ॐ
Sankalpa Guru
संकल्पो मूलं सर्वस्य
🔮
Unlock Your Free Kundali
Discover your cosmic blueprint — personalized Kundali with detailed dosha analysis, planetary positions & powerful remedies.
✦ Birth Chart✦ Doshas
Get Free
Sign In
ॐ
Sankalpa Guru
← ← Back to Shabda
English interface

Varaha Purana

Varaha Purana

Text in Roman script

Devotional text

khuramadhyagato yasya meruḥ khaṇakhaṇāyate || 1.1 ||
daṃṣṭrāgreṇoddhṛtā gaurudadhiparivṛtā parvatairnimnagābhiḥ
sākaṃ mṛtpiṇḍavat prāgbṛhaduruvapuṣā'nantarūpeṇa yena|
so'yaṃ kaṃsāsurārirmuranarakadaśāsyāntakṛtsarvasaṃsthaḥ
kṛṣṇo viṣṇuḥ sureśo nudatu mama ripūnādidevo varāhaḥ|| 1.2 ||
yaḥ saṃsārārṇave nauriva maraṇajarāvyādhinakrormibhīme
bhaktānāṃ bhītihartā muranarakadaśāsyāntakṛt kolarūpī|
viṣṇuḥ sarveśvaro'yaṃ yamiha kṛtadhiyo līlayā prāpnuvanti
muktātmāno napāpaṃ bhavattu nuditārātipakṣaḥ kṣitīśaḥ || 1.3 ||
sūta uvāca|
yasmin kāle kṣitiḥ pūrvaṃ varāhavapuṣā tu sā|
uddhṛtā viṣṇunā bhaktyā papraccha parameśvaram || 1.4 ||
dharaṇyuvāca|
kalpe kalpe bhavāneva māṃ samuddharate vibho|
na cāhaṃ veda te mūrtiṃ nādisargaṃ ca keśava|| 1.5 ||
vedeṣu caiva naṣṭeṣu matsyo bhūtvā rasātalam|
praviśya tānapākṛṣya brahmaṇe dattavānasi || 1.6 ||
anyat surāsuramayaṃ tvaṃ samudrasya manthane|
dhṛtavānasi kaurmyeṇa mandaraṃ madhusūdana || 1.7 ||
punarvārāharūpeṇa māṃ gacchantīṃ rasātalam |
ujjahāraikadaṃṣṭreṇa bhagavān vai mahārṇavāt|| 1.8 ||
anyaddhiraṇyakaśipurvaradānena darpitaḥ|
ābādhamānaḥ pṛthivīṃ sa tvayā vinipātitaḥ |
balistu baddho bhagavaṃstvayā vāmanarūpiṇā || 1.9 ||
punarniḥkṣatriyā deva tvayā cāpi purā kṛtā |
jāmadagnyena rāmeṇa tvayā bhūtvā'sakṛtprabho || 1.10 ||
punaśca rāvaṇo rakṣaḥ kṣapitaṃ kṣātratejasā |
na ca jānāmyahaṃ deva tava kiñcidviceṣṭitam || 1.11 ||
uddhṛtya māṃ kathaṃ sṛṣṭiṃ sṛjase kiṃ ca sā tvayā|
sakṛd dhriyeta kṛtvā ca pālyate cāpi kena ca || 1.12 ||
kena vā sulabho deva jāyase satataṃ vibho |
kathaṃ ca sṛṣṭerādiḥ syādavasānaṃ kathaṃ bhavet || 1.13 ||
kathaṃ yugasya gaṇanā saṃkhyā'syānucaturyugam |
ke vā viśeṣāsteṣvasmin kā vā'vasthā maheśvara || 1.14 ||
yajvānaḥ ke ca rājānaḥ ke ca siddhiṃ parāṃ gatāḥ |
etatsarvaṃ samāsena kathayasva prasīda me || 1.15 ||
ityuktaḥ kroḍarūpeṇa jahāsa parameśvaraḥ |
hasatastasya kukṣau tu jagaddhātrī dadarśa ha ||
rudrān devān savasavaḥ siddhasaṃghān maharṣibhiḥ || 1.16 ||
sacandrasūryagrahasaptalokā-
nantaḥ sthitāṃstāvadupāttadharmān |
itīdṛśaṃ paśyati sā samastaṃ
yāvatkṣitirvepitasarvagātrā || 1.17 ||
unmīlitāsyastu yadā mahātmā
dṛṣṭo dharaṇyā'malasarvagātryā |
tāvatsvarūpeṇa caturbhujena
mahodadhau suptamatho'nvapaśyat || 1.18 ||
śeṣaparyaṅkaśayane suptaṃ devaṃ janārdanam |
dṛṣṭvā tannābhipaṅkasthamantaḥsthaṃ ca caturmukham|
kṛtāñjalipuṭā devī stutiṃ dhātrī jagāda ha || 1.19 ||
dharaṇyuvāca|
namaḥ kamalapatrākṣa namaste pītavāsase|
namaḥ surārividhvaṃsakāriṇe paramātmane || 1.20 ||
śeṣaparyaṅkaśapane dhṛtavakṣasthalaśriye |
namaste sarvadeveśa namaste mokṣakāriṇe || 1.21 ||
namaḥ śārṅgāsicakrāya janmamṛtyuvivarjite|
namo nābhyutthitamahatkamalāsanajanmane || 1.22 ||
namo vidrumaraktāsyapāṇipallavaśobhine |
śaraṇaṃ tvāṃ prasannā'smi trāhi nārīmanāgasam || 1.23 ||
pūrṇanīlāñjanākāraṃ vārāhaṃ te janārdana|
dṛṣṭvā bhītā'smi bhūyo'pi jagat tvaddehagocaram|
idānīṃ kuru me nātha dayāṃ trāhi mahābhayāt|| 1.24 ||
keśavaḥ pātu me pādau jaṅghe nārāyaṇo mama |
mādhavo me kaṭiṃ pātu govindo guhyameva ca || 1.25 ||
nābhiṃ viṣṇustu me pātu udaraṃ madhusūdanaḥ |
ūruṃ trivikramaḥ pātu hṛdayaṃ pātu vāmanaḥ || 1.26 ||
śrīdharaḥ pātu me kaṇṭhaṃ hṛṣīkeśo mukhaṃ mama |
padmanābhastu nayane śiro dāmodaro mama || 1.27 ||
evaṃ nyasya harernyāsamāmāni jagatī tadā |
namaste bhagavan viṣṇo ityuktvā virarāma ha || 1.28 ||
iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||
<b>sūta uvāca |</b>
tatastuṣṭo harirbhaktyā dharaṇyātmaśarīragām |
māyāṃ prakāśya tenaiva sthito vārāhamūrttinā || 2.1 ||
jagāda kiṃ te suśroṇi praśnamenaṃ sudurlabham |
kathayāmi purāṇasya viṣayaṃ sarvaśāstrataḥ || 2.2 ||
purāṇānāṃ hi sarveṣāmayaṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ |
ślokaṃ dharaṇi niścitya niḥśeṣaṃ tvaṃ punaḥ śrṛṇu || 2.3 ||
śrīvarāha uvāca |
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam || 2.4 ||
ādisargamahaṃ tāvat kathayāmi varānane |
yasmādārabhya devānāṃ rājñāṃ caritameva ca |
jñāyate caturaṃśaśca paramātmā sanātanaḥ || 2.5 ||
ādāvahaṃ vyoma mahat tato'ṇuṃ-
rekaiva mattaḥ prababhūva buddhiḥ |
tridhā tu sā sattvarajastamobhiḥ
pṛthakpṛthaktattvarūpairupetā || 2.6 ||
tasmiṃstrike'haṃ tamaso mahān sa
sadocyate sarvavidāṃ pradhānaḥ |
utasmādapi kṣetravidūrjito'bhūd
babhūva vuddhistu tato babhūva || 2.7 ||
tasmāttu tebhyo śravaṇādihetavas
tato'kṣamālā jagato vyavasthitā |
bhūtairgataireva ca piṇḍamūrti-
rmayā bhadre vihitā tvātmanaiva || 2.8 ||
śūnyaṃ tvāsīt tatra śabdastu khaṃ ca
tasmād vāyustata evānu tejaḥ |
tasmādāpastata evānu devi
mayā sṛṣṭā bhavatī bhūtadhātrī || 2.9 ||
yoge pṛthivyā jalavat tato'pi
sabudbudaṃ kalalaṃ tvaṇḍameva |
tasmin pravṛtte dvigate'hamāsī-
dāpomayaścātmanātmānamādau || 2.10 ||
sṛṣṭvā nārāstā atho tatra cāhaṃ
yena syānme nāma nārāyaṇeti |
kalpe kalpe tatra saṃyāmi bhūyaḥ
suptasya me nābhijaḥ syād yathādyaḥ || 2.11 ||
evaṃbhūtasya me devi nābhipadme caturmukhaḥ |
uttasthau sa mayā proktaḥ prajāḥ sṛja mahāmate || 2.12 ||
evamuktvā tirobhāvaṃ gato'haṃ so'pi cintayan |
āste yāvajjagaddhātri nādhyagacchata kiṃcana || 2.13 ||
tāvat tasya mahāroṣo brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ|
saṃbhūya tena bālaḥ syādaṅke roṣātmasaṃbhavaḥ || 2.14 ||
yo rudan vāritastena brahmaṇā'vyaktamūrttinā |
bravīti nāma me dehi tasya rudreti so dadau || 2.15 ||
so'pi tena sṛjasveti prokto lokamimaṃ śubhe |
aśaktaḥ so'tha salile mamajja tapase dhṛtaḥ || 2.16 ||
tasmin salilamagne tu punaranyaṃ prajāpatim |
brahmā sasarjja bhūteṣu dakṣiṇāṅguṣṭhato varam |
vāme caiva tathā'ṅguṣṭhe tasya patnīmathāsṛjat || 2.17 ||
sa tasyāṃ janayāmāsa manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ |
tasmāt saṃbhāvitā sṛṣṭiḥ prajānāṃ brahmaṇā purā || 2.18 ||
<i>dharaṇyuvāca |</i>
vistareṇa mamācakṣva ādisargaṃ sureśvara |
brahmā nārāyaṇākhyo'yaṃ kalpādau cābhavad yathā || 2.19 ||
śrībhagavānuvāca |
sasarja sarvabhūtāni yathā nārāyaṇātmakaḥ |
kathyamānaṃ mayā devi tadaśeṣaṃ kṣite śrṛṇu || 2.20 ||
gatakalpāvasāne tu niśi suptotthitaḥ śubhe |
sattvodriktastathā brahmā śūnyaṃ lokamavaikṣata || 2.21 ||
nārāyaṇaḥ paro'cintyaḥ parāṇāmapi pūrvajaḥ |
brahmasvarūpī bhagavānanādiḥ sarvasaṃbhavaḥ || 2.22 ||
idaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati |
brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam || 2.23 ||
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ |
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ || 2.24 ||
sṛṣṭiṃ cintayatastasya kalpādiṣu yathā purā |
abuddhipūrvakastasya prādurbhūtastamomayaḥ || 2.25 ||
tamo moho mahāmohastāmistro hyandhasaṃjñitaḥ |
avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ || 2.26 ||
pañcadhā'vasthitaḥ sargo dhyāyato'pratibodhavān |
bahiranto'prakāśaśca saṃvṛtātmā nagātmakaḥ |
sa mukhyasargo vijñeyaḥ sargavidbhirvicakṣaṇaiḥ || 2.27 ||
punaranyadabhūt tasya dhyāyataḥ sargamuttamam|
tiryakstrotastu vai yasmāt tiryakstrotastu vai smṛtaḥ || 2.28 ||
paśvādayaste vikhyātā utpathagrāhiṇastu te|
tamapyasādhakaṃ matvā tiryakstrotaṃ caturmukhaḥ || 2.29 ||
