Mahabharata — Mahaprasthanika Parva
Mahabharata — Mahaprasthanika Parva
Text in Roman script
Devotional text
[ja] evaṃ vṛṣṇyandhakakule śarutvā mausalama āhavama pāṇḍavāḥ kima akurvanta tathā kṛṣṇe divaṃ gate [vai] śarutvaiva kauravò rājā vṛṣṇīnāṃ kadanaṃ mahata parasthāne matima ādhāya vākyama arjunama abravīta kālaḥ pacati bhūtāni sarvāṇya eva mahāmate karma nayāsama ahaṃ manye tavama api daraṣṭuma arhasi itya uktaḥ sa tu kaunteyaḥ kālaḥ kāla iti baruvana anvapadyata tada vākyaṃ bharātura jayeṣṭhasya vīryavāna arjunasya mataṃ jañātvā bhīmasenò yamau tathā anvapadyanta tada vākyaṃ yada uktaṃ savyasācinā tatò yuyutsuma ānāyya paravrajana dharmakāmyayā rājyaṃ paridadau sarvaṃ vaiśya putre yudhiṣṭhiraḥ abhiṣicya savarājye tu taṃ rājānaṃ parikṣitama duḥkhārtaśa cābravīda rājā subhadrāṃ pāṇḍavāgrajaḥ eṣa putrasya te putraḥ kururājò bhaviṣyati yadūnāṃ pariśeṣaśa ca vajrò rājā kṛtaśa ca ha parikṣida dhāstina pure śakra parasthe tu yādavaḥ vajrò rājā tavayā rakṣyò mā cādharme manaḥ kṛthāḥ itya uktvā dharmarājaḥ sa vāsudevasya dhīmataḥ mātulasya ca vṛddhasya rāmādīnāṃ tathaiva ca mātṛbhiḥ sahadharmātmā kṛtvòdakama atandritaḥ śarāddhānya uddiśya sarveṣāṃ cakāra vidhivata tadā dadau ratnāni vāsāṃsi garāmāna aśvāna rathāna api satriyaśa ca davijamukhyebhyò gavāṃ śatasahasraśaḥ kṛpama abhyarcya ca guruma arthamānapuraskṛtama śiṣyaṃ parikṣitaṃ tasmai dadau bharatasattamaḥ tatasa tu parakṛtīḥ sarvāḥ samānāyya yudhiṣṭhiraḥ sarvama ācaṣṭa rājarṣiśa cikīrṣatama athātmanaḥ te śarutvaiva vacasa tasya paurajānapadā janāḥ bhṛśama udvignamanasò nābhyanandanta tada vacaḥ naivaṃ kartavyama iti te tadòcusa te narādhipama na ca rājā tathākārṣīta kālaparyāya dharmavita tatò 'numānya dharmātmā paurajānapadaṃ janama gamanāya matiṃ cakre bharātaraśa cāsya te tadā tataḥ sa rājā kauravyò dharmaputrò yudhiṣṭhiraḥ utsṛjyābharaṇānya aṅgāja jagṛhe valkalānya uta bhīmārjunau yamau caiva daraupadī ca yaśasvinī tathaiva sarve jagṛhura valkalāni janādhipa vidhivata kārayitveṣṭiṃ naiṣṭhikīṃ bharatarṣabha samutsṛjyāpsu sarve 'ganīna paratasthura narapuṃgavāḥ tataḥ pararuruduḥ sarvāḥ satriyò dṛṣṭvā nararṣabhāna parasthitāna daraupadī ṣaṣṭhāna purā dayūtajitāna yathā harṣò 'bhavaca ca sarveṣāṃ bharātṝṇāṃ gamanaṃ parati yudhiṣṭhira mataṃ jañātvā vṛṣṇikṣayama aveṣkya ca bharātaraḥ pañca kṛṣṇā ca ṣaṣṭhī śavā caiva saptamaḥ ātmanā saptamò rājā niryayau gajasāhvayāta pauraira anugatò dūraṃ sarvaira antaḥpuraisa tathā na cainama aśakata kaśca cina nivartasveti bhāṣituma nayavartanta tataḥ sarve narā nagaravāsinaḥ kṛpa parabbhṛtayaśa caiva yuyutsuṃ paryavārayana viveśa gaṅgāṃ kauravya ulūpī bhujagātmajā citrāṅgadā yayau cāpi maṇipūra puraṃ parati śiṣṭāḥ parikṣitaṃ tava anyā mātaraḥ paryavārayana pāṇḍavāśa ca mahātmānò daraupadī ca yaśasvinī kṛpòpavāsāḥ kauravya parayayuḥ parāṅmukhāsa tataḥ yògayuktā mahātmānasa tayāgadharmama upeyuṣaḥ abhijagmura bahūna deśāna saritaḥ sāgarāṃsa tathā yudhiṣṭhirò yayāva agre bhīmasa tu tadanantarama arjunasa tasya