabdhāsa tu bāhlīkā na ca ke cana madrakāḥ sa tavama etādṛśaḥ śalya nòttaraṃ vaktuma arhasi etaja jañātvā jòṣama āssva paratīpaṃ mā sama vai kṛthāḥ sa tavāṃ pūrvama ahaṃ hatvā haniṣye keśavārjunau [ṣalya] āturāṇāṃ parityāgaḥ savadārasuta vikrayaḥ aṅgeṣu vartate karṇa yeṣāma adhipatira bhavāna rathātiratha saṃkhyāyāṃ yata tavā bhīṣmasa tadābravīta tāna viditvātmanò dòṣāna nirmanyura bhava mā karudhaḥ sarvatra barāhmaṇāḥ santi santi sarvatra kaṣatriyāḥ vaiśyāḥ śūdrāsa tathā karṇa satriyaḥ sādhvyaśa ca suvratāḥ ramante còpahāsena puruṣāḥ puruṣaiḥ saha anyònyama avatakṣantò deśe deśe samaithunāḥ paravācyeṣu nipuṇaḥ sarvò bhavati sarvadā ātmavācyaṃ na jānīte jānanna api vimuhyati [sa] karṇò 'pi nòttaraṃ parāha śalyò 'paya abhimukhaḥ parāna punaḥ parahasya rādheyaḥ punara yāhītya acòdayata [sa] tataḥ parānīka bhidaṃ vayūhama apratimaṃ paraiḥ samīkṣya karṇaḥ pārthānāṃ dhṛṣṭadyumnābhirakṣitama parayayau rathaghòṣeṇa siṃhanāda raveṇa ca vāditrāṇāṃ ca ninadaiḥ kampayanna iva medinīma vepamāna iva karòdhāda yuddhaśauṇḍaḥ paraṃtapaḥ pativyūhya mahātejā yathāvada bharatarṣabha vayadhamata pāṇḍavīṃ senāma āsurīṃ maghavāna iva yudhiṣṭhiraṃ cābhibhavanna asapavyaṃ cakāra ha [dhṛ] kathaṃ saṃjaya rādheyaḥ paratyavyūhata pāṇḍavāna dhṛṣṭadyumnamukhāna vīrāna bhīmasenābhirakṣitāna ke ca parapakṣau pakṣau vā mama sainyasya saṃjaya paravibhajya yathānyāyaṃ kathaṃ vā samavasthitāḥ kathaṃ pāṇḍusutaśa cāpi paratyavyūhanta māmakāna kathaṃ caitāna mahāyuddhaṃ parāvartata sudāruṇama kava ca bībhatsura abhavada yata karṇò 'yāda yudhiṣṭhirama kò haya arjunasya sāṃnidhye śaktò 'bhayetuṃ yudhiṣṭhirama sarvabhūtāni yò haya ekaḥ khāṇḍave jitavāna purā kasa tama anyatra rādheyāta paratiyudhyeja jijīviṣuḥ [sa] śṛṇu vayūhasya racanāma arjunaśa ca yathāgataḥ paridāya nṛpaṃ tebhyaḥ saṃgrāmaśa cābhavada yathā kṛpaḥ śāradvatò rājana māgadhaśa ca tarasvinaḥ sātvataḥ kṛtavarmā ca dakṣiṇaṃ pakṣama āśritāḥ teṣāṃ parapakṣe śakunira ulūkaśa ca mahārathaḥ sādibhira vimalaprāsaisa tavānīkama arakṣatāma gāndhāribhira asaṃbhrāntaiḥ pārvatīyaiśa ca durjayaiḥ śalabhānāma iva varātaiḥ piśācaira iva durdṛśaiḥ catustriṃśata sahasrāṇi rathānāma anivartināma saṃśaptakā yuddhaśauṇḍā vāmaṃ pārśvama apālayana samuccitāsa tava sutaiḥ kṛṣṇārjuna jighāṃsavaḥ teṣāṃ parapakṣaḥ kāmbòjāḥ śakāśa ca yavanaiḥ saha nideśāta sūtaputrasya sarathāḥ sāśvapattayaḥ āhvayantò 'rajunaṃ tasthuḥ keśavaṃ ca mahābalama madhye senāmukhaṃ karṇò vayavātiṣṭhata daṃśitaḥ citravarmāṅgadaḥ saragvī pālayana dhavajjinī mukhama rakṣyamāṇaḥ susaṃrabdhaiḥ putraiḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ vāhinī paramukhaṃ vīraḥ saṃprakarṣanna aśòbhata ayò 'ratnira mahābāhuḥ sūryavaiśvānara dayutiḥ mahādvipa sakandhagataḥ piṅgalaḥ pariyadarśanaḥ duḥśāsanò vṛtaḥ sainyaiḥ sathitò vayūhasya pṛṣṭhyataḥ tama anvayāna mahārāja savayaṃ duryòdhanò nṛpaḥ citrāśvaiśa citrasaṃnāhaiḥ sòdaryaira abhirakṣitaḥ rakṣyamāṇò mahāvīryaiḥ sahitaira madrakekayaiḥ aśòbhata mahārāja devaira iva śatakratuḥ aśvatthāmā kurūṇāṃ ca ye paravīrā mahārathāḥ nityamattāśa ca mātaṅgāḥ śūraira malecchaira adhiṣṭhitāḥ anvayusa tadrathānīkaṃ kaṣaranta iva tòyadāḥ te dhavajaira vaijayantībhira javaladbhiḥ paramāyudhaiḥ sādibhiśa cāsthitā rejura darumavanta ivācalāḥ teṣāṃ padātināgānāṃ pādarakṣāḥ sahasraśaḥ paṭṭiśāsi dharāḥ śūrā babhūvura anivartinaḥ sādibhiḥ sayandanaira nāgaira adhikaṃ samalaṃkṛtaiḥ sa vayūha rājò vibabhau devāsuracamūpamaḥ bārhaspatyaḥ suvihitò nāyakena vipaścitā nṛtyatīva mahāvyūhaḥ pareṣāma ādadhada bhayama tasya pakṣaprapakṣebhyò niṣpatanti yuyutsavaḥ pattyaśvarathamātaṅgāḥ parāvṛṣīva balāhakāḥ tataḥ senāmukhe karṇaṃ dṛṣṭvā rājā yudhiṣṭhiraḥ dhanaṃjayama amitraghnama ekavīrama uvāca ha paśyārjuna mahāvyūhaṃ karṇena vihitaṃ raṇe yuktaṃ pakṣaiḥ parapakṣaiśa ca senānīkaṃ parakāśate tada etada vai samālòkya paratyamitraṃ mahada balama yathā nābhibhavatya asmāṃsa tathā nītira vidhīyatāma evama uktò 'rajunò rājñā parāñjalira nṛpama abravīta yathā bhavāna āha tathā tata sarvaṃ na tada anyathā yasa tava asya vihitò ghātasa taṃ kariṣyāmi bhārata paradhānavadha evāsya vināśasa taṃ karòmya ahama [ya] yasmāta tavama eva rādheyaṃ bhīmasenaḥ suyòdhanama vṛṣasenaṃ ca nakulaḥ sahadevò 'pi saubalama duḥśāsanaṃ śatānīkò hārdikyaṃ śinipuṃgavaḥ dhṛṣṭadyumnasa tathā darauṇiṃ savayaṃ yāsyāmya ahaṃ kṛpama daraupadeyā dhārtarāṣṭrāña śiṣṭāna saha śikhaṇḍinā te te ca tāṃsa tāna ahitāna asmākaṃ ghanantu māmakāḥ [sa] itya uktò dharmarājena tathetya uktvā dhanaṃjayaḥ vayādideśa savasainyāni savayaṃ cāgāca camūmukhama atha taṃ rathama āyāntaṃ dṛṣṭvātyadbhuta darśanama uvācādhirathiṃ śalyaḥ punasa taṃ yuddhadurmadama ayaṃ sa ratha āyāti śavetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ nighnanna amitrāna kaunteyò yaṃ yaṃ tavaṃ paripṛcchasi śarūyate tumulaḥ śabdò rathanemi savanò mahāna eṣa reṇuḥ samudbhūtò divama āvṛtya tiṣṭhati cakranemi paraṇunnā ca kampate karṇa medinī paravātya eṣa mahāvāyura abhitasa tava vāhinīma karavyādā vayāharantya ete mṛgāḥ kurvanti bhairavama paśya karṇa mahāghòraṃ bhayadaṃ lòmaharṣaṇama kabandhaṃ meghasaṃkāśaṃ bhānuma āvṛtya saṃsthitama paśya yūthaira bahuvidhaira mṛgāṇāṃ sarvatòdiśama balibhira dṛptaśārdūlaira ādityò 'bhinirīkṣyate paśya kaṅkāṃśa ca gṛdhrāṃśa ca samavetāna sahasraśaḥ sathitāna abhimukhāna ghòrāna anyònyama abhibhāṣataḥ sitāśa cāśvāḥ samāyuktāsa tava karṇa mahārathe paradarāḥ parajvalantya ete dhavajaśa caiva parakampate udīryatò hayāna paśya mahākāyāna mahājavāna palavamānāna darśanīyāna ākāśe garuḍāna iva dharuvama eṣu nimitteṣu bhīmima āvṛtya pārthivāḥ savapsyanti nihatāḥ karṇa śataśò 'tha sahasraśaḥ śaṅkhānāṃ tumulaḥ śabdaḥ śarūyate lòmaharṣaṇaḥ ānakānāṃ ca rādheya mṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥ bāṇaśabdāna bahuvidhāna narāśvarathanisvanā jayātalatreṣu śabdāṃśa ca śṛṇu karṇa mahātmanāma hemarūpya paramṛṣṭānāṃ vāsasāṃ śilpinirmitāḥ nānāvarṇā rathe bhānti śavasanena parakampitāḥ sahema candra tārārkāḥ patākāḥ kiṅkiṇī yutāḥ paśya karṇārjunasyaitāḥ saudāminya ivāmbude dhavajāḥ kaṇakaṇāyante vātenābhisamīritāḥ sapatākā rathāśa cāpi pāñcālānāṃ mahātmanāma nāgāśvarathapattyaughāṃsa tāvakāna samabhighnataḥ dhavajāgraṃ dṛśyate tava asya jayāśabdaśa cāpi śarūyate adya daraṣṭāsi taṃ vīraṃ śavetāśvaṃ kṛṣṇasārathima nighnantaṃ śātravāna saṃkhye yaṃ karṇa paripṛcchasi adya tau puruṣavyāghrau lòhitākṣau paraṃtapau vāsudevārjunau karṇa daraṣṭāsya ekarathasthitau sārathira yasya vārṣṇeyò gāṇḍīvaṃ yasya kārmukama taṃ ceda dhantāsi rādheya tavaṃ nò rājā bhaviṣyasi eṣa saṃśaptakāhūtasa tāna evābhimukhò gataḥ karòti kadanaṃ caiṣāṃ saṃgrāme daviṣatāṃ balī iti baruvāṇaṃ madreśaṃ karṇaḥ parāhātimanyumāna paśya saṃśaptakaiḥ karuddhaiḥ sarvataḥ samabhidrutaḥ eṣa sūrya ivāmbhòdairśa channaḥ pārthò na dṛśyate etada antò 'rajunaḥ śalya nimagnaḥ śòkasāgare [ṣalya] varuṇaṃ kò 'mabhasā hanyāda indhanena ca pāvakama kò vānilaṃ nigṛhṇīyāta pibeda vā kò mahārṇavama īdṛga rūpama ahaṃ manye pārthasya yudhi nigrahama na hi śakyò 'rajunò jetuṃ sendraiḥ sarvaiḥ surāsuraiḥ athaivaṃ paritòṣasa te vācòktvā sumanā bhava na sa śakyò yudhā jetuma anyaṃ kuru manòrathama bāhubhyāma uddhareda bhūmiṃ daheta karuddha imāḥ parajāḥ pātayeta taridivāda devāna yò 'rajunaṃ samare jayeta paśya kuntīsutaṃ vīraṃ bhīmama akliṣṭakāriṇama parabhāsantaṃ mahābāhuṃ sathitaṃ meruma ivācalama amarṣī nityasaṃrabdhaśa ciraṃ vairama anusmarana eṣa bhīmò jaya parepsura yudhi tiṣṭhati vīryavāna eṣa dharmabhṛtāṃ śareṣṭhò dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ tiṣṭhatya asukaraḥ saṃkhye paraiḥ parapuraṃjayaḥ etau ca puruṣavyāghrāva aśvināva iva sòdarau nakulaḥ sahadevaśa ca tiṣṭhatò yudhi durjayau dṛśyanta ete kārṣṇeyāḥ pañca pañcācalā iva vayavasthitā yòtsyamānāḥ sarve 'rajuna samā yudhi ete darupadaputrāśa ca dhṛṣṭadyumnapurògamāḥ hīnāḥ satyajitā vīrāsa tiṣṭhanti paramaujasaḥ iti saṃvadatòra eva tayòḥ puruṣasiṃhayòḥ te sene samasajjetāṃ gaṅgā yamunavada bhṛṣama [dhṛ] tathā vayūḍheṣva anīkeṣu saṃsakteṣu ca saṃjaya saṃśaptakāna kathaṃ pārthò gataḥ karṇaśa ca pāṇḍavāna etada vistaratò yuddhaṃ parabrūhi kuśalò haya asi na hi tṛpyāmi vīrāṇāṃ śṛṇvānò vikramāna raṇe [sa] tata sathāne samavasthāpya paratyamitraṃ mahābalama avyūhatārjunò vayūhaṃ putrasya tava durnaye tata sādināgakalilaṃ padātirathasaṃkulama dhṛṣṭadyumnamukhaira vayūḍhama aśòbhata mahada balama pārāvata savarṇāśvaśa candrāditya samadyutiḥ pārṣataḥ parababhau dhanvī kālò vigrahavāna iva pārṣataṃ tava abhi saṃtasthura daraupadeyā yuyutsavaḥ sānugā bhīmavapuśaśa candraṃ tārāgaṇā iva atha vayūḍheṣva anīkeṣu parekṣya saṃśaptakāna raṇe karuddhò 'rajunò 'bhidudrāva vayākṣipana gāṇḍivaṃ dhanuḥ atha saṃśaptakāḥ pārthama abhyadhāvana vadhaiṣiṇaḥ vijaye kṛtasaṃkalpā mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama tada aśvasaṃgha bahulaṃ mattanāgarathākulama pattimaca chūra vīraughaira darutama arjunama ādravata sa saṃprahārasa tumulasa teṣāma āsīta kirīṭinā tasyaiva naḥ śarutò yādṛṅa nivātakavacaiḥ saha rathāna aśvāna dhavajāna nāgāna pattīna rathapatīna api iṣūna dhanūṃṣi khaḍgāṃśa ca cakrāṇi ca paraśvadhāna sāyudhāna udyatāna bāhūna udyatānya āyudhāni ca ciccheda daviṣatāṃ pārthaḥ śirāṃsi ca sahasraśaḥ tasmina sainye mahāvarte pātālāvarta saṃnibhe nimagnaṃ taṃ rathaṃ matvā neduḥ saṃśaptakā mudā sa purastāda arīna hatvā paścārdhenòttareṇa ca dakṣiṇena ca bībhatsuḥ karuddhò rudraḥ paśūna iva atha pāñcāla cedīnāṃ sṛñjayānāṃ ca māriṣa tavadīyaiḥ saha saṃgrāma āsīta paramadāruṇaḥ kṛpaśa ca kṛtavarmā ca śakuniśa cāpi saubalaḥ hṛṣṭasenāḥ susaṃrabdhā rathānīkaiḥ parahāriṇaḥ kòsalaiḥ kāśimatsyaiśa ca kārūṣaiḥ kekayaira api śūrasenaiḥ śūra vīraira yuyudhura yuddhadurmadāḥ teṣāma antakaraṃ yuddhaṃ dehapāpma paraṇāśanama śūdra viṭa kaṣatravīrāṇāṃ dharmyaṃ savargyaṃ yaśaḥ karama duryòdhanò 'pi sahitò bharātṛbhira bharatarṣabha guptaḥ kurupravīraiśa ca madrāṇāṃ ca mahārathaiḥ pāṇḍavaiḥ sahapāñcālaiśa cedibhiḥ sātyakena ca yudhyamānaṃ raṇe karṇaṃ kuruvīrò 'bhayapālayata karṇò 'pi niśitaira bāṇaira vinihatya mahācamūma paramṛdya ca rathaśreṣṭhāna yudhiṣṭhirama apīḍayata vipatrāyudha dehāsūna kṛtvā śatrūna sahasraśaḥ yuktvā savargayaśòbhyāṃ ca savebhyò mudama udāvahata [dhṛ] yata tata paraviśya pārthānāṃ senāṃ kurvaña janakṣayama karṇò rājānama abhyarcchata tana mamācakṣva saṃjaya ke ca paravīrāḥ pārthānāṃ yudhi karṇama avārayana kāṃśa ca paramathyādhirathira yudhiṣṭhirama apīḍayata [sa] dhṛṣṭadyumnamukhāna pārthāna dṛṣṭvā karṇò vayavasthitāna samabhyadhāvata tavaritaḥ pāñcālāña śatrukarśanaḥ taṃ tūrṇama abhidhāvantaṃ pāñcālā jitakāśinaḥ paratyudyayura mahārāja haṃsā iva mahārṇavama tataḥ śaṅkhasahasrāṇāṃ nisvanò hṛdayaṃgamaḥ parādurāsīda ubhayatò bherīśabdaśa ca dāruṇaḥ nānā vāditranādaśa ca davipāśvarathanisvanaḥ siṃhanādaśa ca vīrāṇāma abhavada dāruṇasa tadā sādri darumārṇavā bhūmiḥ savātāmbudama ambarama sārkendu garahanakṣatrā dayauśa ca vayaktaṃ vayaghūrṇata ati bhūtāni taṃ śabdaṃ menire 'ti ca vivyathuḥ yāni cāplava sattvāni parāyasa tāni mṛtāni ca atha karṇò bhṛśaṃ karuddhaḥ śīghrama astrama udīrayana jaghāna pāṇḍavīṃ senāma āsurīṃ maghavāna iva sa pāṇḍavarathāṃsa tūrṇaṃ paraviśya visṛjaña śarāna parabhadrakāṇāṃ paravarāna ahanata sapta saptatima tataḥ supuṅkhaira niśitai rathaśreṣṭhò ratheṣubhiḥ avadhīta pañcaviṃśatyā pāñcālāna pañcaviṃśatima suvarṇapuṅkhaira nārācaiḥ parakāyavidāraṇaiḥ cedikāna avadhīda vīraḥ śataśò 'tha sahasraśaḥ taṃ tathā samare karma kurvāṇama atimānuṣama parivavrura mahārāja pāñcālānāṃ rathavrajāḥ tataḥ saṃdhāya viśikhāna pañca bhārata duḥsahāna pāñcālāna avadhīta pañca karṇò vaikartanò vṛṣaḥ bhānudevaṃ citrasenaṃ senā binduṃ ca bhārata tapanaṃ śūrasenaṃ ca pāñcālāna avadhīda raṇe pāñcāleṣu ca śūreṣu vadhyamāneṣu sāyakaiḥ hāhākārò mahāna āsīta pāñcālānāṃ mahāhave teṣāṃ saṃkīryamāṇānāṃ hāhākārakṛtā diśaḥ punara eva ca tāna karṇò jaghānāśu patatribhiḥ cakrarakṣau tu karṇasya putrau māriṣa durjayau suṣeṇaḥ satyasenaśa ca tayaktvā parāṇāna ayudhyatāma pṛṣṭhagòpasa tu karṇasya jayeṣṭhaḥ putrò mahārathaḥ vṛṣasenaḥ savayaṃ karṇaṃ pṛṣṭhataḥ paryapālayata dhṛṣṭadyumnaḥ sātyakiśa ca daraupadeyā vṛkòdaraḥ janamejayaḥ śikhaṇḍī ca paravīrāśa ca parabhadrakāḥ cedikekayapāñcālā yamau matsyāśa ca daṃśitāḥ samabhyadhāvana rādheyaṃ jighāṃsantaḥ parahāriṇaḥ ta enaṃ vividhaiḥ śastraiḥ śaradhārābhira eva ca abhyavarṣana vimṛdnantaḥ parāvṛṣīvāmbudā girima pitaraṃ tu parīpsantaḥ karṇa putrāḥ parahāriṇaḥ tavadīyāśa cāpare rājana vīrā vīrāna avārayana suṣeṇò bhīmasenasya chittvā bhallena kārmukama nārācaiḥ saptabhira viddhvā hṛdi bhīmaṃ nanāda ha athānyada dhanura ādāya sudṛḍhaṃ bhīmavikramaḥ sajyaṃ vṛkòdaraḥ kṛtvā suṣeṇasyācchinada dhanuḥ vivyādha cainaṃ navabhiḥ karuddhò nṛtyanna iveṣubhiḥ karṇaṃ ca tūrṇaṃ vivyādha tarisaptatyā śitaiḥ śaraiḥ satyasenaṃ ca daśabhiḥ sāśvasūtadhvajāyudhama paśyatāṃ suhṛdāṃ madhye karṇa putrama apātayata kaṣurapra ṇunnaṃ tata tasya śiraśa candranibhānanama śubhadarśanama evāsīna nālabhraṣṭama ivāmbujama hatvā karṇasutaṃ bhīmasa tāvakāna punara ārdayata kṛpa hārdikyayòśa chittvā cāpe tāva apya athārdayata duḥśāsanaṃ taribhira viddhvā śakuniṃ ṣaḍbhira āyasaiḥ ulūkaṃ ca patatriṃ ca cakāra virathāva ubhau he suṣeṇa hatò 'sīti baruvanna ādatta sāyakama tama asya karṇaśa ciccheda taribhiśa cainama atāḍayata athānyama api jagrāha suparvāṇaṃ sutejanama suṣeṇāyāsṛjada bhīmasa tama apya asyācchinada vṛṣaḥ punaḥ karṇasa tarisaptatyā bhīmasenaṃ ratheṣubhiḥ putraṃ parīpsana vivyādha karūraṃ karūraira jighāṃsayā suṣeṇasa tu dhanura gṛhya bhārasādhanama uttamama nakulaṃ pañcabhira bāṇaira bāhvòra urasi cārdayata nakulasa taṃ tu viṃśatyā viddhvā bhārasahaira dṛḍhaiḥ nanāda balavana nādaṃ karṇasya bhayama ādadhata taṃ suṣeṇò mahārāja viddhvā daśabhira āśugaiḥ ciccheda ca dhanuḥ śīghraṃ kaṣurapreṇa mahārathaḥ athānyada dhanura ādāya nakulaḥ karòdhamūrcchitaḥ suṣeṇaṃ bahubhira bāṇaira vārayāma āsa saṃyuge sa tu bāṇaira diśò rājanna ācchādya paravīrahā ājaghne sārathiṃ cāsya suṣeṇaṃ ca tatasa taribhiḥ ciccheda cāsya sudṛḍhaṃ dhanura bhallaisa taribhisa taridhā athānyada dhanura ādāya suṣeṇaḥ karòdhamūrchitaḥ avidhyana nakulaṃ ṣaṣṭyā sahadevaṃ ca saptabhiḥ tada yuddhaṃ sumahada ghòrama āsīda devāsuròpamama nighnatāṃ sāyakaisa tūrṇama anyònyasya vadhaṃ parati sātyakira vṛṣasenasya hatvā sūtaṃ taribhiḥ śaraiḥ dhanuśa ciccheda bhallena jaghānāśvāṃśa ca saptabhiḥ dhavajama ekeṣuṇònmathya taribhisa taṃ hṛdya atāḍayata athāvasannaḥ savarathe muhūrtāta punara utthitaḥ athò jighāṃsuḥ śaineyaṃ khaḍgacarma bhṛda abhyayāta tasya cāplavataḥ śīghraṃ vṛṣasenasya sātyakiḥ varāhakarṇaira daśabhira avidhyada asi carmaṇī duḥśāsanasa tu taṃ dṛṣṭvā virathaṃ vayāyudhaṃ kṛtama āròpya savarathe tūrṇama apòvāha rathāntarama athānyaṃ rathama āsthāya vṛṣasenò mahārathaḥ karṇasya yudhi durdharṣaḥ punaḥ pṛṣṭhama apālayata duḥśāsanaṃ tu śaineyò navaira navabhira āśugaiḥ visūtāśvarathaṃ kṛtvā lalāḍe taribhira ārpayata sa tava anyaṃ rathama āsthāya vidhivata kalpitaṃ punaḥ yuyudhe pāṇḍubhiḥ sārdhaṃ karṇasyāpyāyayana balama dhṛṣṭadyumnasa tataḥ karṇama avidhyada daśabhiḥ śaraiḥ daraupadeyāsa tarisaptatyā yuyudhānasa tu saptabhiḥ bhīmasenaśa catuḥṣaṣṭyā sahadevaśa ca pañcabhiḥ nakulasa tariṃśatā bāṇaiḥ śatānīkaśa ca saptabhiḥ śikhaṇḍī daśabhira vīrò dharmarājaḥ śatena tu ete cānye ca rājendra paravīrā jaya gṛddhinaḥ abhyardayana maheṣvāsaṃ sūtaputraṃ mahāmṛdhe tāna sūtaputrò viśikhaira daśabhira daśabhiḥ śitaiḥ rathe cāru carana vīraḥ patyavidhyada ariṃdamaḥ tatrāstra vīryaṃ karṇasya lāghavaṃ ca mahātmanaḥ apaśyāma mahārāja tada adbhutama ivābhavata na haya ādadānaṃ dadṛśuḥ saṃdadhānaṃ ca sāyakāna vimuñcantaṃ ca saṃrambhāda dadṛśusa te mahārathama dayaura viyada bhūra diśaśa cāśu paraṇunnā niśitaiḥ śaraiḥ aruṇābhrāvṛtākāraṃ tasmina deśe babhau viyata nṛtyanna iva hi rādheyaśa cāpahastaḥ paratāpavāna yaira viddhaḥ paratyavidhyata tāna ekaikaṃ tariguṇaiḥ śaraiḥ daśabhira daśabhiśa caināna punara viddhvā nanāda ha sāśvasūta dhavajaca chatrāsa tatasa te vivaraṃ daduḥ tāna paramṛdnana maheṣvāsāna rādheyaḥ śaravṛṣṭibhiḥ rājānīkama asaṃbādhaṃ parāviśaca chatrukarśanaḥ sa rathāṃsa tariśatāna hatvā cedīnāma anivartināma rādheyò niśitaira bāṇaira tatò 'bhayārcchada yudhiṣṭhirama tatasa te pāṇḍavā rājaña śikhaṇḍī ca sasātyakiḥ rādheyāta parirakṣantò rājānaṃ paryavārayana tathaiva tāvakāḥ sarve karṇaṃ durvāraṇaṃ raṇe yattāḥ senā maheṣvāsāḥ paryarakṣanta sarvaśaḥ nānā vāditraghòṣāśa ca parādurāsana viśāṃ pate siṃhanādaśa ca saṃjajñe śūrāṇāma anivartināma tataḥ punaḥ samājagmura abhītāḥ kurupāṇḍavāḥ yudhiṣṭhira mukhāḥ pārthāḥ sūtaputra mukhā vayama [sa] vidārya karṇasa tāṃ senāṃ dharmarājama upādravata rathahastyaśvapattīnāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ nānāyudha sahasrāṇi pareṣitānya aribhira vṛṣaḥ chittvā bāṇaśataira ugraisa tāna vidhyada asaṃbhramaḥ nicakarta śirāṃsya eṣāṃ bāhūna ūrūṃśa ca sarvaśaḥ te hatā vasudhāṃ petura bhagnāśa cānye vidudruvuḥ daraviḍāndhra niṣādāsa tu punaḥ sātyakicòditāḥ abhyardayaña jighāṃsantaḥ pattayaḥ karṇama āhave te vibāhu śirasa tarāṇāḥ parahatāḥ karṇa sāyakaiḥ petuḥ pṛthivyāṃ yugapaca chinnaṃ śālavanaṃ yathā evaṃ yòdhaśatānya ājau sahasrāṇya ayutāni ca hatānīyura mahīṃ dehaira yaśasāpūrayana diśaḥ atha vaikartanaṃ karṇaṃ raṇe karuddhama ivāntakama rurudhuḥ pāṇḍupāñcālā vayādhiṃ mantrauṣadhaira iva sa tāna paramṛdyābhyapatata punara eva yudhiṣṭhirama mantrauṣadhikriyātītò vayādhira itya ulbaṇò yathā sa rājagṛddhibhī ruddhaḥ pāṇḍupāñcāla kekayaiḥ nāśakata tāna atikrāntuṃ mṛtyura barahmavidò yathā tatò yudhiṣṭhiraḥ karṇama adūrasthaṃ nivāritama abravīta paravīraghnaḥ karòdhasaṃraktalòcanaḥ karṇa karṇa vṛthā dṛṣṭe sūtaputra vacaḥ śṛṇu sadā sapardhasi saṃgrāme phalgunena yaśasvinā tathāsmāna bādhase nityaṃ dhārtarāṣṭra mate sathitaḥ yada balaṃ yaca ca te vīryaṃ paradveṣò yaśa ca pāṇḍuṣu tata sarvaṃ darśayasvādya pauruṣaṃ mahada āsthitaḥ yuddhaśraddhāṃ sa te 'dayāhaṃ vineṣyāmi mahāhave evama uktvā mahārāja karṇaṃ pāṇḍusutasa tadā suvarṇapuṅkhaira daśabhira vivyādhāyò mayaiḥ śitaiḥ taṃ sūtaputrò navabhiḥ paratyavidhyada ariṃdamaḥ vatsadantaira maheṣvāsaḥ parahasanna iva bhārata tataḥ kaṣurābhyāṃ pāñcālyau cakrarakṣau mahātmanaḥ jaghāna samare śūraḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tāva ubhau dharmarājasya paravīrau paripārśvataḥ rathābhyāśe cakāśete candrasyeva punara vasū yudhiṣṭhiraḥ punaḥ karṇama avidhyata tariṃśatā śaraiḥ suṣeṇaṃ satyasenaṃ ca taribhisa taribhira atāḍayata śalyaṃ navatyā vivyādha tarisaptatyā ca sūtajama tāṃśa cāsya gòptṝna vivyādha taribhisa taribhira ajihmagaiḥ tataḥ parahasyādhirathira vidhunvānaḥ sa kārmukama bhittvā bhallena rājānaṃ viddhvā ṣaṣṭyānadana mudā tataḥ paravīrāḥ pāṇḍūnāma abhyadhāvana yudhiṣṭhirama sūtaputrāta parīpsantaḥ karṇama abhyardayaña śaraiḥ sātyakiśa cekitānaśa ca yuyutsuḥ pāṇḍya eva ca dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca daraupadeyāḥ parabhadrakāḥ yamau ca bhīmasenaśa ca śiśupālasya cātmajaḥ kārūṣā matsyaśeṣāśa ca kekayāḥ kāśikòsalāḥ ete ca tavaritā vīrā vasuṣeṇama avārayana janamejayaśa ca pāñcālyaḥ karṇaṃ vivyādha sāyakaiḥ varāhakarṇaira nārācaira nālīkaira niśitaiḥ śaraiḥ vatsadantaira vipāṭhaiśa ca kaṣurapraiśa caṭakā mukhaiḥ nānāpraharaṇaiśa cògrai rathahastyaśvasādinaḥ sarvatò 'bhayādravana karṇaṃ parivārya jighāṃsayā sa pāṇḍavānāṃ paravaraiḥ sarvataḥ samabhidrutaḥ udairayada barāhmama astraṃ śaraiḥ saṃpūrayana diśaḥ tathā śaramahājvālò vīryòṣmā karṇa pāvakaḥ nirdahana pāṇḍava vanaṃ cāru paryacarada raṇe sa saṃvārya mahāstrāṇi maheṣvāsò mahātmanāma parahasya puruṣendrasya śaraiśa ciccheda kārmukama tatha saṃdhāya navatiṃ nimeṣāna nataparvaṇāma bibheda kavacaṃ rājñò raṇe karṇaḥ śitaiḥ śaraiḥ tada varma hemavikṛtaṃ rarāja nipatata tadā savidyudabhraṃ savituḥ śiṣṭaṃ vātahataṃ yathā tada aṅgaṃ puruṣendrasya bharaṣṭavarma vayaròcata ratnaira alaṃkṛtaṃ divyaira vayabhraṃ niśi yathā nabhaḥ sa vivarmā śaraiḥ pārthò rudhireṇa samukṣitaḥ karuddhaḥ sarvāyasīṃ śaktiṃ cikṣepādhirathiṃ parati tāṃ javalantīma ivākāśe śaraiśa ciccheda saptabhiḥ sā chinnā bhūmima apatana maheṣvāsasya sāyakaiḥ tatò bāhvòra lalāṭe ca hṛdi caiva yudhiṣṭhiraḥ caturbhisa tòmaraiḥ karṇaṃ tāḍayitvā mudānadata udbhinna rudhiraḥ karṇaḥ karuddhaḥ sarpa iva śavasana dhavajaṃ ciccheda bhallena taribhira vivyādha pāṇḍavama iṣudhī cāsya ciccheda rathaṃ ca tilaśò 'cachinata evaṃ pārthò vayapāyāta sa nihataprārṣṭi sārathiḥ aśaknuvana paramukhataḥ sathātuṃ karṇasya durmanāḥ tama abhidrutya rādheyaḥ sakandhaṃ saṃspṛśya pāṇinā abravīta parahasana rājana kutsayanna iva pāṇḍavama kathaṃ nāma kule jātaḥ kaṣatradharme vayavasthitaḥ parajahyāta samare śatrūna parāṇāna rakṣana mahāhave na bhavāna kaṣatradharmeṣu kuśalò 'sīti me matiḥ barāhme bale bhavāna yuktaḥ savādhyāye yajñakarmaṇi māṃ sama yudhyasva kaunteya mā ca vīrāna samāsadaḥ mā caināna apriyaṃ barūhi mā ca varaja mahāraṇama evama uktvā tataḥ pārthaṃ visṛjya ca mahābalaḥ nayahanata pāṇḍavīṃ senāṃ vajrahasta ivāsurīma tataḥ parāyāda darutaṃ rājana varīḍanna iva janeśvaraḥ atha parayāntaṃ rājānama anvayusa te tadācyutama cedipāṇḍava pāñcālāḥ sātyakiśa ca mahāratha daraupadeyāsa tathā śūrā mādrīputrau ca pāṇḍavau tatò yudhiṣṭhirānīkaṃ dṛṣṭvā karṇaḥ parāṅmukhama kurubhiḥ sahitò vīraiḥ pṛṣṭhagaiḥ pṛṣṭhama anvayāta śaṅkhabherī ninādaiśa ca kārmukāṇāṃ ca nisvanaiḥ babhūva dhārtarāṣṭrāṇāṃ siṃhanāda ravasa tadā yudhiṣṭhirasa tu kauravya rathama āruhya satvaraḥ śarutakīrtera mahārāja dṛṣṭavāna karṇa vikramama kālyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ tāna yòdhāna abravīta karuddhò hatainaṃ vai sahasraśaḥ tatò rājñābhyanujñātāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ bhīmasenamukhāḥ sarve putrāṃsa te paratyupādravana abhavata tumulaḥ śabdò yòdhānāṃ tatra bhārata hastyaśvarathapattīnāṃ śastrāṇāṃ ca tatasa tataḥ uttiṣṭhata paraharata paraitābhipatateti ca iti baruvāṇā anyònyaṃ jaghnura yòdhā raṇājire abhraca chāyeva tatrāsīca charavṛṣṭibhira ambare samāvṛttaira naravaraira nighnadbhira itaretarama vipatākā dhavajaca chatrā vayaśva sūtāyudhā raṇe vayaṅgāṅgāvayavāḥ petuḥ kaṣitau kaṣīṇā hateśvarāḥ paravarāṇīva śailānāṃ śikharāṇi davipòttamāḥ sāròhā nihatāḥ petura vajrabhinnā ivādrayaḥ chinnabhinna viparyastaira varmālaṃkāra vigrahaiḥ sāròhāsa turagāḥ petura hatavīrāḥ sahasraśaḥ vipra viddhāyudhāṅgāśa ca daviradāśvarathaira hatāḥ parativīraiśa ca saṃmarde pattisaṃghāḥ sahasraśaḥ viśālāyatatāmrākṣaiḥ padmendu sadṛśānanaiḥ śiròbhira yuddhaśauṇḍānāṃ sarvataḥ saṃstṛtā mahī tathā tu vitate vayòmni nisvanaṃ śuśruvura janāḥ vimānaira apsaraḥ saṃghaira gītavāditranisvanaiḥ hatāna kṛttāna abhimukhāna vīrāna vīraiḥ sahasraśaḥ āròpyāròpya gacchanti vimāneṣva apsarògaṇāḥ tada dṛṣṭvā mahada āścaryaṃ paratyakṣaṃ savargalipsayā parahṛṣṭamanasaḥ śūrāḥ kaṣipraṃ jagmuḥ parasparama rathinò rathibhiḥ sārdhaṃ citraṃ yuyudhura āhave pattayaḥ pattibhira nāgā nāgaiḥ saha hayaira hayāḥ evaṃ paravṛtte saṃgrāme gajavājijanakṣaye sainye ca rajasā vayāpte save savāña jaghnuḥ pare parāna kacākaci babhau yuddhaṃ dantā danti nakhā nakhi muṣṭiyuddhaṃ niyuddhaṃ ca dehapāpma vināśanama tathā vartati saṃgrāme gajavājijanakṣaye narāśvagajadehebhyaḥ parasṛtā lòhitāpagā narāśvagajadehāna sā vayuvāha patitāna bahūna narāśvagajasaṃbādhe narāśvagajasādināma lòhitòdā mahāghòrā nadī lòhitakardamā narāśvagajadehāna sā vahantī bhīru bhīṣaṇī tasyāḥ paramapāraṃ ca varajanti vijayaiṣiṇaḥ gādhena ca palavantaśa ca nimajjyònmajjya cāpare te tu lòhitadigdhāṅgā raktavarmāyudhāmbarāḥ sasnusa tasyāma papuśa cāsṛna mamluśa ca bharatarṣabha rathāna aśvāna narāna nāgāna āyudhābharaṇāni ca vasanānya atha varmāṇi hanyamānāna hatāna api bhūmiṃ khaṃ dayāṃ diśaśa caiva parāyaḥ paśyāma lòhitama lòhitasya tu gandhena saparśena ca rasena ca rūpeṇa cātiriktena śabdena ca visarpatā viṣādaḥ sumahāna āsīta parāyaḥ sainyasya bhārata tata tu viprahataṃ sainyaṃ bhīmasenamukhaisa tava bhūyaḥ samādravana vīrāḥ sātyakipramukhā rathāḥ teṣāma āpatatāṃ vegama aviṣahya mahātmanāma putrāṇāṃ te mahata sainyama āsīda rājana parāṅmukhama tata parakīrṇarathāśvebhaṃ naravāji samākulama vidhvastacarma kavacaṃ paraviddhāyudha kārmukama vayadravata tāvakaṃ sainyaṃ lòḍyamānaṃ samantataḥ siṃhārditaṃ mahāraṇye yathā gajakulaṃ tathā [sa] tāna abhidravatò dṛṣṭvā pāṇḍavāṃsa tāvakaṃ balama karòśatasa tava putrasya na sama rājana nayavartata tataḥ pakṣāta parapakṣāca ca parapakṣaiśa cāpi dakṣiṇāta udasta śastrāḥ kuravò bhīmama abhyadravana raṇe karṇò 'pi dṛṣṭvā daravatò dhārtarāṣṭrāna parāṅmukhāna haṃsavarṇāna hayāgryāṃsa tāna paraiṣīda yatra vṛkòdaraḥ te pareṣitā mahārāja śalyenāhava śòbhinā bhīmasenarathaṃ parāpya samasajjanta vājinaḥ dṛṣṭvā karṇaṃ samāyāntaṃ bhīmaḥ karòdhasamanvitaḥ matiṃ dadhre vināśāya karṇasya bharatarṣabha sò 'baravīta sātyakiṃ vīraṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatama enaṃ rakṣata rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhirama saṃśayāna mahatò muktaṃ kathaṃ cita parekṣitò mama agratò me kṛtò rājā chinnasarvaparicchadaḥ duryòdhanasya parītyarthaṃ rādheyena durātmanā antama adya kariṣyāmi tasya duḥkhasya pārṣata hantā vāsmi raṇe karṇaṃ sa vā māṃ nihaniṣyati saṃgrāmeṇa sughòreṇa satyama etada baravīmi vaḥ rājānama adya bhavatāṃ nayāsabhūtaṃ dadāmi vai asya saṃrakṣaṇe sarve yatadhvaṃ vigatajvarāḥ evama uktvā mahābāhuḥ parāyāda ādhirathiṃ parati siṃhanādena mahatā sarvāḥ saṃnādayana diśaḥ dṛṣṭvā tavaritama āyāntaṃ bhīmaṃ yuddhābhinandinama sūtaputrama athòvāca madrāṇāma īśvarò vibhuḥ paśya karṇa mahābāhuṃ karuddhaṃ pāṇḍavanandanama dīrghakālārjitaṃ karòdhaṃ mòktu kāmaṃ tavayi dharuvama īdṛśaṃ nāsya rūpaṃ me dṛṣṭapūrvaṃ kadā cana abhimanyau hate karṇe rākṣase vā ghaṭòtkace tarailòkyasya samastasya śaktaḥ karuddhò nivāraṇe bibharti yādṛśaṃ rūpaṃ kālāgnisadṛśaṃ śubhama iti baruvati rādheyaṃ madrāṇāma īśvare nṛpa abhyavartata vai karṇaṃ karòdhadīptò vṛkòdaraḥ tathāgataṃ tu saṃprekṣya bhīmaṃ yuddhābhinandinama abravīda vacanaṃ śalyaṃ rādheyaḥ parahasanna iva yada uktaṃ vacanaṃ me 'daya tavayā madrajaneśvara bhīmasenaṃ parati vibhò tata satyaṃ nātra saṃśayaḥ eṣa śūraśa ca vīraśa ca karòdhanaśa ca vṛkòdaraḥ nirapekṣaḥ śarīre ca parāṇataśa ca balādhikaḥ ajñātavāsaṃ vasatā virāṭanagare tadā daraupadyāḥ pariyakāmena kevalaṃ bāhusaṃśrayāta gūḍhabhāvaṃ samāśritya kīcakaḥ sagaṇò hataḥ sò 'daya saṃgrāmaśirasi sannaddhaḥ karòdhamūrcchitaḥ kiṃkaròdyata daṇḍena mṛtyunāpi varajeda raṇama cirakālābhilaṣitò mamāyaṃ tu manòrathaḥ arjunaṃ samare hanyāṃ māṃ vā hanyāda dhanaṃjayaḥ sa me kadā cida adyaiva bhaveda bhīma samāgamāta nihate bhīma sete tu yadi vā virathī kṛte abhiyāsyati māṃ pārthasa tana me sādhu bhaviṣyati atra yana manyase parāptaṃ taca chīghraṃ saṃpradhāraya etaca charutvā tu vacanaṃ rādheyasya mahātmanaḥ uvāca vacanaṃ śalyaḥ sūtaputraṃ tathāgatama abhiyāsi mahābāhò bhīmasenaṃ mahābalama nirasya bhīmasenaṃ tu tataḥ parāpsyasi phalgunama yasa te kāmò 'bhilaṣitaśa cirāta parabhṛti hṛdgataḥ sa vai saṃpatsyate karṇa satyama etada baravīmi te evama ukte tataḥ karṇaḥ śalyaṃ punara abhāṣata hantāhama arjunaṃ saṃkhye māṃ vā hantā dhanaṃjayaḥ yuddhe manaḥ samādhāya yāhi yāhītya acòdayata tataḥ parāyāda rathenāśu śalyasa tatra viśāṃ pate yatra bhīmò maheṣvāsò vayadrāvayata vāhinīma tatasa tūryaninādaśa ca bherīṇāṃ ca mahāsvanaḥ udatiṣṭhata rājendra karṇa bhīma samāgame bhīmasenò 'tha saṃkruddhasa tava sainyaṃ durāsadama nārācaira vimalaisa tīkṣṇaira diśaḥ parādrāvayada balī sa saṃnipātasa tumulò bhīmarūpò viśāṃ pate āsīda raudrò mahārāja karṇa pāṇḍavayòra mṛdhe tatò muhūrtāda rājendra pāṇḍavaḥ karṇama ādravata tama āpatantaṃ saṃprekṣya karṇò vaikartanò vṛṣaḥ ājaghānòrasi karuddhò nārācena satanāntare punaśa cainama ameyātmā śaravarṣaira avākirata sa viddhaḥ sūtaputreṇa chādayāma āsa patribhiḥ vivyādha niśitaiḥ karṇa navabhira nataparvabhiḥ tasya karṇò dhanurmadhye davidhā ciccheda patriṇā atha taṃ chinnadhanvānama abhyavidhyata satanāntare nārācena sutīkṣṇena sarvāvaraṇabhedinā sò 'nayata kārmukama ādāya sūtaputraṃ vṛkòdaraḥ rājana marmasu marmajñò viddhvā suniśitaiḥ śaraiḥ nanāda balavana nādaṃ kampayanna iva ròdasī taṃ karṇaḥ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samārdayata madòtkaṭaṃ vane dṛptama ulkābhira iva kuñjarama tataḥ sāyakabhinnāṅgaḥ pāṇḍavaḥ karòdhamūrcchitaḥ saṃrambhāmarṣa tāmrākṣaḥ sūtaputra vadhecchayā sa kārmuke mahāvegaṃ bhārasādhanama uttamama girīṇāma api bhettāraṃ sāyakaṃ samayòjayata vīkṛṣya balavaca cāpama ā karṇāda atimārutiḥ taṃ mumòca maheṣvāsaḥ karuddhaḥ karṇa jighāṃsayā sa visṛṣṭò balavatā bāṇò vajrāśanisvanaḥ adārayada raṇe karṇaṃ vajravega ivācalama sa bhīmasenābhihatò sūtaputraḥ kurūdvahā niṣasāda rathòpasthe visaṃjñaḥ pṛtanā patiḥ tatò madrādhipò dṛṣṭvā visaṃjñaṃ sūtanandanama apòvāha rathenājau karṇama āhavaśòbhinama tataḥ parājite karṇe dhārtarāṣṭrīṃ mahācamūma vayadrāvayada bhīmasenò yathendrò dānavīṃ camūma [dhṛ] suduṣkarama idaṃ karmakṛtaṃ bhīmena saṃjaya yena karṇò mahābāhū rathòpasthe nipātitaḥ karṇò haya ekò raṇe hantā sṛñjayāna pāṇḍavaiḥ saha iti duryòdhanaḥ sūta parābravīna māṃ muhura muhuḥ parājitaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā bhīmena saṃyuge tataḥ paraṃ kima akaròta putrò duryòdhanò mama [sa] vibhrāntaṃ parekṣya rādheyaṃ sūtaputraṃ mahāhave mahatyā senayā rājana sòdaryāna samabhāṣata śīghraṃ gacchata bhadraṃ vò rādheyaṃ parirakṣata bhīmasenabhayāgādhe majjantaṃ vayasanārṇave te tu rājñaḥ samādiṣṭā bhīmasenajighāṃsavaḥ abhyavartanta saṃkruddhāḥ pataṃgā iva pāvakama śarutāyura durdharaḥ karāthò vivitsura vikaṭaḥ samaḥ niṣaṅgī kavacī pāśī tathā nandòpanandakau duṣpradharṣaḥ subāhuśa ca vātavegasuvarcasau dhanura garāhò durmadaśa ca tathā sattvasamaḥ sahaḥ ete rathaiḥ parivṛtā vīryavantò mahābalāḥ bhīmasenaṃ samāsādya samantāta paryavārayana te vayamuñcaña śaravrātāna nānā liṅgāna samantataḥ sa taira abhyardyamānasa tu bhīmasenò mahābalaḥ teṣāma āpatatāṃ kaṣipraṃ sutānāṃ te narādhipa rathaiḥ pañcāśatā sārdhaṃ pañcāśana nayahanada rathāna vivitsòsa tu tataḥ karuddhò bhallenāpāharaca chiraḥ sakuṇḍala śirasa tarāṇaṃ pūrṇacandròpamaṃ tadā bhīmena ca mahārāja sa papāta hatò bhuvi taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bharātaraḥ sarvataḥ parabhò