ūrdhvastrotastridhā yastu sāttviko dharmavarttanaḥ |
tatordhvacāriṇo devāḥ sarvagarbhasamudbhavāḥ || 2.30 ||
te sukhaprītivahulā bahirantastvanāvṛtāḥ |
tasmin sarge'bhavat prītirniṣpadyante prajāstadā || 2.30 ||
tadā sṛṣṭvā'nyasargaṃ tu tadā dadhyau prajāpatiḥ |
asādhakāṃstu tān matvā mukhyasargādisaṃbhavān || 2.31 ||
tataḥ sa cintayāmāsa arvākstrotastu sa prabhuḥ |
arvākstrotasi cotpannā manuṣyāḥ sādhakā matāḥ || 2.32 ||
te ca prakāśabahulāstamodriktā rajodhikāḥ |
tasmāt tu dukhaḥ bahulā bhūyobhūyaśca kāriṇaḥ || 2.33 ||
ityete kathitāḥ sargāḥ ṣaḍete subhage tava |
prathamo mahataḥ sargastanmātrāṇi dvitīyakaḥ || 2.34 ||
vaikārikastṛtīyastu sargaścaindriyakaḥ smṛtaḥ |
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ saṃbhūto buddhipūrvakaḥ || 2.35 ||
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ |
tiryakstrotaśca yaḥ proktastairyakstrotaḥ sa ucyate || 2.36 ||
tathordhvastrotasāṃ śreṣṭhaḥ saptamaḥ sa tu mānavaḥ |
aṣṭamo'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ || 2.37 ||
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ |
prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ || 2.38 ||
ityete vai samākhyātā nava sargāḥ prajāpateḥ |
prākṛtā vaikṛtāścaiva jagato mūlahetavaḥ |
ityete kathitāḥ sargāḥ kimanyacchrotumicchasi || 2.39 ||
<i>dharaṇyuvāca |</i>
navadhā sṛṣṭirutpannā brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ |
kathaṃ sā vavṛdhe deva etanme kathayācyuta || 2.40 ||
<i>śrīvarāha uvāca |</i>
prathamaṃ brahmaṇā sṛṣṭā rudrādyāstu tapodhanāḥ|
sanakādayastataḥ sṛṣṭā marīcyādaya eva ca || 2.41 ||
marīciratriśca tathā aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ |
pulastyaśca mahātejāḥ pracetā bhṛgureva ca |
nārado daśamaścaiva vasiṣṭhaśca mahātapāḥ || 2.42 ||
sanakādayo nivṛttyākhye tena dharme prayojitāḥ |
pravṛttyākhye marīcyādyā muktvaikaṃ nāradaṃ munim || 2.43 ||
yo'sau prajāpatistvādyo dakṣiṇāṅguṣṭhasaṃbhavaḥ |
tasyādau tatra vaṃśena jagadetaccarācaram || 2.44 ||
devāśca dānavāścaiva gandharvoragapakṣiṇaḥ |
sarve dakṣasya kanyāsu jātāḥ paramadhārmikāḥ || 2.45 ||
yo'sau rudreti vikhyātaḥ putraḥ krodhasamudbhavaḥ |
bhrukuṭīkuṭilāt tasya lalāṭāt parameṣṭhinaḥ || 2.46 ||
arddhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo'tibhayaṃkaraḥ |
vibhajātmānamityukto brahmaṇā'ntardadhe punaḥ || 2.47 ||
tathokto'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ cakāra saḥ |
bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ |
tatastvekādaśa khyātā rudrā brahmasamudbhavāḥ || 2.48 ||
ayamuddeśataḥ prokto rudrasargo mayā'naghe |
idānīṃ yugamāhātmyaṃ kathayāmi samāsataḥ || 2.49 ||
kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliśceti caturyugam |
etasmin ye mahāsattvā rājāno bhūridakṣiṇāḥ |
devāsurāśca yaṃ cakrurdharmaṃ karma ca tacchṛṇu || 2.50 ||
āsīt prathamakalpe tu manuḥ svāyaṃbhuvaḥ purā |
tasya putradvayaṃ jajñe atimānuṣaceṣṭitam|
priyavratottānapādanāmānaṃ dharmavatsalam || 2.51 ||
tatra priyavrato rājā mahāyajvā tapobalaḥ |
sa ceṣṭvā vividhairyajñairvipulairbhūridakṣiṇaiḥ || 2.52 ||
saptadvīpeṣu saṃsthāpya bharatādīn sutān nijān |
svayaṃ viśālāṃ varadāṃ gatvā tepe mahat tapaḥ || 2.53 ||
tasmin sthitasya tapasi rājño vai cakravarttinaḥ |
upeyānnāradastatra didṛkṣurdharmacāriṇam || 2.54 ||
sa dṛṣṭvā nāradaṃ vyomni jvaladbhāskaratejasam |
abhyutthānena rājendra uttasthau harṣitastadā || 2.55 ||
tasyāsanaṃ ca pādyaṃ ca samyak tasya nivedya vai |
svāgatādibhirālāpaiḥ parasparamavocatām |
kathānte nāradaṃ rājā papraccha brahmavādinam || 2.56 ||
<i>priyavrata uvāca |</i>
bhagavan kiñcidāścaryametasmin kṛtasaṃjñite |
yuge dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā'pi tanme kathaya nārada || 2.57 ||
<i>nārada uvāca |</i>
āścaryamekaṃ dṛṣṭaṃ me tacchṛṇuṣva priyavrata |
hyastane'hani rājendra śvetākhyaṃ gatavānaham |
dvīpaṃ tatra saro dṛṣṭaṃ phullapaṅkajamālinam || 2.58 ||
sarasastasya tīre tu kumārīṃ pṛthulocanām |
dṛṣṭvā'haṃ vismayāpannastāṃ kanyāmāyatekṣaṇām || 2.59 ||
pṛṣṭavānasmi rājendra tadā madhurabhāṣiṇīm |
kā'si bhadre kathaṃ vā'si kiṃ vā kāryamiha tvayā |
karttavyaṃ cārusarvāṅgi tanmamācakṣva śobhane || 2.60 ||
evamuktā mayā sā hi māṃ dṛṣṭvā'nimiṣekṣaṇā |
smṛtvā tūṣṇīṃ sthitā yāvat tāvanme jñānamuttamam || 2.61 ||
vismṛtaṃ sarvavedāśca sarvaśāstrāṇi caiva ha |
yogaśāstrāṇi śikṣāśca vedānāṃ smṛtayastathā || 2.62 ||
sarvaṃ dṛṣṭvaiva me rājan kumāryā'pahṛtaṃ kṣaṇāt |
tato'haṃ vismayārviṣṭaścintāśokasamanvitaḥ || 2.63 ||
tāmeva śaraṇaṃ gatvā yāvat paśyāmi pārthiva |
tāvad divyaḥ pumāṃstasyāḥ śarīre samadṛśyata || 2.64 ||
tasyāpi paṃso hṛdaye tvaparastasya corasi |
anyo raktekṣaṇaḥ śrīmān dvādaśādityasannibhaḥ || 2.65 ||
evaṃ dṛṣṭvā pumāṃso'tra trayaḥ kanyāśarīragāḥ |
kṣaṇena tatra kanyaikā na tān paśyāmi suvrata || 2.66 ||
tataḥ pṛṣṭā mayā devī sā kumārī kathaṃ mama |
vedā naṣṭā mamācakṣva bhadre tannāśakāraṇam || 2.67 ||
kanyovāca |
mātā'haṃ sarvavedānāṃ sāvitrī nāma nāmataḥ |
māṃ na jānāsi yena tvaṃ tato vedā hṛtāstava || 2.68 ||
evamukte tayā rājan vismayena tapodhana |
pṛṣṭā ka ete puruṣā etatkathaya śobhane || 69 ||
<i>kanyovāca</i>
ya eṣa maccharīrasthaḥ sarvāṅgaiścārulocanaḥ |
eṣa ṛgvedanāmā tu devo nārāyaṇaḥ svayam |
vahnibhūto dahatyāśu pāpānyuccāraṇādanu || 2.70 ||
etasya hṛdaye yo'yaṃ dṛṣṭa āsīt tvayātmajaḥ |
sa yajurvedarūpeṇa sthito brahmā mahābalaḥ || 2.71 ||
tasyāpyurasi saṃviṣṭo ya eṣa śucirujjvalaḥ |
sa sāmavedanāmā tu rudrarūpī vyavasthitaḥ |
eṣa ādityavat pāpānyāśu nāśayate smṛtaḥ || 2.72 ||
ete trayo mahāvedā brahman devāstrayaḥ smṛtāḥ |
ete varṇā akārādyāḥ savanānyatra vai dvija || 2.73 ||
etatsarvaṃ samāsena kathitaṃ te dvijottama |
gṛhāṇa vedān śāstrāṇi sarvajñatvaṃ ca nārada || 2.74 ||
etasmin vedasarasi snānaṃ kuru mahāvrata |
kṛte snāne'nyajanmīyaṃ yena smarasi sattama || 2.75 ||
evamuktvā tirobhāvaṃ gatā kanyā narādhipa |
ahaṃ tatra kṛtasnānastvāṃ didṛkṣurihāgataḥ || 2.76 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||
priyavrata uvāca |
anyasmin bhagavan janmanyāsīd yat tad viceṣṭitam |
sarvaṃ kathaya devarṣe mahat kautūhalaṃ hi me || 3.1 ||
nādarada uvāca |
snātasya mama rājendra tasmin vedasarasyatha |
sāvitryāśca vacaḥ śrutvā tasmin janmasahastrakam |
smaraṇaṃ tatkṣaṇājjātaṃ śrṛṇu janmāntaraṃ mama || 3.2 ||
astyavantīpuraṃ rājaṃstatrāhaṃ prāg dvijottamaḥ |
nāmnā sārasvataḥ pūrvaṃ vedavedāṅgapāragaḥ || 3.3 ||
bahubhṛtyaparīvāro bahudhānyaśca pārthiva |
anyasmin kṛtasaṃjñe tu yuge paramabuddhimān || 3.4 ||
tato dhyātaṃ mayaikānte kimanena karomyaham |
dvandvena sarvametaddhi nyastvā putreṣu yāmyaham |
tapase dhṛtasaṃkalpaḥ saraḥ sārasvataṃ drutam || 3.5 ||
evaṃ cintya mayā iṣṭaḥ karmakāṇḍena keśavaḥ |
śrāddhaiśca pitaro devā yajñaiścānye tathā janāḥ || 3.6 ||
tato'haṃ nirgato rājaṃstapase dhṛtamānasaḥ |
sārasvataṃ nāma saro yadetat puṣkaraṃ smṛtam || 3.7 ||
tatra gatvā mayā viṣṇuḥ purāṇaḥ puruṣaḥ śivaḥ |
ārādhito mayā bhaktyā japaṃ nārāyaṇātmakam || 3.8 ||
brahmapāramayaṃ rājan japatā paramaṃ stavam |
tato me bhagavāṃstuṣṭaḥ pratyakṣatvaṃ jagāma ha || 3.9 ||
priyavrata uvāca |
kīdṛśaṃ brahmapāraṃ tu śrotumicchāmi sattama |
kathayasva prasādena devarṣe suprasannadhīḥ || 3.10 ||
nārada uvāca |
paraṃ parāṇāmamṛtaṃ purāṇaṃ
pāraṃ paraṃ viṣṇumanantavīryam |
namāmi nityaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ
parāyaṇaṃ pāragataṃ parāṇām || 3.11 ||