cānva eva yamau caiva yathākramama pṛṣṭhatasa tu varāròhā śayāmā padmadalekṣaṇā daraupadī yòṣitāṃ śareṣṭhā yayau bharatasattama śavā caivānuyayāva ekaḥ pāṇḍavāna parasthitāna vane karameṇa te yayura vīrā lauhityaṃ salilārṇavama gāṇḍīvaṃ ca dhanura divyaṃ na mumòca dhanaṃjayaḥ ratnalòbhāna mahārāja tau cākṣayyau maheṣudhī agniṃ te dadṛśusa tatra sathitaṃ śailama ivāgrataḥ mārgama āvṛtya tiṣṭhantaṃ sākṣāta puruṣavigrahama tatò devaḥ sa saptārciḥ pāṇḍavāna idama abravīta bhò bhò pāṇḍusutā vīrāḥ pāvakaṃ mā vibòdhata yudhiṣṭhira mahābāhò bhīmasena paraṃtapa arjunāśvasutau vīrau nibòdhata vacò mama ahama agniḥ kuruśreṣṭhā mayā dagdhaṃ ca khāṇḍavama arjunasya parabhāvena tathā nārāyaṇasya ca ayaṃ vaḥ phalgunò bharātā gāṇḍīvaṃ paramāyudhama parityajya vanaṃ yātu nānenārthò 'sati kaśa cana cakraratnaṃ tu yata kṛṣṇe sathitama āsīna mahātmani gataṃ taca cā punara haste kālenaiṣyati tasya ha varuṇāda āhṛtaṃ pūrvaṃ mayaitata pārtha kāraṇāta gāṇḍīvaṃ kārmukaśreṣṭhaṃ varuṇāyaiva dīyatāma tatasa te bharātaraḥ sarve dhanaṃjayama acòdayana sa jale parākṣipata tata tu tathākṣayyau maheṣudhī tatò 'ganira bharataśreṣṭha tatraivāntaradhīyata yayuśa ca pāṇḍavā vīrāsa tatasa te dakṣiṇāmukhāḥ tatasa te tūttareṇaiva tīreṇa lavaṇāmbhasaḥ jagmura bharataśārdūla diśaṃ dakṣiṇapaścimama tataḥ punaḥ samāvṛttāḥ paścimāṃ diśama eva te dadṛśura davārakāṃ cāpi sāgareṇa pariplutāma udīcīṃ punara āvṛttya yayura bharatasattamāḥ parādakṣiṇyaṃ cikīrṣantaḥ pṛthivyā yògadharmiṇaḥ [vai] tatasa te niyatātmāna udīcīṃ diśama āsthitāḥ dadṛśura yògayuktāśa ca himavantaṃ mahāgirima taṃ cāpya atikramantasa te dadṛśura vālukārṇavama avaikṣanta mahāśailaṃ meruṃ śikhariṇāṃ varama teṣāṃ tu gacchatāṃ śīghraṃ sarveṣāṃ yògadharmiṇāma yājñasenī bharaṣṭayògā nipapāta mahītale tāṃ tu parapatitāṃ dṛṣṭvā bhīmasenò mahābalaḥ uvāca dharmarājānaṃ yājñasenīma avekṣya ha nādharmaśa caritaḥ kaśa cida rājaputryā paraṃtapa kāraṇaṃ kiṃ nu tada rājana yata kṛṣṇā patitā bhuvi [ya] pakṣapātò mahāna asyā viśeṣeṇa dhanaṃjaye tasyaitata phalama adyaiṣā bhuṅkte puruṣasattama [vai] evama uktvānavekṣyaināṃ yayau dharmasutò nṛpaḥ samādhāya manò dhīmana dharmātmā puruṣarṣabhaḥ sahadevasa tatò dhīmāna nipapāta mahītale taṃ cāpi patitaṃ dṛṣṭvā bhīmò rājānama abravīta yò 'yama asmāsu sarveṣu śuśrūṣura anahaṃkṛtaḥ sò 'yaṃ mādravatī putraḥ kasmāna nipatitò bhuvi [ya] ātmanaḥ sadṛśaṃ parājñaṃ naiṣò 'manyata kaṃ cana tena dòṣeṇa patitasa tasmāda eṣa nṛpātmajaḥ [vai] itya uktvā tu samutsṛjya sahadevaṃ yayau tadā bharātṛbhiḥ saha kaunteyaḥ śunā caiva yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇāṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ ca pāṇḍavama ārtò bandhupriyaḥ śūrò nakulò nipapāta ha tasmina nipatite vīre nakule cārudarśane punara eva tadā bhīmò rājānama idama abravīta yò 'yama akṣata dharmātmā bharātā vacanakārakaḥ rūpeṇāpratimò lòke nakulaḥ patitò bhuvi itya uktò bhīmasenena paratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ nakulaṃ parati dharmātmā