abbhyadravanta samare bhīmaṃ bhīmaparākramama tatò 'parābhyāṃ bhallābhyāṃ putrayòsa te mahāhave jahāra samare parāṇāna bhīmò bhīmaparākramaḥ tau dharāma anvapadyetāṃ vātarugṇāva iva darumau vikaṭaśa ca samaśa còbhau devagarbhasamau nṛpa tatasa tu tavaritò bhīmaḥ karāthaṃ ninye yamakṣayama nārācena sutīkṣṇena sa hatò nayapatada bhuvi hāhākārasa tatasa tīvraḥ saṃbabhūva janeśvara vadhyamāneṣu te rājaṃsa tadā putreṣu dhanviṣu teṣāṃ saṃlulite sainye bhīmasenò mahābalaḥ nandòpanandau samare parāpayada yamasādanama tatasa te parādravana bhītāḥ putrāsa te vihvalī kṛtāḥ bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā kālāntakayamòpamama putrāṃsa te nihatāna dṛṣṭvā sūtaputrò mahāmanāḥ haṃsavarṇāna hayāna bhūyaḥ parāhiṇòda yatra pāṇḍavaḥ te pareṣitā mahārāja madrarājena vājinaḥ bhīmasenarathaṃ parāpya samasajjanta vegitāḥ sa saṃnipātasa tumulò ghòrarūpò viśāṃ pate āsīda raudrò mahārāja karṇa pāṇḍavayòra mṛdhe dṛṣṭvā mama mahārāja tau sametau mahārathau āsīda buddhiḥ kathaṃ nūnama etada adya bhaviṣyati tatò muhūrtāda rājendra nātikṛcchrāda dhasanna iva virathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ karṇaśa cakāra ha virathò bharataśreṣṭhaḥ parahasanna anilòpamaḥ gadāhastò mahābāhura apatata sayandanòttamāta nāgāna saptaśatāna rājānna īṣa dantāna parahāriṇaḥ vayadhamata sahasā bhīmaḥ karuddha rūpāḥ paraṃtapaḥ dantaveṣṭeṣu netreṣu kambheṣu sa kaṭeṣu ca marmasva api ca marmajñò ninadana vayadhamada bhṛśama tatasa te parādravana bhītāḥ paratīpaṃ parahitāḥ punaḥ mahāmātraisa tama āvavrura meghā iva divākarama tāna sa saptaśatāna nāgāna sāròhāyudha ketanāna bhūmiṣṭhò gadayā jaghne śarana meghāna ivānilaḥ tataḥ subala putrasya nāgāna atibalāna punaḥ pòthayāma āsa kaunteyò davāpañcāśatama āhave tathā rathaśataṃ sāgraṃ pattīṃśa ca śataśò 'parāna nayahanata pāṇḍavò yuddhe tāpayaṃsa tava vāhinīma paratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā tava sainyaṃ saṃccukòca carma vahni gataṃ yathā te bhīma bhayasaṃtrastāsa tāvakā bharatarṣabha vihāya samare bhīmaṃ dudruvura vai diśò daśa rathāḥ pañcaśatāśa cānye harādinaśa carma varmiṇaḥ bhīmama abhyadravaṃsa tūrṇaṃ śarapūgaiḥ samantataḥ tāna sasūta rathāna sarvāna sapatākā dhavajāyudhāna pòthayāma āsa gadayā bhīmò viṣṇura ivāsurāna tataḥ śakuninirdiṣṭāḥ sādinaḥ śūra saṃmatāḥ tarisāhasrā yayura bhīmaṃ śaktyṛṣṭi parāsapāṇayaḥ tāna paratyudgamya yavanāna aśvāròhāna varārihā vicarana vividhāna mārgāna ghātayāma āsa pòthayana teṣāma āsīna mahāña śabdasa tāḍitānāṃ ca sārvaśaḥ asibhiśa chidyamānānāṃ naḍānāma iva bhārata evaṃ subala putrasya tarisāhasrāna hayòttamāna hatvānyaṃ rathama āsthāya karuddhò rādheyama abhyayāta karṇò 'pi samare rājana dharmaputrama ariṃdamama śaraiḥ paracchādayāma āsa sārathiṃ cāpya apātayata tataḥ saṃmpradrutaṃ saṃkhye rathaṃ dṛṣṭvā mahārathaḥ anvadhāvata kirana bāṇaiḥ kaṅkapatraira ajihmagaiḥ rājānama abhi dhāvantaṃ śaraira āvṛtya ròdasī karuddhaḥ paracchādayāma āsa śarajālena mārutiḥ saṃnivṛttasa tatasa tūrṇaṃ rādheyaḥ śatrukarśanaḥ bhīmaṃ paracchādayāma āsa samantāna niśitaiḥ śaraiḥ bhīmasenarathavyagraṃ karṇaṃ bhārata sātyakiḥ abhyardayada ameyātmā pārṣṇigrahaṇakāraṇāta abhyavartata karṇasa tama arditò 'pi śaraira bhṛśama tāva anyònyaṃ samāsādya vṛṣābhau sarvadhanvināma visṛjantau śarāṃśa citrāna vibhrājetāṃ manasvinau tābhyāṃ viyati rājendra vitataṃ bhīmadarśanama karauñcapṛṣṭhāruṇaṃ raudraṃ bāṇajālaṃ vayadṛśyata naiva sūryaprabhāṃ khaṃ vā na diśaḥ paradiśaḥ kutaḥ parājñāsiṣma vayaṃ tābhyāṃ śaraira muktaiḥ sahasraśaḥ madhyāhne tapatò rājana bhāskarasya mahāprabhāḥ hṛtāḥ sarvāḥ śaraughaisa taiḥ karṇama ādhavayòsa tadā saubalaṃ kṛtavarmāṇaṃ darauṇima ādhirathiṃ kṛpama saṃsaktāna pāṇḍavaira dṛṣṭvā nivṛttāḥ kuravaḥ punaḥ teṣāma āpatatāṃ śabdasa tīvra āsīda viśāṃ pate uddhūtānāṃ yathā vṛṣṭyā sāgarāṇāṃ bhayāvahaḥ te sene bhṛśasaṃvigne dṛṣṭvānyònyaṃ mahāraṇe harṣeṇa mahatā yukte parigṛhya parasparama tataḥ paravavṛte yuddhaṃ madhyaṃ parāpte divākare yādṛśaṃ na kadācida dhi dṛṣṭapūrvaṃ na ca śarutama balaughasa tu samāsādya balaughaṃ sahasā raṇe upāsarpata vegena jalaugha iva sāgarama āsīna ninādaḥ sumahāna balaughānāṃ parasparama garjatāṃ sāgaraughāṇāṃ yathā sayāna nisvanò mahāna te tu sene samāsādya vegavatyau parasparama ekībhāvama anuprāpte nadyāva iva samāgame tataḥ paravavṛte yuddhaṃ ghòrarūpaṃ viśāṃ pate kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lipsatāṃ sumahada yaśaḥ kurūṇāṃ garjatāṃ tatra aviccheda kṛtā giraḥ śarūyante vividhā rājana nāmānya uddiśya bhārata yasya yada dhi raṇe nayaṅgaṃ pitṛtò mātṛtò 'pi vā karmataḥ śīlatò vāpi sa taca charāvayate yudhi tāna dṛṣṭvā samare śūrāṃsa tarjayānāna parasparama abbhavana me matī rājanna eṣāma astīti jīvitama teṣāṃ dṛṣṭvā tu karuddhānāṃ vapūṃṣya amitatejasāma abhavana me bhayaṃ tīvraṃ kathama etada bhaviṣyati tatasa te pāṇḍavā rājana kauravāśa ca mahārathāḥ tatakṣuḥ sāyakaisa tīkṣṇaira nighnantò hi parasparama kaṣatriyāsa te mahārāja parasparavadhaiṣiṇaḥ anyònyaṃ samare jaghnuḥ kṛtavairāḥ parasparama rathaughāśa ca hayaughāśa ca naraughāśa ca samantataḥ gajaughāśa ca mahārāja saṃsaktāḥ sama parasparama gadānāṃ parighāṇāṃ ca kaṇapānāṃ ca sarpatāma parāsānāṃ bhiṇḍipālānāṃ bhuśuṇḍīnāṃ ca sarvaśaḥ saṃpātaṃ cānvapaśyāma saṃgrāme bhṛśadāruṇe śalabhā iva saṃpetuḥ samantāca charavṛṣṭayaḥ nāgā nāgāna samāsādya vayadhamanta parasparama hayā hayāṃśa ca samare rathinò rathinasa tathā pattayaḥ pattisaṃghaiśa ca hayasaṃghaira hayāsa tathā pattayò rathamātaṅgāna rathā hastyaśvama eva ca nāgāśa ca samare taryaṅgaṃ mamṛduḥ śīghragā nṛpa patatāṃ tatra śūrāṇāṃ karòśatāṃ ca parasparama ghòrama āyòdhanaṃ jajñe paśūnāṃ vaiśasaṃ yathā rudhireṇa samāstīrṇā bhāti bhārata medinī śakra gòpa gaṇākīrṇā parāvṛṣīva yathā dharā yathā vā vāsasī śukle mahārajana rañjite bibhṛtyāda yuvatiḥ śayāmā tadvada āsīda vasuṃdharā māṃsaśòṇitacitreva śātakaumbhamayīva ca chinnānāṃ còttamāṅgānāṃ bāhūnāṃ còrubhiḥ saha kuṇḍalānāṃ paraviddhānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca bhārata niṣkāṇāma adhisūtrāṇāṃ śarīrāṇāṃ ca dhanvināma varmaṇāṃ sapatākānāṃ saṃghāsa tatrāpatana bhuvi gajāna gajāḥ samāsādya viṣāṇāgraira adārayana viṣāṇābhihatāsa te ca bharājante daviradā yathā rudhireṇāvasiktāṅgā gairikaprasravā iva yathā bharājanti sayandantaḥ parvatā dhātumaṇḍitāḥ tòmarāna gajibhira muktāna paratīpāna āsthitāna bahūna hastaira vicerusa te nāgā babhañjuśa cāpare tathā nārācaiśa chinnavarmāṇò bharājante sama gajòttamāḥ himāgame mahārāja vayabhrā iva mahīdharāḥ śaraiḥ kanakapuṅkhaisa tu citā rejura gajòttamāḥ ulkābhiḥ saṃpradīptāgrāḥ parvatā iva māriṣa keca cida abhyāhatā nāgā nāgaira naganibhā bhuvi nipetuḥ samare tasmina pakṣavanta ivādrayaḥ apare parādravana nāgāḥ śalyārtā varaṇapīḍitāḥ paratimānaiśa ca kumbhaiśa ca petura urvyāṃ mahāhave niṣeduḥ siṃhavaca cānye nadantò bhairavāna ravāna mamluśa ca bahavò rājaṃśa cukūjuśa cāpare tathā hayāśa ca nihatā bākaiḥ savarṇabhāṇḍa paricchadāḥ niṣeduśa caiva mamluśa ca babhramuśa ca diśò daśa apare kṛṣyamāṇāśa ca viveṣṭantò mahītale bhāvāna bahuvidhāṃśa cakrusa tāḍitāḥ śaratòmaraiḥ narāsa tu nihatā bhūmau kūjantasa tatra māriṣa dṛṣṭvā ca bāndhavāna anye pitṝna anye pitāmahāna dhāvamānāna parāṃśa caiva dṛṣṭvānye tatra bhārata gòtra nāmāni khayātāni śaśaṃsura itaretarama teṣāṃ chinnā mahārāja bhujāḥ kanakabhūṣaṇāḥ udveṣṭante viveṣṭante patante còtpatanti ca nipatanti tathā bhūmau saphuranti ca sahasraśaḥ vegāṃśa cānye raṇe cakruḥ saphuranta iva pannagāḥ te bhujā bhògi bhògābhāśa candanāktā viśāṃ pate lòhitārdrā bhṛśaṃ rejusa tapanīyadhvajā iva vartamāne tathā ghòre saṃkule sarvatòdiśama avijñātāḥ sama yudhyante vinighnantaḥ parasparama bhaumena rajasā kīrṇe śastrasaṃpāta saṃkule naiva save na pare rājana vayajñāyanta tamòvṛte tathā tada abhavada yuddhaṃ ghòrarūpaṃ bhayānakama śòṇitòdā mahānadyaḥ parasasrusa tatra cāsakṛta śīrṣa pāṣāṇa saṃchannāḥ keśaśaivalaśādvalāḥ asthi saṃghātasaṃkīrṇā dhanuḥ śaravaròttamāḥ māṃsakardama paṅkāśa ca śòṇitaughāḥ sudāruṇāḥ nadīḥ paravartayāma āsura yama rāṣṭravivardhanīḥ tā nadyò ghòrarūpāśa ca nayantyò yamasādanama avagāḍhā majjayantyaḥ kaṣatrasyājanayana bhayama karavyādānāṃ naravyāghra nardatāṃ tatra tatra ha ghòrama āyòdhanaṃ jajñe paretarājapuròpamama utthitānya agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ nṛtyanti vai bhūtagaṇāḥ saṃtṛptā māṃsaśòṇitaiḥ pītvā ca śòṇitaṃ tatra vasāṃ pītvā ca bhārata medò majjā vasā tṛptāsa tṛptā māṃsasya caiva hi dhāvamānāśa ca dṛśyante kākagṛdhrabalāsa tathā śūrāsa te samare rājana bhayaṃ tayaktvā sudustyajama yòdhavratasamākhyātāśa cakruḥ karmāṇya abhītavata śaraśaktisamākīrṇe karavyādagaṇasaṃkule vayacaranta gaṇaiḥ śūrāḥ khayāpayantaḥ savapauruṣama anyònyaṃ śarāvayanti sama nāmagòtrāṇi bhārata pitṛnāmāni ca raṇe gòtra nāmāni cābhitaḥ śarāvayantò hi bahavasa tatra yòdhā viśāṃ pate anyònyama avamṛdnantaḥ śaktitòmarapaṭṭiśaiḥ vartamāne tadā yuddhe ghòrarūpe sudāruṇe vayaṣīdata kauravī senā bhinnā naura iva sāgare [sa] vartamāne tadā yuddhe kaṣatriyāṇāṃ nimajjane gāṇḍīvasya mahāna ghòṣaḥ śuśruve yudhi māriṣa saṃśaptakānāṃ kadanama akaròda yatra pāṇḍavaḥ kòsalānāṃ tathā rājana nārāyaṇa balasya ca saṃśaptakāsa tu samare śaravṛṣṭiṃ samantataḥ apātayana pārtha mūrdhni jaya gṛddhāḥ paramanyavaḥ tāṃ vṛṣṭiṃ sahasā rājaṃsa tarasā dhārayana parabhuḥ vayagāhata raṇe pārthò vinighnana rathināṃ varaḥ nigṛhya tu rathānīkaṃ kaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥ āsasāda raṇe pārthaḥ suśarmāṇaṃ mahārathama sa tasya śaravarṣāṇi vavarṣa rathināṃ varaḥ tathā saṃśaptakāśa caiva pārthasya samare sathitāḥ suśarmā tu tataḥ pārthāṃ viddhvā navabhira āśugaiḥ janārdanaṃ taribhira bāṇaira abhyahana dakṣiṇe bhuje tatò 'pareṇa bhallena ketuṃ vivyādha māriṣa sa vānaravarò rājana viśvakarma kṛtò mahāna nanāda sumahāna nādaṃ bhīṣayana vai nanarda ca kapesa tu ninadaṃ śarutvā saṃtrastā tava vāhinī bhayaṃ vipulama ādāya niśceṣṭā samapadyata tataḥ sā śuśubhe senā niśceṣṭāvasthitā nṛpa nānāpuṣpasamākīrṇaṃ yathā caitrarathaṃ vanama paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ yòdhāsa te kurusattama arjunaṃ siṣicura bāṇaiḥ parvataṃ jaladā iva parivavrusa tadā sarve pāṇḍavasya mahārathama te hayāna rathacakre ca ratheṣāśa cāpi bhārata nigṛhya balavata tūrṇaṃ siṃhanādama athānadana apare jagṛhuśa caiva keśavasya mahābhujau pārthama anye mahārāja rathasthaṃ jagṛhura mudā keśavasa tu tadā bāhū vidhunvana raṇamūrdhani pātayāma āsa tāna sarvāna duṣṭahastīva hastinaḥ tataḥ karuddhò raṇe pārthaḥ saṃvṛtasa taira mahārathaiḥ nigṛhītaṃ rathaṃ dṛṣṭvā keśavaṃ cāpya abhidrutama rathārūḍhāṃśa ca subahūna padātīṃśa cāpya apātayata āsannāṃśa ca tatò yòdhāña śaraira āsanna yòdhibhiḥ cayāvayāma āsa samare keśavaṃ cedama abravīta paśya kṛṣṇa mahābāhò saṃśaptaka gaṇāna mayā kurvāṇāna dāruṇaṃ karma vadhyamānāna sahasraśaḥ rathabandhama idaṃ ghòraṃ pṛthivyāṃ nāsti kaśa cana yaḥ saheta pumā~la lòke mada anyò yadupuṃgava itya evama uktvā bībhatsura devadattama athādhamata pāñcajanyaṃ ca kṛṣṇò 'pi pūrayanna iva ròdasī taṃ tu śaṅkhasvanaṃ śarutvā saṃśaptaka varūthinī saṃcacāla mahārāja vitrastā cābhavada bhṛṣama padabandhaṃ tataśa cakre pāṇḍavaḥ paravīrahā nāgama astraṃ mahārāja saṃpròdīrya muhura muhuḥ yāna uddiśya raṇe pārthaḥ padabandhaṃ cakāra ha te baddhāḥ padabandhena pāṇḍavena mahātmanā niśceṣṭā abhavana rājanna aśmasāramayā iva niśceṣṭāṃsa tu tatò yòdhāna avadhīta pāṇḍunandanaḥ yathenduḥ samare daityāṃsa tārakasya vadhe purā te vadhyamānāḥ samare mumucusa taṃ rathòttamama āyudhāni ca sarvāṇi visraṣṭuma upacakramuḥ tataḥ suśarmā rājendra gṛhītāṃ vīkṣya vāhinīma sauparṇama astraṃ tavaritaḥ parāduścakre mahārathaḥ tataḥ suparṇāḥ saṃpetura bhakṣayantò bhujaṃgamāna te vai vidudruvura nāgā dṛṣṭvā tāna khacarāna nṛpa babhau balaṃ tada vimuktaṃ padabandhāda viśāṃ pate meghavṛndāda yathā muktò bhāskarasa tāpayana parajāḥ vipramuktāsa tu te yòdhāḥ phalgunasya rathaṃ parati sasṛjura bāṇasaṃghāṃśa ca śastrasaṃghāṃśa ca māriṣa tāṃ mahāstra mayīṃ vṛṣṭiṃ saṃchidya śaravṛṣṭibhiḥ vayavātiṣṭhata tatò yòdhāna vāsaviḥ paravīrahā suśarmā tu tatò rājana bāṇenānata parvaṇā arjunaṃ hṛdaye viddhvā vivyādhānyaisa taribhiḥ śaraiḥ sa gāḍhaviddhò vayathitò rathòpastha upāviśata paratilabhya tataḥ saṃjñāṃ śavetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ aindrama astrama ameyātmā parāduścakre tavarānvitaḥ tatò bāṇasahasrāṇi samutpannāni māriṣa sarvadikṣu vayadṛśyanta sūdayantò nṛpa davipāna hayāna rathāṃśa ca samare śastraiḥ śatasahasraśaḥ vadhyamāne tataḥ sainye vipulā bhīḥ samāviśata saṃśaptaka gaṇānāṃ ca gòpālānāṃ ca bhārata na hi kaśa cita pumāṃsa tatra yò 'rajunaṃ paratyayudhyata paśyatāṃ tatra vīrāṇāma ahanyata mahada balama hanyamānama apaśyaṃśa ca niśceṣṭāḥ sama parākrame ayutaṃ tatra yòdhānāṃ hatvā pāṇḍusutò raṇe vayabhrājata raṇe rājana vidhūmò 'ganira iva javalana caturdaśasahasrāṇi yāni śiṣṭāni bhārata rathānāma ayutaṃ caiva tarisāhasrāśa ca dantinaḥ tataḥ saṃśaptakā bhūyaḥ parivavrura dhanaṃjayama martavyama iti niścitya jayaṃ vāpi nivartanama tatra yuddhaṃ mahada dhayāsīta tāvakānāṃ viśāṃ pate śūreṇa balinā sārdhaṃ pāṇḍavena kirīṭinā [sa] kṛtavarmā kṛpò darauṇiḥ sūtaputraśa ca māriṣa ulūkaḥ saubalaśa caiva rājā ca saha sòdaraiḥ sīdamānāṃ camūṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputra bhayārditāma samujjihīrṣura vegena bhinnāṃ nāvama ivārṇave tatò yuddhama atīvāsīna muhūrtama iva bhārata bhīrūṇāṃ tarāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanama kṛpeṇa śaravarṣāṇi vipra muktāni saṃyuge sṛñjayāḥ śātayāma āsuḥ śalabhānāṃ varajā iva śikhaṇḍī tu tataḥ karuddhò gautamaṃ tavaritò yayau vavarṣa śaravarṣāṇi samantāda eva barāhmaṇe kṛpasa tu śaravarṣaṃ tada vinihatya mahāstravita śikhaṇḍinaṃ raṇe karuddhò vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ tataḥ śikhaṇḍī kupītaḥ śaraiḥ saptabhira āhave kṛpaṃ vivyādha subhṛśaṃ kaṅkapatraira ajihmagaiḥ tataḥ kṛpaḥ śaraisa tīkṣṇaiḥ sò 'tividdhò mahārathaḥ vayaśva sūta rathaṃ cakre pārṣataṃ tu davijòttamaḥ hatāśvāta tu tatò yānāda avaplutya mahārathaḥ carmakhaḍge ca saṃgṛhya satvaraṃ barāhmaṇaṃ yayau tama āpatantaṃ sahasā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ chādayāma āsa samare tada adbhutama ivābhavata tatrādbhutama apaśyāma śilānāṃ palavanaṃ yathā niśceṣṭò yada raṇe rājaña śikhaṇḍī samatiṣṭhata kṛpeṇa chāditaṃ dṛṣṭvā nṛpòttama śikhaṇḍinama paratyudyayau kṛpaṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumnò mahāratha dhṛṣṭadyumnaṃ tatò yāntaṃ śāradvata rathaṃ parati paratijagrāha vegena kṛtavarmā mahārathaḥ yudhiṣṭhirama athāyāntaṃ śāradvata rathaṃ parati saputraṃ sahasenaṃ ca daròṇaputrò nayavārayata nakulaṃ sahadevaṃ ca tavaramāṇau mahārathau paratijagrāha te putraḥ śaravarṣeṇa vārayana bhīmasenaṃ karūṣāṃśa ca kekayāna sahasṛñjayāna karṇò vaikartanò yuddhe vārayāma āsa bhārata śikhaṇḍinasa tatò bāṇāna kṛpaḥ śāradvatò yudhi parāhiṇòta tavarayā yuktò didhakṣura iva māriṣa tāña śarāna pareṣitāṃsa tena samantāda dhemabhūṣaṇāna ciccheda khaḍgama āvidhya bharāmayaṃśa ca punaḥ punaḥ śatacandraṃ tataśa carma gautamaḥ pārṣatasya ha vayadhamata sāyakaisa tūrṇaṃ tata uccukruśura janāḥ sa vicarmā mahārāja khaḍgapāṇira upādravata kṛpasya vaśama āpannò mṛtyòra āsyama ivāturaḥ śāradvata śaraira garastaṃ kaliśyamānaṃ mahābalama citraketusutò rājana suketusa tavaritò yayau vikirana barāhmaṇaṃ yuddhe bahubhira niśitaiḥ śaraiḥ abhyāpatada ameyātmā gautamasya rathaṃ parati dṛṣṭvāviṣahyaṃ taṃ yuddhe barāhmaṇaṃ caritavratama apayātasa tatasa tūrṇaṃ śikhaṇḍī rājasattama suketusa tu tatò rājana gautamaṃ navabhiḥ śaraiḥ viddhvā vivyādha saptatyā punaśa cainaṃ taribhiḥ śaraiḥ athāsya saśaraṃ cāpaṃ punaśa ciccheda māriṣa sārathiṃ ca śareṇāsya bhṛśaṃ marmaṇya atāḍayata gautamasa tu tataḥ karuddhò dhanura gṛhya navaṃ dṛḍhama suketuṃ tariṃśatā bāṇaiḥ sarvamarmasva atāḍayata sa vihvalitasarvāṅgaḥ paracacāla rathòttame bhūmicāle yathā vṛkṣaśa calatya ākampitò bhṛśama calatasa tasya kāyāta tu śirò javalitakuṇḍalama sòṣṇīṣaṃ saśirastrāṇaṃ kaṣurapreṇānvapātayata tacchiraḥ parāpatada bhūmau śayenāhṛtama ivāmiṣama tatò 'saya kāyò vasudhāṃ paścāta parāpa tadā cayutaḥ tasmina hate mahārāja tarastāsa tasya padānugāḥ gautamaṃ samare tayaktvā dudruvusa te diśò daśa dhṛṣṭadyumnaṃ tu samare saṃnivārya mahābalaḥ kṛtavarmābravīda dhṛṣṭasa tiṣṭha tiṣṭheti pārṣatama tada abhūta tumulaṃ yuddhaṃ vṛṣṇipārṣatayò raṇe āmiṣārthe yathā yuddhaṃ śayenayòra gṛddhayòra nṛpa dhṛṣṭadyumnasa tu samare hārdikyaṃ navabhiḥ śaraiḥ ājaghānòrasi karuddhaḥ pīḍayana hṛdikātmajama kṛtavarmā tu samare pārṣatena dṛḍhāhataḥ pārṣataṃ sarathaṃ sāśvaṃ chādayāma āsa sāyakaiḥ sarathaśa chāditò rājana dhṛṣṭadyumnò na dṛśyate meghaira iva paricchannò bhāskarò jaladāgame vidhūya taṃ bāṇagaṇaṃ śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ vayaròcata raṇe rājana dhṛṣṭadyumnaḥ kṛtavraṇaḥ tatasa tu pārṣataḥ karuddhaḥ śastravṛṣṭiṃ sudāruṇāma kṛtavarmāṇama āsādya vayasṛjata pṛtanā patiḥ tāma āpatantīṃ sahasā śastravṛṣṭiṃ nirantarāma śaraira anekasāhasraira hārdikyò vayadhamada yudhi dṛṣṭvā tu dāritāṃ yuddhe śastravṛṣṭiṃ duruttarāma kṛtavarmāṇama abhyetya vārayāma āsa pārṣataḥ sārathiṃ cāsya tarasā parāhiṇòda yamasādanama bhallena śitadhāreṇa sa hataḥ parāpatada rathāta dhṛṣṭadyumnasa tu balavāña jitvā śatruṃ mahārathama kauravāna samare tūrṇaṃ vārayāma āsa sāyakaiḥ tatasa te tāvakā yòdhā dhṛṣṭadyumnama upādravana siṃhanāda ravaṃ kṛtvā tatò yuddhama avartata [sa] darauṇira yudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭvā śaineyenābhirakṣitama daraupadeyaisa tathā śūraira abhyavartata hṛṣṭavata kiranna iṣugaṇāna ghòrāna savarṇapuṅkhāña śilāśitāna darśayana vividhāna mārgāña śikṣārthaṃ laghuhastavata tataḥ khaṃ pūrayāma āsa śaraira divyāstramantritaiḥ yudhiṣṭhiraṃ ca samare paryavārayada astravita darauṇāyani śaraca channaṃ na parājñāyata kiṃ cana bāṇabhūtama abhūta sarvama āyòdhana śirò hi tata bāṇajālaṃ diviṣṭhaṃ tata savarṇajālavibhūṣitama śuśubhe bharataśreṣṭha vitānama iva viṣṭhitama tena channe raṇe rājana bāṇajālena bhāsvatā abhraca chāyeva saṃjajñe bāṇaruddhe nabhastale tatrāścaryama apaśyāma bāṇabhūte tathāvidhe na sama saṃpatate bhūmau dṛṣṭvā darauṇeḥ parākramama lāghavaṃ daròṇaputrasya dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ vayasmayanta mahārāja na cainaṃ parativīkṣituma śekusa te sarvarājānasa tapantama iva bhāskarama sātyakira yatamānasa tu dharmarājaśa ca pāṇḍavaḥ tathetarāṇi sainyāni na sama cakruḥ parākramama vadhyamāne tataḥ sainye daraupadeyā mahārathāḥ sātyakira dharmarājaśa ca pāñcālāśa cāpi saṃgatāḥ tayaktvā mṛtyubhayaṃ ghòraṃ darauṇāyanima upādravana sātyakiḥ pañcaviṃśatyā darauṇiṃ viddhvā śilā mukhaiḥ punara vivyādha nārācaiḥ saptabhiḥ savarṇabhūṣitaiḥ yudhiṣṭhirasa tarisaptatyā parativindhyaśa ca saptabhiḥ śarutakarmā taribhira bāṇaiḥ śarutakīrtisa tu saptabhiḥ suta sòmaśa ca navabhiḥ śatānīkaśa ca saptabhiḥ anye ca bahavaḥ śūrā vivyadhusa taṃ samantataḥ sò 'tikruddhasa tatò rājanna āśīviṣa iva śavasana sātyakiṃ pañcaviṃśatyā parāvidhyata śilāśitaiḥ śarutakīrtiṃ ca navabhiḥ suta sòmaṃ ca pañcabhiḥ aṣṭabhiḥ śarutakarmāṇaṃ parativindhyaṃ taribhiḥ śaraiḥ śatānīkaṃ ca navabhira dharmaputraṃ ca saptabhiḥ athetarāṃsa tataḥ śūrāna davābhyāṃ davābhyāma atāḍayata śarutakīrtesa tathā cāpaṃ ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ athānyada dhanura ādāya śarutakīrtira mahārathaḥ darauṇāyaniṃ taribhira viddhvā vivyādhānyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ tatò darauṇira mahārāja śaravarṣeṇa bhārata chādayāma āsa tata sainyaṃ samantāca ca śaraira nṛpāna tataḥ punara ameyātmā dharmarājasya kārmukama darauṇiśa ciccheda vihasana vivyādha ca śaraisa taribhiḥ tatò dharmasutò rājana paragṛhyānyana mahada dhanuḥ darauṇiṃ vivyādha saptatyā bāhvòra urasi cārdayata sātyakisa tu tataḥ karuddhò darauṇeḥ paraharatò raṇe ardhacandreṇa tīkṣṇena dhanuśa chittvānadada bhṛśama chinnadhanvā tatò darauṇiḥ śaktyā śaktimatāṃ varaḥ sārathiṃ pātayāma āsa śaineyasya rathāda darutama athānyada dhanura ādāya daròṇaputraḥ paratāpavāna śaineyaṃ śaravarṣeṇa chādayāma āsa bhārata tasyāśvāḥ paradrutāḥ saṃkhye patite rathasārathau tatra tatraiva dhāvantaḥ samadṛśyanta bhārata yudhiṣṭhirapurògāsa te darauṇiṃ śastrabhṛtāṃ varama abhyavarṣanta vegena visṛjantaḥ śitāña śarāna āgacchamānāṃsa tāna dṛṣṭvā raudrarūpāna paraṃtapaḥ parahasana paratijagrāha daròṇaputrò mahāraṇe tataḥ śaraśatajvālaḥ senā kakṣaṃmahā rathaḥ darauṇira dadāha samare kakṣama agnira yathā vane tada balaṃ pāṇḍuputrasya daròṇaputra paratāpitama cukṣubhe bharataśreṣṭha timineva nadī mukhama dṛṣṭvā te ca mahārāja daròṇaputra parākramama nihatāna menire sarvāna pāṇḍūna daròṇasutena vai yudhiṣṭhirasa tu tavaritò darauṇiṃ śaliṣya mahārathama abravīda daròṇaputraṃ tu ròṣāmarṣasamanvitaḥ naiva nāma tava parītira naiva nāma kṛtajñatā yatasa tavaṃ puruṣavyāghra māma evādya jighāṃsasi barāhmaṇena tapaḥ kāryaṃ dānama adhyayanaṃ tathā kaṣatriyeṇa dhanura nāmyaṃ sa bhavāna barāhmaṇa baruvaḥ miṣatasa te mahābāhò jeṣyāmi yudhi kauravāna kuruṣva samare karma barahma bandhura asi dharuvama evama uktò mahārāja daròṇaputraḥ samayanna iva yuktatvaṃ taca ca saṃcintya nòttaraṃ kiṃ cida abravīta anuktvā ca tataḥ kiṃ cica charavarṣeṇa pāṇḍavama chādayāma āsa samare karuddhò 'nataka iva parajāḥ saṃchādyamānasa tu tadā daròṇaputreṇa māriṣa pārthò 'payātaḥ śīghraṃ vai vihāya mahatīṃ camūma apayāte tatasa tasmina dharmaputre yudhiṣṭhire daròṇaputraḥ sathitò rājana paratyādeśāna mahātmanaḥ tatò yudhiṣṭhirò rājā tayaktvā darauṇiṃ mahāhave parayayau tāvakaṃ sainyaṃ yuktaḥ karūrāya karmaṇe [sa] bhīmasenaṃ sapāñcālyaṃ cedikekayasaṃvṛtama vaikartanaḥ savayaṃ ruddhvā varayāma āsa sāyakaiḥ tatasa tu cedikārūṣāna sṛñjayāṃśa ca mahārathāna karṇò jaghāna saṃkruddhò bhīmasenasya paśyataḥ bhīmasenasa tataḥ karṇaṃ vihāya rathasattamama parayayau kauravaṃ sainyaṃ kakṣama agnira iva javalana sūtaputrò 'pi samare pāñcālāna kekayāṃsa tathā sṛñjayāṃśa ca maheṣvāsāna nijaghāna sahasraśaḥ saṃśaptakeṣu pārthāśa ca kauraveṣu vṛkòdaraḥ pāñcāleṣu tathā karṇaḥ kaṣayaṃ cakrūra mahārathāḥ te kaṣatriyā dahyamānāsa taribhisa taiḥ pāvakòpamaiḥ jagmura vināśaṃ samare rājana durmantrite tava tatò duryòdhanaḥ karuddhò nakulaṃ navabhiḥ śaraiḥ vivyādha bharataśreṣṭha caturaśa cāsya vājinaḥ tataḥ punara ameyātmā tava putrò janādhipaḥ kaṣureṇa sahadevasya dhavajaṃ ciccheda kāñcanama nakulasa tu tataḥ karuddhasa tava putraṃ tarisaptabhiḥ jaghāna samare rājana sahadevaśa ca pañcabhiḥ tāva ubhau bharataśreṣṭhau śareṣṭhau sarvadhanuṣmatāma vivyādhòrasi saṃkruddhaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ tatò 'parābhyāṃ bhallābhyāṃ dhanuṣī samakṛntata yamayòḥ parahasana rājana vivyādhaiva ca saptabhiḥ tāva anye dhanuṣī śareṣṭhe śakracāpanibhe śubhe paragṛhya rejatuḥ śūrau devaputrasamau yudhi tatasa tau rabhasau yuddhe bharātarau bharātaraṃ nṛpa śaraira vavarṣatura ghòraira mahāmeghau yathācalama tataḥ karuddhò mahārāja tava putrò mahārathaḥ pāṇḍuputrau maheṣvāsau vārayāma āsa patribhiḥ dhanurmaṇḍalama evāsya dṛśyate yudhi bhārata sāyakāśa caiva dṛśyante niścarantaḥ samantataḥ tasya sāyakasaṃchannau cakāśetāṃ ca pāṇḍavau meghaca channau yathā vayòmni candrasūryau hataprabhau te tu bāṇā mahārāja hemapuṅkhāḥ śilāśitāḥ āchādayana diśaḥ sarvāḥ sūryasyevāṃśavasa tadā bāṇabhūte tatasa tasmina saṃchanne ca nabhastale yamābhyāṃ dadṛśe rūpaṃ kālāntakayamòpamama parākramaṃ tu taṃ dṛṣṭvā tava sūnòra mahārathāḥ mṛtyòra upāntikaṃ parāptau mādrīputrau sama menire tataḥ senāpatī rājana pāṇḍavasya mahātmanaḥ pārṣataḥ parayayau tatra yatra rājā suyòdhanaḥ mādrīputrau tataḥ śūrau vayatikramya mahārathau dhṛṣṭadyumnasa tava sutaṃ tāḍayāma āsa sāyakaiḥ tama avidhyada ameyātmā tava putrò 'tayamarṣaṇaḥ pāñcālyaṃ pañcaviṃśatyā parahasya puruṣarṣabha tataḥ punara ameyātmā putrasa te pṛthivīpate viddhvā nanāda pāñcālyaṃ ṣaṣṭyā pañcabhira eva ca athāsya saśaraṃ cāpaṃ hastāvāpaṃ ca māriṣa kaṣurapreṇa sutīkṣṇena rājā ciccheda saṃyuge tada apāsya dhanuśa chinnaṃ pāñcālyaḥ śakra karśanaḥ anyada ādatta vegena dhanura bhārasahaṃ navama parajvalanna iva vegena saṃrambhāda rudhirekṣaṇaḥ aśòbhata maheṣvāsò dhṛṣṭadyumnaḥ kṛtavraṇaḥ sa pañcadaśa nārācāña śavasataḥ pannagāna iva jighāṃsura bharataśreṣṭhaṃ dhṛṣṭadyumnò vayavāsṛjata te varma hemavikṛtaṃ bhittvā rājñaḥ śilāśitāḥ viviśura vasudhāṃ vegāta kaṅkabarhiṇa vāsasaḥ sò 'tividdhò mahārāja putrasa te 'tivyarājata vasante puṣpaśabalaḥ sapuṣpa iva kiṃśukaḥ sa chinnavarmā nārācaiḥ parahāraira jarjaracchaviḥ dhṛṣṭadyumnasya bhallena karuddhaśa ciccheda kārmukama athainaṃ chinnadhanvānaṃ tavaramāṇò mahīpatiḥ sāyakaira daśabhī rājana bharuvòra madhye samārdayata tasya te 'śòbhayana vaktraṃ karmāra parimārjitāḥ paraphullaṃ campakaṃ yadvada bharamarā madhu lipsavaḥ tada apāsya dhanuśa chinnaṃ dhṛṣṭadyumnò mahāmanāḥ anyada ādatta vegena dhanura bhallāṃśa ca ṣòḍaśa tatò duryòdhanasyāśvāna hatvā sūtaṃ ca pañcabhiḥ dhanuśa ciccheda bhallena jātarūpapariṣkṛtama rathaṃ sòpaskaraṃ chatraṃ śaktiṃ khaḍgaṃ gadāṃ dhavajama bhallaiśa ciccheda navabhiḥ putrasya tava pārṣataḥ tapanīyāṅgadaṃ citraṃ nāgaṃ maṇimayaṃ śubhama dhavajaṃ kurupateśa chinnaṃ dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ duryòdhanaṃ tu virathaṃ chinnasarvāyudhaṃ raṇe bharātaraḥ paryarakṣanta sòdaryā bharatarṣabha tama āròpya rathe rājana daṇḍadhārò janādhipama apòvāha ca saṃbhrāntò dhṛṣṭadyumnasya paśyataḥ karṇasa tu sātyakiṃ jitvā rājagṛddhī mahābalaḥ daròṇa hantārama ugreṣuṃ sasārābhimukhaṃ raṇe taṃ pṛṣṭhatò 'bhayayāta tūrṇaṃ śaineyò vitudaña śaraiḥ vāraṇaṃ jaghanòpānte viṣāṇābhyāma iva davipaḥ sa bhārata mahāna āsīda yòdhānāṃ sumahātmanāma karṇa pārṣatayòra madhye tavadīyānāṃ mahāraṇaḥ na pāṇḍavānāṃ nāsmākaṃ yòdhaḥ kaśca cita parāṅmukhaḥ paratyadṛśyata yata karṇaḥ pāñcālāṃsa tavaritò yayau tasmina kaṣaṇe naraśreṣṭha gajavājina rakṣayaḥ parādurāsīda ubhayatò rājana madhyaṃ gate 'hani pāñcālāsa tu mahārāja tavaritā vijigīṣavaḥ sarvatò 'bhayadravana karṇaṃ patatriṇa iva darumama teṣāma ādhirathiḥ karuddhò yatamānāna manasvinaḥ vicinvanna eva bāṇāgraiḥ samāsādayada agrataḥ vayāghraketuṃ suśarmāṇaṃ śaṅkuṃ cògraṃ dhanaṃjayama śuklaṃ ca ròcamānaṃ ca siṃhasenaṃ ca durjayama te vīrā rathavegena parivavrura naròttarama sṛjantaṃ sāyakāna karuddhaṃ karṇama āhavaśòbhinama yudhyamānāṃsa tu tāña śūrāna manujendraḥ paratāpavāna aṣṭābhira aṣṭau rādheyò nayahanana niśitaiḥ śaraiḥ athāparāna mahārāja sūtaputraḥ paratāpavāna jaghāna bahusāhasrāna yòdhāna yuddhaviśāradaḥ viṣṇuṃ ca viṣṇukarmāṇaṃ devāpiṃ bhadrama eva ca daṇḍaṃ ca samare rājaṃśa citraṃ citrāyudhaṃ harima siṃhaketuṃ ròcamānaṃ śalabhaṃ ca mahārathama nijaghāna susaṃkruddhaśa cedīnāṃ ca mahārathāna teṣāma ādadataḥ parāṇāna āsīda ādhirathera vapuḥ śòṇitābhyukṣitāṅgasya rudrasyevòrjitaṃ mahata tatra bhārata karṇena mātaṅgāsa tāḍitāḥ śaraiḥ sarvatò 'bhayadravana bhītāḥ kurvantò mahada ākulama nipetura urvyāṃ samare karṇa sāyakapīḍitāḥ kurvantò vividhāna nādāna vajranunnā ivācalāḥ gajavājimanuṣyaiśa ca nipatadbhiḥ samantataḥ rathaiśa cāvagataira mārge paryastīryata medinī naiva bhīṣmò na ca daròṇò nāpya anye yudhi tāvakāḥ cakruḥ sama tādṛśaṃ karma yādṛśaṃ vai kṛtaṃ raṇe sūtaputreṇa nāgeṣu ratheṣu ca hayeṣu ca nareṣu ca naravyāghra kṛtaṃ sama kadanaṃ mahata mṛgamadhye yathā siṃhò dṛśyate nirbhayaśa carana pāñcālānāṃ tathā madhye karṇò 'carada abhītavata yathā mṛgagaṇāṃsa tarastāna siṃhò darāvayate diśaḥ pāñcālānāṃ rathavrātāna karṇò darāvayate tathā siṃhāsyaṃ ca yathā parāpya na jīvanti mṛgāḥ kava cita tathā karṇama anuprāpya na jīvanti mahārathāḥ vaiśvānaraṃ yathā dīptaṃ dahyante parāpya vai janāḥ karṇāgninā raṇe tadvada dagdhā bhārata sṛñjayāḥ karṇena cediṣva ekena pāñcāleṣu ca bhārata viśrāvya nāma nihatā bahavaḥ śūra saṃmatāḥ mama cāsīna manuṣyendra dṛṣṭvā karṇasya vikramama naikò 'paya ādhirathera jīvana pāñcālyò mòkṣyate yudhi pāñcālāna vidhamana saṃkhye sūtaputraḥ paratāpavāna abhyadhāvata saṃkruddhò dharmaputraṃ yudhiṣṭhirama dhṛṣṭadyumnaśa ca rājānaṃ daraupadeyāśa ca māriṣa parivavrura amitraghnaṃ śataśaśa cāpare janāḥ śikhaṇḍī sahadevaśa ca nakulò nākulisa tathā janamejayaḥ śinera naptā bahavaśa ca parabhadrakāḥ ete purògamā bhūtvā dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge karṇama asyantama iṣvastraira vicerura amitaujasaḥ tāṃsa tatrādhirathiḥ saṃkhye cedipāñcālapāṇḍavāna ekò bahūna abhyapatada garutmana pānnagāna iva bhīmasenasa tu saṃkruddhaḥ kurūna madrāna sakekayāna ekaḥ saṃkhye maheṣvāsò yòdhayana bahva aśòbhata tatra marmasu bhīmena nārācaisa tāḍitā gajāḥ parapatantò hatāròhāḥ kampayanti sama medinīma vājinaśa ca hatāròhāḥ pattayaśa ca gatāsavaḥ śerate yudhi nirbhinnā vamantò rudhiraṃ bahu sahasraśaśa ca rathinaḥ patitāḥ patitāyudhāḥ akṣatāḥ samadṛśyanta bhīmāda bhītā gatāsavaḥ rathibhira vājibhiḥ sūtaiḥ pattibhiśa ca tathā gajaiḥ bhīmasenaśaraca chinnaira āstīrṇā vasudhābhavata tata satambhitama ivātiṣṭhada bhīmasenabalārditama duryòdhana balaṃ rājana nirutsāhaṃ kṛtavraṇama niśceṣṭaṃ tumule dīnaṃ babhau tasmina mahāraṇe parasannasalilaḥ kāle yathā sayāta sāgarò nṛpa manyuvīryabalòpetaṃ balāta paryavaròpitama abhavata tava putrasya tata sainyama iṣubhisa tadā rudhiraughapariklinnaṃ rudhirārdraṃ babhūva ha sūtaputrò raṇe karuddhaḥ pāṇḍavānāma anīkinīma bhīmasenaḥ kurūṃśa cāpi darāvayana bahva aśòbhata vartamāne tathā raudre saṃgrāme 'dabhutadarśane nihatya pṛtanā madhye saṃśaptaka gaṇāna bahūna arjunò jayatāṃ śareṣṭhò vāsudevama athābravīta parabhagnaṃ balama etada dhi yòtsyamānaṃ janārdana ete dhāvanti sagaṇāḥ saṃśaptaka mahārathāḥ apārayantò madbāṇāna siṃhaśabdāna mṛgā iva dīryate ca mahata sainyaṃ sṛñjayānāṃ mahāraṇe hastikakṣyò haya asau kṛṣṇa ketuḥ karṇasya dhīmataḥ dṛśyate rājasainyasya madhye vicaratò muhuḥ na ca karṇaṃ raṇe śaktā jetuma anye mahārathāḥ jānīte hi bhavāna karṇaṃ vīryavantaṃ parākrame tatra yāhi yataḥ karṇò darāvayatya eṣa nò balama varjayitvā raṇe yāhi sūtaputraṃ mahārathama śaramò mā bādhate kṛṣṇa yathā vā tava ròcate etaca charutvā mahārāja gòvindaḥ parahasanna iva abravīda arjunaṃ tūrṇaṃ kauravāña jahi pāṇḍava tatasa tava mahata sainyaṃ gòvinda pareritā hayāḥ haṃsavarṇāḥ paraviviśura vahantaḥ kṛṣṇa pāṇḍavau keśava parahitaira aśvaiḥ śavetaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ paraviśadbhisa tava balaṃ caturdiśama abhidyata tau vidārya mahāsenā paraviṣṭau keśavārjunau karuddhau saṃrambharaktākṣau vayabhrājetāṃ mahādyutī yuddhaśauṇḍau samāhūtāva aribhisa tau raṇādhvarama yajvabhira vidhināhūtau makhe devāva ivāśvinau karuddhau tau tu naravyāghrau vegavantaula babhūvatuḥ talaśabdena ruṣitau yathā nāgau mahāhave vigāhana sa rathānīkama aśvasaṃghāṃśa ca phalgunaḥ vayacarata pṛtanā madhye pāśahasta ivāntakaḥ taṃ dṛṣṭvā yudhi vikrāntaṃ senāyāṃ tava bhārata saṃśaptaka gaṇāna bhūyaḥ putrasa te samacòdayata tatò rathasahasreṇa daviradānāṃ taribhiḥ śataiḥ caturdaśasahasraiśa ca turagāṇāṃ mahāhave davābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ padātīnāṃ ca dhanvināma śūrāṇāṃ nāma labdhānāṃ viditānāṃ samantataḥ abhyavartanta tau vīrau chādayantò mahārathāḥ sa chādyamānaḥ samare śaraiḥ parabalārdanaḥ darśayana raudrama ātmānaṃ pāśahasta ivāntakaḥ nighnana saṃśaptakāna pārthaḥ parekṣaṇīyatarò 'bhavata tatò vidyutprabhaira bāṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ nirantarama ivākāśama āsīna nunnaiḥ kirīṭinā kirīṭibhujanirmuktaiḥ saṃpatadbhira mahāśaraiḥ samācchannaṃ babhau sarvaṃ kādraveyaira iva parabhò rukmapuṅkhāna parasannāgrāña śarāna saṃnataparvaṇaḥ adarśayada ameyātmā dikṣu sarvāsu pāṇḍavaḥ hatvā daśasahasrāṇi pārthivānāṃ mahāratha saṃśaptakānāṃ kaunteyaḥ parapakṣaṃ tavaritò 'bhayayāta parapakṣaṃ sa samāsādya pārthaḥ kāmbòjarakṣitama paramamātha balāda bāṇaira dānavāna iva vāsavaḥ paracicchedāśu bhallaiśa ca daviṣatāma ātatāyināma śastrapāṇīṃsa tathā bāhūṃsa tathāpi ca śirāṃsya uta aṅgāṅgāvayavaiśa chinnaira vayāyudhāsa te 'patana kaṣitau viṣvaga vātābhisaṃbhagnā bahuśākhā iva darumāḥ hastyaśvarathapattīnāṃ varātāna nighnantama arjunama sudakṣiṇāda avarajaḥ śaravṛṣṭyābhyavīvṛṣata asyāsyatò 'radhacandrābhyāṃ sa bāhū parighòpamau pūrṇacandrābhavaktraṃ ca kaṣureṇābhyahanaca chiraḥ sa papāta tatò vāhāta savalòhita parisravaḥ manaḥśilā gireḥ śṛṅgaṃ vajreṇevāvadāritama sudakṣiṇāda avarajaṃ kāmbòjaṃ dadṛśura hatama parāṃśuṃ kamalapatrākṣama atyarthaṃ pariyadarśanama kāñcanastambhasaṃkāśaṃ bhinnaṃ hemagiriṃ yathā tatò 'bhavata punara yuddhaṃ ghòrama adbhutadarśanama nānāvasthāśa ca yòdhānāṃ babhūvusa tatra yudhyatāma eteṣva āvarjitaira aśvaiḥ kāmbòjaira yavanaiḥ śakaiḥ śòṇitāktaisa tadā raktaṃ sarvama āsīda viśāṃ pate rathai rathāśvasūtaiśa ca hatāròhaiśa ca vājibhiḥ daviradaiśa ca hatāròhaira mahāmātraira hatadvipaiḥ anyònyena mahārāja kṛtò ghòrò janakṣayaḥ tasmina parapakṣe pakṣe ca vadhyamāne mahātmanā arjunaṃ jayatāṃ śareṣṭhaṃ tavaritò darauṇira āyayau vidhunvānò mahaca cāpaṃ kārtasvaravibhūṣitama ādadānaḥ śarāna ghòrāna savā raśmīna iva bhāskaraḥ taiḥ patadbhira mahārāja darauṇimuktaiḥ samantataḥ saṃchāditau rathasthau tāva ubhau kṛṣṇa dhanaṃjayau tataḥ śaraśataisa tīkṣṇaira bhāradvājaḥ paratāvapāna niśceṣṭau tāva ubhau cakre yuddhe mādhava pāṇḍavau hāhākṛtama abhūta sarvaṃ jaṅgamaṃ sathāvaraṃ tathā carācarasya gòptārau dṛṣṭvā saṃchāditau śaraiḥ siddhacāraṇasaṃghāśa ca saṃpetura vai samantataḥ cintayantò bhaveda adya lòkānāṃ savastya apītya aha na mayā tādṛśò rājana dṛṣṭapūrvaḥ parākramaḥ saṃjajñe yādṛśò darauṇeḥ kṛṣṇau saṃchādayiṣyataḥ darauṇesa tu dhanuṣaḥ śabdama ahitatrāsanaṃ raṇe aśrauṣaṃ bahuśò rājana siṃhasya nadatò yathā jayā cāsya caratò yuddhe savyadakṣiṇama asyataḥ vidyuda ambudamadhyasthā bharājamāneva sābhavata sa tathā kaṣiprakārī ca dṛḍhahastaśa ca pāṇḍavaḥ saṃmòhaṃ paramaṃ gatvā paraikṣata daròṇajaṃ tataḥ sa vikramaṃ hṛtaṃ mene ātmānaḥ sumahātmanā tathāsya samare rājana vapura āsīta sudurdṛśama darauṇipāṇḍavayòra evaṃ vatamāne mahāraṇe vardhamāne ca rājendra daròṇaputre mahābale hīyamāne ca kaunteye kṛṣṇaṃ ròṣaḥ samabhyayāta saròṣāna niḥśvasana rājana nirdahanna iva cakṣuṣā darauṇiṃ haya apaśyata saṃgrāme phalgunaṃ ca muhura muhuḥ tataḥ karuddhò 'baravīta kṛṣṇaḥ pārthaṃ sapraṇayaṃ tadā atyadbhutama idaṃ pārtha tava paśyāmi saṃyuge atiśete hi yatra tavā daròṇaputrò 'daya bhārata kaca cita te gāṇḍivaṃ haste rathe tiṣṭhasi cārjuna kaca cita kuśalinau bāhū kaca cida vīryaṃ tada eva te evama uktasa tu kṛṣṇena kaṣiptvā bhallāṃśa caturdaśa tavaramāṇasa tavarā kāle darauṇera dhanura athācchinata dhavajaṃ chatraṃ patākāṃ ca rathāṃ śaktiṃ gadāṃ tathā jatru deśe ca subhṛśaṃ vatsadantaira atāḍayata sa pūrcchāṃ paramāṃ gatvā dhavajayaṣṭiṃ samāśritaḥ taṃ visaṃjñaṃ mahārāja kirīṭibhayapīḍitama apòvāha raṇāta sūtò rakṣamāṇò dhanaṃjayāta etasminna eva kāle tu vijayaḥ śatrutāpanaḥ nayavadhīta tāvakaṃ sainyaṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ paśyatasa tava putrasya tasya vīrasya bhārata evama eṣa kaṣayò vṛttasa tāvakānāṃ paraiḥ saha karūrò viśasanò ghòrò rājana durmantrite tava saṃśaptakāṃśa ca kaunteyaḥ kurūṃśa cāpi vṛkòdaraḥ vasuṣeṇaṃ ca pāñcālaḥ kṛtsnena vayadhamada raṇe [sa] taramāṇaḥ punaḥ kṛṣṇaḥ pārthama abhyavadaca chanaiḥ paśya kauravya rājānama apayātāṃśa ca pāṇḍavāna karṇaṃ paśya mahāraṅge javalantama iva pāvakama asau bhīmò maheṣvāsaḥ saṃnivṛttò raṇaṃ parati tama ete 'nu nivartante dhṛṣṭadyumnapurògamāḥ pāñcālānāṃ sṛñjayānāṃ pāṇḍavānāṃ ca yana mukhama nivṛttaiśa ca tathā pārthaira bhagnaṃ śatrubalaṃ mahata kauravāna daravatò haya eṣa karṇò dhārayate 'rajuna antakapratimò vege śakratulyaparākramaḥ asau gacchati kauravya darauṇira astrabhṛtāṃ varaḥ tama eṣa paradrutaḥ saṃkhye dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ sarvaṃ vayācaṣṭa durdharṣò vāsudevaḥ kirīṭine tatò rājana parādurāsīna mahāghòrò mahāraṇaḥ siṃhanāda ravāśa cātra parādurāsana samāgame ubhayòḥ senayò rājana mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama [sa] tataḥ punaḥ samājagmura abhītāḥ kurusṛñjayāḥ yudhiṣṭhira mukhāḥ pārthā vaikartana mukhā vayama tataḥ paravavṛte bhīmaḥ saṃgrāmò lòmaharṣaṇaḥ karṇasya pāṇḍavānāṃ ca yama rāṣṭravivardhanaḥ tasmina paravṛtte saṃgrāme tumule śòṇitòdake saṃśaptakeṣu śūreṣu kiṃ cica chiṣṭeṣu bhārata dhṛṣṭadyumnò mahārāja sahitaḥ sarvarājabhiḥ karṇama evābhidudrāva pāṇḍavāśa ca mahārathāḥ āgacchamānāṃsa tāna saṃkhye parahṛṣṭāna vijayaiṣiṇaḥ dadhāraikò raṇe karṇò jalaughāna iva parvataḥ tama āsādya tu te karṇaṃ vayaśīryanta mahārathaḥ yathācalaṃ samāsādya jalaughāḥ sarvatòdiśama tayòra āsīna mahārāja saṃgrāmò lòmaharṣaṇaḥ dhṛṣṭadyumnasa tu rādheyaṃ śareṇa nataparvaṇā tāḍayāma āsa saṃkruddhasa tiṣṭha tiṣṭheti cābravīta vijayaṃ tu dhanuḥśreṣṭhaṃ vidhunvānò mahārathaḥ pārṣatasya dhanuśa chittvā śarāna āśīviṣòpamāna tāḍayāma āsa saṃkruddhaḥ pārṣataṃ navabhiḥ śaraiḥ te varma hemavikṛtaṃ bhittvā tasya mahātmanaḥ śòṇitāktā vayarājanta śakra gòpā ivānagha tada apāsya dhanuśa chinnaṃ dhṛṣṭadyumnò mahārathaḥ anyada dhanura upādāya śarāṃśa cāśīviṣòpamāna karṇaṃ vivyādha saptatyā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ tathaiva rājana karṇò 'pi pārṣataṃ śatrutāpanama daròṇa śatruṃ maheṣvāsò vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ tasya karṇò mahārāja śaraṃ kanakabhūṣaṇama pareṣayāma āsa saṃkruddhò mṛtyudaṇḍama ivāparama tama āpatantaṃ sahasā ghòrarūpaṃ viśāṃ pate ciccheda saptadhā rājaña śaineyaḥ kṛtahastavata dṛṣṭvā vinihitaṃ bāṇaṃ śaraiḥ karṇò viśāṃ pate sātyakiṃ śaravarṣeṇa samantāta paryavārayata vivyādha cainaṃ samare nārācaisa tatra saptabhiḥ taṃ paratyavidhyaca chaineyaḥ śaraira hemavibhūṣitaiḥ tatò yuddhama atīvāsīca cakṣuḥ śaròtrabhayāvahama rājana ghòraṃ ca citraṃ ca parekṣaṇīyaṃ samantataḥ sarveṣāṃ tatra bhūtānāṃ lòma harṣò vayajāyata tada dṛṣṭvā samare karma karṇa śaineyayòra nṛpa etasminna antare darauṇira abhyayāta sumahābalama pārṣataṃ śatrudamanaṃ śatruvīryāsu nāśanama abhyabhāṣata saṃkruddhò darauṇira dūre dhanaṃjaye tiṣṭha tiṣṭhādya barahmaghna na me jīvana vimòkṣyase itya uktvā subhṛśaṃ vīraḥ śīghrakṛna niśitaiḥ śaraiḥ pārṣataṃ chādayāma āsa ghòrarūpaiḥ sutejanaiḥ yatamānaṃ paraṃ śaktyā yatamānò mahārathaḥ yathā hi samare darauṇiḥ pārṣataṃ vīkṣya māriṣa tathā darauṇiṃ raṇe dṛṣṭvā pārṣataḥ paravīrahā nātihṛṣṭamanā bhūtvā manyate mṛtyuma ātmanaḥ darauṇisa tu dṛṣṭvā rājendra dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe sathitama karòdhena niḥśvasana vīraḥ pārṣataṃ samupādravata tāva anyònyaṃ tu dṛṣṭvaiva saṃrambhaṃ jagmatuḥ parama athābravīna mahārāja daròṇaputraḥ paratāpavāna dhṛṣṭadyumnaṃ samīpasthaṃ tavaramāṇò viśāṃ pate pāñcālāpasadādya tavāṃ pareṣayiṣyāmi mṛtyave pāpaṃ hi yata tavayā karma ghanatā daròṇaṃ purā kṛtama adya tavā patsyate tada vai yathā haya akuśalaṃ tathā arakṣyamāṇaḥ pārthena yadi tiṣṭhasi saṃyuge nāpakramasi vā mūḍha satyama etada baravīmi te evama uktaḥ paratyuvāca dhṛṣṭadyumnaḥ paratāpavāna parativākyaṃ sa evāsira māmakò dāsyate tava yenaiva te pitura dattaṃ yatamānasya saṃyuge yadi tāvana mayā daròṇò nihatò barāhmaṇa baruvaḥ tavāma idānīṃ kathaṃ yuddhe na haniṣyāmi vikramāta evama uktvā mahārāja senāpatira amarṣaṇaḥ niśitenātha bāṇena darauṇiṃ vivyādha pārṣata tatò daròṇiḥ susaṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ parācchādayada diśò rājana dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge naivāntarikṣaṃ na diśò naiva yòdhāḥ samantataḥ dṛśyante vai mahārāja śaraiśa channāḥ sahasraśaḥ tathaiva pārṣatò rājana darauṇima āhavaśòbhinama śaraiḥ saṃchādayāma āsa sūtaputrasya paśyataḥ rādheyò 'pi mahārāja pāñcālāna saha pāṇḍavaiḥ daraupadeyāna yudhāmanyuṃ sātyakiṃ ca mahārathama ekaḥ sa vārayāma āsa parekṣaṇīyaḥ samantataḥ dhṛṣṭadyumnò 'pi samare darauṇeśa ciccheda kārmukama tada apāsya dhanuśa chinnama anyada ādatta kārmukama vegavata samare ghòraṃ śarāṃśa cāśīviṣòpamāna sa pārṣatasya rājendra dhanuḥ śaktiṃ gadāṃ dhavajama hayāna sūtaṃ rathaṃ caiva nimeṣāda vayadhamaca charaiḥ sa chinnadhanvā virathò hatāśvò hatasārathiḥ khaḍgama ādatta vipulaṃ śatacandraṃ ca bhānumata darauṇisa tada api rājendra bhallaiḥ kaṣipraṃ mahārathaḥ ciccheda samare vīraḥ kaṣiprahastò dṛḍhāyudhaḥ rathāda anavarūḍhasya tada adbhutama ivābhavata dhṛṣṭadyumnaṃ tu virathaṃ hatāśvaṃ chinnakārmukama śaraiśa ca bahudhā viddhama astraiśa ca śakalīkṛtama nātarada bharataśreṣṭha yatamānò mahārathaḥ tasyāntama iṣubhī rājana yadā darauṇira na jagmivāna atha tayaktvā dhanura vīraḥ pārṣataṃ tavaritò 'navagāta āsīda ādravatò rājana vegasa tasya mahātmanaḥ garuḍasyeva patatò jighṛkṣòḥ pannagòttamama etasminna eva kāle tu mādhavò 'rajunama abravīta paśya pārtha yathā darauṇiḥ pārṣatasya vadhaṃ parati yatnaṃ karòti vipulaṃ hanyāca cainama asaṃśayama taṃ mòcaya mahābāhò pārṣataṃ śatrutāpanama darauṇera āsyama anuprāptaṃ mṛtyòra āsya gataṃ yathā evama uktvā mahārāja vāsudevaḥ paratāpavāna paraiṣayata tatra turagāna yatra darauṇira vayavasthitaḥ te hayāśa candrasaṃkāśāḥ keśavena paracòditāḥ pibanta iva tada vayòma jagmura darauṇi rathaṃ parathi dṛṣṭvāyāntau mahāvīryāva ubhau kṛṣṇa dhanaṃjayau dhṛṣṭadyumna vadhe rājaṃśa cakre yatnaṃ mahābalaḥ vikṛṣyamāṇaṃ dṛṣṭvaiva dhṛṣṭadyumnaṃ janeśvara śarāṃśa cikṣepa vai pārthò darauṇiṃ parati mahābalaḥ te śarā hemavikṛtā gāṇḍīvapreṣitā bhṛśama darauṇima āsādya viviśura valmīkama iva pannagāḥ sa viddhasa taiḥ śaraira ghòraira daròṇaputraḥ paratāpavāna rathama āruruhe vīrò dhanaṃjaya śarārditaḥ paragṛhya ca dhanuḥśreṣṭhaṃ pārthaṃ vivyādha sāyakaiḥ etasminna antare vīraḥ sahadevò janādhipa apòvāha rathenājau pārṣataṃ śatrutāpanama arjunò 'pi mahārāja darauṇiṃ vivyādha patribhiḥ taṃ daròṇaputraḥ saṃkruddhò bāhvòra urasi cārdayata karòdhitasa tu raṇe pārthò nārācaṃ kālasaṃmitama daròṇaputrāya cikṣepa kāladaṇḍama ivāparama sa barāhmaṇasyāṃsa deśe kāladaṇḍama ivāparama sa vihvalò mahārāja śaravegena saṃyuge niṣasāda rathòpasthe vayākṣipada vijayaṃ dhanuḥ arjunaṃ samare karuddhaḥ parekṣamāṇò muhura muhuḥ davairathaṃ cāpi pārthena kāmayānò mahāraṇe taṃ tu hitvā hataṃ vīraṃ sārathiḥ śatrukarśanama apòvāha rathenājau tavaramāṇò raṇājirāta athòtkruṣṭaṃ mahā rājapāñcālaira jitakāśibhiḥ mòkṣitaṃ pārṣataṃ dṛṣṭvā daròṇaputraṃ ca pīḍitama vāditrāṇi ca divyāni parāvādyanta sahasraśaḥ siṃhanādaśa ca saṃjajñe dṛṣṭvā ghòraṃ mahādbhutama evaṃ kṛtvābravīta pārthò vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ yāhi saṃśaptakāna kṛṣṇa kāryama etata paraṃ mama tataḥ parayātò dāśārhaḥ śarutvā pāṇḍava bhāṣitama rathenātipatākena manòmārutaraṃhasā [sa] etasminna antare kṛṣṇaḥ pārthaṃ vacanama abravīta darśayanna iva kaunteyaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhirama eṣa pāṇḍava te bharātā dhārtarāṣṭraira mahābalaiḥ jighāṃsubhira maheṣvāsaira darutaṃ pārthānusaryate tathānuyānti saṃrabdhāḥ pāñcālā yuddhadurmadāḥ yudhiṣṭhiraṃ mahātmānaṃ parīpsantò mahājavāḥ eṣa duryòdhanaḥ pārtharathānīkena daṃśitaḥ rājā sarvasya lòkasya rājānama anudhāvati jighāṃsuḥ puruṣavyāghraṃ bharātṛbhiḥ sahitò balī āśīviṣā samasparśaiḥ sarvayuddhaviśāradaiḥ ete jighṛkṣavò yānti davipāśvarathapattayaḥ yudhiṣṭhiraṃ dhārtarāṣṭrā ratnòttamama ivārthinaḥ paśya sātvata bhīmābhyāṃ niruddhādhiṣṭhitaḥ parabhuḥ jihīrṣavò 'mṛtaṃ daityāḥ śakrāgnibhyāma ivāvaśāḥ ete bahutvāta tavaritāḥ punara gacchanti pāṇḍavama samudrama iva vāryòghāḥ parāvṛṭkāle mahārathaḥ nadantaḥ siṃhanādāṃśa ca dhamantaśa cāpi vārijāna balavantò maheṣvāsā vidhunvantò dhanūṃṣi ca mṛtyòra mukhagataṃ manye kuntīputraṃ yudhiṣṭṣhirama hutama agnau ca bhadraṃ te duryòdhana vaśaṃgatama yathā yuktama anīkaṃ hi dhārtarāṣṭrasya pāṇḍava nāsya śakrò 'pi mucyeta saṃprāptò bāṇagòccarama duryòdhanasya śūrasya darauṇeḥ śāradvatasya ca karṇasya ceṣu vegò vai parvatāna api dārayeta duryòdhanasya śūrasya śaraughāña śīghrama asyataḥ saṃkruddhasyāntakasyeva kò vegaṃ saṃsaheda raṇe karṇena ca kṛtò rājā vimukhaḥ śatrutāpanaḥ balavā~la laghu tastaśa ca kṛtī yuddhaviśāradaḥ rādheyaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ śaktaḥ pīḍayituṃ raṇe sahitò dhṛtarāṣṭrasya putraiḥ śūrò mahātmabhiḥ tasyaivaṃ yudhyamānasya saṃgrāme saṃyatātmanaḥ anyaira api ca pārthasya hṛtaṃ varma mahārathaiḥ upavāsakṛśò rājā bhṛśaṃ bharatasattama barāhme bale sathitò haya eṣa na kaṣatre 'tibale vibhò na jīvati mahārājò manye pārtha yudhiṣṭhiraḥ yada bhīmasenaḥ sahate siṃhanādama amarṣaṇaḥ nardatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ punaḥ punara ariṃdama dhamatāṃ ca mahāśaṅkhāna saṃgrāme jitakarśināma yudhiṣṭhiraṃ pāṇḍaveyaṃ hateti bharatarṣabha saṃcòdayatya asau karṇò dhārtarāṣṭrāna mahābalāna sathūṇākarṇendu jālena pārtha pāśupatena ca paracchādayantò rājānama anuyānti mahārathāḥ āturò me matò rājā saṃniṣevyaśa ca bhārata yathainama anuvartante pāñcālāḥ saha pāṇḍavaiḥ tavaramāṇāsa tavarā kāle sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ majjantama iva pātāle balinò 'paya ujjihīrṣavaḥ na ketura dṛśyate rājñaḥ karṇena nihataḥ śaraiḥ paśyatòra yamayòḥ pārtha sātyakeśa ca śikhaṇḍinaḥ dhṛṣṭadyumnasya bhīmasya śatānīkasya vā vibhò pāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ cedīnāṃ caiva bhārata eṣa karṇò raṇe pārtha pāṇḍavānāma anīkinīma śaraira vidhvaṃsayati vai nalinīma iva kuñjaraḥ ete daravanti rathinasa tavadīyāḥ pāṇḍunandana paśya paśya yathā pārtha gacchantya ete mahārathāḥ ete bhārata mātaṅgāḥ karṇenābhihatā raṇe ārtanādāna vikurvāṇā vidravanti diśò daśa rathānāṃ daravatāṃ vṛndaṃ paśya pārtha samantataḥ darāvyamāṇaṃ raṇe caiva karṇenāmitra karśinā hastikakṣyāṃ raṇe paśya carantīṃ tatra tatra ha rathasthaṃ sūtaputrasya ketuṃ ketumatāṃ vara asau dhāvati rādheyò bhīmasenarathaṃ parati kiraña śaraśatānīva vinighnaṃsa tava vāhinīma etāna paśya ca pāñcālāna darāvyamāṇāna mahātmanā śakreṇeva yathā daityāna hanyamānāna mahāhave eṣa karṇò raṇe jitvā pāñcālāna pāṇḍusṛñjayāna diśò viprekṣate sarvāsa tavadarthama iti me matiḥ paśya pārthadhanuḥśreṣṭhaṃ vikarṣana sādhu śòbhate śatrūña jitvā yathā śakrò devasaṃghaiḥ samāvṛtaḥ ete nadanti kauravyā dṛṣṭvā karṇasya vikramama tarāsayantò raṇe pārthāna sṛñjayāṃśa ca sahasraśaḥ eṣa sarvātmanā pāṇḍūṃsa tarāsayitvā mahāraṇe abhibhāṣati rādheyaḥ sarvasainyāni mānada abhidravata gacchadhvaṃ darutaṃ daravata kauravāḥ yathā jīvana na vaḥ kaśa cina mucyate yudhi sṛñjayaḥ tathā kuruta saṃyattā vayaṃ yāsyāma pṛṣṭhataḥ evama uktvā yayāva eṣa pṛṣṭhatò vikiraña śaraiḥ paśya karṇaṃ raṇe pārtha śavetacchavi virājitama udayaṃ parvataṃ yadvaca chòbhayana vai divākaraḥ pūrṇacandra nikāśena mūrdhni chatreṇa bhārata dhariyamāṇena samare tathā śataśalākinā eṣa tavāṃ parekṣate karṇaḥ sakatākṣò viśāṃ pate uttamaṃ yatnama āsthāya dharuvāma eṣyati saṃyuge paśya haya enaṃ mahābāhò vidhunvānaṃ mahada dhanuḥ śarāṃśa cāśīviṣākārāna visṛjantaṃ mahābalama asau nivṛttò rādheyò dṛśyate vānaradhvaja vadhāya cātmanò 'bhayeti dīpasya śalabhò yathā karṇama ekākinaṃ dṛṣṭvā rathānīkena bhārata rirakṣiṣuḥ susaṃyattò dhārtarāṣṭrò 'bhivartate sārvaiḥ sahaibhira duṣṭātmā vadhya eṣa parayatnataḥ tavayā yaśaśa ca rājyaṃ ca sukhaṃ còttamama icchatā ātmānaṃ ca kṛtātmānaṃ samīkṣya bharatarṣabha kṛtāgasaṃ ca rādheyaṃ dharmātmani yudhiṣṭhire paratipadyasva rādheyaṃ parāptakālama anantarama āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā paratyehi rathayūthapama pañca haya etāni mikhyānāṃ rathānāṃ rathasattama śatānya āyānti vegena balināṃ bhīma tejasāma pañca nāgasahasrāṇi daviguṇā vājinasa tathā abhisaṃhatya kaunteya padātiprayutāni ca anyònyarakṣitaṃ vīra balaṃ tavāma abhivartate sūtaputre maheṣvāse darśayātmānama ātmanā uttamaṃ yatnama āsthāya paratyehi bharatarṣabha asau karṇaḥ susaṃrabdhaḥ pāñcālāna abhidhāvati ketuma asya hi paśyāmi dhṛṣṭadyumna rathaṃ parati samucchetsyati pāñcālāna iti manye paraṃtapa ācakṣe te pariyaṃ pārtha tada evaṃ bharatarṣabha rājā jīvati kauravyò dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ asau bhimò mahābāhuhla saṃnivṛttaśa camūmukhe vṛtaḥ sṛñjaya sainyena sātyakena ca bhātata vadhyanta ete samare kauravā niśitaiḥ śaraiḥ bhīmasenena kaunteya pāñcālaiśa ca mahātmabhiḥ senā hi dhārtarāṣṭrasya vimukhā cābhavada raṇāta vipradhāvati vegena bhīmasya nihatā śaraiḥ vipannasasyeva mahī rudhireṇa samukṣitā bhāratī bharataśreṣṭha senā kṛpaṇa darśanā nivṛttaṃ paśya kaunteya bhīmasenaṃ yudhāṃ patima āśīviṣama iva karuddhaṃ tasmāda daravati vāhinī pītaraktāsita sitāsa tārā candrārka maṇḍitāḥ patākāviprakīryante chatrāṇya etāni cārjuna sauvarṇā rājatāśa caiva taijasāśa ca pṛthagvidhāḥ ketavò vinipātyante hastyaśvaṃ viprakīryate rathebhyaḥ parapatantya ete rathinò vigatāsavaḥ nānāvarṇaira hatā bāṇaiḥ pāñcālaira apalāyibhiḥ nirmanuṣyāna gajāna aśvāna rathāṃśa caiva dhanaṃjaya samādravanti pāñcālā dhārtarāṣṭrāṃsa tarasvinaḥ mṛdnanti ca naravyāghrā bhīmasenavyapāśrayāta balaṃ pareṣāṃ durdharṣaṃ tayaktvā parāṇāna ariṃdama ete nadanti pāñcālā dhamantya api ca vārijāna abhidravanti ca raṇe nighnantaḥ sāyakaiḥ parāna paśya savargasya māhātmyaṃ pāñcālā hi paraṃtapa dhārtarāṣṭrāna vinighnanti karuddhāḥ siṃhā iva davipāna sarvataśa cābhipannaiṣā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ pāñcālaira mānasāda etya haṃsaira gaṅgeva vegitaiḥ subhṛśaṃ ca parākrāntāḥ pāñcālānāṃ nivāraṇe kṛpa karṇādayò vīrā ṛṣabhāṇāma ivarṣabhāḥ sunimagnāṃśa ca bhīmāstraira dhārtarāṣṭrāna mahārathāna dhṛṣṭadyumnamukhā vīrā ghananti śatrūna sahasraśaḥ viṣaṇṇabhūyiṣṭha rathā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ paśya bhīmena nārācaiśa chinnā nāgāḥpatantya amī vajrivajrāhatānīva śikharāṇi mahībhṛtāma bhīmasenasya nirviddhā bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ savānya anīkāni mṛdnantò daravatya ete mahāgajāḥ nābhijānāsi bhīmasya siṃhanādaṃ durutsahama nadatò 'rajuna saṃgrāme vīrasya jitakāśinaḥ eṣa naiṣādira abbhyeti davipamukhyena pāṇḍavama jighāṃsusa tòmaraiḥ karuddhò daṇḍā pāṇira ivāntakaḥ satòmarāva asya bhujau chinnau bhīmena garjataḥ tīkṣṇaira agniśikhā parakhyaira nārācaira daśabhira hataḥ hatvainaṃ punara āyāti nāgāna anyāna parahāriṇaḥ paśya nīlāmbudanibhāna mahāmātraira adhiṣṭhitāna śaktitòmarasaṃkāśaira vinighnantaṃ vṛkòdarama sapta sapta ca nāgaṃsa tāna vaijayantīśa ca sadhvajāḥ nihatya niśitaira bāṇaiśa chinnāḥ pārthāgrajena te daśabhira daśabhiśa caikò nārācaira nihatò gajaḥ na cāsau dhārtarāṣṭrāṇāṃ śarūyate ninadasa tathā puraṃdarasame karuddhe nivṛtte bharatarṣabhe akṣauhiṇyasa tathā tisrò dhārtarāṣṭrasya saṃhatāḥ karuddhena narasiṃhena bhīmasenena vāritāḥ [sa] bhīmasenena tata karmakṛtaṃ dṛṣṭvā suduṣkarama arjunò vayadhamaca chiṣṭāna ahitāna niśitaiḥ śaraiḥ te vadhyamānāḥ samare saṃśaptaka gaṇāḥ parabhò śakrasyātithitāṃ gatvā viśòkā haya abhavana mudā pārthaśa ca puruṣavyāghraḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ jaghāna dhārtarāṣṭrasya caturvidha balāṃ camūma [dhṛ] nivṛtte bhīmasene ca pāṇḍave ca yudhiṣṭhire vadhyamāne bale cāpi māmake pāṇḍusṛñjayaiḥ daravamāṇe balaughe ca nirākrande muhura muhuḥ kima akurvanta kuravasa tana mamācakṣva saṃjaya [sa] dṛṣṭvā bhīmaṃ mahābāhuṃ sūtaputraḥ paratāpavāna karòdharaktekṣaṇò rājana bhīmasenama upādravata tāvakaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā bhīmasenāta parāṅmukhama yatnena mahatā rājana paryavasthāpayada balī vayavasthāpya mahābāhusa tava putrasya vāhinīma paratyudyayau tadā karṇaḥ pāṇḍavāna yuddhadurmadāna paratyudyayusa tu rādheyaṃ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ dhunvānāḥ kārmukāṇya ājau vikṣipantaśa ca sāyakāna bhīmasenaḥ sinera naptā śikhaṇḍī janamejayaḥ dhṛṣṭadyumnaśa ca balavāna sarve cāpi parabhadrakāḥ pāñcālāśa ca naravyāghrāḥ samantāta tava vāhinīma abhyadravanta saṃkruddhāḥ samare jitakāśinaḥ tathaiva tāvakā rājana pāṇḍavānāma anīkinīma abhyadravanta tavaritā jighāṃsantò mahārathāḥ rathanāgāśvakalilaṃ pattidhvajasamākulama babhūva puruṣavyāghra sainyama adbhutadarśanama śikhaṇḍī ca yayau karṇaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ sutaṃ tava duḥśāsanaṃ mahārāja mahatyā senayā vṛtama nakulò vṛṣasenaṃ ca citrasenaṃ samabhyayāta ulūkaṃ samare rājana sahadevaḥ samabhyayāta sātyakiḥ śakuniṃ cāpi bhīmasenaśa ca kauravāna arjunaṃ ca raṇe yattaṃ daròṇaputrò mahārathaḥ yudhāmanyuṃ maheṣvāsaṃ gautamò 'bhayapatada raṇe kṛtavarmā ca balavāna uttamaujasama ādravata bhīmasenaḥ kurūna sarvāna putrāṃśa ca tava māriṣa sahānīkāna mahābāhura eka evābhyavārayata śikhaṇḍī ca tataḥ karṇaṃ vicarantama abhītavata bhīṣma hantā mahārāja vārayāma āsa patribhiḥ paratirabdhasa tataḥ karṇò ròṣāta parasphuritādharaḥ śikhaṇḍinaṃ taribhira bāṇaira bharuvòra madhye vayatāḍayata dhārayaṃsa tu sa tāna bāṇāña śikhaṇḍī bahva aśòbhata rājataḥ parvatò yadvata taribhiḥ śṛṅgaiḥ samanvitaḥ sò 'tividdhò maheṣvāsaḥ sūtaputreṇa saṃyuge karṇaṃ vivyādha samare navatyā niśitaiḥ śaraiḥ tasya karṇò hayāna hatvā sārathiṃ ca taribhiḥ śaraiḥ unmamātha dhavajaṃ cāsya kaṣuprapreṇa mahārathaḥ hatāśvāta tu tatò yānāda avaplutya mahārathaḥ śaktiṃ cikṣepa karṇāya saṃkruddhaḥ śatrutāpanaḥ tāṃ chittvā samare karṇasa taribhira bhārata sāyakaiḥ śikhaṇḍinama athāvidhyana navabhira niśitaiḥ śaraiḥ karṇa cāpacyutāna bāṇāna varjayaṃsa tu naròttamaḥ apayātasa tatasa tūrṇaṃ śikhaṇḍī jayatāṃ varaḥ tataḥ karṇò mahārāja pāṇḍusainyānya aśātayata tūlarāśiṃ samāsādya yathā vāyura mahājavaḥ dhṛṣṭadyumnò mahārāja tava putreṇa pīḍitaḥ duḥśāsanaṃ taribhira bāṇaira abhyavidhyata satanāntare tasya duḥśāsanò bāhuṃ savyaṃ vivyādha māriṣa śitena rukmapuṅkhena bhallena nataparvaṇā dhṛṣṭadyumnasa tu nirviddhaḥ śaraṃ ghòrama amarṣaṇaḥ duḥśāsanāya saṃkruddhaḥ pareṣayāma āsa bhārata āpatantaṃ mahāvegaṃ dhṛṣṭadyumna samīritama śaraiśa ciccheda putrasa te taribhira eva viśāṃ pate athāparaiḥ sapta daśaira bhallaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya bāhvòra urasi cārdayata tataḥ sa pārṣataḥ karuddhò dhanuśa ciccheda māriṣa kaṣurapreṇa sutīkṣṇena tata uccukruśura janāḥ athānyada dhanura ādāya putrasa te bharatarṣabha dhṛṣṭadyumnaṃ śaravrātaiḥ samantāta paryavārayata tava putrasya te dṛṣṭvā vikramaṃ taṃ mahātmanaḥ vayahasanta raṇe yòdhāḥ siddhāśa cāpsarasāṃ gaṇāḥ tataḥ paravavṛte yuddhaṃ tāvakānāṃ paraiḥ saha ghòraṃ parāṇabhṛtāṃ kāle ghòrarūpaṃ paraṃtapa nakulaṃ vṛṣasenasa tu viddhvā pañcabhira āyasaiḥ pituḥ samīpe tiṣṭhantaṃ taribhira anyaira avidhyata nakulasa tu tataḥ karuddhò vṛṣasenaṃ samayanna iva nārācena sutīkṣṇena vivyādha hṛdaye dṛḍhama sò 'tividdhò balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ śatruṃ vivyādha viṃśatyā sa ca taṃ pañcabhiḥ śaraiḥ tataḥ śarasahasreṇa tāva ubhau puruṣarṣabhau anyònyama ācchādayatāma athābhajyata vāhinī dṛṣṭvā tu paradrutāṃ senāṃ dhārtarāṣṭrasya sūtajaḥ nivārayāma āsa balāda anupatya viśāṃ pate nivṛtte tu tataḥ karṇe nakulaḥ kauravāna yayau karṇaputrasa tu samare hitvā nakulama eva tu jugòpa cakraṃ tavaritaṃ rādheyasyaiva māriṣa ulūkasa tu raṇe karuddhaḥ sahadevena vāritaḥ tasyāśvāṃśa caturò hatvā sahadevaḥ paratāpavāna sārathiṃ pareṣayāma āsa yamasya sadanaṃ parati ulūkasa tu tatò yānāda avaplutya viśāṃ pate tarigartānāṃ balaṃ pūrṇaṃ jagāma pitṛnandanaḥ sātyakiḥ śakuniṃ viddhvā viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ dhavajaṃ ciccheda bhallena saubalasya hasanna iva saubalasa tasya samare karuddhò rājana paratāpavāna vidārya kavacaṃ bhūyò dhavajaṃ ciccheda kāñcanama athainaṃ niśitaira bāṇaiḥ sātyakiḥ paratyavidhyata sārathiṃ ca mahārāja taribhira eva samārdayata athāsya vāhāṃsa tavaritaḥ śaraira ninye yamakṣayama tatò 'vaplutya sahasā śakunira bharatarṣabha āruròha rathaṃ tūrṇama ulūkasya mahārathaḥ apòvāhātha śīghraṃ sa śaineyāda yuddhaśālinaḥ sātyakisa tu raṇe rājaṃsa tāvakānāma anīkinīma abhidudrāva vegena tatò 'nīkama abhidyata śaineya śaranunnaṃ tu tataḥ sainyaṃ viśāṃ pate bheje daśa diśasa tūrṇaṃ nayapataca ca gatāsuvata bhīmasenaṃ tava sutò vārayāma āsa saṃyuge taṃ tu bhīmò muhūrtena vayaśva sūta rathadhvajama cakre lòkeśvaraṃ tatra tenātuṣyanta cāraṇāḥ tatò 'pāyāna nṛpasa tatra bhīmasenasya gòcarāta kurusainyaṃ tataḥ sarvaṃ bhīmasenama upādravata tatra rāvò mahāna āsīda bhīmama ekaṃ jighāṃsatāma yudhāmanyuḥ kṛpaṃ viddhvā dhanura asyāśu cicchide athānyada dhanura ādāya kṛpaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ yudhāmanyòra dhavajaṃ sūtaṃ chatraṃ cāpātayata kaṣitau tatò 'pāyāda rathenaiva yudhāmanyura mahārathaḥ uttamaujāsa tu hārdikyaṃ śaraira bhīmaparākramama chādayāma āsa sahasā meghò vṛṣṭyā yathācalama tada yuddhaṃ sumahaca cāsīda ghòrarūpaṃ paraṃtapa yādṛśaṃ na mayā yuddhaṃ dṛṣṭapūrvaṃ viśāṃ pate kṛtavarmā tatò rājanna uttamaujasama āhave hṛdi vivyādha sa tadā rathòpastha upāviśata sārathisa tama apòvāha rathena rathināṃ varama tatasa tu satvaraṃ rājana pāṇḍusainyama upādravata [sa] darauṇisa tu rathavaṃśena mahatā parivāritaḥ āpatata sahasā rājana yatra rājā vayavasthitha tama āpatantaṃ sahasā śūraḥ śauri sahāyavāna dadhāra sahasā pārthò veleva makalālayama tataḥ karuddhò mahārāja daròṇaputraḥ paratāvavāna arjunaṃ vāsudevaṃ ca chādayāma āsa patribhiḥ avacchannau tataḥ kṛṣṇau dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ vismayaṃ paramaṃ gatvā paraikṣānta kuravasa tadā arjunasa tu tatò divyama astraṃ cakre hasanna iva tada astraṃ barāhmaṇò yuddhe vārayāma āsa bhārata yada yada dhi vayākṣipada yuddhe pāṇḍavò 'satraṃ jighāṃsayā tata tada astraṃ maheṣvāsò daròṇaputrò vayaśātayata astrayuddhe tatò rājana artamāne bhayāvahe apaśyāma raṇe darauṇiṃ vayāttānanama ivāntakama sa diśò vidiśaśa caiva chādayitvā vijihmagaiḥ vāsudevaṃ taribhira bāṇaira avidhyada dakṣiṇe bhuje tatò 'rajunò hayāna hatvā sarvāṃsa tasya mahātmanaḥ cakāra samare bhūmiṃ śòṇitaughataraṅgiṇīma nihatā rathinaḥ petuḥ pārtha cāpacyutaiḥ śaraiḥ hayāśa ca paryadhāvanta muktayòktrāsa tatasa tataḥ tada dṛṣṭvā karma pārthasya darauṇira āhavaśòbhinaḥ avākirada raṇe kṛṣṇaṃ samantāna niśitaiḥ śaraiḥ tatò 'rajunaṃ mahārāja darauṇira āyamya patriṇā vakṣò deśe samāsādya tāḍayāma āsa saṃyuge sò 'tividdhò raṇe tena daròṇaputreṇa bhārata ādatta parighaṃ ghòraṃ darauṇeśa cainama avākṣipata tama āpatantaṃ parighaṃ kārtasvaravibhūṣitama darauṇiśa ciccheda sahasā tata uccukruśura janāḥ sò 'nekadhāpatada bhūmau bhāradvājasya sāyakaiḥ viśīrṇaḥ parvatò rājana yathā sayāna mātariśvanā tatò 'rajunò raṇe darauṇiṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍāda apāharata sa saṃgṛhya savayaṃ vāhāna kṛṇau parācchādayaca charaiḥ tatrādbhutama apaśyāma darauṇera āśu parākramama ayacchata turagāna yaca ca phalgunaṃ cāpya ayòdhayata tada asya samare rājana sarve yòdhā apūjayana yadā tava agrasyata raṇe daròṇa putreṇa phalgunaḥ tatò raśmīna rathāśvānāṃ kaṣurapraiśa cicchide jayaḥ parādravaṃsa turagāsa te tu śaravegaprabādhitāḥ tatò 'bhūna ninadò bhūyasa tava sainyasya bhārata pāṇḍavāsa tu jayaṃ labdhvā tava sainyama upādravana samantāna niśitāna bāṇāna vimuñcantò jayaiṣiṇaḥ pāṇḍavaisa tu mahārāja dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ punaḥ punara athò vīraira abhajyata jayòddhataiḥ paśyatāṃ te mahārāja putrāṇāṃ citrayòdhināma śakuneḥ saubaleyasya karṇasya ca mahātmanaḥ vāryamāṇā mahāsenā putraisa tava janeśvara nāvatiṣṭhata saṃgrāme tāḍyamānā samantataḥ tatò yòdhaira mahārāja palāyadbhisa tatasa tataḥ abhavada vayākulaṃ bhītaiḥ putrāṇāṃ te mahada balama tiṣṭha tiṣṭheti satataṃ sūtaputrasya jalpataḥ nāvatiṣṭhata sā senā vadhyamānā mahātmabhiḥ athòtkraṣṭaṃ mahārāja pāṇḍavaira jitakāśibhiḥ dhārtarāṣṭra balaṃ dṛṣṭvā daravamāṇaṃ samantataḥ tatò duryòdhanaḥ karṇama abravīta paraṇayāda iva paśya karṇa yathā senā pāṇḍavaira arditā bhṛśama tavayi tiṣṭhati saṃtrāsāta palāyati samantataḥ etaja jañātvā mahābāhò kuru parāptama ariṃdama sahasrāṇi ca yòdhānāṃ tavāma eva puruṣarṣabha karòśanti samare vīra darāvyamāṇāni pāṇḍavaiḥ etaca charutvā tu rādheyò duryòdhana vacò mahata madrarājama idaṃ vākyama abravīta sūtanandanaḥ paśya me bhujayòra vīryama astrāṇāṃ ca janeśvara adya hanmi raṇe sarvāna pāñcālāna pāṇḍubhiḥ saha vāhayāśvāna naravyāghra bhadreṇaiva janeśvara evama uktvā mahārāja sūtaputraḥ paratāpavāna paragṛhya vijayaṃ vīrò dhanuḥ śareṣṭhaṃ purātanama sajyaṃ kṛtvā mahārāja saṃmṛjya ca punaḥ punaḥ saṃnivārya ca yòdhāna savāna sātyena śapathena ca parāyòjayada ameyātmā bhārgavāstraṃ mahābalaḥ tatò rājana sahasrāṇi parayutānya arbudāni ca kòṭiśaśa ca śarāsa tīkṣṇā niragachana mahāmṛdhe javalitaisa taira mahāghòraiḥ kaṅkabarhiṇa vājitaiḥ saṃchannā pāṇḍavī senā na parājñāyata kiṃca cana hāhākārò mahāna āsīta pāñcālānāṃ viśāṃ pate pīḍitānāṃ balavatā bhārgavāstreṇa saṃyuge nipatadbhira gajai rājana naraiśa cāpi sahasraśaḥ rathaiśa cāpi naravyāghra