purātanaṃ tvapratimaṃ purāṇaṃ
parāparaṃ pāragamugratejasam |
gambhīragambhīradhiyāṃ pradhānaṃ
nato'smi devaṃ harimīśitāram || 3.12 ||
parātparaṃ cāparamaṃ pradhānaṃ
parāspadaṃ śuddhapadaṃ viśālam |
parātpareśaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ
nārāyaṇaṃ staumi viśuddhabhāvaḥ || 3.13 ||
purā puraṃ śūnyamidaṃ sasarjja
tadā sthitatvāt puruṣaḥ pradhānaḥ |
jane prasiddhaḥ śaraṇaṃ mamāstu
nārāyaṇo vītamalaḥ purāṇaḥ || 3.14 ||
pāraṃ paraṃ viṣṇumapārarūpaṃ
purātanaṃ nītimatāṃ pradhānam |
dhṛtakṣamaṃ śāntidharaṃ kṣitīśaṃ
śubhaṃ sadā staumi mahānubhāvam || 3.15 ||
sahastramūrdhānamanantapāda-
manekabāhuṃ śaśisūryanetram |
kṣarākṣaraṃ kṣīrasamudranidraṃ
nārāyaṇaṃ staumyamṛtaṃ pareśam || 3.16 ||
trivedagamyaṃ trinavaikamūrtiṃ
triśuklasaṃsthaṃ trihutāśabhedam |
tritattvalakṣyaṃ triyugaṃ trinetraṃ
namāmi nārāyaṇamaprameyam || 3.17 ||
kṛte sitaṃ raktatanuṃ tathā ca
tretāyuge pūtatanuṃ purāṇam |
tathā hariṃ dvāparataḥ kalau ca
kṛṣṇīkṛtātmānamatho namāmi || 3.18 ||
sasarja yo vaktrata eva viprān
bhujāntare kṣatramathoruyugme |
viśaḥ padāgreṣu tathaiva śūdrān
namāmi taṃ viśvatanuṃ purāṇam || 3.19 ||
parātparaṃ pāragataṃ prameyaṃ
yudhāṃpatiṃ kāryata eva kṛṣṇam|
gadāsicarmaṇyabhṛtotthapāṇiṃ
namāmi nārāyaṇamaprameyam || 3.20 ||
iti stuto devavaraḥ prasanno
jagāda māṃ nīradatulyaghoṣaḥ |
varaṃ vṛṇīṣvetyasakṛt tato'haṃ
tasyaiva dehe layamiṣṭavāṃśca || 3.21 ||
iti śrutvā vaco mahyaṃ devadevaḥ sanātanaḥ |
uvāca prakṛtiṃ vipra saṃsarasvākṣayāmimām || 3.22 ||
brahmaṇo yugasāhastraṃ tatte tasmāt samudbhavaḥ |
bhavitā te tathā nāma dāsyate saṃprayojanam || 3.23 ||
nāraṃ pānīyamityuktaṃ taṃ pitṝṇāṃ sadā bhavān |
dadāti tena te nāma nāradeti bhaviṣyati || 3.24 ||
evamuktvā gato devaḥ sadyo'darśanamuccakaiḥ |
ahaṃ kalevaraṃ tyaktvā kālena tapasā tadā || 3.25 ||
brahmaṇo'ṅge layaṃ prāptastadotpattiṃ ca pārthiva |
divase tu punaḥ sṛṣṭo daśabhistanayaiḥ saha || 3.26 ||
dinādiryo hi devasya brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ |
sa sṛṣṭyādiḥ samastānāṃ devādīnāṃ na saṃśayaḥ || 3.27 ||
sarvasya jagataḥ sṛṣṭireṣaiva prabhudharmataḥ |
etanme prākṛtaṃ janma yanmāṃ pṛcchasi pārthiva || 3.28 ||
tasmānnārāyaṇaṃ dhyātvā prāpto'smi parato nṛpa |
tasmāt tvamapi rājendra bhava viṣṇuparāyaṇaḥ || 3.29 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||
dharaṇyuvāca |
yo'sau nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ |
bhagavan sarvabhāvena utāho neti śaṃsa me || 4.1 ||
śrīvarāha uvāca |
matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃho'tha vāmanaḥ |
rāmo rāmaśca kṛṣṇaśca buddhaḥ kalkī ca te daśa || 4.2 ||
ityetāḥ kathitāstasya mūrttayo bhūtadhāriṇi |
darśanaṃ prāptumicchūnāṃ sopānānīva śobhate || 4.3 ||
yat tasya paramaṃ rūpaṃ tanna paśyanti devatāḥ |
asmadādisvarūpeṇa pūrayanti tato dhṛtim || 4.4 ||
brahmā bhagavato mūrtyā rajasastamasastathā |
yābhiḥ saṃsthāpyate viśvaṃ sthitau saṃcālyate ca ha || 4.5 ||
tvamekā tasya devasya mūrtirādyā dharādhare |
dvitīyā salilaṃ mūrtistṛtīyā taijasī smṛtā || 4.6 ||
caturthī vāyumūrtiḥ syādākāśākhyā tu pañcamī |
etāstu mūratyastasya kṣetrajñatvaṃ hi maddhiyām |
mūrttitrayaṃ tathā tasya ityetāścāṣṭamūrtayaḥ || 4.7 ||
ābhivyaptimidaṃ sarvaṃ jagannārāyaṇena ha |
ityetat kathitaṃ devi kimanyacchrotumicchasi || 4.8 ||
dharaṇyuvāca |
nāradenaivamuktastu tadā rājā priyavrataḥ |
kṛtavān kiṃ mamācakṣva prasādāt parameśvara || 4.9 ||
śrīvarāha uvāca |
bhavatīṃ saptadhā kṛtvā putrāṇāṃ ca pradāya saḥ |
priyavratastapastepe nāradācchrutavismayaḥ || 4.10 ||
nārāyaṇātmakaṃ brahma paraṃ japtvā svayaṃbhuvaḥ |
tatastuṣṭamanāḥ pāraṃ paraṃ nirvāṇamāptavān || 4.11 ||
śrṛṇu cānyad varārohe yad vṛttaṃ parameṣṭhinaḥ |
ārādhanāya yatataḥ purākāle nṛpasya ha || 4.12 ||
āsīdaśvaśirā nāma rājā paramadhārmikaḥ |
so'śvamedhena yajñena yaṣṭvā subahudakṣiṇaḥ || 4.13 ||
snātaścāvabhṛthe so'tha brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ |
yāvadāste sa rājarṣistāvad yogivaro muniḥ |
āyayau kapilaḥ śrīmān jaigīṣavyaśca yogirāṭ || 4.14 ||
tatastvaritamutthāya sa rājā svāgatakriyām |
cakāra parayā yuktaḥ sa mudā rājasattamaḥ || 4.15 ||
tāvarccitāvāsanagau dṛṣṭvā rājā mahābalaḥ |
papraccha tau tigmadhiyau yogajñau svecchayāgatau || 4.16 ||
bhavantau saṃśayaṃ viprau pṛcchāmi puruṣottamau |
kathamārādhayed devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ param || 4.17 ||
viprāvūcatuḥ |
ka eṣa procyate rājaṃstvayā nārāyaṇo guruḥ |
āvāṃ nārāyaṇau dvau tu tvatpratyakṣagatau nṛpa || 4.18 ||
aśvaśirā uvāca |
bhavantau brāhmaṇau siddhau tapasā dagdhakilbiṣau |
kathaṃ nārāyaṇāvāvāmiti vākyamatheritam || 4.19 ||
śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ |
garuḍastho mahādevaḥ kastasya sadṛśo bhuvi || 4.20 ||
tasya rājño vacaḥ śrutvā tau viprau saṃśitavratau |
jahasatuḥ paśya viṣṇuṃ rājanniti jajalpatuḥ || 4.21 ||
evamuktvā sa kapilaḥ svayaṃ viṣṇurbabhūva ha |
jaigīṣavyaśca garuḍastatkṣaṇāt samajāyata || 4.22 ||
tato hāhākṛtaṃ tvāsīt tatkṣaṇād rājamaṇḍalam |
dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ garuḍasthaṃ sanātanam || 4.23 ||
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tato rājā mahāyaśāḥ |
uvāca śāmyatāṃ viprau nāyaṃ viṣṇurathedṛśaḥ || 4.24 ||
yasya brahmā samutpanno nābhipaṅkajamadhyataḥ |
tasmācca brahmaṇo rudraḥ sa viṣṇuḥ parameśvaraḥ || 4.25 ||
iti rājavacaḥ śrutvā tadā tau munipuṃgavau |
cakratuḥ paramāṃ māyāṃ yogamāyāṃ viśeṣataḥ || 4.26 ||
kapilaḥ padmanābhastu jaigīṣavyaḥ prajāpatiḥ |
kamalastho babhau hrasvastasya cāṅke kumārakaḥ || 4.27 ||
dadarśa rājā raktākṣaṃ kālānalasamadyutim |
netthaṃ bhavati viśveśo māyaiṣā yogināṃ sadā |
sarvavyāpī hariḥ śrīmāniti rājā jagāda ha || 4.28 ||
tato vākyāvasāne tu tasya rājño hi saṃsadi |
maśakā matkuṇā yūkā bhramarāḥ pakṣiṇoragāḥ || 4.29 ||
aśvā gāvo dvipāḥ siṃhā vyāghrā gomāyavo mṛgāḥ |
anye'pi paśavaḥ kīṭā grāmyāraṇyāśca sarvaśaḥ |
dṛśyante rājabhavane koṭiśo bhūtadhāriṇi || 4.30 ||
taṃ dṛṣṭvā bhūtasaṃghātaṃ rājā vismitamānasaḥ |
yāvaccintayate kiṃ syādetadityavagamya ca |
jaigīṣavyasya māhātmyaṃ kapilasya ca dhīmataḥ || 4.31 ||
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā sa rājā'śvaśirāstadā |
papraccha tāvṛṣī bhaktyā kimidaṃ dvijasattamau || 4.32 ||
dvijāvūcatuḥ |
āvāṃ pṛṣṭau tvayā rājan kathaṃ viṣṇurihejyate |
prāpyate vā mahārāja tenedaṃ darśitaṃ tava || 4.33 ||
sarvajñasya guṇā hyete ye rājaṃstava darśitāḥ |
sa ca nārāyaṇo devaḥ sarvajñaḥ kāmarūpavān || 4.34 ||
saumyastu saṃsthitaḥ kvāpi prāpyate manujaiḥ kila |
ārādhanena caitasya vākyamarthavadiṣyate || 4.35 ||
kintu sarvaśarīrasthaḥ paramātmā jagatpatiḥ |
svadehe dṛśyate bhaktyā naikasthānagatastu saḥ || 4.36 ||
ato'rthaṃ darśitaṃ rūpaṃ devasya paramātmanaḥ |
āvayostava rājendra pratītiḥ syād yathā tava |
evaṃ sarvagato viṣṇustava dehe janeśvara || 4.37 ||
mantriṇāṃ bhṛtyasaṅghasya surādyā ye pradarśitāḥ |
paśavaḥ kīṭasaṅghāśca te'pi viṣṇumayā nṛpa || 4.38 ||
bhāvanāṃ tu dṛḍhāṃ kuryād yathā sarvagato hariḥ |
nānyat tat sadṛśaṃ bhūtamiti bhāvena sevyate || 4.39 ||
eṣa te jñānasadbhāvastava rājan prakīrtitaḥ |
paripūrṇena bhāvena smaran nārāyaṇaṃ harim || 4.40 ||
paripūrṇena bāvena smara nārāyaṇaṃ gurum |
puṣpopahārairdhūpaiśca brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ |
dhyānena susthitenāśu prāpyate parameśvaraḥ || 4.41 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||
aśvaśirā uvāca |