sarvabuddhimatāṃ varaḥ rūpeṇa matsamò nāsti kaśa cida itya asya darśanama adhikaśa cāhama evaika itya asya manasi sathitama nakulaḥ patitasa tasmāda āgaccha tavaṃ vṛkòdara yasya yada vihitaṃ vīra sò 'vaśyaṃ tada upāśnute tāṃsa tu parapatitāna dṛṣṭvā pāṇḍavaḥ śavetavāhanaḥ papāta śòkasaṃtaptasa tatò 'nu paravīrahā tasmiṃsa tu puruṣavyāghre patite śakra tejasi mariyamāṇe durādharṣe bhīmò rājānama abravīta anṛtaṃ na samarāmya asya savaireṣva api mahātmanaḥ atha kasya vikārò 'yaṃ yenāyaṃ patitò bhuvi [ya] ekāhnā nirdaheyaṃ vai śatrūna itya arjunò 'baravīta na ca tata kṛtavāna eṣa śūramānī tatò 'patata avamene dhanura garāhāna eṣa sarvāṃśa ca phalgunaḥ yathā còktaṃ tathā caiva kartavyaṃ bhūtima icchatā [vai] itya uktvā parasthitò rājā bhīmò 'tha nipapāta ha patitaśa cābravīda bhīmò dharmarājaṃ yudhiṣṭhirama bhò bhò rājanna avekṣasva patitò 'haṃ pariyasa tava kiṃnimittaṃ ca patitaṃ barūhi me yadi vettha ha [ya] atibhuktaṃ ca bhavatā parāṇena ca vikatthase anavekṣya paraṃ pārtha tenāsi patitaḥ kaṣitau [vai] itya uktvā taṃ mahābāhura jagāmānavalòkayana śavā tava ekò 'nuyayau yasa te bahuśaḥ kīrtitò mayā [vai] tataḥ saṃnādayaña śakrò divaṃ bhūmiṃ ca sarvaśaḥ rathenòpayayau pārthama āròhetya abravīca ca tama sa bharātṝna patitāna dṛṣṭvā dharmarājò yudhiṣṭhiraḥ abravīca chòkasaṃtaptaḥ sahasrākṣama idaṃ vacaḥ bharātaraḥ patitā me 'tara āgaccheyura mayā saha na vinā bharātṛbhiḥ savargama icche gantuṃ sureśvara sukumārī sukhārhā ca rājaputrī puraṃdara sāsmābhiḥ saha gaccheta tada bhavāna anumanyatāma [indra] bharātṝna darakṣyasi putrāṃsa tavama agratasa taridivaṃ gatāna kṛṣṇayā sahitāna sarvāna mā śucò bharatarṣabha nikṣipya mānuṣaṃ dehaṃ gatāsa te bharatarṣabha anena tavaṃ śarīreṇa savargaṃ gantā na saṃśayaḥ [ya] atha śavā bhūtabhāvyeśa bhaktò māṃ nityama eva ha sa gaccheta mayā sārdhama ānṛśaṃsyā hi me matiḥ [indra] amartyatvaṃ mata sāmatvaṃ ca rājaña; śariyaṃ kṛtsnāṃ mahatīṃ caiva kīrtima saṃprāptò 'daya savargasukhāni ca tavaṃ; tayaja śavānaṃ nātra nṛśaṃsama asti [ya] anāryama āryeṇa sahasranetra; śakyaṃ kartuṃ duṣkarama etada ārya mā me śariyā saṃgamanaṃ tayāstu; yasyāḥ kṛte bhakta janaṃ tayajeyama [indra] savarge lòke śavavatāṃ nāsti dhiṣṇyama; iṣṭāpūrtaṃ karòdhavaśā haranti tatò vicārya kariyatāṃ dharmarāja; tayaja śavānaṃ nātra nṛśaṃsama asti [ya] bhakta tayāgaṃ parāhura atyantapāpaṃ; tulyaṃ lòke barahma vadhyā kṛtena tasmāna nāhaṃ jātu kathaṃ canādya; tayakṣyāmya enaṃ savasukhārthī mahendra [indra] śunā dṛṣṭaṃ karòdhavaśā haranti; yada dattama iṣṭaṃ vivṛtama athò hutaṃ ca tasmāca chunasa tayāgama imaṃ kuruṣva; śunasa tayāgāta parāpyase devalòkama tayaktvā bharātṝna dayitāṃ cāpi kṛṣṇāṃ; parāptò lòkaḥ karmaṇā savena vīra śavānaṃ cainaṃ na tayajase kathaṃ nu; tayāgaṃ kṛtsnaṃ cāsthitò muhyase 'daya [ya] na vidyate saṃdhira athāpi vigrahò; mṛtaira martyaira iti lòkeṣu niṣṭhā na te mayā jīvayituṃ hi śakyā; tasmāta tayāgasa teṣu kṛtò na jīvatāma paratipradānaṃ śaraṇāgatasya; satriyā vadhò barāhmaṇasva āpahāraḥ mitradròhasa tāni catvāri śakra; bhakta tayāgaśa caiva samò matò me [vai] tada dharmarājasya vacò niśamya; dharmasvarūpī bhagavāna uvāca yudhiṣṭhiraṃ parati yuktò narendraṃ; śalakṣṇaira vākyaiḥ saṃstava saṃprayuktaiḥ abhijātò 'si rājendra pitura vṛttena medhayā anukròśena cānena sarvabhūteṣu bhārata purā davaitavane cāsi mayā putra parīkṣitaḥ pānīyārthe parākrāntā yatra te bharātarò hatāḥ bhīmārjunau parityajya yatra tavaṃ bharātarāva ubhau mātròḥ sāmyama abhīpsana vai nakulaṃ jīvama icchasi ayaṃ śavā bhakta itya eva tayaktò deva rathasa tavayā tasmāta savarge na te tulyaḥ kaśa cida asti narādhipa atasa tavākṣayā lòkāḥ savaśarīreṇa bhārata parāptò 'si bharataśreṣṭha divyāṃ gatima anuttamāma tatò dharmaśa ca śakraśa ca marutaśa cāśvināva api devā devarṣayaśa caiva rathama āròpya pāṇḍavama parayayuḥ savaira vimānaisa te siddhāḥ kāmavihāriṇaḥ sarve virajasaḥ puṇyāḥ puṇyavāga buddhikarmiṇaḥ sa taṃ rathaṃ samāsthāya rājā kurukulòdvahaḥ ūrdhvama ācakrame śīghraṃ tejasāvṛtya ròdasī tatò deva nikāyasthò nāradaḥ sarvalòkavita uvācòccaisa tadā vākyaṃ bṛhada vādī bṛhata tapāḥ ye 'pi rājarṣayaḥ sarve te cāpi samupasthitāḥ kīrtiṃ paracchādya teṣāṃ vai kururājò 'dhitiṣṭhati lòkāna āvṛtya yaśasā tejasā vṛttasaṃpadā savaśarīreṇa saṃprāptaṃ nānyaṃ śuśruma pāṇḍavāta nāradasya vacaḥ śarutvā rājā vacanama abravīta devāna āmantrya dharmātmā savapakṣāṃśa caiva pārthivāna śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ bharātṝṇāṃ sathānama adya me tada eva parāptuma icchāmi lòkāna anyāna na kāmaye rājñasa tu vacanaṃ śarutvā devarājaḥ puraṃdaraḥ ānṛśaṃsya samāyuktaṃ paratyuvāca yudhiṣṭhirama sathāne 'samina vasa rājendra karmabhira nirjite śubhaiḥ kiṃ tavaṃ mānuṣyakaṃ sanehama adyāpi parikarṣasi siddhiṃ parāptò 'si paramāṃ yathā nānyaḥ pumāna kava cita naiva te bharātaraḥ sathānaṃ saṃprāptāḥ kurunandana adyāpi mānuṣò bhāvaḥ sapṛśate tavāṃ narādhipa savargò 'yaṃ paśya devarṣīna siddhāṃśa ca taridivālayāna yudhiṣṭhirasa tu devendrama evaṃ vādinama īśvarama punara evābravīda dhīmāna idaṃ vacanama arthavata taira vinā nòtsahe vastuma iha daitya nibarhaṇa gantuma icchāmi tatrāhaṃ yatra me bharātarò gatāḥ yatra sā bṛhatī śayāmā buddhisattvaguṇānvitā daraupadī yòṣitāṃ śareṣṭhā yatra caiva pariyā mama
About this parayana
Devotional recitation is one of the simplest and most powerful practices in the Hindu tradition. Regular chanting calms the mind, purifies the atmosphere of the home, and deepens one’s connection with the deity. These sacred compositions have been sung by devotees for generations and are suitable for daily practice, during morning or evening puja, or on special festival days.
How to chant
Sit comfortably facing your home altar or a clean, quiet space. Light a lamp or incense if you wish. Begin with a short prayer to Ganesha, then recite the text slowly and clearly, focusing on the meaning rather than speed. Consistency matters more than duration — even five minutes of daily chanting brings visible peace of mind.