hayaiśa cāpi samantataḥ parākampata mahī rājana nihataisa taisa tatasa tataḥ vayākulaṃ sarvama abhavata pāṇḍavānāṃ mahada balama karṇasa tava ekò yudhāṃ śareṣṭhò vidhūma iva pāvakaḥ dahaña śatrūna naravyāghra śuśubhe sā paraṃtapaḥ te vadhyamānāḥ karṇena pāñcālāśa cedibhiḥ saha tatra tatra vayamuhyanta vanadāhe yathā davipāḥ cukruśusa te naravyāghra yathā parāga vā naròttamāḥ teṣāṃ tu karòśatāṃ śarutvā bhītānāṃ raṇamūrdhani dhāvatāṃ ca diśò rājana vitrastānaṃ samantataḥ ārtanādò mahāṃsa tatra paretānāma iva saṃplave vadhyamānāṃsa tu tāna dṛṣṭvā sūtaputreṇa māriṣa vitresuḥ sarvabhūtāni tiryagyònigatānya api te vadhyamānāḥ samare sūtaputreṇa sṛñjayāḥ arjunaṃ vāsudevaṃ ca vayākròśanta muhura muhuḥ paretarājapure yadvata paretarājaṃ vicetasaḥ athābravīda vāsudevaṃ kuntīputrò dhanaṃjayaḥ bhārgavāstraṃ mahāghòraṃ dṛṣṭvā tatra sabhīritama paśya kṛṣṇa mahābāhò bhārgavāstrasya vīkramama naitada astraṃ hi samare śakyaṃ hantuṃ kathaṃ cana sūtaputraṃ ca saṃrabdhaṃ paśya kṛṣṇa mahāraṇe antakapratimaṃ vīraṃ kurvāṇaṃ karma dāruṇama sutīkṣṇāṃ còdayanna aśvāna parekate māṃ muhura muhuḥ na ca paśyāmi samare karṇasya parapalāyitama jīvana parāpnòti puruṣaḥ saṃkhye jayaparājayau jitasya tu hṛṣīkeśa badha eva kutò jayaḥ tatò janārdanaḥ parāyāda daraṣṭuma icchana yudhiṣṭhirama śarameṇa garāhayiṣyaṃśa ca karṇaṃ yuddhena māriṣa arjunaṃ cābravīta kṛṣṇò bhṛśaṃ rājā parikṣataḥ tama āśvāsya kuru śareṣṭha tatāḥ karṇaṃ haniṣyasi tatò dhanaṃjayò daraṣṭuṃ rājānaṃ bāṇapīḍitama rathena parayayau kaṣipraṃ saṃgrāme keśavājñayā gacchanna eva tu kaunteyò dharmarāja didṛkṣayā sainyama ālòkayāma āsa nāpaśyata tatra cāgrajama yuddhaṃ kṛtvā tu kaunteyò daròṇaputreṇa bhārata duḥsahaṃ vājiṇā saṃkhye parājigye bhṛgòḥ sutama darauṇiṃ parājitya tatò 'garadhanvā; kṛtvā mahada duṣkarama ārya karma ālòkayāma āsa tataḥ savasainyaṃ; dhanaṃjayaḥ śatrubhira apradhṛṣyaḥ sa yudhyamānaḥ pṛtanā mukhasthāña; śūrāña śūrò harṣayana savyasācī pūrvāpadānaiḥ parathitaiḥ paraśaṃsana; sathirāṃśa cakārātma rathāna anīke apaśyamānasa tu kirīṭamālī; yudhi jayeṣṭhaṃ bharātarama ājamīḍhama uvāca bhīmaṃ tarasābhyupetya; rājñaḥ paravṛttisa tava iha keti rājana [bhama] apayāta itò rājā dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ karṇa bāṇavibhugnāṅgò yadi jīveta kathaṃ cana [arja] tasmāda bhavāña śīghrama itaḥ parayātu; rājñaḥ paravṛttyai kurusattamasya nūnaṃ hi viddhò 'tibhṛśaṃ pṛṣatkaiḥ; karṇena rājā śibiraṃ gatò 'sau yaḥ saṃprahāre niśi saṃpravṛtte; daròṇena viddhò 'tibhṛśaṃ tarasvī tasthau ca tatrāpi jaya paratīkṣò; daròṇena yāvana na hataḥ kilāsīta sa saṃśayaṃ gamitaḥ pāṇḍavāgryaḥ; saṃkhye 'daya karṇena mahānubhāvaḥ jañātuṃ parayāhya āśu tama adya bhīma; sathāsyāmya ahaṃ śatrugaṇāna nirudhya [bhama] tavāma eva jānīhi mahānubhāva; rājñaḥ paravṛttiṃ bharatarṣabhasya ahaṃ hi yadya arjuna yāmi tatra; vakṣyanti māṃ bhīta iti paravīrāḥ tatò 'baravīda arjunò bhīmasenaṃ; saṃśaptakāḥ paratyanīkaṃ sathitā me etāna ahatvā na mayā tu śakyama; itò 'payātuṃ ripusaṃgha gòṣṭhāta athābravīda arjunaṃ bhīmasenaḥ; savavīryama āśritya kurupravīra saṃśaptakāna paratiyòtsyāmi saṃkhye; sarvāna ahaṃ yāhi dhanaṃjayeti tada bhīmasenasya vacò niśamya; sudurvacaṃ bharātura amitramadhye daraṣṭuṃ kuruśreṣṭhama abhiprayātuṃ; paròvāca vṛṣṇipravaraṃ tadānīma còdayāśvāna hṛṣīkeśa vigāhyaitaṃ rathārṇavama ajātaśatruṃ rājānaṃ daraṣṭuma icchāmi keśava tatò hayāna sarvadāśārha mukhyaḥ; parācòdayada bhīmama uvāca cedama naitaca citraṃ tava karmādya vīra; yāsyāmahe jahi bhīmāri saṃghāna tatò yayau hṛṣīkeśò yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ śīghrāca chīghrataraṃ rājana vājibhira garuḍòpamaiḥ paratyanīke vayavasthāpya bhīmasenama ariṃdamama saṃdiśya caiva rājendra yuddhaṃ parati vṛkòdarama tatasa tu gatvā puruṣapravīrau; rājānama āsādya śayānama ekama rathāda ubhau paratyavaruhya tasmāda; vavandatura dharmarājasya pādau tau dṛṣṭvā puruṣavyāghrau kaṣemiṇau puruṣarṣabha mudābhyupagatau kṛṣṇāva aśvināva iva vāsavama tāva abhyanandada rājā hi vivasvāna aśvināva iva hate mahāsure jambhe śakra viṣṇū yathā guruḥ manyamānò hataṃ karṇaṃ dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ harṣagadgadayā vācā parītaḥ parāha paraṃtapau [sa] mahāsattvau tu tau dṛṣṭvā sahitau keśavārjunau hatama ādhirathiṃ mene saṃkhye gāṇḍīvadhanvanā tāva abhyanandata kaunteyaḥ sāmnā paramavalgunā samitapūrvama amitraghnaḥ pūjayana bharatarṣabha [ya] savāgatvaṃ devakīputra savāgataṃ te dhanaṃjaya pariyaṃ me darśanaṃ bāḍhaṃ yuvayòra acyutārjunau akṣatābbhyāma ariṣṭābhyāṃ kathaṃ yudhya mahāratha āśīviṣasamaṃ yuddhe sarvaśastraviśāradama agragaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ saveṣāṃ śarma varma ca rakṣitaṃ vṛṣasenena suṣeṇena ca dhanvinā anujñātaṃ mahāvīryaṃ rameṇāstreṣu durjayama tarātāraṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ gantāraṃ vāhinīmukhe hantārama arisainyānāma amitragaṇamardanama duryòdhana hite yuktama asmada yuddhāya còdyatama apradhṛṣyaṃ mahāyuddhe devaira api savāsavaiḥ analānilayòsa tulyaṃ tejasā ca balena ca pātālama iva gambhīraṃ suhṛda ānandavardhanama antakābhama amitrāṇāṃ karṇaṃ hatvā mahāhave diṣṭyā yuvāma anuprāptau jitvāsurama ivāmarau tena yuddhama adīnena mayā haya adyācyutārjunau kupitenāntakeneva parajāḥ sarvā jighāṃsatā tena ketuśa ca me chinnò hatau ca pārṣṇisārathī hatavāhaḥ kṛtaśa cāsmi yuyudhānasya paśyataḥ dhṛṣṭadyumnasya yamayòra vīrasya ca śikhaṇḍinaḥ paśyatāṃ daraupadeyānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ etāña jitvā mahāvīryāna karṇaḥ śatrugaṇāna bahūna jitavāna māṃ mahābāhò yatamānaṃ mahāraṇe anusṛjya ca māṃ yuddhe paruṣāṇya uktavāna bahu tatra tatra yudhāṃ śareṣṭhaḥ paribhūya na saṃśayaḥ bhīmasenaprabhāvāta tu yaja jīvāmi dhanaṃjaya bahunātra kima uktena nāhaṃ tata sòḍhuma utsahe tarayòdaśāhaṃ varṣāṇi yasmāda bhītò dhanaṃjaya na sama nidrāṃ labhe rātrau na cāhani sukhaṃ kava cita tasya daveṣeṇa saṃyuktaḥ paridahye dhanaṃjaya ātmanò maraṇāṃ jānana vādhrīṇasa iva davipaḥ yasyāyama agamata kālaśa cintayānasya me vibhò kathaṃ śakyò mayā karṇò yuddhe kaṣapayituṃ bhaveta jāgrata savapaṃśa ca kaunteya karṇama eva sadā haya ahama paśyāmi tatra tatraiva karṇa bhūtama idaṃ jagata yatra yatra hi gacchāmi karṇāda bhītò dhanaṃjaya tatra tatra hi paśyāmi karṇama evāgrataḥ sathitama sò 'haṃ tenaiva vīreṇa samareṣva apalāyinā sahayaḥ sarathaḥ pārtha jitvā jīvana visārjitaḥ kò nu me jīvitenārthò rājyenārthò 'tha vā punaḥ mamaivaṃ dhikkṛtasyeha karṇenāhava śòbhinā na parāptapūrvaṃ yada bhīṣmāta kṛpāda daròṇāca ca saṃyuge tata parāptama adya me yuddhe sūtaputrāna mahārathāta tata tavā pṛcchāmi kaunteya yathā haya akuśalasa tathā tana mamācakṣva kārtsnyena yathā karṇasa tavayā hataḥ śakra vīryasamò yuddhe yama tulyaparākramaḥ rāma tulyasa tathāstre yaḥ sa kathaṃ vai niṣūditaḥ mahārathaḥ samākhyātaḥ sarvayuddhaviśāradaḥ dhanurdharāṇāṃ paravaraḥ sarveṣāma ekapūruṣaḥ pūjitò dhṛtarāṣṭreṇa saputreṇa viśāṃ pate sadā tavadarthaṃ rādheyaḥ sa kathaṃ nihatasa tavayā dhṛtarāṣṭrò hi yòdheṣu sarveṣva eva sadārjuna tava mṛtyuṃ raṇe karṇaṃ manyate puruṣarṣabhaḥ sa tavayā puruṣavyāghra kathaṃ yuddhe niṣūditaḥ taṃ mamācakṣva bībhatsò yathā karṇò hatasa tavayā sòtsedhama asya ca śiraḥ paśyatāṃ suhṛdāṃ hṛtama tavayā puruṣaśārdūla śārdūlena yathā ruròḥ yaḥ paryupāsīta paradiśò diśaśa ca; tavāṃ sūtaputraḥ samare parīpsana ditsuḥ karṇaḥ samare hastipūgaṃ; sa hīdānīṃ kaṅkapatraiḥ sutīkṣṇaiḥ tavayā raṇe nihataḥ sūtaputraḥ; kaca cica chete bhūmitale durātmā kaca cita pariyaṃ me paramaṃ tavayādya; kṛtaṃ raṇe sūtaputraṃ nihatya yaḥ sarvataḥ paryapatata tavadarthe; mahānvitò garvitaḥ sūtaputraḥ sā śūramānī samare sametya; kaca cita tavayā nihataḥ saṃyuge 'daya raukmaṃ rathaṃ hastivaraiśa ca yuktaṃ; rathaṃ ditsura yaḥparebhyasa tavadarthe sādā raṇe sapardhate yaḥ sa pāpaḥ; kaca cita tavayā nihatasa tāta yuddhe yò 'sau nityaṃ śūra madena mattò; vikatthate saṃsadi kauravāṇāma pariyò 'tayarthaṃ tasya suyòdhanasya; kaca cita sa pāpò nihatasa tavayādya kaca cita samāgamya dhanuḥpramuktaisa; tavata pareṣitaira lòhitārthaira vihaṃgaiḥ śete 'daya pāpaḥ sa vibhinnagātraḥ; kaca cida bhagnò dhārtarāṣṭrasya bāhuḥ yò 'sau sadā śalāghate rājamadhye; duryòdhanaṃ harṣayana darpapūrṇaḥ ahaṃ hantā phalgunasyeti mòhāta; kaccida dhatasa tasya na vai tathā rathaḥ nāhaṃ pādau dhāvayiṣye kadā cida; yāvata sathitaḥ pārtha itya alpabuddhiḥ varataṃ tasyaitata sarvadā śakrasūnò; kaca cita tavayā nihataḥ sò 'daya karṇaḥ yò 'sau kṛṣṇāma abravīda duṣṭabuddhiḥ; karṇaḥ sabhāyāṃ kuruvīramadhye kiṃ pāṇḍavāṃsa tavaṃ na jahāsi kṛṣṇe; sudurbalāna patitāna hīnasattvāna yata tata karṇaḥ paratyajānāta tavadarthe; nāhatvāhaṃ saha kṛṣṇena pārthama ihòpayāteti sa pāpabuddhiḥ; kaca cica chete śarasaṃbhinna gātraḥ kaca cita saṃgrāme viditò vā tadāyaṃ; samāgamaḥ sṛñjaya kauravāṇāma yatrāvasthāma īdṛśīṃ parāpitò 'haṃ; kaca cita tavayā sò 'daya hataḥ sametya kaca cita tavayā tasya sumandabuddhera; gāṇḍīvamuktaira viśikhaira javaladbhiḥ sakuṇḍalaṃ bhānumada uttamāṅgaṃ; kāyāta parakṛttaṃ yudhi savyasācina yata tana mayā bāṇasamarpitena; dhayātò 'si karṇasya vadhāya vīra tana me tavayā kaca cida amòghama adya; dhayātaṃ kṛtaṃ karṇa nipātanena yada darpapūrṇaḥ sa suyòdhanò 'samāna; avekṣate karṇa samāśrayeṇa kaca cita tavayā sò 'daya samāśrayò 'saya; bhagnaḥ parākramya suyòdhanasya yò naḥ purā ṣaṇḍhatilāna avòcata; sabhāmadhye pārthivānāṃ samakṣama sa durmatiḥ kacca cida upetya saṃkhye; tavayā hataḥ sūtaputrò 'tayamarṣī yaḥ sūtaputraḥ parahasana durātmā; purābravīna nijitāṃ saubalena savayaṃ parasahyānaya yājñasenīma; apīha kacca cita sa hatasa tavayādya yaḥ śastrabhṛca chareṣṭhatamaṃ pṛthivyāṃ; pitāmahaṃ vayākṣipada alpacetāḥ saṃkhyāyamānò 'radharathaḥ sa kaca cita; tavayā hatò 'dayādhirathira durātmā amarṣaṇaṃ nikṛtisamīraṇeritaṃ; hṛdi śaritaṃ javalanama imaṃ sadā mama hatò mayā sò 'daya sametya pāpadhīra; iti baruvana paraśamaya me 'daya phalguna [sa] tada dharmaśīlasya vacò niśamya; rājñaḥ karuddhasyādhirathau mahātmā uvāca durdharṣama adīnasattvaṃ; yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇura anantavīryaḥ saṃśaptakaira yudhyamānasya me 'daya; senāgrayāyī kurusainyasya rājana āśīviṣābhāna khagamāna paramuñcana; darauṇiḥ purastāta sahasā vayatiṣṭhata dṛṣṭvā rathaṃ meghanibhaṃ mamemama; ambaṣṭha senā maraṇe vayatiṣṭhata teṣāma ahaṃ pañca śatāni hatvā; tatò darauṇima agamaṃ pārthivāgrya tatò 'parāna bāṇasaṃghāna anekāna; ākarṇapūrṇāyata vipramuktāna sasarja śikṣāstra balaprayatnaira; tathā yathā parāvṛṣi kāmameghaḥ naivādadānaṃ na ca saṃdadhānaṃ; jānīmahe katareṇāsyati iti vāmena vā yadi vā dakṣiṇena; sa daròṇaputraḥ samare paryavartata avidhyana māṃ pañcabhira daròṇaputraḥ; śitaiḥ śaraiḥ pañcabhira vāsudevama ahaṃ tu taṃ tariṃśatā vajrakalpaiḥ; samārdayaṃ nimiṣasyāntareṇa sa vikṣarana rudhiraṃ sarvagātrai; rathānīkaṃ sūta sūnòra viveśa mayābhibhūtaḥ sainikānāṃ parabarhāna; asāva apaśyana rudhireṇa paradigdhāna tatò 'bhibhūtaṃ yudhi vīkṣya sainyaṃ; vidhvastayòdhaṃ darutavājināgama pañcāśatā rathamukhaiḥ sametaḥ; karṇasa tavarana māma upāyāta paramāthī tāna sūdayitvāhama apāsya karṇaṃ; daraṣṭuṃ bhavantaṃ tavarayābhiyātaḥ sarve pāñcālā haya udvijante sama karṇāda; gandhāda gāvaḥ kesariṇò yathaiva mahājhaṣasyeva mukhaṃ parapannāḥ; parabhadrakāḥ karṇama abhi daravanti mṛtyòra āsyaṃ vayāttama ivānvapadyana; parabhadrakāḥ karṇama āsādya rājana āyāhi paśyādya yuyutsamānaṃ; māṃ sūtaputraṃ ca vṛtau jayāya ṣaṭa sāhasrā bhārata rājaputrāḥ; savargāya lòkāya rathā nimagnāḥ sametyāhaṃ sūtaputreṇa saṃkhye; vṛtreṇa vajrīva narendramukhya yòtsye bhṛśaṃ bhārata sūtaputrama; asmina saṃgrāme yadi vai dṛśyate 'daya karṇaṃ na ceda adya nihanmi rājana; sabāndhavaṃ yudhyamānaṃ parasahya paratiśrutyākurvatāṃ vai gatira yā; kaṣṭāṃ gaccheyaṃ tāma ahaṃ rājasiṃha āmantraye tavāṃ barūhi jayaṃ raṇe me; purā bhīmaṃ dhārtarāṣṭrā garasante sautiṃ haniṣyāmi narendra siṃha; sainyaṃ tathā śatrugaṇāṃśa ca sarvāna [sa] śarutvā karṇaṃ kalyama udāravīryaṃ; karuddhaḥ pārthaḥ phalgunasyāmitaujāḥ dhanaṃjayaṃ vākyama uvāca cedaṃ; yudhiṣṭhiraḥ karṇa śarābhitaptaḥ idaṃ yadi davaitavane haya avakṣyaḥ; karṇaṃ yòddhuṃ na parasahe nṛpeti vayaṃ tadā parāptakālāni sarve; vṛttānya upaiṣyāma tadaiva pārtha mayi paratiśrutya vadhaṃ hi tasya; balasya cāptasya tathaiva vīra ānīya naḥ śatrumadhyaṃ sa kasmāta; samutkṣipya sathaṇḍile paratyapiṃṣṭhāha anvāśiṣma vayama arjuna tavayi; yiyāsavò bahukalyāṇama iṣṭama tana naḥ sarvaṃ viphalaṃ rājaputra; phalārthināṃ niculevātipuṣpaḥ paracchāditaṃ baḍiśama ivāmiṣeṇa; paracchāditò gavaya ivāpavācā anarthakaṃ me darśitavāna asi tavaṃ; rājyārthinò rājyarūpaṃ vināśama yata tata pṛthāṃ vāga uvācāntarikṣe; saptāha jāte tavayi mandabuddhau jātaḥ putrò vāsava vikramò 'yaṃ; sarvāña śūrāña śātravāña jeṣyatīti ayaṃ jetā khāṇḍave devasaṃghāna; sarvāṇi bhūtānya api còttamaujāḥ ayaṃ jetā madrakaliṅgakekayāna; ayaṃ kurūna hanti ca rājamadhye asmāta parò na bhavitā dhanurdharò; na vai bhūtaḥ kaśa cana jātu jetā icchanna āryaḥ sarvabhūtāni kuryāda; vaśe vaśīsarvasamāpta vidyaḥ kāntyā śaśāṅkasya javena vāyòḥ; sathairyeṇa meròḥ kaṣamayā pṛthivyāḥ sūryasya bhāsā dhanadasya lakṣmyā; śauryeṇa śakrasya babalena viṣṇòḥ tulyò mahātmā tava kunti putrò; jātò 'ditera viṣṇura ivāri hantā saveṣāṃ jayāya daviṣatāṃ vadhāya; khayātò 'mitaujāḥ kulatantu kartā itya antarikṣe śataśṛṅgamūrdhni; tapasvināṃ śṛṇvatāṃ vāga uvāca evaṃvidhaṃ tavāṃ taca ca nābhūta tavādya; devā hi nūnama anṛtaṃ vadanti tathāpareṣāma ṛṣisattamānāṃ; śarutvā giraṃ pūjayatāṃ sadaiva na saṃnatiṃ paraiti suyòdhanasya; na tavā jānāmya ādhirathera bhayārtama tavaṣṭā kṛtaṃ vāhama akūjanākṣaṃ; śubhaṃ samāsthāya kapidhvajaṃ tavama khaḍgaṃ gṛhītvā hemacitraṃ samiddhaṃ; dhanuśa cedaṃ gāṇḍivaṃ tālamātrama sa keśavenòhyamānaḥ kathaṃ nu; karṇāda bhītò vayapayātò 'si pārtha dhanuśa caitata keśavāya paradāya; yantā bhaviṣyasa tavaṃ raṇe ceda durātmana tatò 'haniṣyata keśavaḥ karṇama ugraṃ; marutpatira vṛtrama ivātta vajraḥ māse 'patiṣyaḥ pañcame tavaṃ parakṛcchre; na vā garbhò 'paya abhaviṣyaḥ pṛthāyāḥ tata te śaramò rājaputrābhaviṣyana; na saṃgrāmāda apayātuṃ durātmana [sa] yudhiṣṭhireṇaivama uktaḥ kaunteyaḥ śavetavāhanaḥ asiṃ jagrāha saṃkruddhò jighāṃsura bharatarṣabhama tasya kòpaṃ samudvīkṣya cittajñaḥ keśavasa tadā uvāca kima idaṃ pārtha gṛhītaḥ khaḍga itya uta neha paśyāmi yòddhavyaṃ tava kiṃ cida dhanaṃjaya te dhavastā dhārtarāṣṭrā hi sarve bhīmena dhīmatā apayātò 'si kaunteya rājā daraṣṭavya itya api sa rājā bhavatā dṛṣṭaḥ kuśalī ca yudhiṣṭhiraḥ taṃ dṛṣṭvā nṛpaśārdūla śārdūla samavikramama harṣakāle tu saṃprāpte kasmāta tavā manyura āviśata na taṃ paśyāmi kaunteya yasa te vadhyò bhaveda iha kasmāda bhavāna mahākhaḍgaṃ parigṛhṇāti satvarama tata tavā pṛcchāmi kaunteya kima idaṃ te cikīrṣitama parāmṛśasi yata karuddhaḥ khaḍgama adbhutavikrama evama uktasa tu kṛṣṇena parekṣamāṇò yudhiṣṭhirama arjunaḥ parāha gòvindaṃ karuddhaḥ sarpa iva śavasana dada gāṇḍīvama anyasmā iti māṃ yò 'bhicòdayeta chindyāma ahaṃ śirasa tasya itya upāṃśu varataṃ mama tada uktò 'hama adīnātmana rājñāmita parākrama samakṣaṃ tava gòvinda na tata kaṣantuma ihòtsahe tasmāda enaṃ vadhiṣyāmi rājānaṃ dharmabhīrukama paratijñāṃ pālayiṣyāmi hatvemaṃ narasattamama etadarthaṃ mayā khaḍggò gṛhītò yadunandana sò 'haṃ yudhiṣṭhiraṃ hatvā satye 'paya ānṛṇyatāṃ gataḥ viśòkò vijvaraśa cāpi bhaviṣyāmi janārdana kiṃ vā tavaṃ manyase parāptama asmina kāle samutthite tavama asya jagatasa tāta vettha sarvaṃ gatāgatama tata tathā parakariṣyāmi yathā māṃ vakṣyate bhavāna [ka] idānīṃ pātha jānāmi na vṛddhāḥ sevitāsa tavayā akāle puruṣavyāghra saṃrambhakriyayānayā na hi dharmavibhāgajñaḥ kuryāda evaṃ dhanaṃjaya akāryāṇāṃ ca kāryāṇāṃ saṃyògaṃ yaḥ karòti vai kāryāṇāma akriyāṇāṃ ca sa pārtha puruṣādhamaḥ anusṛtya tu ye dharmaṃ kavayaḥ samupasthitāḥ samāsa vistaravidāṃ na teṣāṃ vettha niścayama aniścayajñò hi naraḥ kāryākāryaviniścaye avaśò muhyate pārtha yathā tavaṃ mūḍha eva tu na hi kāryama akāryaṃ vā sukhaṃ jañātuṃ kathaṃ cana śarutena jañāyate sarvaṃ taca ca tavaṃ nāvabudhyase avijñānāda bhavāna yaca ca dharmaṃ rakṣati dharmavita parāṇināṃ hi vadhaṃ pārtha dhārmikò nāvabudhyate parāṇināma avadhasa tāta sarvajyāyāna matò mama anṛtaṃ tu bhaveda vācyaṃ na ca hiṃsyāta kathaṃ cana sa kathaṃ bharātaraṃ jayeṣṭhaṃ rājānaṃ dharmakòvidama hanyāda bhavāna naraśreṣṭha parākṛtò 'nayaḥ pumāna iva ayudhyamānasya vadhasa tathāśastrasya bhārata parāṅmukhasya daravataḥ śaraṇaṃ vābhigacchataḥ kṛtāñjaleḥ parapannasya na vadhaḥ pujyate budhaiḥ tavayā caiva varataṃ pārtha bālenaiva kṛtaṃ purā tasmāda adharmasaṃyuktaṃ mauḍhyāta karma vayavasyasi sa guruṃ pārtha kasmāta tavaṃ hanyā dharmama anusmarana asaṃpradhārya dharmāṇāṃ gatiṃ sūkṣmāṃ duranvayāma idaṃ dharmarahasyaṃ ca vakṣyāmi bharatarṣabha yada barūyāta tava bhīṣmò vā dharmajñò vā yudhiṣṭhiraḥ vidurò vā tathā kaṣattā kuntī vāpi yaśasvinī tata te vakṣyāmi tattvena tana nibòdha dhanaṃjaya satyasya vacanaṃ sādhu na satyāda vidyate parama tattvenaitata sudurjñeyaṃ yasya satyama anuṣṭhitama bhaveta satyama avaktavyaṃ vaktavyama anṛtaṃ bhaveta sarvasvasyāpahāre tu vaktavyama anṛtaṃ bhaveta parāṇātyaye vivāhe ca vaktavyama anṛtaṃ bhaveta yatrānṛtaṃ bhaveta satyaṃ satyaṃ cāpya anṛtaṃ bhaveta tādṛśaṃ paśyate bālò yasya satyama anuṣṭhitama satyānṛte viniścityala tatò bhavati dharmavita kima āścaryaṃ kṛtaprajñaḥ puruṣò 'pi sudāruṇaḥ sumahata parāpnuyāta puṇyaṃ balākò 'nadhavadhāda iva kima āścaryaṃ punara mūḍhò dharmakāmò 'paya apaṇḍitaḥ sumahata parāpnuyāta pāpama āpagāma iva kauśikaḥ [arja] ācakṣva bhagavanna etada yathā vidyāma ahaṃ tathā balākāndhābhisaṃbaddhaṃ nadīnāṃ kauśikasya ca [ka] mṛgavyādhò 'bhavata kaśa cida balākò nāma bhārata yātrārthaṃ putradārasya mṛgāna hanti na kāmataḥ sò 'nadhau ca mātā pitarau bibhartya anyāṃśa ca saṃśritāna savadharmaniratò nityaṃ satyavāga anasūyakaḥ sa kadā cina mṛgā~la lipsura nānvavindata parayatnavāna athāpaśyata sa pītòdaṃ śavāpadaṃ gharāṇacakṣuṣama adṛṣṭapūrvama api tata sattvaṃ tena hataṃ tadā anva eva ca tatò vayòmnaḥ puṣpavarṣama avāpatata apsarògītavāditraira nāditaṃ ca manòramama vimānama āgamata savargāna mṛgavyādha ninīṣayā tada bhūtaṃ sara bhūtānāma abhāvāya kilārjuna tapasa taptvā varaṃ parāptaṃ kṛtama andhaṃ savayaṃ bhuvā tada dhatvā sarvabhūtānāma abhāva kṛtaniścayama tatò balākaḥ savaragāda evaṃ dharmaḥ sudurvidaḥ kauśikò 'paya abhavada viprasa tapasvī na bahuśrutaḥ nadīnāṃ saṃgame garāmāda adūre sa kilāvasata satyaṃ mayā sadā vācyama iti tasyābhavada varatama satyavādīti vikhyātaḥ sa tadāsīda dhanaṃjaya atha dasyu bhayāta kecittadā tada vanama āviśana dasyavò 'pi gatāḥ karūrā vayamārganta parayatnataḥ atha kauśikama abhyetya parāhusa taṃ satyavādinama katamena pathā yātā bhagavana bahavò janāḥ satyena pṛṣṭhaprabrūhi yadi tāna vettha śaṃsa naḥ sa pṛṣṭhaḥ kauśikaḥ satyaṃ vacanaṃ tāna uvāca ha bahuvṛkṣa latāgulmama etada vanama upāśritāḥ tatasa te tāna samāsādya karūrā jaghnura iti śarutiḥ tenādharmeṇa mahatā vāga duruktena kauśikaḥ gataḥ sukaṣṭaṃ narakaṃ sūkṣmadharmeṣva akòvidaḥ aprabhūta śarutò mūḍhò dharmāṇāma avibhāgavita vṛddhāna apṛṣṭvā saṃdehaṃ mahaca chavabhrama itò 'rahati tatra te lakṣaṇòddeśaḥ kaśa cida eva bhaviṣyati duṣkaraṃ paramajñānaṃ karteṇātra vayavasyati śarutira dharma iti haya eke vadanti bahavò janāḥ na tava etata paratisūyāmi na hi sarvaṃ vidhīyate parabhavārthāya bhūtānāṃ dharmapravacanaṃ kṛtama dhāraṇāda dharmama itya āhura dharmò dhārayati parajāḥ yaḥ sayāda dhāraṇa saṃyuktaḥ sa dharma iti niścayaḥ ye 'nayāyena jihīrṣantò janā icchanti karhi cita akūjanena cena mòkṣò nātra kūjeta kathaṃ cana avaśyaṃ kūjitavyaṃ vā śaṅkerana vāpya akūjataḥ śareyasa tatrānṛtaṃ vaktuṃ satyāda iti vicāritama parāṇātyaye vivāhe vā sarvajñāti dhanakṣaye narmaṇya abhipravṛtte vā paravaktavyaṃ mṛṣā bhaveta adharmaṃ nātra paśyanti dharmatattvārtha darśinaḥ yaḥ satenaiḥ saha saṃbandhāna mucyate śapathaira api śareyasa tatrānṛtaṃ vaktuṃ tata satyama avicāritama na ca tebhyò dhanaṃ deyaṃ śakye sati kathaṃ cana pāpebhyò hi dhanaṃ deyaṃ śakye sati kathaṃ cana tasmāda dharmārthama anṛtama uktvā nānṛta vāga bhaveta eṣa te lakṣaṇòddeśaḥ samuddiṣṭò yathāvidhi etaca charutvā barūhi pārtha yadi vadhyò yudhiṣṭhiraḥ [arja] yathā barūyāna mahāprājñò yathā barūyāna mahāmatiḥ hitaṃ caiva yathāsmākaṃ tathaitada vacanaṃ tava bhavāna mātṛsamò 'samākaṃ tathā pitṛsamò 'pi ca gatiśa ca paramā kṛṣṇa tena te vākyama adbhutama na hi te tariṣu lòkeṣu vidyate 'viditaṃ kava cita tasmāda bhavāna paraṃ dharmaṃ veda sarvaṃ yathātathama avadhyaṃ pāṇḍavaṃ manye dharmarājaṃ yudhiṣṭhirama yasmina samayasaṃyòge barūhi kiṃ cida anugrahama idaṃ cāparama atraiva śṛṇu hṛtsthaṃ vivakṣitama jānāmi dāśārha mama varataṃ tavaṃ; yò māṃ barūyāta kaśa cana mānuṣeṣu anyasmai tavaṃ gāṇḍivaṃ dehi pārtha; yasa tavattò 'satraira bhavitā vā viśiṣṭaḥ hanyāma ahaṃ keśava taṃ parasahya; bhīmò hanyāta tūbaraketi còktaḥ tana me rājā paròktavāṃsa te samakṣaṃ; dhanura dehītya asakṛda vṛṣṇisiṃha taṃ hatvā ceta keśava jīvalòke; sathātā kālaṃ nāhama apya alpamātrama sā ca paratijñā mama lòkaprabuddhā; bhaveta satyā dharmabhṛtāṃ variṣṭha yathā jīveta pāṇḍavò 'haṃ ca kṛṣṇa; tathā buddhiṃ dātuma adyārhasi tavama [vā] rājā śarāntò jagatò vikṣataśa ca; karṇena saṃkhye niśitaira bāṇasaṃghaiḥ tasmāta pārtha tavāṃ paruṣāṇya avòcata; karṇe dayūtaṃhya adya raṇe nibaddhama tasmina hate kuravò nirjitāḥ sayura; evaṃ buddhiḥ pārthivò dharmaputraḥ yadāvamānaṃ labhate mahāntaṃ; tadā jīvana mṛta itya ucyate saḥ tana mānitaḥ pārthivò 'yaṃ sadaiva; tavayā sabhīmena tathā yamābhyāma vṛddhaiśa ca lòke puruṣapravīraisa; tasyāvamānaṃ kalayā tavaṃ parayuṅkṣva tavama itya atra bhavantaṃ tavaṃ barūhi pārtha yudhiṣṭhirama tavama itya uktò hi nihatò gurura bhavati bhārata evama ācara kaunteya dharmarāje yudhiṣṭhire adharmayuktaṃ saṃyògaṃ kuruṣvaivaṃ kurūdvaha atharvāṅgirasī haya eṣā śarutīnāma uttamā śarutiḥ avicāryaiva kāryaiṣā śareyaḥ kāmaira naraiḥ sadā vadhò haya ayaṃ pāṇḍava dharmarājñasa; tavattò yuktò vetsyate caivama eṣaḥ tatò 'saya pādāva abhivādya paścāca; chamaṃ barūyāḥ sāntvapūrvaṃ ca pārthama bharātā parājñasa tava kòpaṃ na jātu; kuryāda rājā kaṃ cana pāṇḍaveyaḥ muktò 'nṛtāda bharātṛvadhāca ca pārtha; hṛṣṭaḥ karṇaṃ tavaṃ jahi sūtaputrama [sa] itya evama uktasa tu janārdanena; pārthaḥ paraśasyātha suhṛda vadhaṃ tama tatò 'baravīda arjunò dharmarājama; anuktapūrvaṃ paruṣaṃ parasahya mā tavaṃ rājana vayāhara vayāharatsu; na tiṣṭhase karòśamātre raṇārdhe bhīmasa tu māma arhati garhaṇāya; yò dayudhyate sarvayòdhapravīraḥ kāle hi śatrūna paratipīḍya saṃkhye; hatvā ca śūrāna pṛthivīpatīṃsa tāna yaḥ kuñjarāṇāma adhikaṃ sahasraṃ; hatvānadata tumulaṃ siṃhanādama suduṣkaraṃ karma karòti vīraḥ; kartuṃ yathā nārhasi tavaṃ kadā cita rathāda avaplutya gadāṃ parāmṛśaṃsa; tayā nihantya aśvanaradvipāna raṇe varāsinā vājirathāśvakuñjarāṃsa; tathā rathāṅgaira dhanuṣā ca hantya arīna paramṛdya padbhyāma ahitāna nihanti yaḥ; punaśa ca dòrbhyāṃ śatamanyuvikramaḥ mahābalò vaiśravaṇāntakòpamaḥ; parasahya hantā daviṣatāṃ yathārhama sa bhīmasenò 'rahati garhaṇāṃ me; na tavaṃ nityaṃ rakṣyase yaḥ suhṛdbhiḥ mahārathāna nāgavarāna hayāṃśa ca; padātimikhyāna api ca paramathya ekò bhīmò dhārtarāṣṭreṣu magnaḥ; sa māma upālabdhuma ariṃdamò 'rahati kaliṅga vaṅga anaṅga niṣādamāgadhāna; sadā madāna nīlabalāhakòpamāna nihanti yaḥ śatrugaṇāna anekaśaḥ; sa mābhivaktuṃ parabhavatya anāgasama suyuktama āsthāya rathaṃ hi kāle; dhanura vikarṣaña śarapūrṇamuṣṭiḥ sṛjatya asau śaravarṣāṇi vīrò; mahāhave megha ivāmbudhārāḥ balaṃ tu vāci davijasattamānāṃ; kaṣātraṃ budhā bāhubalaṃ vadanti tavaṃ vāgbalò bhārata niṣṭhuraśa ca; tavama eva māṃ vetsi yathāvidhò 'hama yatāmi nityaṃ tava kartuma iṣṭaṃ; dāraiḥ sutaira jīvitenātmanā ca evaṃ ca māṃ vāga viśikhaira nihaṃsi; tavattaḥ sukhaṃ na vayaṃ vidma kiṃ cita avāmaṃsthā māṃ daraupadī talpa saṃsthò; mahārathāna paratihanmi tavadarthe tenātiśaṅkī bhārata niṣṭhurò 'si; tavattaḥ sukhaṃ nābhijānāmi kiṃ cita paròktaḥ savayaṃ satyasaṃdhena mṛtyusa; tava pariyārthaṃ nadadeva yuddhe vīraḥ śikhaṇḍī daraupadò 'sau mahātmā; mayābhiguptena hataśa ca tena na cābhinandāmi tavādhirājyaṃ; yatasa tama akṣeṣva ahitāya saktaḥ savayaṃ kṛtvā pāpama anāryajuṣṭama; ebhira yuddhe tartuma icchasya arīṃsa tu akṣeṣu dòṣā bahavò vidharmāḥ; śarutāsa tavayā sahadevò 'baravīda yāna tāna naiṣi sāṃtartuma asādhu juṣṭāna; yena sama sarve nirayaṃ parapannāḥ tavaṃ devitā tavatkṛte rājyanāśasa; tavata saṃbhavaṃ vayasanaṃ nò narendra māsmāna karūraira vāka paratòdaisa tuda tavaṃ; bhūyò rājana kòpayanna alpabhāgyāna etā vācaḥ paruṣāḥ sāvya sācī; sathiraprajñaṃ śarāvayitvā tatakṣa tadānutepe surarājaputrò; viniḥśvasaṃśa cāpya asima udbabarha tama āha kṛṣṇāḥ kima idaṃ punara bhavāna; vikòśama ākāśanibhaṃ karòtya asima parabrūhi satyaṃ purara uttaraṃ vidhera; vacaḥ paravakṣyāmya ahama arthasiddhaye itya eva pṛṣṭhaḥ puruṣòttamena; suduḥkhitaḥ keśavama āha vākyama ahaṃ haniṣye savaśarīrama eva; parasahya yenāhitama ācaraṃ vai niśamya tata pārtha vacò 'baravīda idaṃ; dhanaṃjayaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ parabrūhi pārtha savaguṇāna ihātmanasa; tathā savahārdaṃ bhavatīha sadyaḥ tathāstu kṛṣṇetya abhinandya vākyaṃ; dhanaṃjayaḥ parāha dhanura vināmya yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; śṛṇuṣva rājanna iti śakrasūnuḥ na mādṛśò 'nayò naradeva vidyate; dhanurdharò devama ṛte pinākinama ahaṃ hi tenānumatò mahātmanā; kaṣaṇena hanyāṃ sacarācaraṃ jagata mayā hi rājana sadiga īśvarā diśò; vijitya sarvā bhavataḥ kṛtā vaśe sa rājasūyaśa ca samāptadakṣiṇaḥ; sabhā ca divyā bhavatò mamaujasā pāpau pṛṣatkā likhitā mameme; dhanuśa ca saṃkhye vitataṃ sabāṇama pādau ca me saśarau sahadhvajau; na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti hatā udīcyā nihatāḥ paratīcyāḥ; parācyā nirastā dākṣiṇātyā viśastāḥ saṃśaptakānāṃ kiṃ cida evāvaśiṣṭaṃ; sarvasya sainyasya hataṃ mayārdhama śete mayā nihatā bhāratī ca; camū rājana deva camū parakāśā ye nāstrajñāsa tāna ahaṃ hanmi śastraisa; tasmāla lòkaṃ neha karòmi bhasmasāta itya evama uktvā punara āha pārthò; yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhama apya aputrā tena rādhā bhavitrī; kuntī mayā vā tada ṛtaṃ viddhi rājana parasīda rājana kaṣama yana mayòktaṃ; kāle bhavāna vetsyati tana namasa te parasādya rājānama amitrasāhaṃ; sathitò 'baravīca cainama abhiprapannaḥ yāmya eṣa bhīmaṃ samarāta paramòktuṃ; sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantuma tava pariyārthaṃ mama jīvitaṃ hi; baravīmi satyaṃ tada avehi rājana iti parāyāda upasaṃgṛhya pādau; samutthitò dīptatejāḥ kirīṭī nedaṃ cirāta kaṣiprama idaṃ bhaviṣyatya; āvartate 'sāva abhiyāmi cainama etaca charutvā pāṇḍavò dharmarājò; bharātura vākyaṃ paruṣaṃ phalgunasya utthāya tasmāca chayanāda uvāca; pārthaṃ tatò duḥkhaparīta cetāḥ kṛtaṃ mayā pārtha yathā na sādhu; yena parāptaṃ vayasanaṃ vaḥ sughòrama tasmāca chiraśa chinddhi mamedama adya; kulāntakasyādhama puruṣasya pāpasya pāpavyasanānvitasya; vimūḍhabuddhera alasasya bhīròḥ vṛddhāvamantuḥ paruṣasya caiva; kiṃ te ciraṃ māma anuvṛtya rūkṣama gacchāmya ahaṃ vanama evādya pāpaḥ; sukhaṃ bhavāna vartatāṃ madvihīnaḥ yògyò rājā bhīmasenò mahātmā; kalībasya vā mama kiṃ rājyakṛtyama na cāsmi śaktaḥ paruṣāṇi sòḍhuṃ; punasa tavemāni ruṣānvitasya bhīmò 'satu rājā mama jīvitena; kiṃ kāryama adyāvamatasya vīra itya evama uktvā sahasòtpapāta; rājā tatasa taca chayanaṃ vihāya iyeṣa nirgantuma athò vanāya; taṃ vāsudevaḥ paraṇatò 'bhayuvāca rājana viditama etata te yathā gāṇḍīvadhanvanaḥ paratijñā satyasaṃdhasya gāṇḍīvaṃ parati viśrutā barūyāda ya evaṃ gāṇḍīvaṃ dehya anyasmai tavama itya uta sa vadhyò 'saya pumā~la lòke tavayā còktò 'yama īdṛśama ataḥ satyāṃ paratijñāṃ tāṃ pārthena parirakṣatā macchandāda avamānò 'yaṃ kṛtasa tava mahīpate gurūṇāma avamānò hi vadha itya abhidhīyate tasmāta tavaṃ vai mahābāhò mama pārthasya còbhayòḥ vayatikramama imaṃ rājana saṃkṣamasvārjunaṃ parati śaraṇaṃ tavāṃ mahārāja parapannau sava ubhāva api kaṣantuma arhasi me rājana paraṇatasyābhiyācataḥ rādheyasyādya pāpasya bhūmiḥ pāsyati śòṇitama satyaṃ te paratijānāmi hataṃ viddhya adya sūtajama yasyecchasi vadhaṃ tasya gatama evādya jīvitama iti kṛṣṇa vacaḥ śarutvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ sasaṃbhramaṃ hṛṣīkeśama utthāpya paraṇataṃ tadā kṛtāñjalima idaṃ vākyama uvācānantaraṃ vacaḥ evama etada yathāttha tavama astya eṣò 'tikramò mama anunītò 'sami gòvinda tāritaśa cādya mādhava mòkṣitā vayasanāda ghòrāda vayama adya tavayācyuta bhavantaṃ nāthama āsādya āvāṃ vayasanasāgarāta ghòrāda adya samuttīrṇāva ubhāva ajñānamòhitau tavada buddhipravama āsādya duḥkhaśòkārṇavāda vayama samuttīrṇāḥ sahāmātyāḥ sanāthāḥ sama tavayācyuta [sa] iti sama kṛṣṇa vacanāta paratyuccārya yudhiṣṭhirama babhūva vimanāḥ pārthaḥ kiṃ cita kṛtveva pātakama tatò 'baravīda vāsudevaḥ parahasanna iva pāṇḍavama kathaṃ nāma bhaveda etada yadi tavaṃ pārtha dharmajama asinā tīkṣṇadhāreṇa hanyā dharme vayavasthitama tavama itya uktvaiva rājānama evaṃ kaśmalama āviśaḥ hatvā tu nṛpatiṃ pārtha akariṣyaḥ kima uttarama evaṃ sudurvidò dharmò mandaprajñaira viśeṣataḥ sa bhavāna dharmabhīrutvāda dharuvama aiṣyāna mahata tapaḥ narakaṃ ghòrarūpaṃ ca bharātura jayeṣṭhasya vai vadhāta sa tavaṃ dharmabhṛtāṃ śareṣṭhaṃ rājānaṃ dharmasaṃhitama parasādaya kuruśreṣṭhama etada atra mataṃ mama parasādya bhaktyā rājānaṃ parītaṃ caiva yudhiṣṭhirama parayāmasa tavaritā yòddhuṃ sūtaputra rathaṃ parathi hatvā sudurjayaṃ karṇaṃ tavama adya niśitaiḥ śaraiḥ vipulāṃ parītima ādhatsva dharmaputrasya mānada etada atra mahābāhò parāptakālaṃ mataṃ mama evaṃ kṛte kṛtaṃ caiva tava kāryabhaviṣyati tatò 'rajunò mahārāja lajjayā vai samanvitaḥ dharmarājasya caraṇau parapede śirasānagha uvāca bharataśreṣṭha parasīdeti punaḥ punaḥ kaṣamasva rājana yata paròktaṃ dharmakāmena bhīruṇā pādayòḥ patitaṃ dṛṣṭvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ dhanaṃjayama amitraghnaṃ rudantaṃ bharatarṣabha utthāpya bharātaraṃ rājā dharmarājò dhanaṃjayama samāśliṣya ca sasnehaṃ pararuròda mahīpatiḥ ruditvā tu ciraṃ kālaṃ bharātarau sumahādyutī kṛtaśaucau naravyāghrau parītimantau babhūvatuḥ tata āśliṣya sa paremṇā mūrdhni