bhavantau mama saṃdehamekaṃ chettumihārhataḥ |
yena chinnena jāyeta mama saṃsāravicyutiḥ || 5.1 ||
evamukte nṛpatinā tadā yogivaro muniḥ |
kapilaḥ prāha dharmātmā rājānaṃ yajatāṃ varam || 5.2 ||
kapila uvāca |
kaste manasi saṃdeho rājan paramadhārmika |
chindāmi yena tacchrutvā brūhi yatte'bhivāñchitam || 5.3 ||
rājovāca |
karmaṇā prāpyate mokṣa utāho jñāninā mune |
etanme saṃśayaṃ chindhi yadi me'nugrahaḥ kṛtaḥ || 5.4 ||
kapila uvāca |
imaṃ praśnaṃ mahārāja purā pṛṣṭo bṛhaspatiḥ |
raibhyeṇa brahmaputreṇa rājñā ca vasunā purā |
vasurāsīnnṛpaśreṣṭho vidvān dānapatiḥ purā || 5.5 ||
cākṣuṣasya manoḥ kāle brahmaṇo'nvayavarddhanaḥ |
vasuśca brahmaṇaḥ sadma gatavāṃstaddidṛkṣayā || 5.6 ||
pathi caitrarathaṃ dṛṣṭvā vidyādharavaraṃ nṛpa |
apṛcchacca vasuḥ prītyā brahmaṇo'vasaraṃ prabho || 5.7 ||
so'bravīd devasamitirvartate brahmaṇo gṛhe |
evaṃ śrutvā vasustasthau dvāri brahmaukasastadā |
tāvat tatraiva raibhyastu ājagāma mahātapāḥ || 5.8 ||
sa rājā prītamanasā vasuḥ saṃpūrṇamānasaḥ |
uvāca pūjayitvāgre kva prayāto'si vai mune || 5.9 ||
raibhya uvāca |
ahaṃ bṛhaspateḥ pārśve āgato'smi mahānṛpa |
kiñcitkāryāntaraṃ praṣṭumahaṃ devapurohitam || 5.10 ||
evaṃ vadati raibhye tu brahmaṇastanmahatsadaḥ |
uttasthau svāni dhiṣṇyāni gatā devagaṇāḥ prabho || 5.11 ||
tāvad bṛhaspatistatra raibhyeṇa saha saṃvidam |
kṛtvā svadhiṣṇyamagamad vasunā ca supūjitaḥ || 5.12 ||
raibhya āṅgiraso rājā vasuścopaviveśa ha |
upaviṣṭeṣu rājendra teṣu teṣvapi so'bravīt || 5.13 ||
bṛhaspatirdevagurū raibhyaṃ vacanamantike |
kiṃ karomi mahābhāga vedavedāṅgapāraga || 5.14 ||
raibhya uvāca |
bṛhaspate karmaṇā kiṃ prāpyate jñāninā'thavā |
mokṣa etanmamācakṣva pṛcchataḥ saṃśayaṃ prabho || 5.15 ||
bṛhaspatiruvāca |
yatkiṃcit kurute karma puruṣaḥ sādhvasādhu vā |
sarvaṃ nārāyaṇe nyasya kurvan naiva ca lipyate || 5.16 ||
śrūyate ca dvijaśreṣṭha saṃvādo vipralubdhayoḥ |
ātreyo brāhmaṇaḥ kaścid vedābhyāsarato muniḥ || 5.17 ||
vasatyavirataṃ prātaḥsnāyī triṣavaṇe rataḥ |
nāmnā saṃyamanaḥ pūrvamekasmin divase nadīm |
dharmāraṇye gataḥ snātuṃ dhanyāṃ bhāgīrathīṃ śubhām || 5.18 ||
tatrāsīnaṃ mahāyūthaṃ hariṇānāṃ vicakṣaṇaḥ |
lubdho niṣṭhurako nāma dhanuḥpāṇiḥ kṛtāntavat |
āyayau taṃ jighāṃsuḥ sa dhanuṣyāyojya sāyakam || 5.19 ||
tataḥ saṃyamano vipro dṛṣṭvā taṃ mṛgayāratam |
vārayāmāsa mā bhadra jīvaghātamimaṃ kuru || 5.20 ||
etacchrutvā vaco vyādhaḥ smitapūrvamidaṃ vacaḥ |
uvāca nāhaṃ hiṃsāmi pṛthagjīvaṃ dvijottama || 5.21 ||
paramātmā tvayaṃ bhūtaiḥ krīḍate bhagavān svayam |
kṛtā mṛdā balīvarddāstadvadetanna saṃśayaḥ || 5.22 ||
ahe bhāvaḥ sadā brahmannavidyeyaṃ mumukṣuṇām |
yātrāprāṇarataṃ sarvaṃ jagadetad viceṣṭitam |
tatrāhamiti yaḥ śabdaḥ sa sādhutvaṃ na gacchati || 5.23 ||
ityākarṇya sa viprendro dvijaḥ saṃyamanastadā |
vismayenābravīd vākyaṃ lubdhaṃ niṣṭhurakaṃ dvijaḥ || 5.24 ||
kimetaducyate bhadra pratyakṣaṃ hetumadvacaḥ |
tataḥ śrutvā munervipraṃ lubdhakaḥ prāha dharmavit |
kutvā lohamayaṃ jālaṃ tasyādho jvalanaṃ dadau || 5.25 ||
dattvā vahniṃ dvijaṃ prāha jvālyatāṃ kāṣṭhasacayaḥ |
tato vipro mukhenāgniṃ prajvālya virarāma ha || 5.26 ||
jvalite tu punarvahnau taṃ jālaṃ lohasaṃbhavam |
pṛthakpṛthak sahastrāṇi ninye'ntarjālakairdvija |
ekasthānagatasyāpi vahnerāyasajālakaiḥ || 5.27 ||
tato lubdho'bravīdvipramekāṃ jvālāṃ mahāmune |
gṛhāṇa yena śeṣāṇāṃ kariṣyāmīha nāśanam || 5.28 ||
evamuktvā hutāśe tu toyapūrṇaṃ ghaṭaṃ drutam |
cikṣepa sahasā vahniḥ praśaśāmāśu pūrvavat || 5.29 ||
tato'bravīllubdhakastu brāhmaṇaṃ taṃ tapodhanam |
bhagavan yā tvayā jvālā gṛhotāsīddhutāśanāt |
prayaccha yena mārgāṇi māṃsānyānāyya bhakṣaye || 5.30 ||
evamuktastadā vipro yāvadāyasajālakam |
paśyatyeva na tatrāgnirmūlanāśe gataḥ kṣayam || 5.31 ||
tato vilakṣabhāvena brāhmaṇaḥ śaṃsitavrataḥ |
tūṣṇīṃbhūtasthitastāvallubdhako vākyamabravīt || 5.32 ||
etasmiñjvalito vahnirbahuśākhaśca sattama |
mūlanāśe bhavennāśastadvadetadapi dvija || 5.33 ||
ātmā sa prakṛtisthaśca bhūtānāṃ saṃśrayo bhavet |
bhūya eṣā jagatsṛṣṭistatraiva jagato bhavet || 5.34 ||
piṇḍagrahaṇadharmeṇa yadasya vihitaṃ vratam |
tattadātmani saṃyojya kurvāṇo nāvasīdati || 5.35 ||
evamukte tu vyādhena brāhmaṇe rājasattama |
puṣpavṛṣṭirathākāśāt tasyopari papāta ha || 5.36 ||
vimānāni ca divyāni kāmagāni mahānti ca |
bahuratnāni mukhyāni dadṛśe brāhmaṇottamaḥ || 5.37 ||
teṣu niṣṭhurakaṃ lubdhaṃ sarveṣu samavasthitam |
dadṛśe brāhmaṇastatra kāmarūpiṇamuttamam || 5.38 ||
advaitavāsanāsiddhaṃ yogād bahuśarīrakam |
dṛṣṭvā vipro mudā yuktaḥ prayayau nijamāśramam || 5.39 ||
evaṃ jñānavataḥ karmma kurvato'pi svajātikam |
bhavenmuktirdvijaśreṣṭha raibhya rājan vaso dhruvam || 5.40 ||
evaṃ tau saṃśayacchedaṃ prāptau raibhyavasū nṛpa |
bṛhaspatestato dhiṣṇyājjagmaturnijamāśramam || 5.41 ||
tasmāt tvamapi rājendra devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum |
abhedena svadehasthaṃ paśyannārādhaya prabhum || 5.42 ||
kapilasya vacaḥ śrutvā sa rājā'śvaśirā vibhuḥ |
jyeṣṭhaṃ putraṃ samāhūya dhanyaṃ sthūlaśirāhvayam |
abhiṣicya nije rājye sa rājā prayayau vanam || 5.43 ||
naimiṣākhyaṃ varārohe tatra yajñatanuṃ gurum |
tapasārādhayāmāsa yajñamūrtiṃ stavena ca || 5.44 ||
dharaṇyuvāca |
kathaṃ yajñatanoḥ stotraṃ rājñā nārāyaṇasya ha |
stutiḥ kṛtā mahābhāga punaretacca śaṃsa me || 5.45 ||
śrīvarāha uvāca |
namāmi yājyaṃ tridaśādhipasya
bhavasya sūryasya hutāśanasya |
somasya rājño marutāmaneka-
rūpaṃ hariṃ yajñanaraṃ namasye || 5.46 ||
subhīmadaṃṣṭraṃ śaśisūryanetraṃ
saṃvatsare cāyanayugmakukṣam |
darbhāṅgaromāṇamathedhmaśaktiṃ
sanātanaṃ yajñanaraṃ namāmi || 5.47 ||
dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi
vyāptaṃ śarīreṇa diśaśca sarvāḥ |
tamīḍyamīśaṃ jagatāṃ prasūtiṃ
janārdanaṃ taṃ praṇato'smi nityam || 5.48 ||
surāsurāṇāṃ ca jayājayāya
yuge yuge yaḥ svaśarīramādyam |
sṛjatyanādiḥ parameśvaro ya-
staṃ yajñamūrtiṃ praṇato'smi nātham || 5.49 ||
dadhāra māyāmayamugratejā
jayāya cakraṃ tvamalāṃśuśubhram |
gadāsiśārṅgādicaturbhujo'yaṃ
taṃ yajñamūrtiṃ praṇato'smi nityam || 5.50 ||
kvacit sahastraṃ śirasāṃ dadhāra
kvacinmahāparvatatulyakāyam |
kvacit sa eva trasareṇutulyo
yastaṃ sadā yajñanaraṃ namāmi || 5.51 ||
caturmukho yaḥ sṛjate samagraṃ
rathāṅgapāṇiḥ pratipālanāya |
kṣayāya kālānalasannibho ya-
staṃ yajñamūrtiṃ praṇato'smi nityam || 5.52 ||
saṃsāracakrakramaṇakriyāyai
ya ijyate sarvagataḥ purāṇaḥ |
yo yogibhirdhyāyate cāprameyas
taṃ yajñamūrtiṃ praṇato'smi nityam || 5.53 ||
samyaṅmanasyarpitavānahaṃ te
yadā sudṛśyaṃ svatanau nu tattvam |
na cānyadastoti matiḥ sthirā me
yatastato māvatu śuddhabhāvam || 5.54 ||
itīritastasya hutāśanārciḥ -
prakhyaṃ tu tejaḥ purato babhūva |
tasmin sa rājā praviveśa buddhiṃ
kṛtvā layaṃ prāptavān yajñamūrtau || 5.55 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre pañcamo'dhyāyaḥ || 5 ||
dharaṇyuvāca |
sa vasuḥ saṃśayacchedaṃ prāpya raibhyaśca sattamaḥ |
ubhau kiṃ cakraturdeva śrutvā cāṅgirasaṃ vacaḥ || 6.1 ||
śrīvarāha uvāca |
sa vasuḥ sarvadharmajñaḥ svarājyaṃ pratipālayan |
ayajad bahubhiryajñairmahadbhirbhūridakṣiṇaiḥ || 6.2 ||
karmakāṇḍena deveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum |
toṣayāmāsa rājendrastamabhedena cintayan || 6.3 ||
tataḥ kālena mahatā tasya rājño matiḥ kila |
nivṛttarājyabhogasya dndvasyāntamupeyuṣī || 6.4 ||
tataḥ putraṃ vivasvantaṃ śreṣṭhaṃ bhrātṛśatasya ha |
abhiṣicya svake rājye tapovanamupāgamat || 6.5 ||
puṣkaraṃ nāma tīrthānāṃ pravaraṃ yatra keśavaḥ |
puṇḍarīkākṣanāmā tu pūjyate tatparāyaṇaiḥ || 6.6 ||
tatra gatvā sa rājarṣiḥ kāśmīrādhipatirvasuḥ |
atitīvreṇa tapasā svaśarīramaśoṣayat || 6.7 ||
puṇḍarīkākṣapāraṃ tu stavaṃ bhaktyā japan budhaḥ |
ārirādhayiṣurdevaṃ nārāyaṇamakalmaṣam |
stotrānte tallayaṃ prāptaḥ sa rājā rājasattamaḥ || 6.8 ||
dharaṇyuvāca |
puṇḍarīkākṣapāraṃ tu stotraṃ deva kathaṃ smṛtam |
kīdṛśaṃ tanmamācakṣva parameśvara tattvataḥ || 6.9 ||
śrīvarāha uvāca |
namaste puṇḍarīkākṣa namaste madhusūdana |
namaste sarvalokeśa namaste tigmacakriṇe || 6.10 ||
viśvamūrtiṃ mahābāhuṃ varadaṃ sarvatejasam |
namāmi puṇḍarīkākṣaṃ vidyā'vidyātmakaṃ vibhum || 6.11 ||
ādidevaṃ mahādevaṃ vedavedāṅgapāragam |
gambhīraṃ sarvadevānāṃ namāmi madhusūdanam || 6.12 ||
viśvamūrtiṃ mahāmūrtiṃ vidyāmūrtiṃ trimūrtikam |
kavacaṃ sarvadevānāṃ namasye vārijekṣaṇam || 6.13 ||
sahastraśīrṣiṇaṃ devaṃ sahastrākṣaṃ mahābhujam |
jagatsaṃvyāpya tiṣṭhantaṃ namasye parameśvaram || 6.14 ||
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ viṣṇuṃ jiṣṇuṃ sanātanam |
nīlameghapratīkāśaṃ namasye cakrapāṇinam || 6.15 ||
śuddhaṃ sarvagataṃ nityaṃ vyomarūpaṃ sanātanam |
bhāvābhāvavinirmuktaṃ masye sarvagaṃ harim || 6.16 ||
nānyat kiṃcit prapaśyāmi vyatiriktaṃ tvayā'cyuta |
tvanmayaṃ ca prapaśyāmi sarvametaccarācaram || 6.17 ||
evaṃ tu vadatastasya mūrttimān puruṣaḥ kila |
nirgatya dehānnīlābho ghanacaṇḍo bhayaṃkaraḥ || 6.18 ||
raktākṣo hrasvakāyastu dagdhasthūṇāsamaprabhaḥ |
uvāca prāñjalirbhūtvā kiṃ karomi narādhipa || 6.19 ||
rājovāca |
ko'si kiṃ kāryamiha te kasmādāgatavānasi |
etanme kathaya vyādha etadicchāmi veditum || 6.20 ||
vyādha uvāca |
pūrvaṃ kaliyuge rājan rājā tvaṃ dakṣiṇāpathe |
pūrṇadharmodbhavaḥ śrīmāñjanasthāne vicakṣaṇaḥ || 6.21 ||
sa kadācid bhavān vīra turagaiḥ parivāritaḥ |
araṇyamāgato hantuṃ śvāpadāni viśeṣataḥ || 6.22 ||
tatra tvayā'nyakāmena mṛgaveṣadharo muniḥ |
daṇḍayugmena dūre tu pātito dharaṇītale || 6.23 ||
sadyo mṛtaśca viprendrastvaṃ ca rājan mudā yutaḥ |
hariṇo'yaṃ hata iti yāvat paśyasi pārthiva |
tāvanmṛgavapurvipro mṛtaḥ prastravaṇe girau || 6.24 ||
taṃ dṛṣṭvā tvaṃ mahārāja kṣubhitendriyamānasaḥ |
gṛhaṃ gatastato'nyasya kasyacit kathitaṃ tvayā || 6.25 ||
tataḥ katipayāhasya tvayā rātrau nareśvara |
brahmahatyābhayādbhītacitenaitad vicintitam |
kṛtyaṃ karomi śāntyarthaṃ mucyate yena pātakāt || 6.26 ||
tatastvayā mahārāja sakṛnnārāyaṇaṃ prabhum |
saṃcintya dvādaśī śuddhā tvayā rājannupoṣitā || 6.27 ||
nārāyaṇo me suprīta iti proktvā śubhe'hani |
gaurdattā vidhinā sadyo mṛto'syudaraśūlataḥ || 6.28 ||
abhukto dvādaśīdharme yat tatrāpi ca kāraṇam |
kathayāmi bhavatpatnī nāmnā nārāyaṇī śubhā || 6.29 ||
sā kaṇṭhagena prāṇena vyāhṛtā tena te gatiḥ |
kalpamekaṃ mahārāja jātā viṣṇupure tava || 6.30 ||
ahaṃ ca tava dehasthaḥ sarvaṃ jānāmi cākṣayam |
brahmagraho mahāghoraḥ pīḍayāmīti me matiḥ || 6.31 ||
tāvadviṣṇostu puruṣaiḥ kiṅkarairmusalairaham |
prahataḥ saṃkṣayaṃ yātastataste romakūpataḥ |
svargasthasyāpi rājendra sthito'haṃ svena tejasā || 6.32 ||
tato'haḥkalpanirvṛtte rātrikalpe ca sattama |
idānīmādisṛṣṭau tu kṛte nṛpatisattama || 6.33 ||
saṃbhūtastvaṃ mahārāja rājñaḥ sumanaso gṛhe |
kāśmīradeśādhipaterahaṃ cāṅgaruhaistava || 6.34 ||
yajñairiṣṭaṃ tvayānekairbahubhiścāptadakṣiṇaiḥ |
na cāhaṃ tairapahato viṣṇusmaraṇavarjitaiḥ || 6.35 ||
idānīṃ yat tvayā stotraṃ puṇḍarīkākṣapārakam |
paṭhitaṃ tatprabhāvena vihāyāṅgaruhāṇyaham |
ekībhūtaḥ punarjāto vyādharūpo nṛpottama || 6.36 ||
ahaṃ bhagavataḥ stotraṃ śrutvā prākpāpamūrttinā |
mukto'smi dharmabuddhirme varttate sāmprataṃ vibho || 6.37 ||
etacchrutvā vaco rājā paraṃ vismayamāgataḥ |
vareṇa chandayāmāsa taṃ vyādhaṃ rājasattamaḥ || 6.38 ||
rājovāca |
smārito'smi yathā vyādha tvayā janmāntaraṃ gatam |
tathā tvaṃ matprasādena dharmavyādho bhaviṣyasi || 6.39 ||
yaścaitat puṇḍarīkākṣapāragaṃ śrṛṇuyāt param |
tasya puṣkarayātrāyāṃ vidhisnānaphalaṃ bhavet || 6.40 ||
śrīvarāha uvāca |
evamuktvā tato rājā vimānavaramāsthitaḥ |
pareṇa tejasā yogamavāpāśeṣadhāriṇi || 6.41 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||
dharaṇyuvāca |
raibhyo'sau muniśārdūlaḥ śrutvā siddhaṃ vasuṃ tadā |
svayaṃ kimakarod deva saṃśayo me mahānayam || 7.1 ||
śrīvarāha uvāca |
sa raibhyo muniśārdūlaḥ śrutvā siddhaṃ vasuṃ tadā |
ājagāma gayāṃ puṇyāṃ pitṛtīrthaṃ tapodhanaḥ |
tatra gatvā pitṝn bhaktyā piṇḍadānena tarpayat || 7.2 ||
tato vai suhamattīvraṃ tapaḥ paramaduścaram |
caratastasya tattīvraṃ tapo raibhyasya dhīmataḥ |
ājagāma mahāyogī vimānastho'tidīptimān || 7.3 ||
trasareṇusame śuddhe vimāne sūryasannibhe |
paramāṇupramāṇena puruṣastatra dīptimān || 7.4 ||
so'bravīd raibhya kiṃ kāryaṃ tapaścarasi suvrata |
evamuktvā divo bhūmiṃ māpayāmāsa vai pumān || 7.5 ||
tatrāpi rathapañcābhaṃ vimānaṃ sūryasannibham |
yugapad brahmabhuvanaṃ vyāpnuvantaṃ dadarśa saḥ || 7.6 ||
tataḥ sa vismayāviṣṭo raibhyaḥ praṇatipūrvakam |
papraccha taṃ mahāyogin ko bhavān prabravītu me || 7.7 ||
puruṣa uvāca |
ahaṃ rudrādavarajo brahmaṇo mānasaḥ sutaḥ |
nāmnā sanatkumāreti janaloke vasāmyaham || 7.8 ||
bhavataḥ pārśvamāyātaḥ praṇayena tapodhana |
dhanyo'si sarvathā vatsa brahmaṇaḥ kulavardhanaḥ || 7.9 ||
raibhya uvāca |
namo'stu te yogivara prasīda
dayāṃ mahyaṃ kuruṣe viśvarūpa |
kimatra kṛtyaṃ vada yogisiṃha
kathaṃ hi dhanyo'hamuktastvayā ca || 7.10 ||
sanatkumāra uvāca |
dhanyastvameva dvijavaryamukhya
yad vedavādābhirataḥ pitṝṃśca |
prīṇāsi mantravratajapyahomai-
rgayāṃ samāsādya tathā'nnapiṇḍaiḥ || 7.11 ||
śrṛṇuṣva cānyaṃ nṛpatirbabhūva
viśālanāmā sa purīṃ viśālām |
uvāsa dhanyo dhṛtimānaputraḥ
svayaṃ viśālādhipatirdvijāgryān |
papraccha putrārthamamitrasāha -
ste brāhmaṇāścocuradīnasattvāḥ || 7.12 ||
rgatvā gayāmannadānairanekaiḥ |
dhruvaṃ sutaste bhavitā nṛpeśa
susaṃpradātā sakalakṣitīśaḥ || 7.13 ||
itīrito brāhmaṇaiḥ sa prahṛṣṭo
rājā viśālādhipatiḥ prayatnāt |
āgatya tena pravareṇa tīrthe
maghāsu bhaktyā'tha kṛtaṃ pitṝṇām || 7.14 ||
piṇḍapradānaṃ vidhinā prayatnā-
dadadviyatyuttamamūrtayastān |
paśyan sa puṃsaḥ sitapītakṛṣṇā-
nuvāca rājā kimidaṃ bhavadbhiḥ |
upekṣyate śaṃsata sarvameva
kautūhalaṃ me manasi pravṛttam || 7.15 ||
sita uvāca |
ahaṃ sitaste janako'smi tāta
nāmnā ca vṛttena ca karmaṇā ca |
ayaṃ ca me janako raktavarṇo
nṛśaṃsakṛd brahmahā pāpakārī || 7.16 ||
adhīśvaro nāma paraḥ pitā'sya
kṛṣṇo vṛttyā karmaṇā cāpi kṛṣṇaḥ |
etena kṛṣṇena hatāḥ purā vai
janmanyaneke ṛṣayaḥ purāṇāḥ || 7.17 ||
etau mṛtau dvāvapi putra raudra-
mavīcisaṃjñaṃ narakaṃ prapannau |
adhīśvaro me janakaḥ paro'sya
kṛṣṇaḥ pitā dvāvapi dīrghakālam |
ahaṃ ca śuddhena nijena karmaṇā
śakrāsanaṃ prāpito durlabhaṃ tataḥ || 7.18 ||
tvayā punarmantravidā gayāyāṃ
piṇḍapradānena balādimau ca |
melāpitau tīrthapiṇḍapradāna -
prabhāvato me narakāśritāvapi || 7.19 ||
pitṝn pitāmahāṃstatra tathaiva prapitāmahān |
prīṇayāmīti tattoyaṃ tvayā dattamariṃdama || 7.20 ||
tenāsmadyugapadyogo jāto vākyena sattama |
tīrthaprabhāvād gacchāmaḥ pitṛlokaṃ na saṃśayaḥ || 7.21 ||
atra piṇḍapradānena etau tava pitāmahau |
durgatāvapi saṃsiddhau pāpakṛdvikṛtiṃ gatau || 7.22 ||
tīrthaprabhāva eṣo'smin brahmaghnasyāpi tatsutaḥ |
putaḥ piṇḍapradānena kuryāduddharaṇaṃ punaḥ || 7.23 ||
etasmāt kāraṇāt putra ahametau vigṛhya vai |
āgato'smi bhavantaṃ vai draṣṭuṃ yāsyāmi sāmpratam |
etasmāt kāraṇād raibhya bhavān dhanyo mayocyate || 7.24 ||
sakṛd gayābhigamanaṃ sakṛtpiṇḍapradāpanam |