cāgrāya pāṇḍavama parītyā paramayā yuktaḥ parasmayaṃśa cābravīja jayama karṇena me mahābāhò sarvasainyasya paśyataḥ kavacaṃ ca dhavajaśa caiva dhanuḥ śaktira hayā gadā śaraiḥ kṛttā maheṣvāsa yatamānasya saṃyuge sò 'haṃ jañātvā raṇe tasya karma dṛṣṭvā ca phalguna vayavasīdāmi duḥkhena na ca me jīvitaṃ pariyama tama adya yadi vai vīra na haniṣyasi sūtajama parāṇāna eva parityakṣye jīvitārthò hi kò mama evama uktaḥ paratyuvāca vijayò bharatarṣabha satyena te śape rājana parasādena tavaiva ca bhīmena ca naraśreṣṭha yamābhyāṃ ca mahīpate yathādya samare karṇaṃ haniṣyāmi hatò 'tha vā mahītale patiṣyāmi satyenāyudhama ālabhe evama ābhāṣya rājānama abravīna mādhavaṃ vacaḥ adya karṇaṃ raṇe kṛṣṇa sūdayiṣye na saṃśayaḥ tada anudhyāhi bhadraṃ te vadhaṃ tasya durātmanaḥ evama uktò 'baravīta pārthaṃ keśavò rājasattama śaktò 'sami bharataśreṣṭha yatnaṃ kartuṃ yathābalama evaṃ cāpi hi me kāmò nityama eva mahāratha kathaṃ bhavāna raṇe karṇaṃ nihanyāda iti me matiḥ bhūyaśa còvāca matimāna mādhavò dharmanandanama yudhiṣṭhiremaṃ bībhatsuṃ tavaṃ sāntvayituma arhasi anujñātuṃ ca karṇasya vadhāyādya durātmanaḥ śarutvā haya ayama ahaṃ caiva tavāṃ karṇa śarapīḍitama paravṛttiṃ jañātuma āyātāva iha pāṇḍavanandana diṣṭyāsi rājana nirujò diṣṭyā na garahaṇaṃ gataḥ parisāntvaya bībhatsuṃ jayama āśādhi cānagha [ya] ehya ehi pārtha bībhatsò māṃ pariṣvaja pāṇḍava vaktavyama uktò 'samya ahitaṃ tavayā kaṣāntaṃ ca tana mayā ahaṃ tavāma anujānāmi jahi karṇaṃ dhanaṃjaya manyuṃ ca mā kṛthāḥ pārtha yana mayòktò 'si dāruṇama [sa] tatò dhanaṃjayò rājaña śirasā paraṇatasa tadā pādau jagrāha pāṇibhyāṃ bharātura jayeṣṭhasya māriṣa samutthāpya tatò rājā pariṣvajya ca pīḍitama mūrdhnya upāghrāya caivainama idaṃ punara uvāca ha dhanaṃjaya mahābāhò mānitò 'sami dṛḍhaṃ tavayā māhātmyaṃ vijayaṃ caiva bhūyaḥ parāpnuhi śāśvatama [arja] adya taṃ pāpakarmāṇaṃ sānubandhaṃ raṇe śaraiḥ nayāmya antaṃ samāsādya rādheyaṃ balagarvitama yena tavaṃ pīḍitò bāṇaira dṛḍhama āyamya kārmukama tasyādya karmaṇaḥ karṇaḥ phalaṃ parāpsyati dāruṇama adya tavāma ahama eṣyāmi karṇaṃ hatvā mahīpate sabhājayituma ākrandāda iti satyaṃ baravīmi te nāhatvā vinivarte 'haṃ karṇama adya raṇājirāta iti satyena te pādau sapṛśāmi jagatīpate [sa] parasādya dharmarājānaṃ parahṛṣṭenāntarātmanā pārthaḥ paròvāca gòvindaṃ sūtaputra vadhòdyataḥ kalpyatāṃ ca rathò bhūyò yujyantāṃ ca hayòttamāḥ āyudhāni ca sarvāṇi sajjyantāṃ vai mahārathe upāvṛttāśa ca turagāḥ śikṣitāśa cāśvasādinaḥ rathòpakaraṇaiḥ sarvaira upāyāntu tavarānvitāḥ evama ukte mahārāja phalgunena mahātmanā uvāca dārukaṃ kṛṣṇaḥ kuru sarvaṃ yathābravīta arjunò bharataśreṣṭhaḥ śareṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatāma ājñaptasa tava atha kṛṣṇena dārukò rājasattama yòjayāma āsa sa rathaṃ vaiyāghraṃ śatrutāpanama yuktaṃ tu rathama āsthāya dārukeṇa mahātmanā āpṛcchya dharmarājānaṃ barāhmaṇāna savasti vācya ca samaṅgala savastyayanama āruròha rathòttamama tasya rājā mahāprājñò dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ āśiṣò 'yuṅkta paramā yuktāḥ karṇavadhaṃ parati taṃ parayāntaṃ maheṣvāsaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bhārata nihataṃ menire karṇaṃ pāṇḍavena mahātmanā babhūvura vimalāḥ sarvā diśò rājana samantataḥ cāṣāśa ca śatapatrāśa ca karauñcāśa caiva janeśvara paradakṣiṇama akurvanta tadā vai pāṇḍunandanama bahavaḥ pakṣiṇò rājana puṃnāmānaḥ śubhāḥ śivāḥ tavarayantò 'rajunaṃ yuddhe hṛṣṭarūpā vavāśire kaṅkā gṛdhrā vaḍāśa caiva vāyasāśa ca viśāṃ pate agratasa tasya gacchanti bhakṣyahetòra bhayānakāḥ nimittāni ca dhanyāni pārthasya paraśaśaṃsire vināśama arisainyānāṃ karṇasya ca vadhaṃ tathā parayātasyātha pārthasya mahāna savedò vayajāyata cintā ca vipulā jajñe kathaṃ nava etada bhaviṣyati tatò gāṇḍīvadhanvānama abravīna madhusūdanaḥ dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyastaṃ cintāparigataṃ tadā gāṇḍīvadhanvana saṃgrāme ye tavayā dhanuṣā jitāḥ na teṣāṃ mānuṣò jetā tavadanya iha vidyate dṛṣṭā hi bahavaḥ śūrāḥ śakratulyaparākramāḥ tavāṃ parāpya samare vīraṃ ye gatāḥ paramāṃ gatima kò hi daròṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca bhagadattaṃ ca māriṣa vindānuvindāva āvantyau kāmbòjaṃ ca sudakṣiṇama śarutāyuṣaṃ mahāvīryama acyutāyuṣama eva ca paratyudgamya bhaveta kaṣemī yò na sayāta tavama iva kaṣamī tava haya astrāṇi divyāni lāghavaṃ balama eva ca vedhaḥ pātaśa ca lakṣaśa ca yògaśa caiva tavārjuna asaṃmòhaśa ca yuddheṣu vijñānasya ca saṃnatiḥ bhavāna devāsurāna sarvāna hanyāta sahacarācarāna pṛthivyāṃ hi raṇe pārtha na yòddhā tavatsamaḥ pumāna dhanura garahā hi ye ke cita kaṣatriyā yuddhadurmadāḥ ā devāta tavatsamaṃ teṣāṃ na paśyāmi śṛṇòmi vā barāhmaṇā ca parajāḥ sṛṣṭā gāṇḍīvaṃ ca mahādbhutama yena tavaṃ yudhyase pārtha tasmāna nāsti tavayā samaḥ avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yata pathyaṃ tava pāṇḍava māvamaṃsthā mahābāhò karṇama āhavaśòbhinama karṇò hi balavāna dhṛṣṭaḥ kṛtāstraśa ca mahārathaḥ kṛtī ca citrayòdhī ca deśe kāle ca kòvidaḥ tejasā vahni sadṛśò vāyuvegasamò jave antakapratimaḥ karòdhe siṃhasaṃhananò balī ayò ratnira mahābāhura vayūḍhòraskaḥ sudurjayaḥ atimānī ca śūraśa ca paravīraḥ pariyadarśanaḥ sarvaira yòdhaguṇaira yuktò mitrāṇāma abhayaṃkaraḥ satataṃ pāṇḍava daveṣī dhārtarāṣṭra hite rataḥ sarvaira avadhyò rādheyò devaira api savāsavaiḥ ṛte tavāma iti me buddhisa tavama adya jahi sūtajama devaira api hi saṃyattaira bibhradbhira māṃsaśòṇitama aśakyaḥ samare jetuṃ sarvaira api yuyutsubhiḥ durātmānaṃ pāpamatiṃ nṛśaṃsaṃ; duṣṭaprajñaṃ pāṇḍaveyeṣu nityama hīnasvārthaṃ pāṇḍaveyaira viròdhe; hatvā karṇaṃ dhiṣṭhitārthò bhavādya vīraṃ manyata ātmānaṃ yena pāpaḥ suyòdhanaḥ tama adya mūlaṃ pāpānāṃ jaya sautiṃ dhanaṃjaya [sa] tataḥ punara ameyātmā keśavò 'rajunama abravīta kṛtasaṃkalpama āyastaṃ vadhe karṇasya sarvaśaḥ adya sapta daśāhāni vartamānasya bhārata vināśasyātighòrasya naravāraṇavājināma bhūtvā hi vipulā senā tāvakānāṃ paraiḥ saha anyònyaṃ samare parāpya kiṃ cica cheṣā viśāṃ pate bhūtvā hi kauravyāḥ pārtha parabhūtagajavājinaḥ tavāṃ vai śatruṃ samāsādya vinaṣṭā raṇamūrdhani ete ca sarve pāñcālāḥ sṛñjayāśa ca sahānvayāḥ tavāṃ samāsādya durdharṣaṃ pāṇḍavāśa ca vayavasthitāḥ pāñcālaiḥ pāṇḍavaira matsyaiḥ kārūṣaiśa cedikekayaiḥ tavayā guptaira amitraghna kṛtaḥ śatrugaṇakṣayaḥ kò hi śaktò raṇe jetuṃ kauravāṃsa tāta saṃgatāna anyatra pāṇḍavāna yuddhe tavayā guptāna mahārathāna tavaṃ hi śaktò raṇe jetuṃ sa surāsuramānuṣāna tarī~la lòkāna samama udyuktāna kiṃ punaḥ kauravaṃ balama bhagadattaṃ hi rājānaṃ kò 'nayaḥ śaktasa tavayā vinā jetuṃ puruṣaśārdūla yò 'pi sayāda vāsavòpamaḥ tathemāṃ vipulāṃ senāṃ guptāṃ pārtha tavayānagha na śekuḥ pārthivāḥ sarve cakṣurbhira abhivīkṣituma tathaiva satataṃ pārtha rakṣitābhyāṃ tavayā raṇe dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍibhyāṃ bhīṣmadròṇau nipātitau kò hi śaktò raṇe pārtha pāñcālānāṃ mahārathau bhīṣmadròṇau yudhā jetuṃ śakratulyaparākramau kò hi śāṃtanavaṃ saṃkhye daròṇaṃ vaikartanaṃ kṛpama darauṇiṃ ca saumadattiṃ ca kṛtavarmāṇama eva ca saundhavaṃ madrarājaṃ ca rājānaṃ ca suyòdhanama vīrāna kṛtāstrāna samare sarvāna evānuvartinaḥ akṣauhiṇīpatīna ugrāna saṃrabdhāna yuddhadurmadāna śareṇyaśa ca bahulāḥ kaṣīṇāḥ paradīrṇāśvarathadvipāḥ nānājanapadāśa cògrāḥ kaṣatriyāṇāma amarṣiṇāma gòvāsa dāsama īyānāṃ vasātīnāṃ ca bhārata varātyānāṃ vāṭadhānānāṃ bhòjānāṃ cāpi mānināma udīrṇāśa ca mahāsenā barahmakṣatrasya bhārata tavāṃ samāsādya nidhanaṃ gatāḥ sāśvarathadvipāḥ ugrāśa ca karūrakarmāṇasa tukhārā yavanāḥ khaśāḥ dārvābhisārā daradāḥ śakā ramaṭha taṅgaṇāḥ andhrakāśa ca pulindāśa ca kirātāśa cògravikramāḥ malecchāśa ca pārvatīyāśa ca sāgarānūpavāsinaḥ saṃrambhiṇò yuddhaśauṇḍā balinò dṛbdha pāṇayaḥ ete suyòdhanasyārthe saṃrabdhāḥ kurubhiḥ saha na śakyā yudhi nirjetuṃ tavadanyena paraṃtapa dhārtarāṣṭrama udagraṃ hi vayūḍhaṃ dṛṣṭvā mahābalama yasya tavaṃ na bhavesa tarātā paratīyāta kò nu mānavaḥ tata sāgarama ivòddhūtaṃ rajasā saṃvṛtaṃ balama vidārya pāṇḍavaiḥ karuddhaisa tavayā guptaira hataṃ vibhò māgadhānāma adhipatira jayatsenò mahābalaḥ adya saptaiva cāhāni hataḥ saṃkhye 'bhimanyunā tadò daśasahasrāṇi gajānāṃ bhīmakarmaṇāma jaghāna gadayā bhīmasa tasya rājñaḥ paricchadama tatò 'naye 'pi hatā nāgā rathāśa ca śataśò balāta tada evaṃ samare tāta vartamāne mahābhaye bhīmasenaṃ samāsādya tavāṃ ca pāṇḍava kauravāḥ savājirathanāgāśa ca mṛtyulòkama itò gatāḥ tathā senāmukhe tatra nihate pārtha pāḍavaiḥ bhīṣmaḥ parāsṛjada ugrāṇi śaravarṣāṇi māriṣa sa cedikāśipāñcālāna karūṣāna matsyakekayāna śaraiḥ paracchādya nidhanama anayata paruṣāstravita tasya cāpacyutaira bāṇaiḥ paradehavidāraṇaiḥ pūrṇama ākāśama abhavada rukmapuṅkharajihmagaiḥ gatyā daśamyā te gatvā jaghnura vājirathadvipāna hitvā nava gatīra duṣṭāḥ sa bāṇāna vayāyatò 'mucata dināni daśa bhīṣmeṇa nighnatā tāvakaṃ balama śūnyāḥ kṛtā rathòpasthā hatāśa ca gajavājinaḥ darśayitvātmanò rūpaṃ rudròpendra samaṃ yudhi pāṇḍavānāma anīkāni paravigāhya vayaśātayata vinighnana pṛthivīpālāṃśa cedipāñcālakekayāna vayadahata pāṇḍavīṃ mandama ujjihīrṣuḥ suyòdhanama tathā carantaṃ samare tapantama iva bhāskarama na śekuḥ sṛñjayā daraṣṭuṃ tathaivānye mahīkṣitaḥ vicarantaṃ tathā taṃ tu saṃgrāme jitakāśinama savāda yògena sahasā pāṇḍavā samupādravana sa tu vidrāvya samare pāṇḍavāna sṛñjayāna api eka eva raṇe bhīṣma eka vīratvama āgataḥ taṃ śikhaṇḍī samāsādya tavayā guptò mahārathama jaghāna puruṣavyāghraṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ sa eṣa patitaḥ śete śaratalpe pitāmahaḥ tavāṃ parāpya puruṣavyāghra gṛdhraḥ parāpyeva vāyasama daròṇaḥ pañca dinānya ugrò vidhamya ripuvāhinīḥ kṛtvā vayūhaṃ mahāyuddhe pātayitvā mahārathāna jayadrathasya samare kṛtvā rakṣāṃ mahārathaḥ antakapratimaśa cògrāṃ rātriṃ yuddhvādahata parajāḥ adyeti dave dine vīrò bhāradvājaḥ paratāpavāna dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya sa gataḥ paramāṃ gatima yadi caiva parānya yuddhe sūtaputra mukhāna rathāna nāvārayiṣyaḥ saṃgrāme na sama daròṇò vayanaṅkṣyata bhavatā tu balaṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrasya vāritama tatò daròṇò hatò yuddhe pārṣatena dhanaṃjaya ka ivānyò raṇe kuryāta tavadanyaḥ kaṣatriyò yudhi yādṛśaṃ te kṛtaṃ pārtha jayadrathavadhaṃ parati nivārya senāṃ mahatīṃ hatvā śūrāṃśa ca pārthivāna nihataḥ saindhavò rājā tavayāstra balatejasā āścaryaṃ sindhurājasya vadhaṃ jānanti pārthivāḥ anāścaryaṃ hi tata tavattasa tavaṃ hi pārtha mahārathaḥ tavāṃ hi parāpya raṇe kaṣatrama ekāhāda iti bhārata tapyamānama asaṃyuktaṃ na bhaveda iti me matiḥ seyaṃ pārtha camūra ghòrā dhārtarāṣṭrasya saṃyuge hatā sasarva vīrā hi bhīṣmadròṇau yadā hatau śīrṇapravara yòdhā adya hatavāji naradvipā hīnā sūryendu nakṣatraira dayaura ivābhāti bhāratī vidhvastā hi raṇe pārtha seneyaṃ bhīmavikramāta āsurīva purā senā śakrasyeva parākramaiḥ teṣāṃ hatāvaśiṣṭāsa tu pañca santi mahārathāḥ aśvatthāmā kṛtavarmā karṇò madrādhipaḥ kṛpaḥ tāṃsa tavama adya naravyāghra hatvā pañca mahārathāna hatāmitraḥ parayacchòrvīṃ rājñaḥ sadvīpa pattanāma sākāśa jalapātālāṃ saparvatamahāvanāma parāpnòtva amitavīryaśrīra adya pārthò vasuṃdharāma etāṃ purā viṣṇura iva hatvā daiteya dānavāna parayaccha medinīṃ rājñe śakrāyeva yathā hariḥ adya mòdantu pāñcālā nihateṣva ariṣu tavayā viṣṇunā nihateṣva eva dānaveyeṣu devatāḥ yadi vā davipadāṃ śareṣṭha daròṇaṃ mānayatò guruma aśvatthāmni kṛpā te 'sati kṛpe cācārya gauravāta atyantòpacitāna vā tavaṃ mānayana bharātṛbāndhavāna kṛtavarmāṇama āsādya na neṣyāmi yamakṣayama bharātaraṃ mātura āsādya śalyaṃ madrajanādhipama yadi tavama aravindākṣa dayāvāna na jighāṃsasi imaṃ pāpamatiṃ kaṣudrama atyantaṃ pāṇḍavāna parati karṇama adya naraśreṣṭha jahya āśu niśitaiḥ śaraiḥ etata te sukṛtaṃ karma nātra kiṃ cina na yujyate vayama apya atra jānīmò nātra dòṣò 'sati kaśa cana dahane yata saputrāyā niśi mātusa tavānagha dayūtārthe yaca ca yuṣmāsu parāvartata suyòdhanaḥ tatra sarvatra duṣṭātmā karṇò mūlama ihārjuna karṇāda dhi manyate tarāṇaṃ nityama eva suyòdhanaḥ tatò māma api saṃrabdhò nigrahītuṃ paracakrame sathirā buddhira narendrasya dhārtarāṣṭrasya mānada karṇaḥ pārthāna raṇe sarvāna vijeṣyati na saṃśayaḥ karṇama āśritya kaunteya dhārtarāṣṭreṇa vigrahaḥ ròcitò bhavatā sārdhaṃ jānatāpi balaṃ tava karṇò hi bhāṣate nityama ahaṃ pārthāna samāgatāna vāsudevaṃ sarājānaṃ vijeṣyāmi mahāraṇe paròtsāhayana durātmānaṃ dhārtarāṣṭraṃ sudurmatiḥ samatau garjate karṇasa tama adya jahi bhārata yaca ca yuṣmāsu pāpaṃ vai dhārtarāṣṭraḥ parayuktavāna tatra sarvatra duṣṭātmā karṇaḥ pāpamatira mukhama yaca ca tada dhārtarāṣṭrāṇāṃ karūraiḥ ṣaḍbhira mahārathaiḥ apaśyaṃ nihataṃ vīraṃ saubhadrama ṛṣabhekṣaṇama daròṇa darauṇikṛpāna vīrāna kampayantò mahārathāna nirmanuṣyāṃśa ca mātaṅgānvirathāṃśa ca mahārathāna vayaśvāròhāṃśa ca turagāna pattīna vayāyudha jīvitāna kurvantama ṛṣabhaskandhaṃ kuru vṛṣṇiyaśaḥ karama vidhamantama anīkāni vayathayantaṃ mahārathāna manuṣyavāji mātaṅgāna parahiṇvantaṃ yamakṣayama śaraiḥ saubhadrama āyastaṃ dahantama iva vāhinīma tana me dahati gātrāṇi sakhe satyena te śape yata tatrāpi ca duṣṭātmā karṇò 'bhayadruhyata parabhò aśaknuvaṃśa cābhimanyòḥ karṇaḥ sathātuṃ raṇe 'garataḥ saubhadra śaranirbhinnò visaṃjñaḥ śòṇitòkṣitaḥ niḥśvasana karòdhasaṃdīptò vimukhaḥ sāyakārditaḥ apayāna kṛtòtsāhò nirāśaśa cāpi jīvite tasthau suvihvalaḥ saṃkhye parahāra janitaśramaḥ atha daròṇasya samare tata kālasadṛśaṃ tadā śarutvā karṇò vacaḥ karūraṃ tataśa ciccheda kārmukama tataśa chinnāyudhaṃ tena raṇe pañca mahārathāḥ sa caiva nikṛtiprajñaḥ parāvadhīca charavṛṣṭibhiḥ yaca ca karṇò 'baravīta kṛṣṇāṃ sabhāyāṃ paruṣaṃ vacaḥ paramukhe pāṇḍaveyānāṃ kurūṇāṃ ca nṛśaṃsavata vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥ patima anyaṃ pṛthuśròṇivṛṇīṣva mita bhāṣiṇi lekhābhru dhṛtarāṣṭrasya dāsī bhūtvā niveśanama paraviśārāla pakṣmākṣi na santi patayasa tava itya uktavāna adharmajñasa tadā paramadurmatiḥ pāpaḥ pāpaṃ vacaḥ karṇaḥ śṛṇvatasa tava bhārata tasya pāpasya tada vākyaṃ suvarṇavikṛtāḥ śarāḥ śamayantu śilā dhautāsa tavayāstā jīvitaca chidaḥ yāni cānyāni duṣṭātmā pāpāni kṛtavāṃsa tavayi tānya adya jīvitaṃ cāsya śamayantu śarāsa tava gāṇḍīvaprahitāna ghòrāna adya gātraiḥ sapṛśaña śarāna karṇaḥ samaratu duṣṭātmā vacanaṃ daròṇa bhīṣmayòḥ suvarṇapuṅkhā nārācāḥ śatrughnā vaidyuta parabhāḥ tavayāstāsa tasya marmāṇi bhittvā pāsyanti śòṇitama ugrāsa tavada bhujanirmuktā marma bhittvā śitāḥ śarāḥ adya karṇaṃ mahāvegāḥ pareṣayantu yamakṣayama adya hāhākṛtā dīnā viṣaṇṇāsa tavaca charārditāḥ parapatantaṃ rathā karṇaṃ paśyantu vasudhādhipāḥ adya savaśòṇite magnaṃ śayānaṃ patitaṃ bhuvi apaviddhāyudhaṃ karṇaṃ paśyantu suhṛdò nijāḥ hastikakṣyò mahāna asya bhallenònmathitasa tavayā parakampamānaḥ patatu bhūmāva ādhirathera dhavajaḥ tavayā śaraśataiśa chinnaṃ rathaṃ hemavibhūṣitama hatayòdhaṃ samutsṛjya bhītaḥ śalyaḥ palāyatāma tataḥ suyòdhanò dṛṣṭvā hatama ādhirathiṃ tavayā nirāśò jīvite tava adya rājye caiva dhanaṃjaya ete daravanti pāñcālā vadhyamānāḥ śitaiḥ śaraiḥ karṇena bharataśreṣṭha pāṇḍavāna ujjihīrṣavaḥ pāñcālāna daraupadeyāṃśa ca dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍinau dhṛṣṭadyumna tanūjāṃśa ca śatānīkaṃ ca nākulima nakulaṃ sahadevaṃ ca durmukhaṃ janamejayama suvarmāṇaṃ sātyakiṃ ca viddhi karṇa vaśaṃgatāna abhyāhatānāṃ karṇena pāñcālānāṃ mahāraṇe śarūyate ninadò ghòrasa tada bandhūnāṃ paraṃtapa na tava eva bhītāḥ pāñcālāḥ kathaṃ cita sayuḥ parāṅmukhāḥ na hi mṛtyuṃ maheṣvāsā gaṇayanti mahārathāḥ ya ekaḥ pāṇḍavīṃ senāṃ śaraughaiḥ samaveṣṭayata taṃ samāsādya pāñcālā bhīṣmaṃ nāsāna parāṅmukhāḥ tathā javalantama astrāgniṃ guruṃ sarvadhanuṣmatāma nirdahantaṃ samāròhana durdharṣaṃ daròṇama ojasā te nityama uditā jetuṃ yuddhe śatrūna ariṃdamāḥ na jātva ādhirathera bhītāḥ pāñcālāḥ sayuḥ parāṅmukhāḥ teṣāma āpatatāṃ śūraḥ pāñcālānāṃ tarasvināma ādatte 'sūña śaraiḥ karṇaḥ pataṃgānāma ivānalaḥ tāṃsa tathābhimukhāna vīrāna mitrārthe tayaktajīvitāna kaṣayaṃ nayati rādheyaḥ pāñcālāña śataśò raṇe astraṃ hi rāmāta karṇena bhārgavāda ṛṣisattamāta yada upāttaṃ purā ghòraṃ tasya rūpama udīryate tāpanaṃ sarvasainyānāṃ ghòrarūpaṃ sudāruṇama samāvṛtya mahāsenāṃ javalati savena tejasā ete caranti saṃgrāme karṇa cāpacyutāḥ śarāḥ bharamarāṇāma iva varātāsa tāpayantaḥ sama tāvakāna ete caranti pāñcālā dikṣu sarvāsu bhārata karṇāstraṃ samare parāpya durnivārama anātmabhiḥ eṣa bhīmò dṛḍhakròdhò vṛtaḥ pārtha samantataḥ sṛñjayaira yòdhayana karṇaṃ pīḍyate sama śitaiḥ śaraiḥ pāṇḍavāna sṛñjayāṃśa caiva pāñcālāṃśa caiva bhārata hanyāda upekṣitaḥ karṇò rògò dehama ivātataḥ nānyaṃ tavattò 'bhipaśyāmi yòdhaṃ yaudhiṣṭhire bale yaḥ samāsādya rādheyaṃ savastimāna āvrajeda gṛhama tama adya niśitaira bāṇaira nihatya bharatarṣabha yathāpratijñaṃ pārtha tavaṃ kṛtvā kīrtima avāpnuhi tavaṃ hi śaktò raṇe jetuṃ sakarṇāna api kauravāna nānyò yudhi yudhāṃ śareṣṭha satyama etada baravīmi te eta kṛtvā mahata karmahatvā karṇaṃ mahārathama kṛtārthaḥ saphalaḥ pārtha sukhī bhava naròttama [sa] sa keśavasyā bībhatsuḥ śarutvā bhārata bhāṣitama viśòkaḥ saṃprahṛṣṭaśa ca kaṣaṇena samapadyata tatò jayāma anumṛjyāśu vayākṣipada gāṇḍivaṃ dhanuḥ dadhre karṇa vināśāya keśavaṃ cābhyabhāṣata tavayā nāthena gòvinda dharuva eṣa jayò mama parasannò yasya me 'daya tavaṃ bhūtabhavya bhavata parabhuḥ tavatsahāyò haya ahaṃ kṛṣṇa tarī~la lòkāna vai samāgatāna parāpayeyaṃ paraṃ lòkaṃ kima u karṇaṃ mahāraṇe paśyāmi daravatīṃ senāṃ pāñcālānāṃ janārdana paśyāmi karṇaṃ samare vicarantama abhītavata bhārgavāstraṃ ca paśyāmi vicarantaṃ samantataḥ sṛṣṭaṃ karṇena vārṣṇeya śakreṇeva mahāśanima ayaṃ khalu sa saṃgrāmò yatra kṛṣṇa mayā kṛtama kathayiṣyanti bhūtāni yāvada bhūmira dhariṣyati adya kṛṣṇa vikarṇā me karṇaṃ neṣyanti mṛtyave gāṇḍīvamuktāḥ kaṣiṇvantò mama hastapracòditāḥ adya rājā dhṛtarāṣṭraḥ savāṃ buddhima avamaṃsyate duryòdhanama arājyārhaṃ yayā rājye 'bhiṣecayata adya rājyāta sukhāca caiva śariyò rāṣṭrāta tathā purāta putrebhyaśa ca mahābāhò dhṛtarāṣṭrò viyòkṣyate adya duryòdhanò rājā jīvitāca ca nirāśakaḥ bhaviṣyati hate karṇe kṛṣṇa satyaṃ baravīmi te adya dṛṣṭvā mayā karṇaṃ śaraira viśakalīkṛtama samaratāṃ tava vākyāni śamaṃ parati janeśvaraḥ adyāsau saubalaḥ kṛṣṇa galahaṃ jānātu vai śarāna duròdaraṃ ca gāṇḍīvaṃ maṇḍalaṃ ca rathaṃ mama yò 'sau raṇe naraṃ nānyaṃ pṛthivyāma abhimanyate tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pāsyati śòṇitama gāṇḍīvasṛṣṭā dāsyanti karṇasya paramāṃ gatima adya tapsyati rādheyaḥ pāñcālīṃ yata tadābravīta sabhāmadhye vacaḥ karūraṃ kutsayana pāṇḍavāna parati ye vai ṣaṇḍhatilāsa tatra bhavitārò 'daya te tilāḥ hate vaikartane karṇe sūtaputre durātmani ahaṃ vaḥ pāṇḍuputrebhyasa tarāsyāmīti yada abravīta anṛtaṃ tata kariṣyanti māmakā niśitāḥ śarāḥ hantāhaṃ pāṇḍavāna sarvāna saputrāna iti yò 'baravīta tama adya karṇaṃ hantāsmi miṣatāṃ sarvadhanvināma yasya vīrye samāśvasya dhārtarāṣṭrò bṛhana manāḥ avāmanyata durbuddhira nityama asmāna durātmavāna tama adya karṇaṃ rādheyaṃ hantāsmi madhusūdana adya karṇe hate kṛṣṇa dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ vidravantu diśò bhītāḥ siṃhatrastā mṛgā iva adya duryòdhanò rājā pṛthivīma anvavekṣatāma hate karṇe mayā saṃkhye saputre sasuhṛjjane adya karṇaṃ hataṃ dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrò 'tayamarṣaṇaḥ jānātu māṃ raṇe kṛṣṇa paravaraṃ sarvadhanvināma adyāhama anṛṇaḥ kṛṣṇa bhaviṣyāmidhanura bhṛtāma karòdhasya ca kurūṇāṃ ca śarāṇāṃ gāṇḍivasya ca adya duḥkhama ahaṃ mòkṣye tarayòdaśa samārjitama hatvā karṇaṃ raṇe kṛṣṇa śambaraṃ maghavāna iva adya karṇe hate yuddhe sòmakānāṃ mahārathāḥ kṛtaṃ kāryaṃ ca manyantāṃ mitrakāryepsavò yudhi na jāne ca kathaṃ parītiḥ śaineyasyādya mādhava bhaviṣyānti hate karṇe mayi cāpi jayādhike ahaṃ hatvā raṇe karṇaṃ putraṃ cāsya mahārathama parītiṃ dāsyāmi bhīmasya yamayòḥ sātyakera api dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍibhyāṃ pāñcālānāṃ ca mādhava adhyānṛṇyaṃ gamiṣyāmi hatvā karṇaṃ mahāraṇe adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayama amarṣaṇama yudhyantaṃ kauravāna saṃkhye pātayantaṃ ca sūtajama bhavata sakāśe vakṣye ca punara evātma saṃstavama dhanurvede matsamò nāsti lòke; parākrame vā mama kò 'sati tulyaḥ kò vāpya anyò matsamò 'sati kaṣamāyāṃ; tathā karòdhe sadṛśò 'nayò na me 'sati ahaṃ dhanuṣmāna asurāna surāṃśa ca; sarvāṇi bhūtāni ca saṃgatāni savabāhuvīryāda gamaye parābhavaṃ; matpauruṣaṃ viddhi paraḥ parebhyaḥ śarārciṣā gāṇḍivenāhama ekaḥ; sarvāna kurūna bāhlikāṃśa cābhipatya himātyaye kakṣagatò yathāgnisa; tahā daheyaṃ sagaṇāna parasahya pāṇau pṛṣatkā likhitā mamaite; dhanuśa ca savye nihitaṃ sabāṇama pādau ca me sarathau sadhvajau ca; na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti [sa] teṣāma anīkāni bṛhada dhavajāni; raṇe samṛddhāni samāgatāni garjanti bherī ninadònmukhāni; meghaira yathā meghagaṇāsa tapānte mahāgajābhrākulama astratòyaṃ; vāditranemī talaśabdavaca ca hiraṇyacitrāyudha vaidyutaṃ ca; mahārathaira āvṛtaśabdavaca ca tada bhīmavegaṃ rudhiraughavāhi; khaḍgākulaṃ kaṣatriya jīva vāhi anārtavaṃ karūrama aniṣṭa varṣaṃ; babhūva tata saṃharaṇaṃ parajānāma rathāna sasūtāna sahayāna gajāṃśa ca; sarvāna arīna mṛtyuvaśaṃ śaraughaiḥ ninye hayāṃśa caiva tathā sasādīna; padātisaṃghāṃśa ca tathaiva pārthaḥ kṛpaḥ śikhaṇḍī ca raṇe sametau; duryòdhanaṃ sātyakira abhyagacchata śarutaśravā daròṇasutena sārdhaṃ; yudhāmanyuśa citrasenena cāpi karṇasya putrasa tu rathī suṣeṇaṃ; samāgataḥ sṛñjayāṃśa còttamaujāḥ gāndhārarājaṃ sahadevaḥ kaṣudhārtò; maharṣabhaṃ siṃha ivābhyadhāvata śatānīkò nākuliḥ karṇa putraṃ; yuvā yuvānaṃ vṛṣasenaṃ śaraughaiḥ samārdayata karṇasutaśa ca vīraḥ; pāñcāleyaṃ śaravarṣaira anekaiḥ ratharṣabhaḥ kṛtavarmāṇama ārcchana; mādrīputrò nakulaśa citrayòdhī pāñcālānāma adhipò yājñaseniḥ; senāpatiṃ karṇama ārcchata sasainyama duḥśāsanò bhārata bhāratī ca; saṃśaptakānāṃ pṛtanā samṛddhā bhīmaṃ raṇe śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; tadā samārcchata tama asahya vegama karṇātmajaṃ tatra jaghāna śūrasa; tathāchinnaca còttamaujāḥ parasahya tasyòttamāṅgaṃ nipapāta bhūmau; jañinādayada gāṃ ninadena khaṃ ca suṣeṇa śīrṣaṃ patitaṃ pṛthivyāṃ; vilòkya karṇò 'tha tadārtarūpaḥ karòdhāda dhayāṃsa tasya rathaṃ dhavajaṃ ca; bāṇaiḥ sudhāraira niśitaira nayakṛntata sa tūttamaujā niśitaiḥ pṛṣatkaira; vivyādha khaḍgena ca bhāsvareṇa pārṣṇiṃ hayāṃśa caiva kṛpasya hatvā; śikhaṇḍivāhaṃ sa tatò 'bhayaròhata kṛpaṃ tu dṛṣṭvā virathaṃ rathasthò; naicchaca charaisa tāḍayituṃ śikhaṇḍī taṃ darauṇira āvārya rathaṃ kṛpaṃ sama; samujjahre paṅkagatāṃ yathā gāma hiraṇyavarmā niśitaiḥ pṛṣatkaisa; tavātmajānāma anilātmajò vai atāpayata sainyama atīva bhīmaḥ; kāle śucau madhyagatò yathārkaḥ [sa] atha tava idānīṃ tumule vimarde; daviṣadbhira ekò bahubhiḥ samāvṛtaḥ mahābhaye sārathima itya uvāca; bhīmaśa camūṃ vārayana dhārtarāṣṭrīma tavaṃ sārathe yāhi javena vāhaira; nayāmya etāna dhārtarāṣṭrāna yamāya saṃcòditò bhīmasenena caivaṃ; sa sārathiḥ putrabalaṃ tavadīyama parāyāta tataḥ sārathira ugravegò; yatò bhīmasa tada balaṃ gantuma aicchata tatò 'pare nāgarathāśvapattibhiḥ; paratyudyayuḥ kuravasa taṃ samantāta bhīmasya vāhāgryama udāravegaṃ; samantatò bāṇagaṇaira nijaghnuḥ tataḥ śarāna āpatatò mahātmā; ciccheda bāṇaira tapanīyapuṅkhaiḥ te vai nipetusa tapanīyapuṅkhā; davidhā taridhā bhīma śaraira nikṛttāḥ tatò rājana nāra rathāśvayūnāṃ; bhīmāhatānāṃ tava rājamadhye ghòrò ninādaḥ parababhau narendra; vajrāhatānāma iva parvatānāma te vadhyamānāśa ca narendramukhyā; nirbhinnā vai bhīmasenapravekaiḥ bhīmaṃ samantāta samare 'dhayaròhana; vṛkṣaṃ śakuntā iva puṣpahetòḥ tatò 'bhipātaṃ tava sainyamadhye; parāduścakre vegama ivātta vegaḥ yathānta kāle kaṣapayana didhakṣura; bhūtānta kṛta kāla ivātta daṇḍaḥ tasyātivegasya raṇe 'tivegaṃ; nāśaknuvana dhārayituṃ tavadīyāḥ vayāttānanasyāpatatò yathaiva; kālasya kāle harataḥ parajā vai tatò balaṃ bhārata bhāratānāṃ; paradahyamānaṃ samare mahātmana bhītaṃ diśò 'kīryata bhīma nunnaṃ; mahānilenābhra gaṇò yathaiva tatò dhīmāna sārathima abravīda balī; sa bhīmasenaḥ punara eva hṛṣṭaḥ sūtābhijānīhi parāna savakāna vā; rathāna dhavajāṃśa cāpatataḥ sametāna yudhyanna ahaṃ nābhijānāmi kiṃ cina; mā sainyaṃ savaṃ chādayiṣye pṛṣatkaiḥ arīna viśòkābhinirīkṣya sarvatò; manasa tu cintā paradunòti me bhṛśama rājāturò nāgama adyata kirīṭī; bahūna duḥkhānya abhijātò 'sami sūta etada duḥkhaṃ sārathe dharmarājò; yana māṃ hitvā yātavāña śatrumadhye nainaṃ jīvana nāpi jānāmya ajīvana; bībhatsuṃ vā tana mamādyātiduḥkhama sò 'haṃ daviṣata sainyama udagrakalpaṃ; vināśayiṣye paramapratītaḥ etāna nihatyājimadhye sametāna; parītò bhaviṣyāmi saha tavayādya sarvāṃsa tūṇīrāna mārgaṇāna vānvavekṣya; kiṃ śiṣṭaṃ sayāta sāyakānāṃ rathe me kā vājātiḥ kiṃpramāṇaṃ ca teṣāṃ; jañātvā vayaktaṃ tana mamācakṣva sūta [viṣòka] ṣaṇa mārgaṇānāma ayutāni vīra; kaṣurāśa ca bhallāśa ca tathāyutākhyāḥ nārācānāṃ dave sahasre tu vīra; tarīṇya eva ca paradarāṇāṃ ca pārtha astya āyudhaṃ pāṇḍaveyāvaśiṣṭaṃ; na yada vaheca chakaṭaṃ ṣaḍa gavīyama etada vidvana muñca sahasraśò 'pi; gadāsibāhudraviṇaṃ ca te 'sati [bhasa] sūtādyemaṃ paśya bhīma paramuktaiḥ; saṃbhindadbhiḥ pārthivāna āśu vegaiḥ ugraira bāṇaira āhavaṃ ghòrarūpaṃ; naṣṭādityaṃ mṛtyulòkena tulyama adyaiva tada viditaṃ pārthivānāṃ; bhaviṣyatiya ākumāraṃ ca sūta nimagnò vā samare bhīmasena; ekaḥ kurūna vā samare vijetā sarve saṃkhye kuravò niṣpatantu; māṃ vā lòkāḥ kīrtayantva ākumārama savāna ekasa tāna ahaṃ pātayiṣye; te vā sarve bhīmasenaṃ tudantu āśāstāraḥ karma cāpya uttamaṃ vā; tana me devāḥ kevalaṃ sādhayantu āyātva ihādyārjunaḥ śatrughātī; śakrasa tūrṇaṃ yajña ivòpahūtaḥ īkṣvasvaitāṃ bhāratīṃ dīryamāṇāma; ete kasmāda vidravante narendrāḥ vayaktaṃ dhīmāna savyasācī narāgryaḥ; sainyaṃ haya etaca chādayatya āśu bāṇaiḥ paśya dhavajāṃśa ca daravatò viśòka; nāgāna hayāna pattisaṃghāṃśa ca saṃkhye rāthāna viśīrṇāña śaraśaktitāḍitāna; paśyasvaitāna rathinaśa caiva sūta āpūryate kauravī cāpya abhīkṣṇaṃ; senā haya asau subhṛśaṃ hanyamānā dhanaṃjayasyāśani tulyavegaira; garastā śaraira barhi suvarṇavājaiḥ ete daravanti sama rathāśvanāgāḥ; padātisaṃghāna avamardayantaḥ saṃmuhyamānāḥ kauravāḥ sarva eva; daravanti nāgā iva dāvabhītāḥ hāhākṛtāśa caiva raṇe viśòka; muñcanti nādāna vipulāna gajendrāḥ [viṣòka] sarve kāmāḥ pāṇḍava te samṛddhāḥ; kapidhvajò dṛśyate hastisainye nīlāda dhanāda vidyutama uccarantīṃ; tathāpaśyaṃ visphurada vai dhanusa tata kapira haya asau vīkṣyate sarvatò vai; dhavajāgrama āruhya dhanaṃjayasya divākarābbhò maṇira eṣa divyò; vibhrājate caiva kirīṭasaṃsthaḥ pārśve bhīmaṃ pāṇḍurābhraprakāśaṃ; paśyemaṃ tavaṃ devadattaṃ sughòṣama abhīśu hastasya janārdanasya; vigāhamānasya camūṃ pareṣāma raviprabhaṃ vajranābhaṃ kaṣurāntaṃ; pārśve sathitaṃ paśya janārdanasya cakraṃ yaśò vardhayata keśavasya; sadārcitaṃ yadubhiḥ paśya vīra [bhama] dadāmi te garāmavarāṃśa caturdaśa; pariyākhyāne sārathe suprasannaḥ dasī śataṃ cāpi rathāṃśa ca viṃśatiṃ; yada arjunaṃ vedayase viśòka [sa] śarutvā ca rathi nirghòṣaṃ siṃhanādaṃ ca saṃyuge arjunaḥ parāha gòvindaṃ śīghraṃ còdaya vājinaḥ arjunasya vacaḥ śarutvā gòvindò 'rajunama abravīta eṣa gacchāmi sukṣipraṃ yatra bhīmò vayavasthitaḥ āyāntama aśvaira himaśaṅkhavarṇaiḥ; suvarṇamuktā maṇijālanaddhaiḥ jambhaṃ jighāṃsuṃ paragṛhītavajraṃ; jayāya devendrama ivògramanyuma rathāśvamātaṅgapadātisaṃghā; bāṇasvanaira nemikhura savanaiśa ca saṃnādayantò vasudhāṃ diśaśa ca; karuddhā nṛsiṃhā jayama abhyudīyuḥ teṣāṃ ca pārthasya mahata tadāsīda; dehāsu pāpma kaṣapaṇaṃ suyuddhama tarailòkyahetòra asuraira yathāsīda; devasya viṣṇòra jayatāṃ varasya taira astama uccāvacama āyudhaughama; ekaḥ paraticchede kirīṭamālī kaṣurārdhacandraira niśitaiśa ca bāṇaiḥ; śirāṃsi teṣāṃ bahudhā ca bāhūna chatrāṇi vālavyajanāni ketūna; aśvāna rathāna pattigaṇāna davipāṃśa ca te petura urvyāṃ bahudhā virūpā; vātaprabhagnāni yathā vanāni suvarṇajālāvatatā mahāgajāḥ; savaijayantī dhavajayòdhakalpitāḥ suvarṇapuṅkhaira iṣubhiḥ samācitāśa; cakāśire parajvalitā yathācalāḥ vidārya nāgāṃśa ca rathāṃśa ca vājinaḥ; śaròttamaira vāsava vajrasaṃnibhaiḥ darutaṃ yayau karṇa jighāṃsayā tathā; yathā marutvāna balabhedane purā tataḥ sa puruṣavyāghraḥ sūta sainyama ariṃdama paraviveśa mahābāhura makaraḥ sāgaraṃ yathā taṃ dṛṣṭvā tāvakā rājana rathapattisamanvitāḥ gajāśvasādi bahulāḥ pāṇḍavaṃ samupādravana tatrābhidravatāṃ pārthama ārāvaḥ sumahāna abhūta sāgarasyeva mattasya yathā sayāta salilasvanaḥ te tu taṃ puruṣavyāghraṃ vayāghrā iva mahārathāḥ abhyadravanta saṃgrāme tayaktvā parāṇakṛtaṃ bhayama teṣāma āpatatāṃ tatra śaravarṣāṇi muñcatāma arjunò vayadhamata sainyaṃ mahāvātò ghanāna iva te 'rajunaṃ sahitā bhūtvā rathavaṃśaiḥ parahāriṇaḥ abhiyāya maheṣvāsā vivyadhura niśitaiḥ śaraiḥ tatò 'rajunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājināma pareṣayāma āsa viśikhaira yamasya sadanaṃ parati te vadhyamānāḥ samare pārtha cāpacyutaiḥ śaraiḥ tatra tatra sama līyante bhaye jāte mahārathāḥ teṣāṃ catuḥśatāna vīrāna yatamānāna mahārathāna arjunò niśitaira bāṇaira anayada yamasādanama te vadhyamānāḥ samare nānā liṅgaiḥ śitaiḥ śaraiḥ arjunaṃ samabhityajya dudruvura vai diśò bhayāta teṣāṃ śabdò mahāna āsīda daravatāṃ vāhinīmukhe mahaughasyeva bhadraṃ te girima āsādya dīryataḥ tāṃ tu senāṃ bhṛśaṃ viddhvā darāvayitvārjunaḥ śaraiḥ parāyāda abhimukhaḥ pārthaḥ sūtānīkāni māriṣa tasya śabdò mahāna āsīta parāna abhimukhasya vai garuḍasyeva patataḥ pannagārthe yathā purā taṃ tu śabdama abhiśrutya bhīmasenò mahābalaḥ babhūva paramaprītaḥ pārtha darśanalālasaḥ śarutvaiva pārthama āyāntaṃ bhīmasenaḥ paratāpavāna tayaktvā parāṇāna mahārāja senāṃ tava mamarda ha sa vāyuvegapratimò vāyuvegasamò jave vāyuvada vayacarada bhīmò vāyuputraḥ paratāpavāna tenārdyamānā rājendra senā tava viśāṃ pate vayabhrāmyata mahārāja bhinnā naura iva sāgare tāṃ tu senāṃ tadā bhīmò darśayana pāṇilāghavama śaraira avacakartògraiḥ pareṣayiṣyana yamakṣayama tatra bhārata bhīmasya balaṃ dṛṣṭvātimānuṣama vayatrasyanta raṇe yòdhāḥ kālasyeva yugakṣaye tathārditāna bhīmabalāna bhīmasenena bhārata dṛṣṭvā duryòdhanò rājā idaṃ vacanama abravīta sainikāna sa maheṣvāsò yòdhāśa ca bharatarṣabha samādiśada raṇe sarvāna hatabhīmama iti sama ha tasmina hate hataṃ manye sarvasainyama