durlabhaṃ tvaṃ punarnityamasminneva vyavasthitaḥ || 7.25 ||
kimanu procyate raibhya tava puṇyamidaṃ prabho |
yena sākṣād gadāpāṇirdṛṣṭo nārāyaṇaḥ svayam || 7.26 ||
tato gadādharaḥ sākṣādasmiṃstīrthe vyavasthitaḥ |
ato'tivikhyātatamaṃ tīrthametad dvijottama || 7.27 ||
śrīvarāha uvāca |
evamuktvā mahāyogī tatraivāntaradhīyata |
raibhyo'pi ca gadāpāṇerhareḥ stotramathākarot || 7.28 ||
raibhya uvāca |
gadādharaṃ vibudhajanairabhiṣṭutaṃ
dhṛtakṣamaṃ kṣudhitajanārttināśanam |
śivaṃ viśālāsurasainyamardanaṃ
namāmyahaṃ hatasakalāśubhaṃ smṛtau || 7.29 ||
purāṇapūrvaṃ puruṣaṃ puruṣṭṛtaṃ
purātanaṃ vimalamalaṃ nṛṇāṃ gatim |
trivikramaṃ dhṛtadharaṇiṃ balerhaṃ
gadādharaṃ rahasi namāmi keśavam || 7.30 ||
suśuddhabhāvaṃ vibhavairupāvṛtaṃ
śriyāvṛtaṃ vigatamalaṃ vicakṣaṇam |
kṣitīśvarairapagatakilbiṣaiḥ stutaṃ
gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset || 7.31 ||
surāsurairarccitapādapaṅkajaṃ
keyūrahārāṅgadamaulidhāriṇam |
abdhau śayānaṃ ca rathāṅgapāṇinaṃ
gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset || 7.32 ||
sitaṃ kṛte tretāyuge'ruṇaṃ vibhuṃ
tathā tṛtīye pītavarṇamacyutam |
kalau ghanālipratimaṃ maheśvaraṃ
gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset || 7.33 ||
bījodbhavo yaḥ sṛjate caturmukha-
stathaiva nārāyaṇarūpato jagat |
prapālayed rudravapustathāntakṛd
gadādharo jayatu ṣaḍarddhamūrtimān || 7.34 ||
sattvaṃ rajaścaiva tamo guṇāstraya-
stveteṣu nānyasya samudbhavaḥ kila |
sa caika eva trividho gadādharo
dadhātu dhairyaṃ mama dharmamokṣayoḥ || 7.35 ||
saṃsāratoyārṇavaduḥkhatantubhi-
rviyoganakrakramaṇaiḥ subhīṣaṇaiḥ |
majjantamuccaiḥ sutarāṃ mahāplave
gadādharo māmu dadhātu potavat || 7.36 ||
svayaṃ trimūrtiḥ svamivātmanātmani
svaśaktitaścāṇḍamidaṃ sasarjja ha |
tasmiñjalotthāsanamāryatejasaṃ
sasarjja yastaṃ praṇato'smi bhūdharam || 7.37 ||
matsyādināmāni jagatsu kevalaṃ
surādisaṃrakṣaṇato vṛṣākapiḥ |
mukhyasvarūpeṇa samantato vibhu-
rgadādharo me vidadhātu sadgatim || 7.38 ||
śrīvarāha uvāca |
evaṃ stutastadā viṣṇurbhaktyā raibhyeṇa dhīmatā |
prādurbabhūva sahasā pītavāsā janārdanaḥ || 7.39 ||
śaṅkhacakragadāpāṇirgaruḍastho viyadgataḥ |
uvāca meghagambhīradhīravāk puruṣottamaḥ || 7.40 ||
tuṣṭo'smi raibhya bhaktyā te stutyā ca dvijasattama |
tīrthasnānena ca vibho brūhi yatte'bhivāñchitam || 7.41 ||
raibhya uvāca |
gatiṃ me dehi deveśa yatra te sanakādayaḥ |
vaseyaṃ tatra yenāhaṃ tvatprasādād gadādhara || 7.42 ||
deva uvāca |
evamastviti te brahmannityuktvā'ntaradhīyata |
bhagavānapi raibhyastu divyajñānasamanvitaḥ || 7.43 ||
kṣaṇād babhūva devena parituṣṭena cakriṇā |
jagāma yatra te siddhāḥ sanakādyā maharṣayaḥ || 7.44 ||
etacca raibhyanirddiṣṭaṃ stotraṃ viṣṇorgadābhṛtaḥ |
yaḥ paṭhet sa gayāṃ gatvā piṇḍadānād viśiṣyate || 7.45 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||
śrīvarāha uvāca |
yo'sau vasoḥ śarīre tuvyādho bhūtvā nṛpasya ha |
sa svavṛttyāṃ sthitaḥ kālaṃ caturvarṣasahastrikam || 8.1 ||
ekaikaṃ svakuṭumbārthe hatvā vanacaraṃ mṛgam |
bhṛtyātithihutāśānāṃ prīṇanaṃ kurute sadā || 8.2 ||
mithilāyāṃ varārohe sadā parvaṇi parvaṇi |
pitṝṇāṃ kurute śrāddhaṃ svācāreṇa vicakṣaṇaḥ || 8.3 ||
agniṃ paricaran nityaṃ vadan satyaṃ subhāṣitam |
prāṇayātrānusaktastu yo'sau jīvaṃ na pātayet || 8.4 ||
evaṃ tu vasatastasya dharmabuddhirmahātapāḥ |
putrastvarjunako nāma babhūva munivadvaśī || 8.5 ||
tasya kālena mahatā cāritreṇa ca dhīmataḥ |
babhūvārjjunakī nāma kanyā ca varavarṇinī || 8.6 ||
tasyā yauvanakāle tu cintayāmāsa dharmavit |
kasyeyaṃ dīyate kanyā ko vā yogyaśca vai pumān || 8.7 ||
iti cintayatastasya mataṅgasya sutaṃ prati |
dharmavyādhasya suvyaktaṃ prasannākhyaṃ prati bruvan || 8.8 ||
evaṃ saṃcintya mātaṅgaḥ prasannaṃ prati sodyataḥ |
uvāca tasya pitaraṃ prasannāyārjjunīṃ bhavān |
gṛhāṇa tapatāṃ śreṣṭha svayaṃ dattāṃ mahātmane || 8.9 ||
mataṅga uvāca |
prasanno'yaṃ mama sutaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |
gṛhṇāmyarjunakīṃ kanyāṃ tvatsutāṃ vyādhasattama || 8.10 ||
evamukte tadā kanyāṃ dharmavyādho mahātapāḥ |
mataṅgaputrāya dadau prasannāya ca dhīmate || 8.11 ||
dharmavyādhastadā kanyāṃ datvā svagṛhamīyivān |
sā'pi śvaśurayorbhartuḥ śuśrīṣaṇaparā'bhavat || 8.12 ||
atha kālena mahatā sā kanyā'rjunakī śubhā |
uktā śvaśruvā sutā putri jīvahantustvamīdṛśī |
na jānāsi tapaścartuṃ bhartturārādhanaṃ tathā || 8.13 ||
sā'pi svalpāparādhena bhartsitā tanumadhyamā |
piturveśmagatā bālā rodamānā muhurmuhuḥ || 8.14 ||
pitrā pṛṣṭā kimetat te putri rodanakāraṇam |
evamuktā tadā sā tu kathayāmāsa bhāminī || 8.15 ||
śvaśvrā'hamuktā tīvreṇa kopena mahatā pitaḥ |
jīvahantuḥ sutetyuccairasakṛd vyādhajeti ca || 8.16 ||
etacchrutvā sa dharmātmā dharmavyādho ruṣānvitaḥ |
mataṅgasya gṛhaṃ so'tha gatvā janapadairvṛtam || 8.17 ||
tasyāgatasya saṃbandhī mataṅgo jayatāṃ varaḥ |
āsanādyardhyapādyena pūjayitvedamabravīt |
kimāgamanakṛtyaṃ te kiṃ karomyāgatakriyām || 8.18 ||
vyādha uvāca |
bhojanaṃ kiṃcidicchāmi bhoktuṃ caitanyavarjitam |
kautūhalena yenāhamāgato bhavato gṛham || 8.19 ||
mataṅga uvāca |
godhūmā vrīmayaścaiva saṃskṛtā mama veśmani |
bhujyatāṃ dharmavicchreṣṭha yathākāmaṃ tapodhana || 8.20 ||
vyādha uvāca |
paśyāmi kīdṛśāste hi godhūmā vrīhayo yavāḥ |
svarūpeṇa ca santyete yena vo vedmi sattama || 8.21 ||
śrīvarāha uvāca |
evamukte mataṅgena śūrpaṃ godhūmapūritam |
aparaṃ tatra vrīhīṇāṃ dharmavyādhāya darśitam || 8.22 ||
dṛṣṭvā vrīhīn sagodhūmān dharmavyādho varāsanāt |
utthāya gantumārebhe mataṅgena nivāritaḥ || 8.23 ||
kimarthaṃ gantumārabdhaṃ tvayā vada mahāmate |
abhuktenaiva saṃsiddhaṃ madgṛhe cānnamuttamam |
pācayitvā svayaṃ caiva kasmāt tvaṃ nādya bhuñjase || 8.24 ||
vyādha uvāca |
sahastraśaḥ koṭiśaśca jīvān haṃsi dine dine |
athedṛśasya pāpasya ko'nnaṃ bhuñjati satpumān || 8.25 ||
acaitanyaṃ yadi gṛhe vidyate'nnaṃ susaṃskṛtam |
idānīmatra saṃdṛṣṭā ete tu jalajantavaḥ || 8.26 ||
(uptāḥ sahastratāṃ yānti pratisaṃvatsaraṃ mune |) || 8.26 (1)||
ahamekaṃ kuṭumbārthe hanmyaraṇye paśuṃ dine |
taṃ cet pitṛbhyaḥ saṃskṛtya dattvā bhuñjāmi sānugaḥ || 8.27 ||
tvaṃ tu jīvān bahūn hatvā svakuṭumbena sānugaḥ |
bhuñjannetena satatamabhojyaṃ tanmataṃ mama || 8.28 ||
brahmaṇā tu purā sṛṣṭā oṣadhyaḥ sarvavīrudhaḥ |
yajñārthaṃ tattu bhūtānāṃ bhakṣyamityeva vai śrutiḥ || 8.29 ||
divyo bhautastathā paitro mānuṣo brāhma eva ca |
ete pañca mahāyajñā brahmaṇā nirmitāḥ purā || 8.30 ||
brāhmaṇānāṃ hitārthāya itareṣāṃ ca tanmukham |
itareṣāṃ tu varṇānāṃ brāhmaṇaiḥ kāritāḥ śubhāḥ || 8.31 ||
evaṃ yadi vibhāgaḥ syād varānnaṃ tad viśudhyati |
anyathā vrīhayo'pyete ekaike mṛgapakṣiṇaḥ |
mantavyā dātṛbhoktṛṇāṃ mahāmāṃsaṃ tu tat smṛtam || 8.32 ||
mayā te duhitā dattā putrārthe devarūpiṇī |
sā ca tvadbhāryayā proktā duhitā jantughātinaḥ || 8.33 ||
ato'rthamāgato'haṃ te gṛhaṃ prati samīkṣitum |
ācāraṃ devapūjāṃ ca atithīnāṃ ca tarpaṇam || 8.34 ||
eteṣāmekamapyatra kurvannapi na dṛśyate |
tad gṛhaṃ gantumicchāmi pitṝṇāṃ śrāddhakāmyayā || 8.35 ||
svagṛhe naiva bhuñjāmi pitṝṇāṃ kāryamityuta |
ahaṃ vyādho jīvaghātī na tu tvaṃ lokahiṃsakaḥ || 8.36 ||
matsutā jīvaghātasya yadoḍhā tvatsutena ca |
tanmahattvaṃ ca saṃjātaṃ prāyaścitaṃ tapodhana || 8.37 ||
evamuktvā sa cotthāya śaptvā nārīṃ tadā dhare |
mā snuṣābhiḥ samaṃ śvaśrvā viśvāso bhavatu kvacit || 8.38 ||
mā ca snuṣā kadācit syād yā śvaśrūṃ jīvatīmiṣet |
evamuktvā gato vyādhaḥ svagṛhaṃ prati bhāmini || 8.39 ||
tato devān pitṝn bhaktayā pūjayitvā vicakṣaṇaḥ |
putraṃ cārjunakaṃ sthāpya svasantāne mahātapāḥ || 8.40 ||
dharmavyādho jagāmāśu tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
puruṣottamākhyaṃ ca paraṃ tatra gatvā samāhitaḥ |
tapaścacāra niyataḥ paṭhan stotramidaṃ dhare || 8.41 ||
namāmi viṣṇuṃ tridaśārināśanaṃ
viśālavakṣasthalasaṃśritaśriyam |
suśāsanaṃ nītimatāṃ parāṃ gatiṃ
trivikramaṃ mandaradhāriṇaṃ sadā || 8.42 ||
dāmodaraṃ rañjitabhūtalaṃ dhiyā
yaśoṃśuśubhraṃ bhramarāṅgasaprabham |
dharādharaṃ narakaripuṃ puruṣṭutaṃ
namāmi viṣṇuṃ śaraṇaṃ janārdanam || 8.43 ||
(naraṃ nṛsiṃhaṃ harimīśvaraṃ prabhuṃ
tridhāmanāmānamanantavarcasam |
susaṃskṛtāsyaṃ śaraṇaṃ narottamaṃ
vrajāmi devaṃ satataṃ tamacyutam || 8.43 (1))
tridhā sthitaṃ tigmarathāṅgapāṇinaṃ
nayasthitaṃ tṛptamanuttamairguṇaiḥ |
niḥśreyasākhyaṃ kṣapitetaraṃ guruṃ
namāmi viṣṇuṃ puruṣottamaṃ tvaham || 8.44 ||
(hatau purāṇau madhukaiṭabhāvubhau
bibhartti ca kṣmāṃ śirasā sadā hi saḥ |
yathā stuto me prasabhaṃ sanātano
dadhātu viṣṇuḥ sukhamūrjitaṃ mama || 8.44 (1))
mahāvarāho haviṣāmbubhojano
janārdano me hitakṛccitīmukhaḥ |
kṣitīdharo māmudadhikṣayo mahān
sa pātu viṣṇuḥ śaraṇārthinaṃ tu mām || 8.45 ||
māyātataṃ yena jagattrayaṃ kṛtaṃ
yathāgninaikena tataṃ carācaram |
carācarasya svayameva sarvataḥ
sa me'stu viṣṇuḥ śaraṇaṃ jagatpatiḥ || 8.46 ||
bhave bhave yaśca sasarjja kaṃ tato
jagat prasūtaṃ sacarācaraṃ tvidam |
tataśca rudrātmavati pralīyate-
'nvato harirviṣṇuharastathocyate || 8.47 ||
khātmendupṛthvīpavanāgnibhāskarā
jalaṃ ca yasya prabhavanti mūrttayaḥ |
sa sarvadā me bhagavān sanātano
dadātu śaṃ viṣṇuracintyarūpadhṛk || 8.48 ||
itīrite tasya sanātanaḥ svayaṃ
puro babhūvādbhutarūpadarśanaḥ |
dharaṇyuvāca |
ādau kṛtayuge nātha kiṃ kṛtaṃ viśvamūrttinā |
nārāyaṇena tatsarvaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ || 9.1 ||
śrīvarāha uvāca |
pūrvaṃ nārāyaṇastveko nāsīt kiñciddhareḥ param |
saika eva ratiṃ lebhe naiva svacchandakarmakṛt || 9.2 ||
tasya dvitīyamicchantaścintā buddhyātmikā babhau |
asāvityeva saṃjñāyā kṣaṇaṃ bhāskarasannibhā || 9.3 ||
tasyā api dvidhā bhūtā cintā'bhūda brahmavādinī |
umeti saṃjñayā yattatsadā martye vyavasthitā || 9.4 ||
omityekākṣarībhūtā sasarjemāṃ mahīṃ tadā |
bhūḥ sasarja bhuvaṃ so'pi svaḥ sasarja tato mahaḥ || 9.5 ||
tataśca jana ityeva tapaścātmā pralīyate |
etadotaṃ tathā protaṃ sūtre maṇigaṇā iva || 9.6 ||
jagat praṇavato bhūtaṃ śūnyametat sthitaṃ tadā |
yeyaṃ mūrtirbhagavataḥ śaṃkaraḥ sa svayaṃ hariḥ || 9.7 ||
śūnyā~llokānimān dṛṣṭvā sisṛkṣurmūrttimuttamām |
kṣobhayitvā manodhāma tatrākāraḥ svamātrataḥ || 9.8 ||
sthitastasmin yadā kṣubdhe brahmāṇḍamabhavattadā |
tasmiṃstu śakalībhūte bhūrlokaṃ ca vyavasthitam || 9.9 ||
aparaṃ bhuvanaṃ prāyānmadhye bhāskarasannibham |
purāṇapuruṣo vyāpya padmakośe vyavasthitaḥ || 9.10 ||
sa hi nārāyaṇo devaḥ prājāpatyena tejasā |
akārādyaṃ svaraṃ nābhyāṃ halaṃ ca visasarja ha || 9.11 ||
amūrttasṛṣṭau śāstrāṇi udagāyat tadā diśaḥ |
suṣṭvā punarameyātmā cintayāmāsa dhāraṇam || 9.12 ||
tasya cintayato netrāt tejaḥ samabhavanmahat |
dakṣiṇaṃ vahnisaṅkāśaṃ vāmaṃ tuhinasannibham || 9.13 ||
taṃ dṛṣṭvā candrasūryau tu kalpitau parameṣṭhinā |
tataḥ prāṇaḥ samuttasthau vāyuśca parameṣṭhinaḥ || 9.14 ||
sa eva vāyurbhagavān yo'dyāpi hṛdigo vibhuḥ |
tasmād vahniḥ samuttasthau tasmādagnerjalaṃ mahat || 9.15 ||
ya evāgniḥ sa vai tejo brāhmaṃ paramakāraṇam |
bāhubhyāmapyasau tejaḥ kṣātraṃ tejaḥ sasarja ha || 9.16 ||
ūrubhyāmapi vaiśyāṃśca padbhyāṃ śūdrāṃstathā vibhuḥ |
tatastu sasṛje yakṣān rākṣasāṃśca tathā vibhuḥ || 9.17 ||
caturvidhaistu bhūrlokaṃ bhuvarlokaṃ viyaccaraiḥ |
bhūtaiḥ svarmārgagairanyaiḥ svarlokaṃ samapūrayat || 9.18 ||
maharlokaṃ tathā taistairbhūtaiśca sanakādibhiḥ |
janolokaṃ tataścaiva vairājaiḥ samapūrayat || 9.19 ||
tapolokaṃ tato devastaponiṣṭhairapūrayat |
apunarmārakairdevaiḥ satyalokamapūrayat || 9.20 ||
sṛṣṭiṃ sṛṣṭvā tathā devo bhagavān bhūtabhāvanaḥ |
kalpasaṃjñaṃ svakaṃ ghastraṃ jāgarti parameśvaraḥ || 9.21 ||
tasmin jagati bhūrloko bhuvarlokaśca jāyate |
svarlokaśca trayo'pyete jāyante nātra saṃśayaḥ || 9.22 ||
supte tu deve kalpānte tāvatī rātririṣyate |
trai lokyametat suptaṃ syāt tathopaplavatāṃ gatam || 9.23 ||
tato rātryāṃ vyatītāyāmutthitaḥ kamalekṣaṇaḥ |
cintayāmāsa tān vedān mātaraṃ ca caturṣvapi |
cintayānaḥ sa deveśastān vedān nādhyagacchata || 9.24 ||
lokamārgasthitiṃ karttuṃ nidrājñānena mohitaḥ |
cintayāmāsa deveśo nātra vedā vyavasthitāḥ || 9.25 ||
tataḥ svamūrtau toyākhye līnān dṛṣṭvā sureśvaraḥ |
jighṛkṣuścintayāmāsa matsyo bhūtvāviśajjalam || 9.26 ||
evaṃ dhyātvā mahāmatsyastatkṣaṇāt samajāyata |
viveśa ca jalaṃ devaḥ samantāt kṣobhayanniva || 9.27 ||
tasmin praviṣṭe sahasā jalaṃ tu
mahāmahīdhṛgvapuṣi prakāśam |
mātsyaṃ gate devavare mahodadhiṃ
hariṃ stavaistuṣṭuvuruddhṛtakṣitim || 9.28 ||
namo'stu vedāntaragāpratarkya
namo'stu nārāyaṇa matsyarūpa |
namo'stu te susvara viśvamūrtte
namo'stu vidyādvayarūpadhārin || 9.29 ||
namo'stu candrārkamarutsvarūpa
jalāntaviśvasthita cārunetra |
namo'stu viṣṇoḥ śaraṇaṃ vrajāmaḥ
prapāhi no matsyatanuṃ vihāya || 9.30 ||
tvayā tataṃ viśvamanantamūrtte
pṛthaggate kiñcidihāsti deva |
bhavān na cāsya vyatiriktamūrtti-
stvatto vayaṃ te śaraṇaṃ prapannāḥ || 9.31 ||
khātmenduvahniśca manaśca rūpaṃ
purāṇamūrttestava cābjanetra |
kṣamasva śaṃbho yadi bhaktihīnaṃ
tvayā jagadbhāsati devadeva || 9.32 ||
viruddhametat tava devarūpaṃ
subhīṣaṇaṃ susvanamadritulyam |
purāṇa deveśa jagannivāsa
śamaṃ prayāhyacyuta tīvrabhāno || 9.33 ||
vayaṃ hi sarve śaraṇaṃ prapannā
bhayācca te rūpamidaṃ prapaśya |
loke samastaṃ bhavatā vinā tu
na vidyate dehagataṃ purāṇam || 9.34 ||
evaṃ stutastadā devo jalasthān jagṛhe ca saḥ |
vedān sopaniṣacchāstrānantaḥsthaṃ rūpamāsthitaḥ || 9.35 ||
yāvatsvamūrtirbhagavāṃstāvadeva jagat tvidam |
kūṭasthe tallayaṃ yāti vikṛtisthe vivarddhate || 9.36 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre navamo'dhyāyaḥ || 9 ||
śrīvarāha uvāca |
evaṃ sṛṣṭvā jagatsarvaṃ bhagavān lokabhāvanaḥ |
virarāma tataḥ sṛṣṭirvyavarddhata dhare tadā || 10.1 ||
vṛddhāyāmatha sṛṣṭau tu sarve devāḥ purātanam |
nārāyaṇākhyaṃ puruṣaṃ yajanto vividhairmakhaiḥ || 10.2 ||
dvīpeṣu caiva sarveṣu varṣeṣu ca makhairharim |
devāḥ satrairmahadbhiste yajantaḥ śraddhayā'nvitāḥ |
toṣayāmāsuratyarthaṃ svaṃ pūjyaṃ kartumīpsavaḥ || 10.3 ||
evaṃ toṣayatāṃ teṣāṃ bahuvarṣasahastrikam |
kāle devastadā tuṣṭaḥ pratyakṣatvaṃ jagāma ha || 10.4 ||
anekabāhūdaravaktranetro
mahāgireḥ śrṛṅgamivollikhaṃstadā |
uvāca kiṃ kāryamatho sureśo
brūtāṃ varaṃ devavarā varaṃ vaḥ || 10.5 ||
devā ūcuḥ |
jayasva govinda mahānubhāva
tvayā vayaṃ nātha vareṇa devāḥ |
manuṣyaloke'pi bhavantamādyaṃ
vihāya nāsmānbhavate ha kaścit || 10.6 ||
rudrādityā vasavo ye ca sādhyā
viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca |
sarve bhavantaṃ śaraṇaṃ gatāḥ sma
kuruṣva pūjyāniha viśvamūrte || 10.7 ||
evamuktastadā taistu mahāyogeśvaro hariḥ |
karomi sarvān vaḥ pūjyānityuktvā'ntaradhīyata || 10.8 ||
devā api nijaukāṃsi gatavantaḥ sanātanam |
stuvantaḥ parameśo'pi trividhaṃ bhāvamāsthitaḥ || 10.9 ||
evaṃ tridhā jagaddhātā bhūtvā devān maheśvaraḥ |
ārādhya sāttvikaṃ rājaṃ tāmasaṃ ca tridhā sthitam || 10.10 ||
sāttvikena paṭhed vedān yajed yajñena devatāḥ |
ātmano'vayavo bhūtvā rājasenāpi keśavaḥ || 10.11 ||
sa kālarūpiṇaṃ raudraṃ prakṛtyā śūlapāṇinam |