aśeṣataḥ paratigṛhya ca tāma ājñāṃ tava putrasya pārthivāḥ bhīmaṃ paracchādayāma āsuḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ gajāśa ca bahulā rājana narāśa ca jaya gṛddhinaḥ rathā hayāśa ca rājendra parivavrura vṛkòdarama sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ śūrò rājana samantataḥ śuśubhe bharataśreṣṭha nakṣatraira iva candramāḥ sa rarāja tathā saṃkhye darśanīyò naròttamaḥ nirviśeṣaṃ mahārāja yathā hi vijayasa tathā tatra te pārthivāḥ sarve śaravṛṣṭī samāsṛjana karòdharaktekṣaṇāḥ karūrā hantukāmā vṛkòdarama sa vidārya mahāsenāṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ niścakrāma raṇāda bhīmò matsyò jālāda ivāmbhasi hatvā daśasahasrāṇi gajānāma anivartināma nṛṣāṃ śatasahasre dave dave śate caiva bhārata pañca cāśvasahasrāṇi rathānāṃ śatama eva ca hatvā parāsyandayada bhīmò nadīṃ śòṇitakardamā śòṇitòdāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulāma naramīnāma aśvanakrāṃ keśaśaivalaśādvalāma saṃchinnabhuja nāgendrāṃ bahuratnāpahāriṇīma ūrugrāhāṃ majja paṅkāṃ śīrṣòpala samākulāma dhanuṣkāśāṃ śarāvāpāṃ gadāparighaketanāma yòdhavrātavatīṃ saṃkhye vahantīṃ yamasādanama kaṣaṇena puruṣavyāghraḥ parāvartayata nimnagāma yathā vaitaraṇīma ugrāṃ dustarāma akṛtātmabhiḥ yatò yataḥ pāṇḍaveyaḥ paravṛttò rathasattamaḥ tatasa tatò 'pātayata yòdhāña śatasahasraśaḥ evaṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ karma bhīmasenena saṃyuge duryòdhanò mahārāja śakuniṃ vākyama abravīta jaya mātulasaṃgrāme bhīmasenaṃ mahābalama asmiña jite jitaṃ manye pāṇḍaveyaṃ mahābalama tataḥ parāyāna mahārāja saubaleyaḥ paratāpavāna raṇāya mahate yuktò bharātṛbhiḥ parivāritaḥ raṇāya mahate yuktò bharātṛbhiḥ pārivāritaḥ sa samāsādya saṃgrāme bhīmaṃ bhīmaparākramama vārayāma āsa taṃ vīrò veleva makarālayama sa nayavartata taṃ bhīmò vāryamāṇaḥ śitaiḥ śaraiḥ śakunisa tasya rājendra vāme pārśve satanāntare pareṣayāma āsa nārācāna rukmapuṅkhāña śilāśitāna varma bhittvā tu sauvarṇaṃ bāṇāsa tasya mahātmanaḥ nayamajjanta mahārāja kaṅkabarhiṇa vāsasaḥ sò 'tividdhò raṇe bhīmaḥ śaraṃ hemavibhūṣitama pareṣayāma āsa sahasā saubalaṃ parati bhārata tama āyāntaṃ śaraṃ ghòraṃ śakuniḥ śatrutāpanaḥ ciccheda śatadhā rājana kṛtahastò mahābalaḥ tasmina nipatite bhūmau bhīmaḥ karuddhò viśāṃ pate dhanuśa ciccheda bhallena saubalasya hasanna iva tada apāsya dhanuśa chinnaṃ saubaleyaḥ paratāpavāna anyada ādatta vegena dhanura bhallāṃśa ca ṣòḍaśa taisa tasya tu mahārāja bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ caturbhiḥ sārathiṃ haya ārcchada bhīmaṃ pañcabhira eva ca dhavajama ekena ciccheda chatraṃ davābhyāṃ viśāṃ pate caturbhiśa caturò vāhāna vivyādha subalātmajaḥ tataḥ karuddhò mahārāja bhīmasenaḥ paratāpavāna śaktiṃ cikṣepa samare rukmadaṇḍāma ayò mayīma sā bhīma bhujanirmuktā nāgajihveva cañcalā nipapāta rathe tūrṇaṃ saubalasya mahātmanaḥ tatasa tāma eva saṃgṛhya śaktiṃ kanakabhūṣaṇāma bhīmasenāya cikṣepa karuddha rūpò viśāṃ pate sā nirbhidya bhujaṃ savyaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ papāta ca tatò bhūmau yathā vidyuna nabhaśa cayutā athòtkruṣṭaṃ mahārāja dhārtarāṣṭraiḥ samantataḥ na tu taṃ mamṛṣe bhīmaḥ siṃhanādaṃ tarasvināma sa saṃgṛhya dhanuḥ sajyaṃ tavaramāṇò mahārathaḥ muhūrtāda iva rājendra chādayāma āsa sāyakaiḥ saubalasya balaṃ saṃkhye tayaktvātmānaṃ mahābalaḥ tasyāśvāṃśa caturò hatvā sūtaṃ caiva viśāṃ pate dhavajaṃ ciccheda mallena tavaramāṇaḥ parākramī hatāśvaṃ rathama utsṛjya tavaramāṇò naròttamaḥ tasthau visphārayaṃśa cāpaṃ karòdharaktekṣaṇaḥ śavasana śaraiśa ca bahudhā rājana bhīmama ārcchata samantataḥ paratihatya tu vegena bhīmasenaḥ paratāpavāna dhanuśa ciccheda saṃkruddhò vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ sò 'tividdhò balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ nipapāta tatò bhūmau kiṃ cita parāṇò narādhipa tatasa taṃ vihvalaṃ jañātvā putrasa tava viśāṃ pate apòvāha rathenājau bhīmasenasya paśyataḥ rathasthe tu naravyāghre dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhāḥ paradudruvura diśò bhītā bhīmāña jāte mahābhaye saubale nirjite rājana bhīmasenena dhanvinā bhayena mahatā bhagnaḥ putrò duryòdhanasa tava apāyāja javanaira aśvaiḥ sāpekṣò mātulaṃ parati parāṅmukhaṃ tu rājānaṃ dṛṣṭvā sainyāni bhārata viprajagmuḥ samutsṛjya davairathāni samantataḥ tāna dṛṣṭvātirathāna sarvāna dhārtarāṣṭrāna parāṅmukhāna javenābhyapatada bhīmaḥ kiraña śaraśatāna bahūna te vadhyamānā bhīmena dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhāḥ karṇama āsādya samare sathitā rājana samantataḥ sa hi teṣāṃ mahāvīryò davīpò 'bhūta sumahābalaḥ bhinnanaukā yathā rājana davīpama āsādya nirvṛtāḥ bhavanti puruṣavyāghra nāvikāḥ kālaparyaye tathā karṇaṃ samāsādya tāvakā bharatarṣabha samāśvastāḥ sathitā rājana saṃprahṛṣṭāḥ parasparama samājagmuśa ca yuddhāya mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama [dhṛ] tatò bhagneṣu sainyeṣu bhīmasenena saṃyuge duryòdhanò 'baravīta kiṃ nu saubalò vāpi saṃjaya karṇò vā jayatāṃ śareṣṭhò yòdhā vā māmakā yudhi kṛpò vā kṛtavarmā ca darauṇira duḥśāsanò 'pi vā atyadbhutama idaṃ manye pāṇḍaveyasya vikramama yathāpratijñaṃ yòdhānāṃ rādheyaḥ kṛtavāna api kurūṇāma api sarveṣāṃ karṇaḥ śatruniṣūdanaḥ śarma varma paratiṣṭhā ca jīvitāśā ca saṃjaya tata parabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kaunteyenāmitaujasā rādheyānāma adhirathaḥ karṇaḥ kima akaròda yudhi putrā vā mama durdharṣā rājānò vā mahārathāḥ etana me sarvama ācakṣva kuśalò haya asi saṃjaya [sa] aparāhṇe mahārāja sūtaputraḥ paratāpavāna jaghāna sòmakāna sarvāna bhīmasenasya paśyataḥ bhīmò 'paya atibalaḥ sainyaṃ dhārtarāṣṭraṃ vayapòthayata darāvyamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena dhīmatā yantārama abravīta karṇaḥ pāñcālāna eva mā vaha madrarājasa tataḥ śalyaḥ śavetāna aśvāna mahājavāna parāhiṇòca cedipāñcālāna karūṣāṃśa ca mahābalaḥ paraviśya ca sa tāṃ senāṃ śalyaḥ parabalārdanaḥ nayayacchata turagāna hṛṣṭò yatra yatraicchada agraṇīḥ taṃ ratahaṃ meghasaṃkāśaṃ vaiyāghraparivāraṇama saṃdṛśya pāṇḍupāñcālāsa tarastā āsana viśāṃ pate tatò rathasya ninadaḥ parādurāsīna mahāraṇe parjanyasamanirghòṣaḥ parvatasyeva dīryataḥ tataḥ śaraśataisa tīkṣṇaiḥ karṇò 'paya ākarṇaniḥsṛtaiḥ jaghāna pāṇḍava balaṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ taṃ tathā samare karma kurvāṇama atimānuṣama parivavrura maheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ taṃ śikhaṇḍī ca bhīmaśa ca dhṛṣṭadyumnaśa ca pārṣataḥ nakulaḥ sahadevaśa ca daraupadeyāḥ sasātyakāḥ parivavrura jighāṃsantò rādheyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ sātyakisa tu tataḥ karṇaṃ viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ atāḍayada raṇe śūrò jatru deśe naròttamaḥ śikhaṇḍī pañcaviṃśatyā dhṛṣṭadyumnaśa ca pañcabhiḥ daraupadeyāśa catuḥṣaṣṭyā sahadevaśa ca saptabhiḥ nakulaśa ca śatenājau karṇaṃ vivyādha sāyakaiḥ bhīmasenasa tu rādheyaṃ navatyā nataparvaṇāma vivyādha samare karuddhò jatru deśe mahābalaḥ tataḥ parahasyādhirathira vikṣipana dhanura uttamama mumòca niśitāna bāṇāna pīḍayana sumahābalaḥ tāna paratyavidhyada rādheyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ sātyakesa tu dhanuśa chittvā dhavajaṃ ca puruṣarṣabhaḥ athainaṃ navabhira bāṇaira ājaghāna satanāntare bhīmasenasa tu taṃ karuddhò vivyādha tariṃśatā śaraiḥ sārathiṃ ca taribhira bāṇaira ājaghāna paraṃtapaḥ virathāna daraupadeyāṃśa ca cakāra puruṣarṣabhaḥ akṣṇòra nimeṣa mātreṇa tada adbhutama ivābhavata vimukhīkṛtya tāna sarvāña śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ pāñcālāna ahanaca chūraśa cedīnāṃ ca mahārathāna te vadhyamānāḥ samare cedimatsyā viśāṃ pate karṇama ekama abhidrutya śarasaṃghaiḥ samārdayana tāña jaghāna śitaira bāṇaiḥ sūtaputrò mahārathaḥ etada atyadbhutaṃ karṇe dṛṣṭavāna asmi bhārata yada ekaḥ samare śūrāna sūtaputraḥ paratāpavāna yātamānāna paraṃ śaktyāyòdhayata tāṃśa ca dhanvinaḥ pāṇḍaveyāna mahārāja śaraira vāritavāna raṇe tatra bhārata karṇasya lalāghavena mahātmanaḥ tutuṣura devatāḥ sarvāḥ siddhāśa ca paramarṣayaḥ apūjayana maheṣvāsā dhārtarāṣṭrā naròttamama karṇaṃ rathavaraśreṣṭhaṃ śareṣṭhaṃ sarvadhanuṣmatāma tataḥ karṇò mahārāja dadāha ripuvāhinīma kakṣama iddhò yathā vahnira nidāghe javalitò mahāna te vadhyamānāḥ karṇena pāṇḍaveyāsa tatasa tataḥ parādravanta raṇe bhītāḥ karṇaṃ dṛṣṭvā mahābalama tatrākrandò mahāna āsīta pāñcālānāṃ mahāraṇe vadhyatāṃ sāyakaisa tīkṣṇaiḥ karṇa cāpavaracyutaiḥ tena śabdena vitrastā pāṇḍavānāṃ mahācamūḥ karṇama ekaṃ raṇe yòdhaṃ menire tatra śātravāḥ tatrādbhutaṃ paraṃ cakre rādheyaḥ śatrukarśanaḥ yada ekaṃ pāṇḍavāḥ sarve na śekura abhivīkṣituma yathaughaḥ parvataśreṣṭhama āsādyābhipradīryatela tathā tata pāṇḍavaṃ sainyaṃ karṇama āssādya dīryate karṇò 'pi samare rājana vidhūmò 'ganira iva javalana dahaṃsa tasthau mahābāhuḥ pāṇḍavānāṃ mahācamūma śirāṃsi ca mahārāja karṇāṃśa cañcala kuṇḍalāna bāhūṃśa ca vīrò vīrāṇāṃ ciccheda laghu ceṣubhiḥ hastidantāna tasarūna khaḍgāna dhavajāña śaktīra hayāna gajāna rathāṃśa ca vividhāna rājana patākāvyajanāni ca akṣeṣā yugayòktrāṇi cakrāṇi vividhāni ca ciccheda śatadhā karṇò yòdhavratama anuṣṭhitaḥ tatra bhārata karṇena nihataira gajavājibhiḥ agamyarūpā pṛthivī māṃsaśòṇitakardamā viṣamaṃ ca samaṃ caiva hataira aśvapadātibhiḥ rathaiśa ca kuñjaraiśa caiva na parajñāyata kiṃ cana nāpi save na pare yòdhāḥ parajñāyanta parasparama ghòre śarāndhakāre tu karṇāstre ca vijṛmbhite rādheya cāpanirmuktaiḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ saṃchāditā mahārāja yatamānā mahārathāḥ te pāṇḍaveyāḥ samare karṇena sama punaḥ punaḥ abhajyanta mahārāja yatamānā mahārathāḥ mṛgasaṃghāna yathā karuddhaḥ siṃhò darāvayate vane karṇasa tu samare yòdhāṃsa tatra tatra mahāyaśāḥ kālayāma āsa tata sainyaṃ yathā paśugaṇāna vṛkaḥ dṛṣṭvā tu pāṇḍavīṃ senāṃ dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhīma abhijagmura maheṣvāsā ruvantò bhairavāna ravāna duryòdhanò hi rājendra mudā paramayā yutaḥ vādayāma āsa saṃhṛṣṭò nānāvādyāni sarvaśaḥ pāñcālāpi maheṣvāsā bhagnabhagnā naròttamāḥ nayavartanta yathā śūrā mṛtyuṃ kṛtvā nivartanama tāna nivṛttāna raṇe śūrāna rādheyaḥ śatrutāpanaḥ anekaśò mahārāja babhañja puruṣarṣabhaḥ tatra bhārata karṇena pāñcālā viṃśatī rathāḥ nihatāḥ sādayaḥ karòdhāca cedayaśa ca paraḥśatāḥ kṛtvā śūnyāna rathòpasthāna vājipṛṣṭhāṃśa ca bhārata nirmanuṣyāna gajaskandhāna pādātāṃśa caiva vidrutāna āditya iva madhyāhne durnirīkṣyaḥ paraṃtaha kālāntakavapuḥ karūdaḥ sūtaputraśa cacāla ha evama etāna mahārāja naravāji rathā davipāna hatvā tasthau maheṣvāsaḥ karṇò 'rigaṇasūdanaḥ yathā bhūtagaṇāna hatvā kālasa tiṣṭhena mahābalaḥ tathā sa sòmakāna hatvā tasthāva ekò mahārathaḥ tatrādbhutama apaśyāma pāñcālānāṃ parākramama vadhyamānāpi karṇena nājahū raṇamūrdhani rājā duḥśāsanaśa caiva kṛpaḥ śāradvatasa tathā aśvatthāmā kṛtavarmā śakuniśa cāpi saubalaḥ nayahanana pāṇḍavīṃ senāṃ śataśò 'tha sahasraśaḥ karṇa putrau ca rājendra bharātarau satyavikramau anāśayetāṃ balinaḥ pāñcālāna vai tatasa tataḥ tatra yuddhaṃ tadā haya āsīta karūraṃ viśasanaṃ mahata tathaiva pāṇḍavāḥ śūrā dhṛṣṭadyumna śikhaṇḍinau daraupadeyāśa ca saṃkruddhā abhyaghnaṃsa tāvakaṃ balama evama eṣa kaṣayò vṛttaḥ pāṇḍavānāṃ tatasa tataḥ tāvakānāma api raṇe bhīmaṃ parāpya mahābalama [sa] arjunasa tu mahārāja kṛtvā sainyaṃ pṛthagvidhāma sūtaputraṃ susaṃrabdhaṃ dṛṣṭvā caiva mahāraṇe śòṇitòdāṃ mahīṃ kṛtvā māṃsamajjāsthi vāhinīma vāsudevama idaṃ vākyama abravīta puruṣarṣabha eṣa ketū raṇe kṛṣṇa sūtaputrasya dṛśyate bhīmasenādayaśa caite yòdhayanti mahārathāna ete daravanti pāñcālāḥ karṇāsa tarastā janārdana eṣa duryòdhanò rājā śavetaca chatreṇa bhāsvatā karṇena bhagnāna pāñcālāna darāvayana bahu śòbhate kṛpaśa ca kṛtavarmā ca darauṇiśa caiva mahābalaḥ ete rakṣanti rājānaṃ sūtaputreṇa rakṣitāḥ avadhyamānāsa te 'samābhira ghātayiṣyanti sòmakāna eṣa śalyò rathòpasthe raśmisaṃcāra kòvidaḥ sūtaputra rathaṃ kṛṣṇa vāhayana bahu śòbhate tatra me buddhira utpannā vāhayātra mahārathama nāhatvā samare karṇaṃ nivartiṣye kathaṃ cana rādheyò 'paya anyathā parthāna sṛñjayāṃśa ca mahārathāna niḥśeṣāna samare kuryāta paśyātòra nau janārdana tataḥ parāyāda rathenāśu keśavasa tava vāhinīma karṇaṃ parati maheṣvāsaṃ davairathe savyasācinā parayātaśa ca mahābāhuḥ pāṇḍavānujñayā hariḥ āśvāsayana rathenaiva pāṇḍusainyāni sarvaśaḥ rathaghòṣaḥ sa saṃgrāme pāṇḍaveyasya saṃbabhau vāsavāśani tulyasya mahaughasyeva māriṣa mahatā rathaghòṣeṇa pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ abhyayāda aprameyātmā vijayasa tava vāhinīma tama āyāntaṃ samīkṣyaiva śavetāśvaṃ kṛṣṇasārathima madrarājò 'baravīta kṛṣṇaṃ ketuṃ dṛṣṭvā mahātmanaḥ ayaṃ sa ratha āyāti śavetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ nighnanna amitrāna samare yaṃ karṇa paripṛcchasi eṣa tiṣṭhati kaunteyaḥ saṃspṛśana gāṇḍivaṃ dhanuḥ taṃ haniṣyasi ceda adya tana naḥ śareyò bhaviṣyati eṣā vidīryate senā dhārtarāṣṭrī samantataḥ arjunasya bhayāta tūrṇaṃ nighnataḥ śātravāna bahūna varjayana sarvasainyāni tavarate hi dhanaṃjayaḥ tavadarthama iti manye 'haṃ yathāsyòdīryate vapuḥ na haya avasthāpyate pārthò yuyutsuḥ kena cita saha tavāma ṛte karòdhadīptò hi pīḍyamāne vṛkòdare virathaṃ dharmarājaṃ ca dṛṣṭvā sudṛḍha vikṣatama śikhaṇḍinaṃ sātyakiṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatama daraupadeyāna yudhāmanyuma uttamaujasama eva ca nakulaṃ sahadevaṃ ca bharātarau davau samīkṣya ca sahasaika rathaḥ pārthasa tavāma abhyeti paraṃtapa karòdharaktekṣaṇaḥ karuddhò jighāṃsuḥ sarvadhanvināma tavaritò 'bhipatatya asmāṃsa tayaktvā sainyānya asaṃśayama tavaṃ karṇa paratiyāhya enaṃ nāstya anyò hi dhanurdharaḥ na taṃ paśyāmi lòke 'samiṃsa tavattò 'paya anyaṃ dhanurdharama arjunaṃ samare karuddhāṃ yò velāma iva dhārayeta na cāsya rakṣāṃ paśyāmi pṛṣṭhatò na ca pārśvataḥ eka evābhiyāti tavāṃ paśya sāphalyama ātmanaḥ tavaṃ hi kṛṣṇau raṇe śaktaḥ saṃsādhayituma āhave tavaiṣa bhārò rādheya paratyudyāhi dhanaṃjayama tavaṃ kṛtò haya eva bhīṣmeṇa daròṇa darauṇikṛpaira api savyasāci paratirathasa taṃ nivartata pāṇḍavama lelihānaṃ yathā sarpaṃ garjantama ṛṣabhaṃ yathā layasthitaṃ yathā vayāghraṃ jahi karṇa dhanaṃjayama ete daravanti samare dhārtarāṣṭrā mahārathāḥ arjunasyā bhayāta tūrṇaṃ nirapekṣā janādhipāḥ daravatāma atha teṣāṃ tu yudhi nānyò 'sati mānavaḥ bhayahā yò bhaveda vīra tavāma ṛte sūtanandana ete tavāṃ kuravaḥ sarve dīpama āsādya saṃyuge viṣṭhitāḥ puruṣavyāghra tavāttaḥ śaraṇa kāṅkṣiṇaḥ vaidehāmbaṣṭha kāmbòjāsa tathā nagna jitasa tavayā gāndhārāśa ca yayā dhṛtyā jitāḥ saṃkhye sudurjayāḥ tāṃ dhṛtiṃ kuru rādheya tataḥ paratyehi pāṇḍavama vāsudevaṃ ca vārṣṇeyaṃ parīyamāṇaṃ kirīṭinā [karṇa] parakṛtisthò hi me śalya idānīṃ saṃmatasa tathā paratibhāsi mahābāhò vibhīśa caiva dhanaṃjayāta paśya bāhvòra balaṃ me 'daya śikṣitasya ca paśya me ekò 'daya nihaniṣyāmi pāṇḍavānāṃ mahācamūma kṛṣṇau ca puruṣavyāghrau taca ca satyaṃ baravīmi te nāhatvā yudhi tau vīrāva apayāsye kathaṃ cana savapsye vā nihyatasa tābhyāma asatyò hi raṇe jayaḥ kṛtārthò vā bhaviṣyāmi hatvā tāva atha vā hataḥ naitādṛśò jātu babhūva lòke; rathòttamò yāvada anuśrutaṃ naḥ tama īdṛśaṃ paratiyòtsyāmi pārthaṃ; mahāhave paśya ca pauruṣaṃ me rathe caratya eṣa rathapravīraḥ; śīghraira hayaiḥ kaurava rājaputraḥ sa vādya māṃ neṣyati kṛcchrama etata; karṇasyāntāda etada antāḥ satha sarve asvedinau rājaputrasya hastāva; avepinau jātakiṇau bṛhantau dṛḍhāyudhaḥ kṛtimāna kaṣiprahastò; na pāṇḍaveyena samò 'sati yòdhaḥ gṛhṇātya anekāna api kaṅkapatrāna; ekaṃ yathā tāna kaṣitipāna paramathya te karòśamātraṃ nipatantya amòghāḥ; kasa tena yòdhò 'sati samaḥ pṛthivyāma atòṣayata pāṇḍaveyò hutāśaṃ; kṛṣṇa davitīyò 'tirathasa tarasvī lebhe cakraṃ yatra kṛṣṇò mahātmā; dhanura gāṇḍīvaṃ pāṇḍavaḥ savya sācī śavetāśvayuktaṃ ca sughòṣama agryaṃ; rathaṃ mahābāhura adīnasattvaḥ maheṣudhī cākṣayau divyarūpau; śastrāṇi divyāni ca havyavāhāta tathendra lòke nijaghāna daityāna; asaṃkhyeyāna kālakeyāṃśa ca sarvāna lebhe śaṅkhaṃ devadattaṃ sama tatra; kò nāma tenābhyadhikaḥ pṛthivyāma mahādevaṃ tòṣayāma āsa caiva; sākṣāta suyuddhena mahānubhāvaḥ lebhe tataḥ pāśupataṃ sughòraṃ; tarailòkyasaṃhāra karaṃ mahāstrama pṛthakpṛthaga lòkapālāḥ sametā; dadura haya astrāṇya aprameyāṇi yasya yaisa tāña jaghānāśu raṇe nṛsiṃhāna; sa kālakhañjāna asurāna sametāna tathā virāṭasya pure sametāna; sarvāna asmāna ekarathena jitvā jahāra tada gòdhanama ājimadhye; vastrāṇi cādatta mahārathebhyaḥ tama īdṛśma vīryaguṇòpapannaṃ; kṛṣṇa davitīyaṃ varaye raṇāya anantavīryeṇa ca keśavena; nārāyaṇenāpratimena guptama varṣāyutaira yasya guṇā na śakyā; vaktuṃ sametaira api sarvalòkaiḥ mahātmanaḥ śaṅkhacakrāsi pāṇera; viṣṇòra jiṣṇòra vasudevātmajasya bhayaṃ me vai jāyate sādhvasaṃ ca; dṛṣṭvā kṛṣṇāva ekarathe sametau ubhau hi śūrau kṛtinau dṛḍhāstrau; mahārathau saṃhananòpapannau etādṛśau phalguna vāsudevau; kò 'nayaḥ paratīyāna mada ṛte nu śalya etāva ahaṃ yudhi vā pātayiṣye; māṃ vā kṛṣṇau nihaniṣyatò 'daya iti baruvaña śakyama amitrahantā; karṇò raṇe megha ivònnanāda abhyetya putreṇa tavābhinanditaḥ; sametya còvāca kurupravīrāna kṛpaṃ ca bhòjaṃ ca mahābhujāva ubhau; tathaiva gāndhāra nṛpaṃ sahānujama guròḥ sutaṃ cāvarajaṃ tathātmanaḥ; padātinò 'tha davipasādinò 'nayāna nirundhatābhidravatācyutārjunau; śarameṇa saṃyòjayatāśu sarvataḥ yathā bhavadbhira bhṛśavikṣatāva ubhau; sukhena hanyāma ahama adya bhūmipāḥ tatheti còktvā tavaritāḥ sama te 'rajunaṃ; jighāṃsavò vīratamāḥ samabhyayuḥ nadīnadāna bhūri jalò mahārṇavò; yathātathā tāna samare 'rajunò 'garasata na saṃdadhānò na tathā śaròttamāna; paramuñcamānò ripubhiḥ paradṛśyate dhanaṃjayasa tasya śaraiśa ca dāritā; hatāśa ca petura naravāji kuñjarāḥ śarārciṣaṃ gāṇḍivacāru maṇḍalaṃ; yugāntasūryapratimāna tejasama na kauravāḥ śekura udīkṣituṃ jayaṃ; yathā raviṃ vayādhita cakṣuṣò janāḥ tama abhyadhāvada visṛjaña śarāna kṛpasa; tathaiva bhòjasa tava cātmajaḥ savayama jighāṃsubhisa tāna kuśalaiḥ śaròttamāna; mahāhave saṃjavitāna parayatnataḥ śaraiḥ paraciccheda ca pāṇḍavasa tavarana; parābhinada vakṣasi ca taribhisa taribhiḥ sa gāṇḍivābhyāyata pūrṇamaṇḍalasa; tapana ripūna arjuna bhāskarò babhau śarògra raśmiḥ śuci śukramadhyagò; yathaiva sūryaḥ pariveṣagasa tathā athāgrya bāṇaira daśabhira dhanaṃjayaṃ; parābhinada daròṇasutò 'cayutaṃ taribhiḥ caturbhira aśvāṃśa caturaḥ kapiṃ tathā; śaraiḥ sa nārācavaraira avākirata tathā tu tata tata saphurada āttakārmukaṃ; taribhiḥ śaraira yantṛśiraḥ kaṣureṇa hayāṃśa caturbhiśa caturasa taribhira dhavajaṃ; dhanaṃjayò darauṇirathāna nayapātayata sa ròṣapūrṇò 'śanivajrahāṭakaira; alaṃkṛtaṃ takṣaka bhògavarcasama subandhanaṃ kārmukama anyada ādade; yathā mahāhipravaraṃ giresa tathā savama āyudhaṃ còpavikīrya bhūtale; dhanuśa ca kṛtvā saguṇaṃ guṇādhikaḥ samānayānāva ajitau naròttamau; śaròttamaira darauṇira avidhyada antikāta kṛpaśa ca bhòjaśa ca tathātmajaśa ca te; tamònudaṃ vāridharā ivāpatana kṛpasya pārthaḥ saśaraṃ śarāsanaṃ; hayāna dhavajaṃ sārathima eva patribhiḥ śaraiḥ paraciccheda tavātmajasya; dhavajaṃ dhanuśa ca paracakarta nardataḥ jaghāna cāśvāna kṛtavarmaṇaḥ śubhāna; dhavajaṃ ca ciccheda tataḥ paratāpavāna savājisūteṣva asanāna saketanāña; jaghāna nāgāśvarathāṃsa tavaraṃśa ca saḥ tataḥ parakīrṇaṃ sumahada balaṃ tava; paradāritaṃ setura ivāmbhasā yathā tatò 'rajunasyāśu rathena keśavaśa; cakāra śatrūna apasavya māturāna tatha parayāntaṃ tavaritaṃ dhanaṃjayaṃ; śatakratuṃ vṛtra nijaghnuṣaṃ yathā samanvadhāvana punara ucchritaira dhavajai; rathaiḥ suyuktaira apare yuyutsavaḥ athābhisṛtya parativārya tāna arīna; dhanaṃjayasyābhi rathaṃ mahārathāḥ śikhaṇḍiśaineya yamāḥ śitaiḥ śaraira; vidārayantò vayanadana subhauravama tatò 'bhijaghnuḥ kupitāḥ parasparaṃ; śaraisa tadāñjò gatibhiḥ sutejanaiḥ kurupravīrāḥ saha sṛñjayaira yathā; asurāḥ purā devavaraira ayòdhayana jayepsavaḥ savargamanāya còtsukāḥ; patanti nāgāśvarathāḥ paraṃtapa jagarjura uccaira balavaca ca vivyadhuḥ; śaraiḥ sumuktaira itaretaraṃ pṛthaka śarāndhakāre tu mahātmabhiḥ kṛte; mahāmṛdhe yòdhavaraiḥ parasparama babhura daśāśā na divaṃ ca pārthiva; parabhā ca sūryasya tamòvṛtābhavata [sa] rājana kurūṇāṃ paravaraira balaira bhīmama abhidrutama majjantama iva kaunteyama ujjihīrṣura dhanaṃjayaḥ vimṛdya sūtaputrasya senāṃ bhārata sāyakaiḥ parāhiṇòna mṛtyulòkāya paravīrāna dhanaṃjayaḥ tatò 'sayāmbarama āvṛtya śarajālāni bhāgaśaḥ adṛśyanta tathānye ca nighnantasa tava vāhinīma sa pakṣisaṃghācaritama ākāśaṃ pūrayaña śaraiḥ dhanaṃjayò mahārāja kurūṇāma antakò 'bhavata tatò bhallaiḥ kaṣurapraiśa ca nārācaira nirmalaira api gātrāṇi parākṣiṇòta pārthaḥ śairāṃsi ca cakarta ha chinnagātraira vikavacaira viśiraskaiḥ samantataḥ patitaiśa capatadbhiśa ca yòdhaira āsīta samāvṛtama dhanaṃjaya śarābhyastaiḥ sayandanāśvanaradvipaiḥ raṇabhūmira abhūda rājana mahāvaitaraṇī yathā iṣā cakrākṣabhaṅgaiśa ca vayaśvaiḥ sāśvaiśa ca yudhyatāma sasūtaira hatasūtaiśa ca rathaiḥ satīrṇābhavana mahī suvarṇavarma saṃnāhaira yòdhaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ āsthitāḥ kṛtavarmāṇò bhadrā nityamadā davipāḥ karuddhāḥ karuddhaira mahāmātraiḥ pareṣitārjunama abhyayuḥ catuḥśatāḥ śaravarṣaira hatāḥ petuḥ kirīṭinā paryastānīva śṛṅgāṇi sasattvāni mahāgireḥ dhanaṃjaya śarābhyastaiḥ satīrṇā bhūra varavāraṇaiḥ abhipede 'rajuna rathò ghanāna bhindannivāṃśumāna hataira gajamanuṣyāśvaira bhagnaiśa ca bahudhā rathaiḥ viśastra patrakavacaira yuddhaśauṇḍaira gatāsubhiḥ apaviddhāyudhaira mārgaḥ satīrṇò 'bhūta phalgunena vai vayasphūrjayaca ca gāṇḍīvaṃ sumahada bhairavasvanama ghòrò vajraviniṣpeṣaḥ satanayitnòra ivāmbare tataḥ paradīryata camūra dhanaṃjaya śarāhatā mahāvātasamāviddhā mahānaura iva sāgare nānārūpāḥ paraharaṇāḥ śarā gāṇḍīvacòditāḥ alātòlkāśani parakhyāsa tava sainyaṃ vinirdahana mahāgirau veṇuvanaṃ niśi parajvalitaṃ yathā tathā tava mahata sainyaṃ parāsphuraca charapīḍitama saṃpiṣṭa dagdhavidhvastaṃ tava sainyaṃ kirīṭinā hatampravihataṃ bāṇaiḥ sarvataḥ paradrutaṃ diśaḥ mahāvane mṛgagaṇā dāvāgnigrasitā yathā kuravaḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā utsṛjya hi mahābāhuṃ bhīmasenaṃ tadā raṇe balaṃ kurūṇāma udvignaṃ sarvama āsīta parāṅmukhama tataḥ kuruṣu bhagneṣu bībhatsura aparājitaḥ bhīmasenaṃ samāsādya muhūrtaṃ sò 'bhayavartata samāgamya sa bhīmena mantrayitvā ca phalgunaḥ viśalyama arujaṃ cāsmai kathayitvā yudhiṣṭhirama bhīmasenābhyanujñātasa tataḥ parāyāda dhanaṃjayaḥ nādayana rathaghòṣeṇa pṛthivīṃ dayāṃ ca bhārata tataḥ parivṛtò bhīmaira daśabhiḥ śatrupuṅgavaiḥ duḥśāsanāda avarajaisa tava putraira dhanaṃjayaḥ te tama abhyardayana bāṇaira ulkābhira iva kuñjarama ātateṣva asanāḥ karūrā nṛtyanta iva bhārata apasavyāṃsa tu tāṃśa cakre rathena madhusūdanaḥ tatasa te parādravaña śūrāḥ parāṅmukha rathe 'rajune teṣāma āpatatāṃ ketūna rathāṃśa cāpāni sāyakāna nārācaira ardhacandraiśa ca kaṣipraṃ pārthò nayapātayata athānyaira daśabhira bhallaiḥ śirāṃsya eṣāṃ nayapātayata ròṣasaṃrakta netrāṇi saṃdaṣṭauṣṭhāni bhūtale tāni vaktrāṇi vibabhura vayòmni tārāgaṇā iva tāṃsa tu bhallaira mahāvegaira daśabhira daśa kauravāna rukmāṅgadāna rukmapuṅkhaira viddhvā parāyāda amitrahā [sa] taṃ tu yāntaṃ mahāvegaira aśvaiḥ kapivaradhvajama yuddhāyābhyadravana vīrāḥ kurūṇāṃ navatī rathāḥ parivavrura naravyāghrā naravyāghraṃ raṇe 'rajunama kṛṣṇaḥ śavetāna mahāvegāna aśvāna kanakabhūṣaṇāna muktājālapraticchannāna paraiṣīta karṇa rathaṃ parati tataḥ karṇa rathaṃ yāntama arīna ghanantaṃ dhanaṃjayama bāṇavarṣaira abhighnantaḥ saṃśaptaka rathā yayuḥ tavaramāṇāṃsa tu tāna sarvāna sasūteṣva asana dhavajāna jaghāna navatiṃ vīrāna arjunò niśitaiḥ śaraiḥ te 'patanta hatā bāṇaira nānārūpaiḥ kirīṭinā savimānā yathā siddhāḥ savargāta puṇyakṣaye tathā tataḥ saratha nāgāśvāḥ kuravaḥ kurusattama nirbhayā bharataśreṣṭhama abhyavartanta phalgunama tada āyastama amuktāstrama udīrṇavaravāraṇama putrāṇāṃ te mahata sainyaṃ samarautsīda dhanaṃjayaḥ śaktyṛṣṭi tòmaraprāsaira gadā nistriṃśasāyakaiḥ parācchādayana maheṣvāsāḥ kuravaḥ kurunandanama tāṃ kurūṇāṃ paravitatāṃ śastravṛṣṭiṃ samudyatāma vayadhamata pāṇḍavò bāṇaisa tamaḥ sūrya ivāṃśubhiḥ tatò malecchāḥ sathitaira mattaisa tarayòdaśa śataira gajaiḥ pārśvatò 'bhayahanana pārthaṃ tava putrasya śāsanāta karṇinālīkanārācaisa tòmaraiḥ parāsaśaktibhiḥ kampanaira bhiṇḍipālaiśa ca rathasthaṃ pārthama ārdayana tāma astravṛṣṭiṃ parahitāṃ davipasthaira yavanaiḥ samayana ciccheda niśitaira bhallaira ardhacandraiśa ca phalgunaḥ atha tāna daviradāna sarvāna nānā liṅgaira mahāśaraiḥ sapatākāna sahāròhāna girīna vajraira ivābhinata te hemapuṅkhaira iṣubhira ācitā hemamālinaḥ hatāḥ petura mahānāgāḥ sāgnijvālā ivādrayaḥ tatò gāṇḍīvanirghòṣò mahāna āsīda viśāṃ pate satanatāṃ kūjatāṃ caiva manuṣyagajavājināma kuñjarāśa ca hatā rājana parādravaṃsa te samantataḥ aśvāṃśa ca paryadhāvanta hatāròhā diśò daśa rathā hīnā mahārāja rathibhira vājibhisa tathā gandharvanagarākārā dṛśyante sama sahasraśaḥ aśvāròhā mahārāja dhāvamānāsa tatasa tataḥ tatra tatraiva dṛśyante patitāḥ pārtha sāyakaiḥ tasmina kaṣaṇe pāṇḍavasya bāhvòra balama adṛśyata yata sādinò vāraṇāṃśa ca rathāṃśa caikò 'jayada yudhi tatasa taryaṅgeṇa mahatā balena bharatarṣabha dṛṣṭvā parivṛtaṃ rājana bhīmasenaḥ kirīṭinama hatāvaśeṣāna utsṛjya tavadīyāna kati cida rathāna javenābhyadravada rājana dhanaṃjayarathaṃ parati tatasa tata parādravata sainyaṃ hatabhūyiṣṭhama āturama dṛṣṭvā yada arjunaṃ bhīmò jagāma bharātaraṃ parati hatāvaśiṣṭāṃsa turagāna arjunena mahājavāna bhīmò vayadhamada abhrāntò gadāpāṇira mahāhave kālarātrima ivātyugrāṃ naranāgāśvabhòjanāma parākārāṭṭa puradvāra dāraṇīma atidāruṇāma tatò gadāṃ nṛnāgāśveṣva āśu bhīmò vayavāsṛjata sā jaghāna bahūna aśvāna aśvāròhāṃśa ca māriṣa kāṃsyāyasa tanutrāṃsa tāna narāna aśvāṃśa ca pāṇḍavaḥ pòthayāma āsa gadayā saśabdahaṃ te 'patana hatāḥ hatvā tu tada gajānīkaṃ bhīmasenò mahābalaḥ punaḥ savarathama āsthāya pṛṣṭhatò 'rajunama anvagāta hataṃ parāṅmukha parāyaṃ nirutsāhaṃ paraṃ balama vayālambata mahārāja parāyaśaḥ śastraveṣṭitama vilambamānaṃ tata sainyama apragalbhama avasthitama dṛṣṭvā parācchādayada bāṇaira arjunaḥ parāṇatāpanaiḥ tataḥ kurūṇāma abhavada ārtanādò mahāmṛdhe rathāśvanāgāsu haraira vadhyatāma arjuneṣubhiḥ hāhākṛtaṃ bhṛśaṃ tasthau līyamānaṃ parasparama alātacakravata sainyaṃ tadābbhramata tāvakama ādīptaṃ tava tata sainyaṃ śaraiśa chinnatanuca chadama āsīta savaśòṇita kalinnaṃ phullāśòka vanaṃ yathā tada dṛṣṭvā kuravasa tatra vikrāntaṃ savyasācinaḥ nirāśāḥ samapadyanta sarve karṇasya jīvite aviṣahyaṃ tu pārthasya śarasaṃpātama āhave matvā nayavartana kuravò jitā gāṇḍīvadhanvanā te hitvā samare pārthaṃ vadhyamānāśa ca sāyakaiḥ paradudruvura diśò bhītāśa cukruśuśa cāpi sūtajama abhyadravata tāna pārthaḥ kiraña śaraśatāna bahūna harṣayana pāṇḍavāna yòdhāna bhīmasenapurògamāna putrāsa tu te mahārāja jagmuḥ karṇa rathaṃ parathi agādhe majjatāṃ teṣāṃ davīpaḥ karṇò 'bhavata tadā kuravò hi mahārāja nirviṣāḥ pannagā iva karṇama evòpalīyanta bhayāda gāṇḍīvadhanvanaḥ yathā sarvāṇi bhūtāni mṛtyòra bhītāni bhārata dharmama evòpalīyante karmavanti hi yāni ca tathā karṇaṃ maheṣvāsaṃ putrāsa tava narādhipa upālīyanta saṃtrāsāta pāṇḍavasyamahātmanaḥ tāña śòṇitapariklinnāna viṣamasthāña śarāturāna mā bhaiṣṭetya abravīta karṇò haya abhitò māma iteti ca saṃbhagnaṃ hi balaṃ dṛṣṭvā balāta pārthena tāvakama dhanura visphārayana karṇasa tasthau śatrujighāṃsayā pāñcālāna punara ādhāvata paśyataḥ savyasācinaḥ tataḥ kaṣaṇena kaṣitipāḥ kaṣatajapratimekṣaṇāḥ karṇaṃ vavarṣura bāṇaughaira yathā meghā mahīdharama tataḥ śarasahasrāṇi karṇa muktāni māriṣa vayayòjayanta pāñcālāna parāṇaiḥ parāṇabhṛtāṃ vara tatò raṇò mahāna āsīta pāñcālānāṃ viśāṃ pate vadhyatāṃ sūtaputreṇa mitrārthe 'mitraghātināma [sa] tataḥ karṇaḥ kuruṣu paradruteṣu; varūthinā śavetahayena rājana pāñcāla putrāna vayadhamata sūtaputrò; maheṣubhira vāta ivābhrasaṃghāna sūtaṃ rathāda ajñalikena pātya; jaghāna cāśvāña janamejayasya śatānīkaṃ suta sòmaṃ ca bhallaira; avākirada dhanuṣī cāpya akṛntata dhṛṣṭadyumnaṃ nirbibhedātha ṣaḍbhira; jaghāna cāśvaṃ dakṣiṇaṃ tasya saṃkhye hatvā cāśvāna sātyakeḥ sūtaputraḥ; kaikeya putraṃ nayavadhīda viśòkama tama abhyadhāvana nihate kumāre; kaikeya senāpatira ugradhanvā śaraira vibhinnaṃ bhṛśama ugravegaiḥ; karṇātmajaṃ sò 'bhayahanata suṣeṇama tasyārdha candraisa taribhira uccakarta; parasahya bāhū ca śiraśa ca karṇaḥ sa sayandanāda gāma apatada gatāsuḥ; paraśvadhaiḥ śāla ivāvarugṇaḥ hatāśvama añjò gatibhiḥ suṣeṇaḥ; śinipravīraṃ niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ paracchādya nṛtyanna iva sauti putraḥ; śaineya bāṇābhihataḥ papāta putre hate karòdhaparīta cetāḥ; karṇaḥ śinīnāma ṛṣabhaṃ jighāṃsuḥ hatò 'si śaineya iti baruvana sa; vayavāsṛjada bāṇama amitrasāhama sa tasya ciccheda śaraṃ śikhaṇḍī; taribhisa taribhiśa ca paratutòda karṇama śikhaṇḍinaḥ karmukaṃ sa dhavajaṃ ca; chittvā śarābhyāma ahanata sujātama śikhaṇḍinaṃ ṣaḍbhira avidhyada ugrò; dāntò dharṣṭadyumna śiraśa cakarta athābhinata suta sòmaṃ śareṇa; sa saṃśitenādhirathira mahātmā athākrande tumule vartamāne; dhārṣṭadyumne nihate tatra kṛṣṇaḥ apāñcālyaṃ kariyate yāhi pārtha; karṇaṃ jahītya abravīda rājasiṃha tataḥ parahasyāśu narapravīrò; rathaṃ rathenādhirathera jagāma bhaye teṣāṃ tarāṇama icchana subāhura; abhyāhatānāṃ ratharūthapena visphārya gāṇḍīvama athògra ghòṣaṃ; jayayā samāhatya tale bhṛśaṃ ca bāṇāndha kāraṃ sahasaiva kṛtvā; jaghāna nāgāśvarathāna narāṃśa ca taṃ bhīmasenò 'nu yayau rathena; pṛṣṭhe rakṣana pāṇḍavama ekavīrama tau rājaputrau tavaritau rathābhyāṃ; karṇāya yātāva aribhira vimuktau atrāntare sumahata sūtaputraśa; cakre yuddhaṃ sòmakāna saṃpramṛdnana rathāśvamātaṅgagaṇāña jaghāna; paracchādayāma āsa diśaḥ śaraiśa ca tama uttamaujā janamejayaśa ca; karuddhau yudhāmanyuśikhaṇḍinau ca karṇaṃ vineduḥ sahitāḥ pṛṣatkaiḥ; saṃmardamānāḥ saha pārṣatena te pañca pāñcāla rathāḥ surūpaira; vaikartanaṃ karṇama abhidravantaḥ tasmāda rathāca cayāvayituṃ na śekura; dhairyāta kṛtātmānama ivendriyāṇi teṣāṃ dhanūṃṣi dhavajavāji sūtāṃsa; tūṇaṃ patākāśa ca nikṛtya bāṇaiḥ tāna pañcabhiḥ sa tava ahanata pṛṣatkaiḥ; karṇasa tataḥ siṃha ivònnanāda tasyāsyatasa tāna abhinighnataśa ca; jayā bāṇahastasya dhanuḥ savanena sādri darumā sayāta pṛthivī viśīrṇā; itya eva matvā janatā vayaṣīdata sa śakracāpapratimena dhanvanā; bhṛśātatenādhirathiḥ śarāna sṛjana babhau raṇe dīptamarīci maṇḍalò; yathāṃśu mālī parivṛṣavāṃsa tathā śikhaṇḍinaṃ davādaśabhiḥ parābhinaca; chitaiḥ śaraiḥ ṣaḍbhira athòttamaujasama tarihira yudhāmanyuma avidhyada āśugaisa; taribhisa taribhiḥ sòmaka pārṣatātmajau parājitāḥ pañca mahārathāsa tu te; mahāhave sūta sūtena māriṣa nirudyamāsa tasthura amitramardanā; yathendriyārthātmavatā parājitāḥ nimajjatasa tāna atha karṇa sāgare; vipannanāvò vaṇijò yathārṇave uddadhrire naubhira ivārṇavāda rathaiḥ; sukalpitaira daraupadijāḥ savamātulāna tataḥ śinīnāma ṛṣabaḥ śitaiḥ śaraira; nikṛtya karṇa parahitāna iṣūna bahūna vidārya karṇaṃ niśitaira ayò mayaisa; tavātmajaṃ jayeṣṭhama avidhyada aṣṭabhiḥ kṛpò 'tha bhòjaśa ca tavātmajasa tathā; savayaṃ ca karṇò niśitaira atāḍayata sa taiśa caturbhira yuyudhe yadūttamò; diga īśvaraira daitya patira yathātathā samānateneṣva asanena kūjatā; bhṛśātatenāmita bāṇavarṣiṇā babhūva durdharṣataraḥ sa sātyakiḥ; śarana nabhò madhyagatò yathā raviḥ punaḥ samāsādya rathāna sudaṃśitāḥ; śinipravīraṃ jugupuḥ paraṃtapaḥ sametya pāñcāla rathā mahāraṇe; marudgaṇāḥ śakrama ivāri nigrahe tatò 'bhavada yuddhama atīva dāruṇaṃ; tavāhitānāṃ tava sainikaiḥ saha rathāśvamātaṅgavināśanaṃ tathā; yathā surāṇāma asuraiḥ purābhavata rathadvipā vājipadātayò 'pi vā; bharamanti nānāvidha śastravṛṣṭitāḥ paraspareṇābhihatāśa ca caskhalura; vinedura ārtā vayasavò 'patanta ca tathāgate bhīma bhīsa tavātmajaḥ; sasāra rājāvarajaḥ kiraña śaraiḥ tama abhyadhāvata tavaritò vṛkòdarò; mahāruruṃ siṃha ivābhipetivāna tatasa tayòra yuddhama atītamānuṣaṃ; paradīvyatòḥ parāṇaduròdare 'bhavata paraspareṇābhiniviṣṭa ròṣayòra; udagrayòḥ śambara śakrayòra yathā śaraiḥ śarīrāntakaraiḥ sutejanaira; nijaghnatusa tāva itaretaraṃ bhṛśama sakṛta parabhinnāva iva vāśitāntare; mahāgajau manmatha saktacetasau tavātmajasyātha vṛkòdarasa tavarana; dhanuḥ kaṣurābhyāṃ dhavajama eva cācchinata lalāṭama apya asya bibheda patriṇā; śiraśa ca kāyāta parajahāra sāratheḥ sa rājaputrò 'nayada avāpya kārmukaṃ; vṛkòdaraṃ davādaśabhiḥ parābhinata savayaṃ niyacchaṃsa turagāna ajihmagaiḥ; śaraiśa ca bhīmaṃ punara abhyavīvṛṣata [sa] tatrākaròda duṣkaraṃ rājaputrò; duḥśāsanasa tumule yudhyamānaḥ ciccheda bhīmasya dhanuḥ kaṣureṇa; ṣaḍbhiḥ śaraiḥ sārathima apya avidhyata tatò 'bhinada bahubhiḥ kaṣiprama eva; vareṣubhira bhīmasenaṃ mahātmā sa vikṣarana nāga iva parabhinnò; gadāma asmai tumule parāhiṇòda vai tayāharada daśa dhanvantarāṇi; duḥśāsanaṃ bhīmasenaḥ parasahya tayā hataḥ patitò vepamānò; duḥśāsanò gadayā vegavatyā hayāḥ sasūtāśa ca hatā narendra; cūrṇīkṛtaśa cāsya rataḥ patantyā vidhvastavarmābharaṇāmbara saraga; viceṣṭamānò bhṛśavedanārtaḥ tataḥ samṛtvā bhīmasenasa tarasvī; sāpatnakaṃ yata parayuktaṃ sutaisa te rathāda avaplutya gataḥ sa bhūmau; yatnena tasmina paraṇidhāya cakṣuḥ asiṃ samuddhṛtya śitaṃ sudhāraṃ; kaṇṭhe samākramya ca vepamānama utkṛtya vakṣaḥ patitasya bhūmāva; athāpibaca chòṇitama asya kòṣṇama āsvādya cāsvādya ca vīkṣamāṇaḥ; karuddhò 'tivelaṃ parajagāda vākyama satanyasya mātura madhusarpiṣò vā; mādhvīka pānasya ca satkṛtasya divyasya vā tòyarasasya pānāta; payò dadhibhyāṃ mathitāca ca mukhyāta sarvebhya evābhyadhikò rasò 'yaṃ; matò mamādyāhita lòhitasya evaṃ baruvāṇaṃ punara ādravantama; āsvādya valgantama atiprahṛṣṭama ye bhīmasenaṃ dadṛśusa tadānīṃ; bhayena te 'pi vayathitā nipetuḥ ye cāpi tatrāpatitā manuṣyāsa; teṣāṃ karebhyaḥ patitaṃ ca śastrama bhayāca ca saṃcukruśura uccakaisa te; nimīlitākṣā dadṛśuśa ca tana na ye tatra bhīmaṃ dadṛśuḥ samantāda; dauḥśāsanaṃ tadrudhiraṃ pibantama sarve palāyanta bhayābhipannā; nāyaṃ manuṣya iti bhāṣamāṇāḥ śṛṇvatāṃ lòkavīrāṇāma idaṃ vacanama abravīta eṣa te rudhiraṃ kaṇṭhāta pibāmi puruṣādhama barūhīdānīṃ susaṃrabdhaḥ punara gaura iti gaura iti paramāṇa kòṭyāṃ śayanaṃ kālakūṭasya bhòjanama daśanaṃ cāhibhiḥ kaṣṭaṃ dāhaṃ ca jatu veśmani dayūtena rājyaharaṇama araṇye vasatiśa ca yā iṣvastrāṇi ca saṃgrāmeṣva asukhāni ca veśmani duḥkhānya etāni jānīmò na sukhāni kadā cana dhṛtarāṣṭrasya daurātmyāta saputrasyā sadā vayama itya uktvā vacanaṃ rājaña jayaṃ parāpya vṛkòdaraḥ punara āha mahārāja samayaṃsa tau keśavārjunau duḥśāsane yada raṇe saṃśrutaṃ me; tada vai sarvaṃ kṛtama adyeha vīrau adyaiva dāsyāmya aparaṃ davitīyaṃ; duryòdhanaṃ yajñapaśuṃ viśasyā śiròmṛditvā ca padā durātmanaḥ; śāntiṃ lapsye kauravāṇāṃ samakṣama etāvada uktvā vacanaṃ parahṛṣṭò; nanāda acòccai rudhirārdragātraḥ nanarta caivātibalò mahātmā; vṛtraṃ nihatyeva sahasranetraḥ [sa] duḥśāsane tu nihate putrāsa tava mahārathāḥ mahākròdhaviṣā vīrāḥ samareṣva apalāyinaḥ daśa rājana mahāvīryò bhīmaṃ parācchādayaña śaraiḥ kavacī niṣaṅgī pāśī daṇḍadhārò dhanurdharaḥ alòlupaḥ śalaḥ saṃdhò vātavegasuvarcasau ete sametya sahitā bharātṛvyasanakarśitāḥ bhīmasenaṃ mahābāhuṃ mārgaṇaiḥ samavārayana sa vāryamāṇò viśikhaiḥ samantāta taira mahārathaiḥ bhīmaḥ karòdhābhiraktākṣaḥ karuddhaḥ kāla ivābabhau tāṃsa tu bhallaira mahāvegaira daśabhira daśabhiḥ śitaiḥ rukmāṅgadò rukmapuṅkhaiḥ pārthò ninye yamakṣayama hateṣu teṣu vīreṣu paradudrāva balaṃ tava paśyataḥ sūtaputrasya pāṇḍavasya bhayārditama tataḥ karṇò mahārāja paraviveśa mahāraṇama dṛṣṭvā bhīmasya vikrāntama antakasya parajāsva iva tasya tava ākāra bhāvajñaḥ śalyaḥ samitiśòbhanaḥ uvāca vacanaṃ karṇāṃ parapta kālama ariṃdama mā vayathāṃ kuru rādheya naitata tavayya upapadyate ete daravanti rājānò bhīmasenabhayārditāḥ duryòdhanaśa ca saṃmūḍhò bharātṛvyasanaduḥkhitaḥ duḥśāsanasya rudhire pīyamāne mahātmanā vayāpanna cetasaśa caiva śòkòpahatamanyavaḥ duryòdhanama upāsante parivārya samantataḥ kṛpaprabhṛtayaḥ karṇahataśeṣāśa ca sòdarāḥ pāṇḍavā labdhalakṣāśa ca dhanaṃjaya purògamāḥ tavāma evābhimukhāḥ śūrā yuddhāya samupāsthitāḥ sa taṃ puruṣaśārdūla pauruṣe mahati sathitaḥ kaṣatradharmaṃ puraskṛtya paratyudyāhi dhanaṃjayama bhārò hi dhārtarāṣṭreṇa tavayi sarvaḥ samarpitaḥ tama udvaha mahābāhò yathāśakti yathābalama jaye sayāda vipulā kīrtira dharuvaḥ savargaḥ parājaye vṛṣasenaśa ca rādheya saṃkruddhasa tanayasa tava tavayi mòhasamāpanne pāṇḍavāna abhidhāvati etaca charutvā tu vacanaṃ śalyasyāmita tejasaḥ hṛdi mānuṣyakaṃ bhāvaṃ cakre yuddhāya susthirama tataḥ karuddhò vṛṣasenò 'bhayadhāvada; ātasthivāṃsaṃ savarathaṃ hatārima vṛkòdaraṃ kālama ivātta daṇḍaṃ; gadāhastaṃ pòthamānaṃ tavadīyāna tama abhyadhāvana nakulaḥ paravīrò; ròṣāda amitraṃ paratudana pṛṣatkaiḥ karṇasya putraṃ samare parahṛṣṭaṃ; jiṣṇura jighāṃsura maghaveva jambhama tatò dhavajaṃ saphāṭikacitrakambuṃ; ciccheda vīrò nakulaḥ kaṣureṇa karṇātmajasyeṣva asanaṃ ca citraṃ; bhallena jāmbūnadapaṭṭa naddhama athānyada ādāya dhanuḥ suśīghraṃ; karṇātmajaḥ pāṇḍavama abhyavidhyata divyaira mahāstraira nakulaṃ mahāstrò; duḥśāsanasyāpacitiṃ yiyāsuḥ tataḥ karuddhò nakulasa taṃ mahātmā; śaraira mahòlkā paratimaira avidhyata divyairastraira abhyavidhyaca ca sò 'pi; karṇasyā putrò nakulaṃ kṛtāstraḥ karṇasyā putrò nakulasya rājana; sarvāna aśvāna akṣiṇòda uttamāstraiḥ vanāyujāna sukumārasya śubhrāna; alaṃkṛtāña jātarūpeṇa śīghrāna tatò hatāśvāda avaruhya yānāda; ādāya carma ruciraṃ cāṣṭa candrama ākāśasaṃkāśama asiṃ gṛhītvā; pòplūyamānaḥ khagavaca cacāra tatò 'natarikṣe nṛvarāśvanāgaṃśa; ciccheda mārgāna vicarana vicitrāna te parāpatanna asinā gāṃ viśastā; yathāśvamedhe paśavaḥ śamitrā davisāhasrā viditā yuddhaśauṇḍā; nānādeśyāḥ subhṛtāḥ satyasaṃdhāḥ ekena śīghraṃ nakulena kṛttāḥ; sārepsunā ivòttama candanāsa te tama āpatantaṃ nakulaṃ sò 'bhipatya; samantataḥ sāyakaira abhyavidhyata sa tudyamānò nakulaḥ pṛṣatkaira; vivyādha vīraṃ sa cukòpa viddhaḥ taṃ karṇa putrò vidhamantama ekaṃ; narāśvamātaṅgarathapravekāna karīḍantama aṣṭādaśabhiḥ pṛṣatkaira; vivyādha vīraṃ sa cukòpa viddhaḥ tatò 'bhayadhāvata samare jighāṃsuḥ; karṇātmajaṃ pāṇḍusutò nṛvīraḥ tasyeṣubhira vayadhamata karṇa putrò; mahāraṇe carma sahasratārama tasyāyasaṃ niśitaṃ tīkṣṇadhārama; asiṃ vikòśaṃ gurubhārasāhama daviṣaca charīrāpaharaṃ sughòrama; ādhunvataḥ sarpama ivògrarūpama kaṣipraṃ śaraiḥ ṣaḍbhira amitrasāhaśa; cakarta khaḍgaṃ niśitaiḥ sughòraiḥ punaśa ca pītaira niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ; satanāntare gāḍhama athābhyavidhyata sa bhīmasenasya ratahaṃ hatāśvò; mādrī sutaḥ karṇasutābhitaptaḥ āpupluve siṃha ivācalāgraṃ; saṃprekṣamāṇasya dhanaṃjayasya nakulama atha viditvā chinnabāṇāsanāsiṃ; virathama ariśarārtaṃ karṇa putrāstra bhagnama pavanadhuta patākā harādinò valgitāśvā; varapuruṣaniyattāsa te rathāḥ śīghrama īyuḥ darupada suta variṣṭhāḥ pañca śaineya ṣaṣṭhā; darupada duhitṛputrāḥ pañca cāmitrasāhāḥ daviradarathanarāśvāna sūdayantasa tavadīyāna; bhujaga patinikāśaira mārgaṇaira āttaśastrāḥ atha tava rathamukhyāsa tāna paratīyusa tavarantò; hṛdika suta kṛpau ca darauṇiduryòdhanau ca śakuniśukavṛkāśa ca karātha devāvṛdhau ca; daviradajaladaghòṣaiḥ sayandanaiḥ kārmukaiśa ca tava naravaravaryāsa tāna daśaikaṃ ca vīrāna; paravara śaravarāgryaisa tāḍayantò 'bhayarundhana nava jaladasavarṇaira hastibhira tāna udīyura; giriśikharanikāśaira bhīmavegaiḥ kuṇindāḥ sukalpitā haimavatā madòtkaṭā; raṇābhikāmaiḥ kṛtibhiḥ samāsthitāḥ suvarṇajālāvatatā babhura gajāsa; tathā yathā vai jaladāḥ savidyutaḥ kuṇinda putrò daśabhira mahāyasaiḥ; kṛpaṃ sasūtāśvama apīḍayada bhṛśama tataḥ śaradvata suta sāyakaira hataḥ; sahaiva nāgena papāta bhūtale kuṇinda putrāvarajasa tu tòmaraira; divākarāṃśu paratimaira ayò mayaiḥ rathaṃ ca vikṣòbhya nanāda nardatasa; tatò 'saya gāndhārapatiḥ śirò 'harata tataḥ kuṇindeṣu hateṣu teṣva atha; parahṛṣṭarūpāsa tava te mahārathāḥ bhṛśaṃ paradadhmura lavanāmbusaṃbhavāna; parāṃśa ca bāṇāsanapāṇayò 'bhayayuḥ athābhavada yuddhama atīva dāruṇaṃ; punaḥ kurūṇāṃ saha pāṇu sṛñjayaiḥ śarāsi śaktyṛṣṭi gadā paraśvadhaira; narāśvanāgāsu haraṃ bhṛśākulama rathāśvamātaṅgapadātibhisa tataḥ; parasparaṃ viprahatāpatana kaṣitau yathā savidyutstanitā balāhakāḥ; samāsthitā digbhya ivògramārutaiḥ tataḥ śatānīka hatāna mahāgajāṃsa; tathā rathāna pattigaṇāṃśa ca tāvakāna jaghāna bhòjaśa ca hayāna athāpatana; viśastra kṛttāḥ kṛtavarmaṇā davipāḥ athāpare darauṇiśarāhatā davipāsa; tarayaḥ sasarvāyudha yòdhaketavaḥ nipetura urvyāṃ vayasavaḥ parapātitāsa; tathā yathā vajrahatā mahācalāḥ kuṇinda rājāvarajāda anantaraḥ; satanāntare patrivaraira atāḍayata tavātmajaṃ tasya tavātmajaḥ śaraiḥ; śitaiḥ śarīraṃ bibhide davipaṃ ca tama sa nāgarājaḥ saha rājasūnunā; papāta raktaṃ bahu sarvataḥ kaṣarana śacīśa vajraprahatò 'mudāgame; yathā jalaṃ gairikaparvatasa tathā kuṇinda putra parahitò 'paradvipaḥ; śukaṃ sasūtāśvarathaṃ vayapòthayata tatò 'patata karātha śarābhidāritaḥ; saheśvarò vajrahatò yathā giriḥ rathī davipasthena hatò 'pataca charaiḥ; karāthādhipaḥ parvatajena durjayaḥ sa vājisūteṣva asanasa tathāpatada; yathā mahāvātahatò mahādrumaḥ vṛkò davipasthaṃ girirājavāsinaṃ; bhṛśaṃ śaraira davādaśabhiḥ parābhinata tatò vṛkaṃ sāśvarathaṃ mahājavaṃ; tavaraṃśa caturbhiśa caraṇe vayapòthayata sa nāgarājaḥ saniyantṛkò 'patata; parāhatò babhru suteṣu bhira bhṛśama sa cāpi devāvṛdha sūnura arditaḥ; papāta nunnaḥ sahadeva sūnunā viṣāṇa pòtrāparagātraghātinā; gajena hantuṃ śakuneḥ kuṇindajaḥ jagāma vegena bhṛśārdayaṃśa ca taṃ; tatò 'saya gāndhārapatiḥ śirò 'harata tataḥ śatānīka hatā mahāgajā; hayā rathāḥ pattigaṇāśa ca tāvakāḥ suparṇavātaprahatā yathā nagāsa; tathāgatā gāma avaśā vicūrṇitāḥ tatò 'bhayavidhyada bahubhiḥ śitaiḥ śaraiḥ; kuṇinda putrò nakulātmajaṃ samayana tatò 'saya kāyāna nicakarta nākuliḥ; śiraḥ karuṣeṇāmbuja saṃnibhānanama tataḥ śatānīkama avidhyada āśugaisa; taribhiḥ śitaiḥ karṇasutò 'rajunaṃ taribhiḥ taribhiśa ca bhīmaṃ nakulaṃ ca saptabhira; janārdanaṃ davādaśabhiśa ca sāyakaiḥ tada asya karmātimanuṣya karmaṇaḥ; samīkṣya hṛṣṭāḥ kuravò 'bhayapūjayana parākramajñāsa tu dhanaṃjayasya te; hutò 'yama agnāva iti taṃ tu menire tataḥ kirīṭī paravīra ghātī; hatāśvama ālòkya narapravīrama tama abhyadhāvada vṛṣasenama āhave; sasūtajasya paramukhe sathitaṃ tadā tama āpatantaṃ naravīrama ugraṃ; mahāhave bāṇasahasradhāriṇama abhyāpatata karṇasutò mahārathò; yathaiva cendraṃ namuciḥ purātane tatò 'dabhutenaika śatena pārthaṃ; śaraira viddhvā sūtaputrasya putraḥ nanāda nādaṃ sumahānubhāvò; viddhveva śakraṃ namuciḥ purā vai punaḥ sa pārthaṃ vṛṣasena ugraira; bāṇaira avidhyada bhujamūlamadhye tathaiva kṛṣṇaṃ navabhiḥ samārdayata; punaśa ca pārthaṃ daśabhiḥ śitāgraiḥ tataḥ kirīṭī raṇamūrdhni kòpāta; kṛtvā tariśākhāṃ bharukuṭiṃ lalāṭe mumòca bāṇāna viśikhāna mahātmā; vadhāya rājana sūtaputrasya saṃkhye vivyādha cainaṃ daśabhiḥ pṛṣatkaira; marmasva asaktaṃ parasabhaṃ kirīṭī ciccheda cāsyeṣva asanaṃ bhujau ca; kaṣuraira caturbhiḥ śira eva cògraiḥ sa pārtha bāṇābhihataḥ papāta; rathāda vibāhura viśirā dharāyāma supuṣpitaḥ parṇadharò 'tikāyò; vāteritaḥ śāla ivādriśṛṅgāta taṃ parekṣya bāṇābhihataṃ patantaṃ; rathāta sutaṃ sūtajaḥ kaṣiprakārī rathaṃ rathenāśu jagāma vegāta; kirīṭinaḥ putra badhābhitaptaḥ [sa] vṛṣasenaṃ hataṃ dṛṣṭvā śòkāmarṣa samanvitaḥ muktvā śòkòdbhavaṃ vāri netrābhyāṃ sahasā vṛṣaḥ rathena karṇasa tejasvī jagāmābhimukhò ripūna yuddhāyāmarṣa tāmrākṣaḥ samāhūya dhanaṃjayama tau rathau sūryasaṃkāśau vaiyāghraparivāraṇau sametau dadṛśusa tatra davāva ivārkau samāgatau śavetāśvau puruṣādityāva āsthitāva arimardanau śuśubhāte mahātmānau candrādityau yathā divi tau dṛṣṭvā vismayaṃ jagmuḥ sarvabhūtāni māriṣa tarailòkyavijaye yattāva indra vairòcanāva iva rathajyā talanirhrādaira bāṇaśaṅkharavaira api tau rathāva abhidhāvantau samālòkya mahīkṣitāma dhavajau ca dṛṣṭvā saṃsaktau vismayaḥ samapadyata hastikakṣyāṃ ca karṇasya vānaraṃ ca kirīṭinaḥ tau rathau saṃprasaktau ca dṛṣṭvā bhārata pārthivāḥ siṃhanāda ravāṃśa cakruḥ sādhuvādāṃśa ca puṣkalāna śarutvā tu davairathaṃ tābhyāṃ tatra yòdhāḥ samantataḥ cakrura bāhuvalama caiva tathā celā valaṃ mahata ājagmuḥ kuravasa tatra vāditrānugatāsa tadā karṇaṃ paraharṣayantaśa ca śaṅkhāna dadhmuśa ca puṣkalāna tathaiva pāṇḍavāḥ sarve harṣayantò dhanaṃjayama tūryaśaṅkhaninādena diśaḥ sarvā vayanādayana kaṣveḍitāsphòṭitòtkruṣṭaisa tumulaṃ sarvatò 'bhavata bāhughòṣāśa ca vīrāṇāṃ karṇārjuna samāgame tau dṛṣṭvā puruṣavyāghrau rathasthau rathināṃ varau paragṛhītamahācāpau śaraśaktigadāyudhau varmiṇau baddhanistriṃśò śetāśvau śaṅkhaśòbhinau tūṇīravarasaṃpannau davāva api sama sudarśanau raktacandana digdhāṅgau samadau vṛṣabhāva iva āśīviṣasamaprakhyau yama kālāntakòpamau indra vṛtrāva iva karuddhau sūryā cāndramasa parabhau mahāgrahāva iva karūrau yugānte samupasthitau devagarbhau devasamau devatulyau ca rūpataḥ sametau puruṣavyāghrau parekṣya karṇa dhanaṃjayau ubhau varāyudhadharāva ubhau raṇakṛtaśramau ubhau ca bāhuśabdena nādayantau nabhastalama ubhau viśruta karmāṇau pauruṣeṇā balena ca ubhau ca sadṛśau yuddhe śambarāmara rājayòḥ kātavīrya samau yuddhe tathā dāśarabheḥ samau viṣṇuvīryasamau vīrye tathā bava samau yudhi ubhau śavetahayau rājana rathapravara vāhinau sārathī paravarau caiva tayòra āstāṃ mahābalau tau tu dṛṣṭvā mahārāja rājamānau mahārathau siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayaḥ samapadyata dhārtarāṣṭrāsa tataḥ karṇaṃ sabalā bharatarṣabha parivāvrura mahātmānaṃ kaṣiprama āhavaśòbhinama tathaiva pāṇḍavā hṛṣṭā dhṛṣṭadyumnapurògamāḥ parivavrura mahātmānaṃ pārthama apratimāṃ yudhi tāvakānāṃ raṇe karṇò galaha āsīda viśāṃ pate tathaiva pāṇḍaveyānāṃ galahaḥ pārthò 'bhavada yudhi ta eva sabhyāsa tatrāsāna parekṣakāśa cābhavana sama te tatraiṣāṃ galahamānānāṃ dharuvau jayaparājayau tābhyāṃ dayūtaṃ samāyattaṃ vijayāyetarāya vā asmākaṃ paṇḍavānāṃ ca sathitānāṃ raṇamūrdhani tau tu sathitau mahārāja samare yuddhaśālinau anyònyaṃ paratisaṃrabdhāva anyònyasyā jayaiṣiṇau anyònyaṃ paratisaṃrabdhāva anyònyasya jayaiṣiṇau tāva ubhau paratihīrṣetāma indra vṛtrāva ivābhitaḥ bhīmarūpā dharāva āstaṃ mahādhūmāva iva garahau tatò 'natarikṣe sākṣepā vivādā bharatarṣabha mithò bhedāśa ca bhūtānāma āsana karṇājunāntare vayāśrayanta diśò bhinnāḥ sarvalòkāśa ca māriṣa devadānavagandharvāḥ piśāccòraga rākṣasāḥ paratipakṣa garahaṃ cakruḥ karṇārjuna samāgame dayaura āsītka karṇatò vayagrā sanakṣatrā viśāṃ pate bhūmira viśālā pārthasya mātāputrasya bhārata saritaḥ sāgarāśa caiva girayaśa ca naròttama vṛkṣāśa cauṣadhayasa tatra vayāśrayanti kirīṭinama asurā yātudhānāśa ca garuhyakāśa ca paraṃtapa karṇataḥ samapadyanta khe carāṇi vayāṃsi ca ratnāni nidhayaḥ sarve vedāśa cākhyānapāñcamāḥ sòpavedòpaniṣadaḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ vāsukiśa citrasenaśa ca takṣākaśa còpatakṣakaḥ parvatāśa ca tathā sarve kādraveyāśa ca sānvayāḥ viṣavantò mahāròṣā nāgāśa cārjunatò 'bhavana airāvatāḥ saurabheyā vaiśāleyāśa ca bhòginaḥ ete 'bhavanna arjunataḥ kaṣudra sarpāsa tu karṇataḥ īhāmṛgā vayāḍa mṛgā maṅgalyāśa ca mṛgadvijāḥ pārthasya vijayaṃ rājana sarva evābhisaṃśritāḥ vasavò marutaḥ sādhyā rudrā viśve 'śavinau tathā agnira indraśa ca sòmaśa ca pavanaśa ca diśò daśa dhanaṃjayama upājagmura ādityāḥ karṇatò 'bhavana devāsa tu pitṛbhiḥ sārdhāṃ sagaṇārjunatò 'bhavana yamò vaiśravaṇaśa caiva varuṇaśa ca yatò 'rajunaḥ deva barahma nṛparṣīṇāṃ gaṇāḥ pāṇḍavatò 'bhavana tumburu paramukhā rājana gandharvāśa ca yatò 'rajunaḥ parāveyāḥ sāha mauneyaira gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ īhāmṛgavyāḍa mṛgaira davipāśa ca rathapattibhiḥ uhyamānāsa tathā meghaira vāyunā ca manīṣiṇaḥ didṛkṣavaḥ samājagmuḥ karṇārjuna samāgamama devadānavagandharvā nāgā yakṣāḥ patatriṇaḥ maharṣayò veda vidaḥ pitaraśa ca savadhā bhujaḥ tapò vidyāsa tathauṣadhyò nānārūpāmbara taviṣaḥ antarikṣe mahārāja vinadantò 'vatasthire barahmā barahmarṣibhiḥ sārdhaṃ parajāpatibhira eva ca bhavenāvasthitò yānaṃ divyaṃ taṃ deśama ābhyayāta dṛṣṭvā parajāpatiṃ devāḥ savayaṃ bhuvama upāgamana samò 'satu deva vijaya etayòra narasiṃhayòḥ tada upaśrutya maghavā paraṇipatya pitāmahama karṇājuna vināśena mā naśyatva akhilaṃ jagata savayambhò barūhi tada vākyaṃ samò 'satu vijayò 'nayòḥ tata tathāstu namasa te 'satu parasīda bhagavana mama barahmeśānāva athò vākyama ūcatusa taridaśeśvarama vijayò dharuva evāstu vijayasya mahātmanaḥ manasvī balavāña śūraḥ kṛtāstraśa ca tapòdhanaḥ bibharti ca mahātejā dhanurvedama aśeṣataḥ atikrameca ca māhātmyāda diṣṭama etasya paryayāta atikrānte ca lòkānāma abhāvò niyatò bhaveta na vidyate vayavasthānaṃ kṛṣṇayòḥ karuddhayòḥ kava cita saraṣṭārau haya asataśa còbhau sataśa ca puruṣarṣabhau naranārāyaṇāva etau purāṇāva ṛṣisattamau aniyattau niyantārāva abhītau sama paraṃtapau karṇò lòkāna ayaṃ mukhyāna parāptnòtu puruṣarṣabhaḥ vīrò vaikartanaḥ śūrò vijayasa tava astu kṛṣṇayòḥ vasūnāṃ ca salòkatvaṃ marutāṃ vā samāpnuyāta sahitò daròṇa bhīṣmābhyāṃ nākalòke mahīyatāma itya uktò devadevābhyāṃ sahasrākṣò 'baravīda vacaḥ āmantrya sarvabhūtāni barahmeśānānuśāsanāta śarutaṃ bhavadbhira yāta paròktaṃ bhagavādbhyāṃ jagada dhitama tata tathā nānyathā tada dhi tiṣṭhadhvaṃ gatamanyavaḥ iti śarutvendra vacanāṃ sarvabhūtāni māriṣa vismitānya abhavana rājana pūjayāṃ cakrire ca tata vayasṛjāṃśa ca sugandhīni nānārūpāṇi khāta tathā puṣpavarṣāṇi bibudhā deva tūryāṇya avādayana didṛkṣavaśa cāpratimaṃ davairathaṃ narasiṃhayòḥ devadānavagandharvāḥ sarva evāvatasthire rathau ca tau śavetahayau yuktaketū mahāsvanau samāgatā lòkavīrāḥ śaṅkhāna dadhmuḥ pṛthaka pṛthaka vāsudevārjunau vīrau karṇa śalyau ca bhārata tada bhīru saṃtrāsa karaṃ yuddhaṃ samabhavata tadā anyònyaspardhinòra vīrye śakraśambarayòra iva tayòra dhavajau vītamālau śuśubhāte rathasthitau pṛthaga rūpau samārchantau karòdhaṃ yuddhe parasparama karṇasyāśīviṣanibhā ratnasāravatī dṛḍhā puraṃdara dhanuḥprakhyā hastikakṣyā vayarājata kapiśreṣṭhasa tu pārthasya vayāditāsyò bhayaṃkaraḥ bhīṣayanna eva daṃṣṭrābhira durnirīkṣyò ravira yathā yudddhābhilāṣukò bhūtvā dhavajò gāṇḍīvadhanvanaḥ karṇa dhavajama upātiṣṭhata sò 'vadīda abhinardayana utpatya ca mahāvegaḥ kakṣyāma abhyahanata kapi nakhaiśa ca daśanairśa caiva garuḍaḥ pannagaṃ yathā sukiṅkiṇīkābharaṇā kālapāśòpamāyasī abhyadravata susaṃkruddhā nāgakakṣyā mahākapima ubhayòra uttame yuddhe davairathe dayūta āhṛte parakurvāte dhavajau yuddhaṃ paratyaheṣana hayāna hayāḥ avidhyata puṇḍarīkākṣaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ sa cāpi puṇḍarīkākṣaṃ tathaivābhisamaikṣata tatrājayada vāsudevaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ karṇaṃ cāpya ajayada dṛṣṭyā kuntīputrò dhanaṃjayaḥ athābravīta sūtaputraḥ śalyama ābhāṣya sasmitama yadi pārthò raṇe hanyāda adya māma iha karhi cita kima uttaraṃ tadā te sayāta sakhe satyaṃ baravīhi me [ṣalya] yadi karṇa raṇe hanyāda adya tavāṃ śavetavāhanaḥ ubhāva ekarathenāhaṃ hanyāṃ mādhava pāṇḍavau [sa] evama eva tu gòviṃdama arjunaḥ paratyabhāṣata taṃ parahasyābravīta kṛṣṇaḥ pārthaṃ parama idaṃ vacaḥ pateda divākaraḥ sathānāca chīryetānekadhā kaṣitiḥ śaityama āgnira iyāna na tavā karṇò hanyāda dhanaṃjayama yadi tava evaṃ kathaṃ cita sayāla lòkaparyasanaṃ yathā hanyāṃ karṇaṃ tathā śalyaṃ bāhubhyāma eva saṃyuge iti kṛṣṇa vacaḥ śarutvā parahasana kapiketanaḥ arjunaḥ paratyuvācedaṃ kṛṣṇama akliṣṭakāriṇama mamāpya etāva aparyāptau karṇa śalyau janārdana sapatākā dhavajaṃ karṇaṃ saśalya rathavājinama sacchatra kavacaṃ caiva saśakti śarakārmukama daraṣṭāsya adya śaraiḥ karṇaṃ raṇe kṛttama anekadhā adyainaṃ sarathaṃ sāśvaṃ saśakti kavacāyudhama na hi me śāmyate vairaṃ kṛṣṇāṃ yata parāhasata purā adya daraṣṭāsi gòvindakarṇama unmathitaṃ mayā vāraṇeneva mattena puṣpitaṃ jagatī ruhama adya tā madhurā vācaḥ śaròtāsi madhusūdana adyābhimanyu jananīma anṛṇaḥ sāntvayiṣyasi kuntīṃ pitṛṣvasāraṃ ca saṃprahṛṣṭò janārdana adya bāṣpamukhīṃ kṛṣṇāṃ sāntvayiṣyasi mādhava vāgbhiśa cāmṛtakalpābhira dharmarājaṃ yudhiṣṭhirama [sa] tada deva nāgāsurasiddhasaṃghaira; gandharvayakṣāpsarasāṃ ca saṃghaiḥ barahmarṣirājarṣisuparṇajuṣṭaṃ; babhau viyada vismayanīya rūpama nānadyamānaṃ ninadaira manòjñaira; vāditragītastutibhiśa ca nṛttaiḥ sarve 'natarikṣe dadṛśura manuṣyāḥ; khasthāṃśa ca tāna vismayanīya rūpāna tataḥ parahṛṣṭāḥ kuru pāṇḍuyòdhā; vāditrapatrāyudha siṃhanādaiḥ ninādayantò vasudhāṃ diśaśa ca; savanena sarve daviṣatò nijaghnuḥ nānāśvamātaṅgarathāyutākulaṃ; varāsi śaktyṛṣṭi nipātaduḥsahama abhīrujuṣṭaṃ hatadehasaṃkulaṃ; raṇājiraṃ lòhitaraktama ābabhau tathā paravṛtte 'satrabhṛtāṃ parābhave; dhanaṃjayaśa cādhirathiśa ca sāyakaiḥ diśaśa ca sainyaṃ ca śitaira ajihmagaiḥ; parasparaṃ paròrṇuvatuḥ sama daṃśitau tatasa tavadīyāśa ca pare ca sāyakaiḥ; kṛte 'nadhakāre vividura na kiṃ cana bhayāta tu tāva eva rathau samāśrayaṃsa; tamònudau khe parasṛtā ivāṃśavaḥ tatò 'satrama astreṇa parasparasya tau; vidhūya vātāva iva pūrvapaścimau ghanāndhakāre vitate tamònudau; yathòditau tadvada atīva rejatuḥ na cābhimantavyama iti paracòditāḥ; pare tavadīyāśa ca tadāvatasthire mahārathau tau parivārya sarvataḥ; surāsurā vāsava śambarāva iva mṛdaṅgabherīpaṇavānakasvanaira; ninādite bhārata śaṅkhanisvanaiḥ sasiṃha nādau babhatura naròttamau; śaśāṅkasūryāva iva meghasaṃplave mahādhanura maṇḍalā madhyagāva ubhau; suvarcasau bāṇasahasraraśminau didhakṣamāṇau sacarācaraṃ jagada; yugāsta sūryāva iva duḥsahau raṇe ubhāva ajeyāva ahitāntakāva ubhau; jighāṃsatusa tau kṛtinau parasparama mahāhave vīra varau samīyatura; yathendra jambhāva iva karṇa pāṇḍavau tatò mahāstrāṇi mahādhanurdharau; vimuñcamānāva iṣubhira bhayānakaiḥ narāśvanāgānamitau nijaghnatuḥ; parasparaṃ jaghnatura uttameṣubhiḥ tatò visasruḥ punara arditāḥ śaraira; naròttamābhyāṃ kurupāṇḍavāśrayāḥ sanāgapattyaśvarathā diśò gatāsa; tathā yathā siṃhabhayāda vanaukasaḥ tatasa tu duryòdhana bhòjasaubalāḥ; kṛpaśa ca śāradvata sūnunā saha mahārathāḥ pañca dhanaṃjayācyutau; śaraiḥ śarīrāntakaraira atāḍayana dhanūṃṣi teṣāma iṣudhīna hayāna dhavajāna; rathāṃśa ca sūtāṃśa ca dhanaṃjayaḥ śaraiḥ samaṃ ca ciccheda parābhinaca ca tāña; śaròttamaira davādaśabhiśa ca sūtajama athābhyadhāvaṃsa tavaritāḥ śataṃ rathāḥ; śataṃ ca nāgārjunama ātatāyinaḥ śakāsa tukhārā yavanāśa ca sādinaḥ; sahaiva kāmbòjavaraira jighāṃsavaḥ varāyudhāna pāṇigatāna karaiḥ saha; kaṣuraira nayakṛntaṃsa tavaritāḥ śirāṃsi ca hayāṃśa ca nāgāṃśa ca rathāṃśa ca yudhyatāṃ; dhanaṃjayaḥ śatrugaṇaṃ tama akṣiṇòta tatò 'natarikṣe suratūrya nisvanāḥ; sasādhu vādā hṛṣitaiḥ samīritāḥ nipetura apya uttamapuṣpapṛṣṭayaḥ; surūpa gandhāḥ pavaneritāḥ śivāḥ tada adbhutaṃ devamanuṣyasākṣikaṃ; samīkṣya bhūtāni visiṣmiyura nṛpa tavātmajaḥ sūta sūtaśa ca na vayathāṃ; na vismayaṃ jagmatura ekaniścayau athābravīda daròṇasutasa tavātmajaṃ; karaṃ kareṇa paratipīḍya sāntvayana parasīda duryòdhana śāmya pāṇḍavaira; alaṃ viròdhena dhiga astu vigrahama hatò gurura barahma samò mahāstravita; tathaiva bhīṣma paramukhā nararṣabhāḥ ahaṃ tava avadhyò mama cāpi mātulaḥ; paraśādhi rājyaṃ sāha pāṇḍavaira cirama dhanaṃjayaḥ sathāsyati vāritò mayā; janārdanò naiva viròdhama icchati yudhiṣṭhirò bhūtahite sadā ratò; vṛkòdarasa tadvaśagasa tathā yamau tavayā ca pārthaiśa ca paraspareṇa; parajāḥ śivaṃ parāpnuyura icchati tavayi varajantu śeṣāḥ savapurāṇi pārthivā; nivṛttavairāśa ca bhavantu sainikāḥ na ceda vacaḥ śaròṣyasi me narādhipa; dharuvaṃ parataptāsi hatò 'ribhira yudhi idaṃ ca dṛṣṭaṃ jagatā saha tavayā; kṛtaṃ yada ekena kirīṭimālinā yathā na kuryāda balabhinna cāntakò; na ca paracetā bhagavāna na yakṣarāṭa atò 'pi bhūyāṃśa ca guṇaira dhanaṃjayaḥ; sa cābhipatsyatya akhilaṃ vacò mama tavānuyātrāṃ ca tathā kariṣyati; parasīda rājaña jagataḥ śamāya vai mamāpi mānaḥ paramaḥ sadā tavayi; baravīmya atasa tavāṃ paramāca ca sauhṛdāta nivārayiṣyāmi hi karṇama apya ahaṃ; yadā bhavāna sapraṇayò bhaviṣyati vadanti mitraṃ sahajaṃ vicakṣaṇāsa; tathaiva sāmnā ca dhanena cārjitama paratāpataśa còpanataṃ caturvidhaṃ; tada asti sarvaṃ tavayi pāṇḍaveṣu ca nisargatasa te tava vīra bāndhavāḥ; punaśa ca sāmnā ca samāpnuhi sathirama tavayi parasanne yadi mitratāma iyura; dharuvaṃ narendrendra tathā tavama ācara sa evama uktaḥ suhṛdā vacò hitaṃ; vicintya niḥśvasya ca durmanābravīta yathā bhavāna āha sakhe tathaiva tana; mamāpi ca jañāpayatò vacaḥ śṛṇu nihatya duḥśāsanama uktavāna bahu; parasahya śārdūlavada eṣa durmatiḥ vṛkòdarasa tada dhṛdaye mama sathitaṃ; na tatparòkṣaṃ bhavataḥ kutaḥ śamaḥ na cāpi karṇaṃ guruputra saṃstavāda; upārametya arhasi vaktuma acyuta śarameṇa yuktò mahatādya phalgunasa; tama eṣa karṇaḥ parasābhaṃ haniṣyati tama evama uktvābhyanunīya cāsakṛta; tavātmajaḥ savāna anuśāsti sainikāna samāghnatābhidravatāhitāna imāna; sabāṇaśabdāna kima u jòṣama āsyate [sa] tau śaṅkhabherī ninade samṛddhe; samīyatuḥ śavetahayau narāgryau vaikartanaḥ sūtaputrò 'rajunaśa ca; durmantrite tava putrasya rājana yathā gajau haimavatau parabhinnau; paragṛhya dantāva iva vāśitārthe tathā samājagmatura ugravegau; dhanaṃjayaśa cādhirathiśa ca vīrau balāhakeneva yathābalāhakò; yadṛcchayā vā giriṇā girira yathā tathā dhanurjyātalanemi nisvanau; samīyatusa tāva iṣuvarṣavarṣiṇau paravṛddhaśṛṅgadruma vīruda oṣadhī; paravṛddhanānāvidha parvataukasau yathācalau vā galitau mahābalau; tathā mahāstraira itaretaraṃ ghanataḥ sa saṃnipātasa tu tayòra mahāna abhūta; sureśa vairòccanayòra yathā purā śaraira vibhugnāṅganiyantṛvāhanaḥ; suduḥsahò 'nayaiḥ paṭu śòṇitòdakaḥ parabhūtapadmòtpala matsyakacchapau; mahāhradau paṇṣi gaṇānunāditau susaṃnikṛṣṭāva anilòddhatau yathā; tathā rathau tau dhavajinau samīyatuḥ ubhau mahendrasya sāmāna vikramāva; ubhau mahendrapratimau mahārathau mahendravajrapratimaiśa ca sāyakaira; mahendra vṛtrāva iva saṃprajahratuḥ sanāgapattyaśvarathe ubhe bale; vicitravarṇābharaṇāmbara saraje cakampatuśa cònnamataḥ sama vismayāda; viyada gatāśa cārjuna karṇa saṃyuge bhujāḥ savajrāṅgulayaḥ samucchritāḥ; sasiṃha nādā hṛṣitaira didṛkṣubhiḥ yadārjunaṃ mattama iva davipò davipaṃ; samabhyayāda ādhirathira jighāṃsayā abhyakròśana sòmakāsa tatra pārthaṃ; varasva yāhya arjuna vidhya karṇama chindhya asya mūrdhānama alaṃ cireṇa; śaraddhāṃ ca rājyāda dhṛtarāṣṭra sūnòḥ tathāsmākaṃ bahavasa tatra yòdhāḥ; karṇaṃ tadā yāhi yāhītya avòcana jahya arjunaṃ karṇa tataḥ sacīrāḥ; punara vanaṃ yāntu cirāya pārthāḥ tataḥ karṇaḥ parathamaṃ tatra pārthaṃ; maheṣubhira daśabhiḥ paryavidhyata tama arjunaḥ paratyavidhyaca chitāgraiḥ; kakṣāntare daśabhira atīva karuddhaḥ parasparaṃ tau viśikhaiḥ sutīkṣṇaisa; tatakṣatuḥ sūtaputrò 'rajunaśa ca parasparasyāntarepsū vimarde; subhīmama abhyāyayatuḥ parahṛṣṭau amṛṣyamāṇaśa ca mahāvimarde; tatrākrudhyada bhīmasenò mahātmā athābravīta pāṇinā pāṇima āghnana; saṃdaṣṭauṣṭha nṛtyati vādayanna iva kathaṃ nu tavāṃ sūtaputraḥ kirīṭina; maheṣubhira daśabhira avidhyada agre yayā dhṛtyā sarvabhūtānya ajaiṣīra; garāsaṃ dadada vahnaye khāṇḍave tavama tayā dhṛtyā sūtaputraṃ jahi tavama; ahaṃ vainaṃ gadayā pòthayiṣye athābravīda vāsudevò'pi pārthaṃ; dṛṣṭvā ratheṣūna paratihanyamānāna amīmṛdata sarvathā te 'daya karṇò; haya astraira astrāṇi kima idaṃ kirīṭina sa vīra kiṃ muhyasi nāvadhīyase; nadantya ete kuravaḥ saṃprahṛṣṭāḥ karṇaṃ puraskṛtya vidura hi sarve; tavada astrama astraira vinipātyamānama yayā dhṛtyā nihataṃ tāmasāstraṃ; yuge yuge rākṣasāśa cāpi ghòrāḥ dambhòdbhavāśa cāsurāśa cāhaveṣu; tayā dhṛtyā tavaṃ jahi sūtaputrama anenā vāsya kaṣura neminādya; saṃchinddhi mūrdhānama areḥ parasahya mayā nisṛṣṭena sudarśanena; vajreṇa śakrò namucera ivāreḥ kirāta rūpī bhagavāna yayā ca; tavayā mahatyā paritòṣitò 'bhūta tāṃ tavaṃ dhṛtiṃ vīra punara gṛhītvā; sahānubandhaṃ jahi sūtaputrama tatò mahīṃ sāgaramekhalāṃ taṃ; sapattanāṃ garāmavatīṃ samṛddhāma parayaccha rājñe nihatāri sāṃghāṃ; yaśaśa ca pārthātulama āpnuhi tavama saṃcòditò bhīma janārdanabhyaṃ; samṛtvā tadātmānama avekṣya sattvama mahātmanaśa cāgamane viditvā; parayòjanaṃ keśavama itya uvāca parāduṣkaròmya eṣa mahāstrama ugraṃ; śivāya lòkasya vadhāya sauteḥ tana me 'nujanātu bhavāna surāśa ca; barahmā bhuvò barahma vidaśa ca sarve itya ūcivāna barāhmama asahyama astraṃ; parāduścakre manasā saṃvidheyama tatò diśaśa ca paradiśaśa ca sarvāḥ; samāvṛṇòta sāyakaira bhūri tejāḥ sa sarjabāṇāna bharatarṣabhò 'pi; śataṃ śatānekavada āśu vegāna vaikartanenāpi tathājimadhye; sahasraśò bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ te ghòṣiṇaḥ pāṇḍavama abhyupeyuḥ; pajanya muktā iva vāridhārāḥ sa bhīmāsenaṃ ca janārdanaṃ ca; kirīṭinaṃ cāpya amanuṣyakarmā taribhisa taribhira bhīmabalò nihatyā; nanāda ghòraṃ mahatā savareṇa sa karṇa bāṇābhihataḥ kirīṭī; bhīmaṃ tathā parekṣya janārdanaṃ ca amṛṣyamāṇaḥ punāra eva pārthaḥ; śarāna daśāṣṭau ca samudbabarha suṣeṇama ekena śareṇa viddhvā śalyāṃ; caturbhisa taribhira eva karṇama tataḥ sumuktaira daśabhira jaghāna; sabhā patiṃ kāñcanavarma nāddhama sā rājaputrò viśirā vibāhura; vivāji sūtò vidhanura viketuḥ tatò rathāgrāda apatata parabhagnaḥ; paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ punaśa ca karṇaṃ taribhira aṣṭabhiśa ca; davābhyāṃ caturbhira daśabhiśa ca viddhvā cātuḥ śatana daviradāna sāyudhīyāna; hatvā rathāna aṣṭa śataṃ jaghāna sahasrama aśvāṃśa ca punaśa ca sādīna; aṣṭau sahasrāṇi ca pātti vīrāna dṛṣṭvāji mukhyāva atha yudhyamānau; didṛkṣavaḥ śūra varāva arighnau karṇaṃ ca pārthaṃ ca niyāmya vāhāna; khasthā mahīsthāśa ca janāvatasthuḥ tatò dhanurjyā sahasātikṛṣṭā; sughòṣama ācchidyata pāṇḍavasya tasmina kaṣaṇe sūtaputrasa tu pārthaṃ; samāccinòta kaṣudrakāṇāṃ śatena nirmuktasarpapratimaiśa ca tīkṣṇaisa; tailapradhautaiḥ khaga pātravājaiḥ ṣaṣṭyā nārācaira vāsudevaṃ bibheda; tadantaraṃ sòmakāḥ parādravanta tatò dhanurjyāma avadhamya śīghraṃ; śarāna astāna ādhirathera vidhamya susaṃrabdhaḥ karṇa śarakṣatāṅgò; raṇe pārthaḥ sòmakāna paratyagṛhṇāta na pakṣiṇaḥ sāmpatantya antarikṣe; kaṣepīyasāstreṇa kṛte 'nadhakāre śalyaṃ ca pārthò daśabhiḥ pṛṣatkaira; bhṛśaṃ tanutre parahasanna avidhyata tataḥ kārṇaṃ davādaśabhiḥ sumuktaira; viddhvā punaḥ saptabhira abhyavidhyata sa pārtha bāṇāsanaveganunnaira; dṛḍhāhataḥ patribhira ugravegaiḥ vibhinnagātraḥ kaṣatajòkṣitāṅgaḥ; karṇò babhau rudra ivātateṣuḥ tatasa taribhiśa ca taridāśādhipòpamaṃ; śaraira bibhedādhirathira dhanaṃjayama śarāṃsa tu pañca javalitāna ivòragāna; paravīrayāma āsa jighāṃsura accyute te varma bhittvā puruṣòttamasya; suvarṇacitraṃ nayapatana sumuktāḥ vegena gāma āviviśuḥ suvegāḥ; sanātvā ca karṇābhimukhāḥ paratīyuḥ tāna pañca bhallaisa tavaritaiḥ sumuktaisa; taridhā taridhaikaikama athòccakarta dhanaṃjayasa te nayapatana pṛthivyāṃ; mahāhayasa takṣaka putra pakṣāḥ tataḥ parajajvāla kirīṭamālī; karòdhena kakṣaṃ paradahanna ivāgniḥ sa karṇama ākarṇavikṛṣṭasṛṣṭaiḥ; śaraiḥ śarīrāntakaraira javaladbhiḥ marmasva avidhyata sa cacāla duḥkhāda; dhairyāta tu tasthāva atimātradhairyaḥ tataḥ śaraughaiḥ paradiśò diśaśa ca; raviprabhā karṇa rathaśa ca rājana adṛśya āsīta kupite dhanaṃjaye; tuṣāranīhāravṛtaṃ yathā nabhaḥ sacakrarakṣāna atha pādarakṣāna; puraḥsarāna pṛṣṭhagòpāṃśa ca sarvāna duryòdhanenānumatāna arighnāna; samuccitāna surathāna sārabhūtāna davisāhasrāna samare savyasācī; kurupravīrāna ṛṣabhaḥ kurūṇāma kaṣaṇena sarvāna sarathāśvasūtāna; nināya rājana kaṣāyama ekavīraḥ athāpalāyanta vihāya karṇaṃ; tavātmajāḥ kuravaśa cāvaśiṣṭāḥ hatāna avakīrya śarakṣatāṃśa ca; lālapyamānāṃsa tanayāna pitṝṃśa ca sā sarvataḥ parekṣya diśò viśūnyā; bhayāvadīrṇaiḥ kurubhira vihīnaḥ na vivyathe bhārata tatra karṇaḥ; paratīpama evārjunama abhyadhāvata [sa] tatò 'payātāḥ śarapāta mātrama; avasthitāḥ kuravò bhinnasenāḥ vidyuta parakāśaṃ dadṛśuḥ samantāda; dhanaṃjayāstraṃ samudīryamāṇama tada arjunāstraṃ garasate sama vīrāna; viyata tathākāśama ananta ghòṣama karuddhena pārthena tadāśu sṛṣṭaṃ; vadhāya karṇasya mahāvimarde rāmāda upāttena mahāmahimnā; ātharvaṇenāri vināśanena tada arjunāstraṃ vayadhamada dahantaṃ; pārthaṃ ca bāṇaira niśitaira nijaghne tatò vimardaḥ sumahāna babhūva; tasyārjunasyādhiratheśa ca rājana anyònyama āsādayatòḥ pṛṣatkaira; viṣāṇa ghātaira davipayòra ivògraiḥ tatò ripughnaṃ samadhatta karṇaḥ; susaṃśitaṃ sarpamukhaṃ javalantama raudraṃ śaraṃ saṃyati supradhautaṃ; pārthārthama atyartha cirāya guptama sadārcitaṃ candanacūrṇaśāyinaṃ; suvarṇanālī śayanaṃ mahāviṣama paradīptama airāvata vaṃśasaṃbhavaṃ; śirò jihīrṣura yudhi phalgunasya tama abravīna madrarājò mahātmā; vaikartanaṃ parekṣya hi saṃhiteṣuma na kārṇa garīvāma iṣura eṣa parāpsyate; saṃlakṣya saṃdhatsva śaraṃ śiròghnama athābravīta karòdhasaṃraktanetraḥ; karṇaḥ śalyaṃ saṃdhiteṣuḥ parasahya na saṃdhatte daviḥ śaraṃ śalya karṇò; na mādṛśāḥ śāṭhya yuktā bhavanti tathaivama uktvā visasārja taṃ śaraṃ; balāhakaṃ varṣaghanābhipūjitama hatò 'si vai phalguna itya avòcata; tatasa tavaranna ūrjitama utsasarja saṃdhīyamānaṃ bhujagaṃ dṛṣṭvā karṇena mādhavaḥ ākramya sayandanaṃ padbhyāṃ balena balināṃ varaḥ avagāḍhe rathe bhūmau jānubhyāma agamana hayāḥ tataḥ śaraḥ sò bhayahanata kirīṭaṃ tasya dhīmataḥ athārjunasyòttamagātrabhūṣaṇaṃ; dharāviyaddyòsalileṣu viśrutama balāsstra sargòttama yatnamanyubhiḥ; śareṇa mūrdhnaḥ sā jahāra sūtajaḥ divākarendu javalanagrahatviṣāṃ; suvarṇamuktā maṇijālabhūṣitama puraṃdarārthaṃ tapasā parayatnataḥ; savayaṃ kṛtaṃ yada bhuvanasya sūnunā mahārharūpaṃ daviṣatāṃ bhayaṃkaraṃ; vibhāti cātyartha sukhaṃ sugandhi tata nijaghnuṣe devaripūna sureśvaraḥ; savayaṃ dadau yata sumanāḥ kirīṭine harāmbupākhaṇḍala vittagòptṛbhiḥ; pināka pāśāśani sāyakòttamaiḥ suròttamaira apya aviṣahyama ardituṃ; parasāhya nāgena jahāra yada vṛṣaḥ tada uttameṣūna mathitaṃ viṣāgninā; paradīptama arciṣmada abhikṣiti pariyama papāta pārthasya kirīṭama uttamaṃ; divākarò 'satāda iva parvatāja javalana tataḥ kirīṭaṃ bahuratnamaṇḍitaṃ; jahāra nāgò 'rajuna mūrdhatò balāta gireḥ sujātāṅkura puṣpitadrumaṃ; mahendravajraḥ śikharaṃ yathòttamama mahī viyada dayauḥ salilāni vāyunā; yathā vibhinnāni vibhānti bhārata tathaiva śabdò bhuvaneṣva abhūta tadā; janā vayavasyana vayathitāśa ca caskhaluḥ tataḥ sāmudgrathya sitena vāsasā; savamūrdha jānavyathitaḥ sathitò 'rajunaḥ vibhāti saṃpūrṇamarīcci bhāsvatā; śirò gatenòdaya parvatò yathā balāhakāḥ karṇa bhujeritasa tatò; hutāśanārka paratimadyutira mahāna mahòragaḥ kṛtavairò 'rajunena; kirīṭama āsādya samutpapāta tama abravīda viddhi kṛtāgasaṃ me; kṛṣṇādya mātura vadhajātavairama tataḥ kṛṣṇaḥ pārthama uvāca saṃkhye; mahòragaṃ kṛtavairaṃ jahi tavama sa evama uktò madhusūdanena; gāṇḍīvadhanvā ripuṣūgra dhanvā uvāca kò nava eṣa mamādya nāgaḥ; savayaṃ ya āgāda garuḍasya vaktrama [kṛsṇa] yò 'sau tavayā khāṇḍāve citrabhānuṃ; saṃtarpayānena dhanurdhareṇa viyada gatò bāṇanikṛtta dehò; haya anekarūpò nihatāsya mātā tatasa tu jiṣṇuḥ parihṛtya śeṣāṃśa; ciccheda ṣaḍbhira niśitaiḥ sudhāraiḥ nāgaṃ viyata tiryaga ivòtpatantaṃ; sa chinnagātrò nipapāta bhūmau tasmina muhūrte daśabhiḥ pṛṣātkaiḥ; śilāśitaira barhiṇavājitaiśa ca vivyādha karṇaḥ puruṣapravīraṃ; dhanaṃjayaṃ tiryaga avekṣamāṇāma tatò 'rajunò davādaśabhira vimuktaira; ākarṇamuktaira niśitaiḥ samarpya nārācama āśīviṣatulyavegāma; ākarṇā pūrṇāyatama utsasarja sa citra varmeṣu varò vidārya; parāṇāna nirasyanna iva sādhu muktaḥ karṇasya pītvā rudhiraṃ viveśa; vasuṃdharāṃ śòṇitavāja digdhaḥ tatò vṛṣò bāṇanipāta kòpitò; mahòragò daṇḍavighaṭṭitò yathā tathāśu kārī vayasṛjaca charòttamāna; mahāviṣaḥ sarpa ivòttamaṃ viṣama janardanaṃ davādaśabhiḥ parābhinana; navaira navatyā ca śaraisa tathārjunama śareṇa ghòreṇa punaśa ca pāṇḍavaṃ; vibhidya karṇò 'bhayanadaja jahāsa ca tama asya harṣaṃ mamṛṣe na pāṇḍavò; bibheda marmāṇi tatò 'saya marmavita paraṃ śaraiḥ patribhira indra vikramasa; tathā yathendrò balama ojasāhanata tataḥ śarāṇāṃ navatīra navārjunaḥ; sasarja karṇe 'natakadaṇḍasaṃnibhāḥ śaraira bhṛśāyasta tanuḥ paravivyathe; tathā yathā vajravidāritò 'calaḥ maṇipravekòttama vajrahāṭakaira; alaṃ kṛtaṃ cāsya varāṅgabhūṣaṇama paraviddhamurvyāṃ nipapāta patribhira; dhanaṃjayenòttama kuṇḍale 'pi ca mahādhanaṃ śilpivaraiḥ parayatnataḥ; kṛtaṃ yada asyòttama varma bhāsvarama sudīrgha kālena tada asya pāṇḍavaḥ; kaṣaṇena bāṇaira bahudhā vayaśātayata sa taṃ vivarmāṇama athòttameṣubhiḥ; śaraiśa caturbhiḥ kupitaḥ parābhinata sa vivyathe 'tayarthama ariprahāritò; yathāturaḥ pitta kaphānila varaṇaiḥ mahādhanura maṇḍalaniḥsṛtaiḥ śitaiḥ; kariyā parayatnaprahitaira balena ca tatakṣa karṇaṃ bahubhiḥ śaròttamaira; bibheda marmasva api cārjunasa tavarana dṛḍhāhataḥ patribhira ugravegaiḥ; pārthena karṇò vividhaiḥ śitāgraiḥ babhau girira gairikadhāturaktaḥ; kaṣarana parapātaira iva raktama ambhaḥ sāśvaṃ tu karṇaṃ sarathaṃ kirīṭī; sāmācinòda bhārata vatsadantaiḥ paracchādayāma āsa diśaśa ca bāṇaiḥ; sarvaprayatnāta tapanīyapuṅkhaiḥ sa vatsadantaiḥ pṛthu pīnavakṣāḥ; samāccitaḥ samādhirathira vibhāti supuṣpitāśòka palāśaśālmālira; yathācalaḥ sapandana candanāyutaḥ śaraiḥ śarīre bahudhā samarpitaira; vibhāti karṇaḥ samare viśāṃ pate mahīruhaira ācitasānu kandarò; yathā mahendraḥ śubhakarṇikāravāna sa bāṇasaṃghāna dhanuṣā vayavāsṛjana; vibhāti karṇaḥ śarajālaraśmivāna salòhitò raktagabhasti maṇḍalò; divākarò 'satābhimukhò yathātathā bāhvantarāda ādhirathera vimuktāna; bāṇāna mahāhīna iva dīpyamānāna vayadhvaṃsayanna arjuna bāhumuktāḥ; śarāḥ samāsādya diśaḥ śitāgrāḥ tataśa cakramapatata tasya bhūmau; sa vihvalaḥ sāmare sūtaputraḥ ghūrṇe rathe barāhmaṇasyābhiśāpāda; ramāda upātte 'paratibhāti cāstre amṛṣyamāṇò vayasanāni tāni; hastau vidhunvana sa vigarhamāṇaḥ dharmapradhānāna abhipāti dharma; itya abruvana dharmavidaḥ sadaiva mamāpi nimnò 'daya na pāti bhaktāna; manye na nityaṃ paripāti dhārmaḥ evaṃ baruvana paraskhalitāśvasūtò; vicālyamānò 'rajuna śastrapātaiḥ marmābhighātāca calitaḥ kariyāsu; punaḥ punara dharmama agarhada ājau tataḥ śaraira bhīmataraira āvidhyata taribhira āhave haste karṇasa tadā pārthama abhyavidhyaca ca sāptabhiḥ tatò 'rajunaḥ sāpta daśa tigmatejāna ajihmagāna indrāśanisamāna ghòrāna asṛjata pāvakòpamāna nirbhidya te bhīmavegā nayapatana pṛthivītale kampitātmā tathā karṇaḥ śaktyā ceṣṭāma adarśayata balenātha sa saṃstabhya barahmāstraṃ samudairayata aindrāstrama arjunaśa cāpi tada dṛṣṭvābhinyamantrayata gāṇḍīvaṃ jayāṃ ca bāṇāṃśa ca anumantrya dhanaṃjayaḥ asṛjaca charavarṣāṇi varṣāṇīva puraṃdaraḥ tatasa tejòmayā bāṇā rathāta pārthasya niḥsṛtāḥ parādurāsana mahāvīryāḥ karṇasya rathama antikāta tāna karṇasa tava agratò 'bhayastāna mòghāṃśa cakre mahārathaḥ tatò 'baravīda vṛṣṇi vīrasa tasminna astre vināśite visṛjāstraṃ paraṃ pārtha rādheyò garasate śarāna barahmāstrama arjunaśa cāpi saṃmantryātha parayòjayata hādayitvā tatò bāṇaiḥ karṇāṃ parabhrāmya cārjunaḥ tasya karṇaḥ śaraiḥ karuddhaśa ciccheda jayāṃ sutejanaiḥ tatò jayāma avadhāyānyāma anumṛjyā ca pāṇḍavaḥ śaraira avākirata karṇaṃ dīpyamānaiḥ sahasraśaḥ tasya jayāca chedanaṃ karṇò jayāvadhānaṃ ca saṃyuge nānvabudhyata śīghratvāta tada adbhutama ivābhavata astraira astrāṇi rādheyaḥ paratyahana savyasācinaḥ cakre cābhyaddhikaṃ pārthāta savavīryaṃ paratidārśayana tataḥ kṛṣṇò 'rajunaṃ dṛṣṭvā karṇāstreṇābhipīḍitama abhyasyetya abravīta pārthama ātiṣṭhāstrama anuttamama tatò 'nayama āgnisadṛśaṃ śaraṃ sarpaviṣòpamama aśmasāramayaṃ divyama anumantrya dhanaṃjayaḥ raudrama asstraṃ samādāya kaṣeptu kāmaḥ kirīṭivāna tatò 'garasana mahī cakraṃ rādheyasya mahāmṛdhe garasta cakrasa tu rādheyaḥ kòpāda aśrūṇya avartayata sò 'baravīda arjunaṃ cāpi muhūrtaṃ kaṣama pāṇḍava madhye cakrama avagrastaṃ dṛṣṭvā daivāda idaṃ mama pārtha kāpuruṣācīrṇama ābhisaṃdhiṃ vivarjaya parakīrṇakeśaṃ vimukhe barāhmāṇe ca kṛtāñjalau śaraṇā gate nayastaśastre tathā vayasanage 'rajuna abāṇe bharaṣṭakavace bharaṣṭa bhagnāyudhe tathā na śūrāḥ paraharantya ājau na rājñe pārthivāsa tathā tavaṃ ca śūrò 'si kaunteya tasmāta kaṣama muhūrtakama yāvaca cakrama idaṃ bhūmera uddharāmi dhanaṃjaya na māṃ rathasthò bhūmiṣṭhama asajjaṃ hantuma arhasi na vāsudevāta tavattò vā pāṇḍaveya vibhemya ahama tavaṃ hi kaṣatriya dāyādò mahākulavivardhanaḥ samṛtvā dharmòpadeśaṃ tavaṃ muhūrtaṃ kaṣama pāṇḍava [sa] athābravīda vāsudevò rathasthò; rādheya diṣṭyā samarasīha dharmama parāyeṇa nīcā vayasaneṣu magnā; nindanti daivaṃ kukṛtaṃ na tata tata yada daraupadīma ekavastrāṃ sabhāyāma; ānāyya tavaṃ caiva suyòdhanaśa ca duḥśāsanaḥ śakuniḥ saubalaśa ca; na te karṇa paratyabhāta tatra dharmaḥ yadā sabhāyāṃ kaunteyama anakṣajñaṃ yudhiṣṭhirama akṣajñaḥ śakunira jetā tadā dharmaḥ kava te gataḥ yadā rajasvalāṃ kṛṣṇāṃ duḥśāsana vaśe sathitāma sabhāyāṃ parāhasaḥ karṇa kava te dharmasa tadā gataḥ rājyalubdhaḥ punaḥ karṇa samāhvayasi pāṇḍavama gāndhārarājama āśritya kava te dharmasa tadā gataḥ evama ukte tu rādheye vāsudevena pāṇḍavama manyura abhyāviśata tīvraḥ samṛtvā tata tada dhanaṃjayama tasyā karòdhena sarvebhyaḥ saròtòbhyasa tejasò 'raciṣaḥ parādurāsana mahārāja tada adbhutama ivābhavata taṃ samīkṣya tataḥ karṇò barahmāstreṇa dhanaṃjayama abhyavarṣata punara yatnama akaròda rathasarjane tada astrama astreṇāvārya parajahārāsya pāṇḍavaḥ tatò 'nayada astraṃ kaunteyò dayitaṃ jātavedasaḥ mumòca karṇama uddiśya tata parajajvāla vai bhṛśama vāruṇena tataḥ karṇaḥ śamayāma āsa pāvakama jīmūtaiśa ca diśaḥ sarvāśa cakre timiradurdināḥ pāṇḍaveyasa tava asaṃbhrāntò vāyavyāstreṇa vīryavāna apòvāha tadābhrāṇi rādheyasya parapaśyataḥ taṃ hastikakṣyā paravaraṃ ca bāṇaiḥ; suvarṇamuktā maṇivajra mṛṣṭama kālaprayatnòttama śilpiyatnaiḥ; kṛtaṃ surūpaṃ vitamaskama uccaiḥ ūrjaḥ karaṃ tava sainyasya nityama; amitravitrāsanama īḍya rūpama vikhyātama ādityasamasya lòke; taviṣā samaṃ pāvakabhānu candraiḥ tataḥ kaṣureṇādhiratheḥ kirīṭī; suvarṇapuṅkhena śitena yattaḥ śariyā javalantaṃ dhavajama unmamātha; mahārathasyādhirathera mahātmā yaśaśa ca dharmaśa ca jayaśa ca māriṣa; pariyāṇi sarvāṇi ca tena ketunā tadā kurūṇāṃ hṛdayāni cāpatana; babhūva hāheti ca nisvanò mahāna atha tavarana karṇavadhāya pāṇḍavò; mahendravajrānala daṇḍasaṃnibhama ādatta pārthò 'ñajalikaṃ niṣaṅgāta; sahasraraśmera iva raśmima uttamama marmaca chidaṃ śòṇitamāṃsadigdhaṃ; vaiśvānarārka paratimaṃ mahārhama narāśvanāgāsu haraṃ taryaratniṃ; ṣaḍa vājama ajñò gatima ugravegama sahasranetrāśani tulyatejasaṃ; samānakravyādama ivātiduḥsahama pināka nārāyaṇa cakrasaṃnibhaṃ; bhayaṃkaraṃ parāṇabhṛtāṃ vināśanama yuktvā mahāstreṇa pareṇa mantravida; vikṛṣya gāṇḍīvama uvāca sasvanama ayaṃ mahāstrò 'paratimò dhṛtaḥ śaraḥ; śarīrabhica cāsu haraśa ca durhṛdaḥ tapò 'sati taptaṃ guravaśa ca tòṣitā; mayā yada iṣṭaṃ suhṛdāṃ tathā śarutama anena satyena nihantva ayaṃ śaraḥ; sudaṃśitaḥ karṇama ariṃ mamājitaha itya ūccivāṃsa taṃ sā mumòca bāṇaṃ; dhanaṃjayaḥ karṇavadhāya ghòrama kṛtyāma atharvāṅgirasīma ivògrāṃ; dīptāma asahyāṃ yudhi mṛtyunāpi baruvana kirīṭī tama atiprahṛṣṭò; ayaṃ śarò me vijayāvahò 'satu jighāṃsura arkendusama parabhāvaḥ; karṇaṃ samāptiṃ nayatāṃ yamāya teneṣu varyeṇa kirīṭamālī; parahṛṣṭarūpò vijayāvahena jighāṃsura arkendura samaprabheṇa; cakre viṣaktaṃ ripuma ātatāyī tada udyatāditya samānavarcasaṃ; śarana nabhò madhyaga bhāskaròpamama varāṅgama urvyāma apataca camūpatera; divākarò 'satāda iva raktamaṇḍalaḥ tada asya dehī satataṃ sukhòditaṃ; savarūpama atyarthama udārakarmaṇaḥ pareṇa kṛcchreṇa śarīrama atyajada; gṛhaṃ maharddhīva sasaṅgama īśvaraḥ śaraira vibhugnaṃ vayasu tada vivarmaṇaḥ; papāta karṇasya śarīrama ucchritama saravada varaṇaṃ gairikatòya visravaṃ; girera yathā vajrahataṃ śirasa tathā dehāta tu karṇasya nipātitasya; tejò dīptaṃ khaṃ vigāhyācireṇa tada adbhutaṃ sarvamanuṣyayòdhāḥ; paśyanti rājana nihate sama karṇe taṃ sòmakāḥ parekṣya hataṃ śayānaṃ; parītā nādaṃ saha sainyaira akurvana tūryāṇi cājaghnura atīva hṛṣṭā; vāsāṃsi caivādudhuvura bhujāṃśa ca balānvitāśa cāpya apare haya anṛtyanna; anyònyama āśliṣya nadanta ūcuḥ dṛṣṭvā tu karṇaṃ bhuvi niṣṭanantaṃ; hataṃ rathāta sāyakenāvabhinnama mahānilenāgnima ivāpaviddhaṃ; yajñāvasāne śayane niśānte śaraira ācitasarvāṅgaḥ śòṇitaughapariplutaḥ vibhāti dehaḥ karṇasya savaraśmibhira ivāṃśumāna paratāpya senāma āmitrīṃ dīptaiḥ śaragabhasstibhiḥ balinārjuna kālena nītò 'sataṃ karṇa bhāskaraḥ astaṃ gacchantya athādityaḥ parabhāma ādāya gacchati evaṃ jīvitama ādāya karṇasyeṣura jagāma ha aparāhṇe parāhṇasya sūtaputrasya māriṣa chinnama añjalikenājau sòtsedhama apataca chiraḥ uparya upari sainyānāṃ tasya śatròsa tada añjasā śiraḥ karṇasya sòtsedhama iṣuḥ sò 'pāharada darutama [sa] karṇaṃ tu śūraṃ patitaṃ pṛthivyāṃ; śarācitaṃ śòṇitadigdha gātrama dṛṣṭvā śayānaṃ bhuvi madrarājaśa; chinnadhvajenāpayayau rathena karṇe hate kuravaḥ parādravanta; bhayārditā gāḍhaviddhāśa ca saṃkhye avekṣamāṇā muhura arjunasya; dhavajaṃ mahāntaṃ vapuṣā javalantama sahasranetra paratimānakarmaṇaḥ; sahasrapatra paratimānanaṃ śubhama sahasraraśmira dinasaṃkṣaye yathā; tathāpatata tasya śirò vasuṃdharāma [sa] śalyasa tu karṇārjunayòra vimarde; balāni dṛṣṭvā mṛditāni bāṇaiḥ duryòdhanaṃ yāntama avekṣamāṇò; saṃdarśayada bhārata yuddhabhūmima nipātitasyandanavājināgaṃ; dṛṣṭvā balaṃ tada dhatasūtaputrama duryòdhanò 'śaruprati pūrṇanetrò; muhura muhura nayaśvasada ārtarūpaḥ karmaṃ tu śūraṃ patitaṃ pṛthivyāṃ; śarācitaṃ śòṇitadigdha gātrama yadṛcchayā sūryama ivāvanisthaṃ; didṛkṣavaḥ saṃparivārya tasthuḥ parahṛṣṭavitrasta viṣaṇṇavismṛtāsa; tathāpare śòkagatā ivābhavana pare tavadīyāśa ca paraspareṇa; yathā yathaiṣāṃ parakṛtisa tathābhavana paraviddha varmābharaṇāmbarāyudhaṃ; dhanaṃjayenābhihataṃ hataujasama niśamya karṇaṃ kuravaḥ paradudruvura; hatarṣabhā gāva ivākulākulāḥ kṛtvā vimardaṃ bhṛśama arjunena; karṇaṃ hataṃ kesariṇeva nāgama dṛṣṭvā śayānaṃ bhuvi madrarājò; bhītò 'pasarpata sarathaḥ suśīghrama madrādhipaśa cāpi vimūḍhacetāsa; tūrṇaṃ rathenāpahṛta dhavajena duryòdhanasyāntikama etya śīghraṃ; saṃbhāṣya duḥkhārtama uvāca vākyama viśīrṇanāgāśvarathapravīraṃ; balaṃ tavadiyaṃ yama rāṣṭrakalpama anyònyama āsādya hataṃ mahadbhira; narāśvanāgaira girikūṭa kalpaiḥ naitādṛśaṃ bhārata yuddhama āsīda; yathādya karṇārjunayòra babhūva garastau hi karṇena sametya kṛṣṇāva; anye ca sarve tava śatravò ye daivaṃ tu yata tata savavaśaṃ paravṛttaṃ; tata pāṇḍavāna pāti hinasti cāsmāna tavārtha siddhyarthakarā hi sarve; parasahya vīrā nihatā daviṣadbhiḥ kubera vaivasvatavāsavānāṃ; tulyaprabhāvāmbupateśa ca vīrāḥ vīryeṇa śauryeṇa balena caiva; taisa taiśa ca yuktā vipulaira guṇaughaiḥ avadhyakalpā nihatā narendrāsa; tavārtha kāmā yudhi pāṇḍaveyaiḥ tana mā śucò bhārata diṣṭama etata; paryāya siddhira na sadāsti siddhiḥ etada vacò madrapatera niśamya; savaṃ cāpanītaṃ manasā nirīkṣya duryòdhanò dīnamanā visaṃjñaḥ; punaḥ punara nayaśvasada ārtarūpaḥ taṃ dhayānamūkaṃ kṛpaṇaṃ bhṛśārtama; ārtāyanira dīnama uvāca vākyama paśyedama ugraṃ naravāji nāgaira; āyòdhanaṃ vīra hataiḥ parapannama mahīdharābhaiḥ patitaira mahāgajaiḥ; sakṛta paraviddhaiḥ śaraviddha marmabhiḥ taira vihvaladbhiśa ca gatāsubhiśa ca; paradhvasta yantrāyudha varma yòdhaiḥ vajrāpaviddhaira iva cācalendraira; vibhinnapāṣāṇa mṛgadrumauṣadhaiḥ paraviddha ghaṇṭāṅkuśa tòmaradhvajaiḥ; sahema mālai rudhiraughasaṃplutaiḥ śarāvabhinnaiḥ patitaiśa ca vājibhiḥ; śavasadbhira anyaiḥ kaṣatajaṃ vamadbhiḥ dīnaiḥ satanadbhiḥ parivṛttanetraira; mahīṃ daśadbhiḥ kṛpaṇaṃ nadadbhiḥ tathāpaviddhaira gajavājiyòdhaira; mandāsubhiśa caiva gatāsubhiśa ca narāśvanāgaiśa ca rathaiśa ca marditaira; mahī mahāvaitaraṇīva durdṛśā gajaira nikṛttāparahastagātraira; udvepamānaiḥ patitaiḥ pṛthivyāma yaśasvibhira nāgarathāśvayòdhibhiḥ; padātibhiśa cābhimukhaira hataiḥ paraiḥ viśīrṇavarmābharaṇāmbarāyudhaira; vṛtā niśāntaira iva pāvakaira mahī śaraprahārābhihataira mahābalaira; avekṣyamāṇaiḥ patitaiḥ sahasraśaḥ paranaṣṭasaṃjñaiḥ punara ucchvasadbhira; mahī babhūvānugataira ivāgnibhiḥ divaśa cayutaira bhūra atidīptama adbhira; naktaṃ garahaira dayaura amaleva dīptaiḥ śarāsa tu karṇārjuna bāhumuktā; vidārya nāgāśvamanuṣyadehāna parāṇāna nirasyāśu mahīma atīyura; mahòragā vāsama ivābhitò 'satraiḥ hataira manuṣyāśvagajaiśa ca saṃkhye; śarāvabhinnaiśa ca rathaira babhūva dhanaṃjayasyādhiratheśa ca mārge; gajaira agamyā vasudhātidurgā rathaira vareṣūna mathitaiśa ca yòdhaiḥ; saṃsyūta sūtāśvavarāyudhadhvajaiḥ viśīrṇaśastraira vinikṛttabandhuraira; nikṛttacakrākṣa yugatriveṇubhiḥ vimuktayantraira nihataira ayòmayaira; hatānuṣaṅgaira viniṣaṅga bandhuraiḥ parabhagnanīḍaira maṇihemamaṇḍitaiḥ; satṛtā mahī dayaura iva śāradaira ghanaiḥ vikṛṣyamaṇaira javanaira alaṃkṛtaira; hateśvaraira ājirathaiḥ sukalpitaiḥ manuṣyamātaṅgarathāśvarāśibhira; darutaṃ varajantò bahudhā vicūrṇitāḥ sahema paṭṭāḥ parighāḥ paraśvadhāḥ; kaḍaṅga rāyò musalāni paṭṭiśāḥ petuśa ca khaḍgā vimalā vikòśā; gadāśa ca jāmbūnadapaṭṭa baddhāḥ cāpāni rukmāṅgada bhūṣaṇāni; śarāśa ca kārtasvaracitrapuṅkhāḥ ṛṣṭyaśa ca pītā vimalā vikòśāḥ; parāsāḥ sakhaḍgāḥ kanakāvabhāsāḥ chattrāṇi vālavyajanāni śaṅkhāḥ; sarajaśa ca puṣpòttama hemacitrāḥ kuthāḥ patākāmbara veṣṭitāśa ca; kirīṭamālā mukuṭāśa ca śubhrāḥ parakīrṇakā viprakīrṇāḥ kuthāśa ca; paradhānamuktā taralāśa ca hārāḥ āpīḍa keyūravarāṅgadāni; garaiveya niṣkāḥ sasuvarṇa sūtrāḥ maṇyuttamā vajrasuvarṇamuktā; ratnāni còccāvacamaṅgalāni gātrāṇi cātyanta sukhòcitāni; śirāṃsi cendu paratimānanāni dehāṃśa ca bhògāṃśa ca paricchadāṃśa ca; tayaktvā manòjñāni sukhāni cāpi savadharmaniṣṭhāṃ mahatīma avāpya; vayāptāṃśa ca lòkāna yaśasā samīyuḥ itya evama uktvā virarāma śalyò; duryòdhanaḥ śòkaparīta cetāḥ hā karṇa hā karṇa iti baruvāṇa; ārtò visaṃjñò bhṛśama aśrunetraḥ taṃ daròṇaputra paramukhā narendrāḥ; sarve samāśvāsya saha parayānti nirīkṣamāṇā muhura arjunasya; dhavajaṃ mahāntaṃ yaśasā javalantama narāśvamātaṅgaśarīrajena; raktena siktā rudhireṇa bhūmiḥ raktāmbarasraka tapanīyayògāna; nārī parakāśā iva sarvagamyā paracchannarūpā rudhireṇa rājana; raudre muhūrte 'tivirājamānāḥ naivāvatasthuḥ kuravaḥ samīkṣya; paravrājitā devalòkāśa ca sarve vadhena karṇasya suduḥkhitāsa te; hā karṇa hā karṇa iti baruvāṇāḥ darutaṃ parayātāḥ śibirāṇi rājana; divākaraṃ raktama avekṣamāṇāḥ gāṇḍīvamuktaisa tu suvarṇapuṅkhaiḥ; śitaiḥ śaraiḥ śòṇitadigdha vājaiḥ śaraiśa citāṅgò bhuvi bhāti karṇò; hatò 'pi sana sūrya ivāṃśumālī karṇasya dehaṃ rudhirāvasiktaṃ; bhaktānukampī bhagavāna vivasvāna sapṛṣṭvā karaira lòhitaraktarūpaḥ; siṣṇāsura abhyeti paraṃ samudrama itīva saṃcintya surarṣisaṃghāḥ; saṃprathitā yānti yathāniketama saṃcintayitvā ca janā visasrura; yathāsukhaṃ khaṃ ca mahītalaṃ ca tada adbhutaṃ parāṇabhṛtāṃ bhayaṃkaraṃ; niśamya yuddhaṃ kuruvīramukhyayòḥ dhanaṃjayasyādhiratheśa ca vismitāḥ; paraśaṃsamānāḥ parayayusa tadā janāḥ śaraiḥ saṃkṛttavarmāṇaṃ vīraṃ śivasane hatama gatāsuma api rādheyaṃ naiva lakṣmīra vayamuñcata nānābharaṇavāna rājana mṛṣṭajāmbūnadāṅgadaḥ hatò vaikartanaḥ śete pādapò 'ṅakuravāna iva kanakòttama saṃkāśaḥ paradīpta iva pāvakaḥ saputraḥ puruṣavyāghraḥ saṃśāntaḥ pārtha tejasā paratāpya pāṇḍavāna rājana pāñcālāṃśa cāstratejasā dadānītya eva yò 'vòcana na nātītya arthitò 'rathibhiḥ sadbhiḥ sadā satpuruṣaḥ sa hatò davairathe vṛṣaḥ yasya barāhmaṇasāta sarvama ātmārthaṃ na mahātmanaḥ nādeyaṃ barāhmaṇeṣva āsīda yasya savama api jīvitama sadā nṝṇāṃ pariyò dātā pariya dānò divaṃ gataḥ ādāya tava putrāṇāṃ jayāśāṃ śarma varma ca hate sama karṇe saritò na saravanti; jagāma cāstaṃ kaluṣò divākaraḥ garahaśa ca tiryaga javalitārkavarṇò; yamasya putrò 'bhayudiyāya rājana nabhaḥ paphālātha nanādacòrvī; vavuśa ca vātāḥ paruṣātivelama diśaḥ sadhūmāśa ca bhṛśaṃ parajajvalura; mahārṇavāśa cukṣubhire ca sasvanāḥ sakānanāḥ sādri cayāśa cakampuḥ; paravivyathura bhūtagaṇāśa ca māriṣa bṛhaspatī ròhiṇīṃ saṃprapīḍya; babhūva candrārkasamānavarṇaḥ hate karṇe na diśò viprajajñusa; tamòvṛtā dayaura vicacāla bhūmiḥ papāta còlkā javalanaprakāśā; niśācarāśa cāpya abhavana parahṛṣṭāḥ śaśiprakāśānanama arjunò yadā; kaṣureṇa karṇasya śirò nayapātayata athāntarikṣe divi ceha cāsakṛda; babhūva hāheti janasya nisvanaḥ sa devagandharvamanuṣyapūjitaṃ; nihatya karṇaṃ ripuma āhave 'rajunaḥ rarāja pārthaḥ parameṇa tejasā; vṛtraṃ nihatyeva sahasralòcanaḥ tatò rathenāmbudavṛndanādinā; śarana nabhò madhyaga bhāskaratviṣā patākinā bhīma nināda ketunā; himendu śaṅkhasphaṭikāvabhāsinā suvarṇamuktā maṇivajra vidrumaira; alaṃkṛtenāpratimāna raṃhasā naròttamau pāṇḍava keśi mardanāva; udāhitāva agnidivākaròpamau raṇājire vītabhayau virejatuḥ; samānayānāva iva viṣṇuvāsavau tatò dhanurjyātalanemi nisvanaiḥ; parasahya kṛtvā ca ripūna hataprabhāna saṃsādhayitvaiva kurūña śaraughaiḥ; kapidhvajaḥ pakṣivaradhvajaśa ca parasahya śaṅkhau dhamatuḥ sughòṣau; manāṃsya ariṇāma avasādayantau suvarṇajālāvatatau mahāsvanau; himāvadātau parigṛhya pāṇibhiḥ cucumbatuḥ śaṅkhavarau nṛṇāṃ varau; varānanābhyāṃ yugapaca ca dadhmatuḥ pāñcajanyasya nirghòṣò devadattasya còbhayòḥ pṛthivīma antarikṣaṃ ca dayāma apaśa cāpya apūrayata tau śaṅkhaśabdena ninādayantau; vananai śailāna saritò diśaśa ca vitrāsayantau tava putra senāṃ; yudhiṣṭhiraṃ nandayataḥ sama vīrau tataḥ parayātāḥ kuravò javena; śarutvaiva śaṅkhasvanama īryamāṇama vihāya madrādhipatiṃ patiṃ ca; duryòdhanaṃ bhārata bhāratānāma mahāhave taṃ bahu śòbhamānaṃ; dhanaṃjayaṃ bhūtagaṇāḥ sametāḥ tadānvamòdanta janārdanaṃ ca; parabhākarāva abhyuditau yathaiva samācitau karṇa śaraiḥ paraṃtapāva; ubhau vayabhātāṃ samare 'cayutārjunau tamò nihatyābhyuditau yathāmalau; śaśāṅkasūryāva iva raśmimālinau vihāya tāna bāṇagaṇāna athāgatau; suhṛdvṛtāva apratimāna vikramau sukhaṃ paraviṣṭau śibiraṃ savama īśvarau; sadasya hutāva iva vāsavācyutau sadevagandharvamanuṣyacāraṇaira; maharṣibhira yakṣamahòragaira api jayābhivṛddhyā parayābhipūjitau; nihatya karṇaṃ paramāhave tadā [sa] tathā nipātite karṇe tava sainye ca vidrute āśliṣya pārthaṃ dāśārhò harṣāda vacanama abravīta hatò balabhidā vṛtrasa tavayā karṇò dhanaṃjaya vadhaṃ vai karṇa vṛtrābhyāṃ kathayiṣyanti mānavāḥ vajriṇā nihatò vṛtraḥ samayuge bhūri tejasā tavayā tu nihataḥ karṇò dhanuṣā niśitaiḥ śaraiḥ tama imaṃ vikramaṃ lòke parathitaṃ te yaśò vahama nivedayāvaḥ kaunteya dharmarājāya dhīmate vadhaṃ karṇasya saṃgrāme dīrghakālacikīrṣitama nivedya dharmarājasya tavama ānṛṇyaṃ gamiṣyasi tathetya ukte keśavasa tu pārthena yadupuṅgavaḥ paryavartayada avyagrò rathaṃ rathavarasya tama dhṛṣṭadyumnaṃ yudhāmanyuṃ mādrīputrau vṛkòdarama yuyudhānaṃ ca gòvinda idaṃ vacanama abravīta parāna abhimukhā yattāsa tiṣṭhadhvaṃ bhadrama astu vaḥ yāvada āvedyate rājñe hataḥ karṇò 'rajunena vai sa taiḥ śūraira anujñātò yayau rājaniveśanama pārthama ādāya gòvindò dadarśa ca yudhiṣṭhirama śayānaṃ rājaśārdūlaṃ kāñcane śayanòttame agṛhṇītāṃ ca caraṇau muditau pārthivasya tau tayòḥ paraharṣama ālākṣya parahārāṃśa cātimānuṣāna rādheyaṃ nihataṃmatvā samuttasthau yudhiṣṭhiraḥ tatò 'samai yāda yathāvṛttaṃ vāsudevaḥ pariyaṃvadaḥ kathayāma āsa karṇasya nidhanaṃ yadunandanaḥ īṣada utsmayamānasa tu kṛṣṇò rājānama abravīta yudhiṣṭhiraṃ hatāmitraṃ kṛtāñjālira athācyutaḥ diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca pāṇḍavaśa ca vṛkòdaraḥ tavaṃ cāpi kuśalī rājana mādrīputrau ca pāṇḍavau muktā vīra kaṣayāda asmāta saṃgrāmāla lòmaharṣaṇāta kaṣiprama uttarakālāni kuru kāryāṇi pārthiva hatò vaikārtanaḥ karūraḥ sūtaputrò mahābalaḥ diṣṭyā jayasi rājendra diṣṭyā vardhasi pāṇḍava yaḥ sa dayūtajitāṃ kṛṣṇāṃ parāha satpuruṣādhamaḥ tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pibati śòṇitama śete 'sau śaradīrṇāṅgaḥ śatrusa te kurupuṃgava taṃ pāśyā puruṣavyāghra vibhinnaṃ bahudhā śaraiḥ yudhiṣṭhirasa tu dāśārhaṃ parahṛṣṭaḥ paratyapūjayata diṣṭyā diṣṭyeti rājendra parītyā cedama uvāca ha naitaca citraṃ mahābāhò tavāyi devakinandana tavayā sārathinā pārthò yata kuryāda adya pauruṣama paragṛhya ca kuru śareṣṭhaḥ sāṅgadaṃ dakṣiṇaṃ bhujama uvāca dharmabhṛta pārtha ubhau tau keśavārjunau naranārāyaṇau devau kathitau nāradena ha dharmasaṃsthāpane yuktau purāṇau puruṣòttamau asakṛca cāpi medhāvī kṛṣṇā davaipāyanò mama kathāma etāṃ mahābāhò divyāma akathayata parabhuḥ tava kṛṣṇa parabhāveṇa gāṇḍīvena dhanaṃjayaḥ jayatya abhimukhāña śatrūna na cāsīda vimukhaḥ kava cita jayaśa caivā dharuvò 'samākaṃ na tava asmākaṃ parājayaḥ yadā tavaṃ yudhi pārthasya sārathyamupajagmivāna evama uktvā mahārāja taṃ rathaṃ hemabhūṣitama dantavarṇaira hayaira yuktaṃ kālavālaira mahārathaḥ āsthāya puruṣavyāghraḥ savabalenābhisaṃvṛtaḥ kṛṣṇārjunābhyāṃ vīrābhyāma anumanya tataḥ pariyama āgatò bahu vṛttāntaṃ daraṣṭuma āyòdhanaṃ tadā ābhāṣamāṇasa tau vīrāva ubhau mādhava phalgunau sa dadarśa raṇe karṇaṃ śayānaṃ puruṣarṣabhama gāṇḍīvamuktaira viśikhaiḥ sarvataḥ śakalīkṛtama saputraṃ nihataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ paraśaśaṃsa naravyāghrāva ubhau mādhava pāṇḍavau adya rājāsmi gòvinda pṛthivyāṃ bharātṛbhiḥ saha tavayā nāthena vīreṇa viduṣā paripālitaḥ hataṃ dṛṣṭvā naravyāghraṃ rādheyama abhimāninama nirāśò 'daya durātmāsau dhārtarāṣṭrò bhaviṣyati jīvitāca cāpi rājyāca ca hate karṇe mahārathe tavatprasādāda vayaṃ caiva kṛtārthāḥ puruṣarṣabha tavaṃ ca gāṇḍīvadhanvā ca vijayī yadunandana diṣṭyā jayasi gòvinda diṣṭyā karṇò nipātitaḥ evaṃ sa bahuśò hṛṣṭaḥ paraśaśaṃsa janārdanama arjunaṃ cāpi rājendra dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ tatò bhīmaprabhṛtibhiḥ sārvaiśa ca bharātṛbhira vṛtama vardhayanti sama rājānaṃ harṣa yuktā mahārathāḥ nakulaḥ sāhadevaśa ca pāṇḍāvaśa ca vṛkòdaraḥ sātyakiśa ca mahārāja vṛṣṇīnāṃ paravarò rathaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāṇḍupāñcāla sṛñjayāḥ pūjayanti sama kaunteyaṃ nihate sūtanandane te vardhayitvā nṛpatiṃ pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhirama jitakāśinò labdhalakṣā yuddhaśauṇḍāḥ parahāriṇaḥ satuvantaḥ satavayuktābhira vāgbhiḥ kṛṣṇau paraṃtapau jagmuḥ savaśibirāyaiva mudā yuktā mahārathāḥ evama eṣa kaṣayò vṛttaḥ sumahā~la lòmaharṣaṇaḥ tava durmantrite rājanna atītaṃ kiṃ nu śòcasi [vai] śarutvā tada apriyaṃ rājana dhṛtarāṣṭrò mahīpatiḥ papāta bhūmau niśceṣṭaḥ kauravyaḥ paramārtivāna tathā satyavratā devī gāndhārī dharmadarśinī taṃ paratyagṛhṇāda vidurò nṛpatiṃ saṃjayasa tathā paryāśvāsayataśa caivaṃ tāva ubhāva eva bhūmipama tathaivòtthāpayāma āsura gāndhārīṃ rājayòṣitaḥ tābhyāma āśvasitò rājā tūṣṇīma āsīda vicetanaḥ
About this parayana
Devotional recitation is one of the simplest and most powerful practices in the Hindu tradition. Regular chanting calms the mind, purifies the atmosphere of the home, and deepens one’s connection with the deity. These sacred compositions have been sung by devotees for generations and are suitable for daily practice, during morning or evening puja, or on special festival days.
How to chant
Sit comfortably facing your home altar or a clean, quiet space. Light a lamp or incense if you wish. Begin with a short prayer to Ganesha, then recite the text slowly and clearly, focusing on the meaning rather than speed. Consistency matters more than duration — even five minutes of daily chanting brings visible peace of mind.