ātmano rājasīṃ mūrtiṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ |
tāmasenāpi bhāvena asureṣu vyavasthitaḥ || 10.12 ||
evaṃ tridhā jagaddhātā bhūtvā devān maheśvaraḥ |
ārādhayāmāsa tato loko'pi trividho'bhavat || 10.13 ||
brahmaviṣṇumaheśānanāmnā gṛhya vyavasthitaḥ |
sa ca nārāyaṇo devaḥ kṛte yugavare prabhuḥ || 10.14 ||
tretāyāṃ rudrarūpastu dvāpare yajñamūrtimān |
kalau nārāyaṇo devo bahurūpo vyajāyata || 10.15 ||
tasyādikṛttato viṣṇoścaritaṃ bhūritejasaḥ |
śrṛṇuṣva sarvaṃ suśroṇi gadato mama bhāmini || 10.16 ||
āsīt kṛtayuge rājā supratīko mahābalaḥ |
tasya bhāryādvayaṃ cāsīdaviśiṣṭaṃ manoramam || 10.17 ||
vidyutprabhā kāntimatī tayorete tu nāmanī |
tayoḥ putraṃ samaṃ rājā na lebhe yatnavānapi || 10.18 ||
yadā tadā muniśreṣṭhamātreyaṃ vītakalmaṣam |
toṣayāmāsa vidhinā citrakūṭe nagottame || 10.19 ||
saka ṛṣistoṣitastena dīrghakālaṃ varārthinā |
varaṃ diditsayā yāvadabravīdatrijo muniḥ || 10.20 ||
tāvadindro'pi kariṇā gataḥ pārśvena tasya ha |
devasainyaiḥ parivṛtastūṣṇīmeva mahābalaḥ || 10.21 ||
taṃ dṛṣṭvā'ntargataprītimaprītiṃ prītavān muniḥ |
cukopa devarājāya śāpamugraṃ sasarja ha || 10.22 ||
yasmāt tvayā mamāvajñā kṛtā mūḍha divaspate |
tatastvaṃ cālito rājyādanyaloke vasiṣyasi || 10.23 ||
evamuktvā'pi kopena sureśaṃ taṃ ca bhūpatim |
uvāca rājan putraste bhavitā dṛḍhavikramaḥ || 10.24 ||
indrarūpopamaḥ śrīmānudyacchastraḥ pratāpavān |
vidyāprabhāvakarmmajñaḥ krūrakarmā bhaviṣyati |
durjayo'tibalī rājā evamuktvā gato muniḥ || 10.25 ||
so'pi rājā supratīko bhāryāyāṃ garbhamāvahat |
vidyutprabhāyāṃ dharmajñaḥ sā'pi kāle tvasūyata || 10.26 ||
tasyāḥ putraḥ samabhavad durjayākhyo mahābalaḥ |
jātakarmādisaṃskāraṃ tasya cakre muniḥ svayam |
(durvāsā nāma tapaso tasya dehamakalmaṣaḥ || 10.27 ||)
tasya ceṣṭerbalenāsau muneḥ saumyo babhūva ha |
vedaśāstrārthavidyāyāṃ pārago dharmavān śuciḥ || 10.28 ||
yā dvitīyā'bhavat patnī tasya rājño mahātmanaḥ |
nāmnā kīrttimatī dhanyā tasyāḥ putro babhūva ha |
nāmnā sudyumna ityevaṃ vedavedāṅgapāragaḥ || 10.29 ||
atha kālena mahatā sa rājā rājasattamaḥ |
supratīkaḥ sutaṃ dṛṣṭvā durjayaṃ yogyamantike || 10.30 ||
ātmano vṛddhabhāvaṃ ca vārāṇasyādhipo balī |
cintayāmāsa rājyārthaṃ durjayaṃ prati bhāmini || 10.31 ||
evaṃ saṃcintya dharmātmā tasya rājyaṃ dadau nṛpaḥ |
svayaṃ ca citrakūṭākhyaṃ parvataṃ sa jagāma ha || 10.32 ||
durjayo'pi mahadrājyaṃ hastyaśvarathavājibhiḥ |
saṃyojya cintayāmāsa rājyavṛddhiṃ prati prabhuḥ || 10.33 ||
evaṃ saṃcintya medhāvī hastyaśvarathapattibhiḥ |
sametāṃ vāhinīṃ kṛtvā uttarāṃ diśamāśritaḥ |
tasya cottarato deśāḥ sarve siddhā mahātmanaḥ || 10.34 ||
bhāratākhyamidaṃ varṣaṃ sādhayitvā sudurjayaḥ |
tataḥ kiṃpuruṣaṃ nāma varṣaṃ tenāpi sādhitam || 10.35 ||
tataḥ parataraṃ cānyaddharivarṣaṃ jigāya saḥ |
ramyaṃ hiraṇmayaṃ cāpi kurubhadrāśvameva ca |
ilāvṛtaṃ merumadhyametat sarvaṃ jigāya saḥ || 10.36 ||
jitvā jambvākhyametaddhi dvīpaṃ yāvadasau nṛpaḥ |
jagāma devarājānaṃ jetuṃ sarvasurānvitam || 10.37 ||
meruparvatamāruhya devagandharvadānavān |
guhyakān kiṃ narān daityāṃstato brahmasuto muniḥ |
nārado durjayajayaṃ devarājāya śaṃsata || 10.38 ||
tata indrastvarāyukto lokapālaiḥ samanvitaḥ |
jagāma durjayaṃ hantuṃ so'cireṇāstranirjjitam |
vihāya parvataṃ meruṃ martyalokamihāgataḥ || 10.39 ||
pūrvadeśe ca devendro lokapālaiḥ samaṃ prabhuḥ |
sthitavāṃstasya sumahaccaritaṃ saṃbhaviṣyati || 10.40 ||
durjayaśca surāñjitvā yāvat pratinivarttate |
gandhamādanapṛṣṭhe tu skandhāvāraniveśanam |
kṛtvā'vasthitasaṃbhāramāgataṃ tāpasau tu tam || 10.41 ||
tāvagatāvathābrūtāṃ rājan durjjaya lokapāḥ |
nivāritāstvayā sarvaṃ lokapālairvinā jagat |
na pravarttata tasmān nau dehi tatpadamuttamam || 10.42 ||
evamukte tatastau tu durjjayaḥ prāha dharmavit |
kau bhavantāviti tatastāvūcaturariṃdamau |
vidyutsuvidyunnāmānāvasurāviti mānada || 10.43 ||
tvayā samprati cecchāmo dharmyaṃ satsu susaṃskṛtau |
lokapālamataṃ sarvamāvāṃ kurma sudurjaya || 10.44 ||
evamukte durjjayena tau svarge sanniveśitau |
laukapālau kṛtau sadyastato'ntardhānaṃ jagmatuḥ || 10.45 ||
tayorapi mahatkarma caritaṃ ca dharādhare |
bhaviṣyati mahārājo durjayo mandaropari || 10.46 ||
dhanadasya vanaṃ divyaṃ dṛṣṭvā nandanasannibham |
mudā babhrāma ramye'smin sa yāvadrājasattamaḥ || 10.47 ||
tāvatsuvarṇavṛkṣādhaḥ kanyādvayamapaśyata |
atīvarūpasaṃpannamatīvādbhutadarśanam || 10.48 ||
dṛṣṭvā tu vismayāviṣṭaḥ ka ime śubhalocane |
evaṃ saṃcintya yāvat sa kṣaṇamekaṃ vyavasthitaḥ |
tasmin vane tāvadubhau tāpasau so'valokayat || 10.49 ||
tau dṛṣṭvā sahasā rājā yayau prītyā parāṃ mudam |
avatīrya dvipāt tūrṇaṃ namaścakre tayoḥ svayam || 10.50 ||
upaviṣṭaḥ sa tābhyāṃ tu kauśye datte varāsane |
pṛṣṭaḥ kastvaṃ kutaścāsi kasya vā kimiha sthitaḥ || 10.51 ||
tau prahasyābravīd rājā supratīketi viśrutaḥ |
tasya putraḥ samutpanno durjayo nāma nāmataḥ || 10.52 ||
pṛthivyāṃ sarvarājāno jigīṣanniha sattamau |
āgato'smi dhruvaṃ caiva smarttavyo'haṃ tapodhanau |
bhavantau kau samākhyātaṃ mamānugrahakāṅkṣayā || 10.53 ||
tāpasāvūcatuḥ |
āvāṃ hetṛprahetrākhyau manoḥ svāyaṃbhuvaḥ sutau |
āvāṃ devavināśāya gatau svo meruparvatam || 10.54 ||
tatrāvayormahāsainyaṃ gajāśvarathasaṃkulam |
jigāya sarvadevānāṃ śataśo'tha sahastraśaḥ || 10.55 ||
te ca devā mahatsainyaṃ dṛṣṭvā sarvaṃ nipātitam |
asurairujjhitaprāṇaṃ tataste śaraṇaṃ gatāḥ || 10.56 ||
kṣīrābdhau yatra deveśo hariḥ śete svayaṃ prabhuḥ |
tatra vijñāpayāmāsuḥ sarve praṇatipūrvakam || 10.57 ||
devadeva hare sarvaṃ sainyaṃ tvasurasattamaiḥ |
parājitaṃ paritrāhi bhītaṃ vihvallocanam || 10.58 ||
tvayā devāsure yuddhe pūrvaṃ trātāḥ sma keśava |
sahastrabāhoḥ krūrasya samare kālaneminaḥ || 10.59 ||
idānīmapi deveśa asurau devakaṇṭakau |
hetṛprahetṛnāmānau bahusainyaparicchadau |
tau hatvā trāhi naḥ sarvān devadeva jagatpate || 10.60 ||
evamuktastato devo viṣṇurnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
ahaṃ yāsyāmi tau hantumityuvāca jagatpatiḥ || 10.61 ||
evamuktāstato devā meruparvatasannidhau |
pratasthuste'tha manasā cintayanto janārdanam || 10.62 ||
taiḥ saṃcintitamātrastu devaścakragadādharaḥ |
āvayoḥ sainyamāviśya eka eva mahābalaḥ || 10.63 ||
ekadhā daśadhātmānaṃ śatadhā ca sahastradhā |
lakṣadhā koṭidhā kṛtvā svabhūtyā ca jagatpatiḥ || 10.64 ||
evaṃ sthite devavare asmatsainye mahābalaḥ |
yaḥ kaścidasuro rājannāvayorbalamāśritaḥ |
sa hataḥ patito bhūmau dṛśyate gatacetanaḥ || 10.65 ||
evaṃ tat sahasā sainyaṃ māyayā viśvamūrtinā |
nihataṃ sāśvakalilaṃ pattidvipasamākulam || 10.66 ||
caturaṅgaṃ balaṃ sarvaṃ hatvā devo rathāṅgadhṛk |
āvāṃ śoṣāvatho dṛṣṭvā gato'ntarddhānamīśvaraḥ || 10.67 ||
āvayorīdṛśaṃ karma dṛṣṭaṃ devasya śārṅgiṇaḥ |
tatastameva śaraṇaṃ gatāvārādhanāya vai || 10.68 ||
tvaṃ cāsmanmitratanayaḥ supratīkātmajo nṛpa |
ime ca āvayoḥ kanye gṛhāṇa manujeśvara |
hetṛkanyā sukeśī tu miśrakeśī prahetṛṇaḥ || 10.69 ||
durjayastvevamuktastu hetṛṇā te ubhe śubhe |
kanye jagrāha dharmeṇa bhāryārthaṃ manujeśvaraḥ || 10.70 ||
te labdhvā sahasā rājā mudā paramayā yutaḥ |
ājagāma svakaṃ rāṣṭraṃ nijasainyasamāvṛtaḥ || 10.71 ||
tataḥ kālena mahatā tasya putradvayaṃ babhau |
sukeśyāḥ suprabhaḥ putro miśrakeśyāḥ sudarśanaḥ || 10.72 ||
sa rājā durjayaḥ śrīmā~llabdhvā putradvayaṃ śubham |
svayaṃ kālāntare śrīmāñjagāmāraṇyamantike || 10.73 ||
tatrastho vanajātīrhi badhayan vai bhayaṃkarāḥ |
dadarśāraṇyamāśritya muniṃ sthitamakalmaṣam || 10.74 ||
tapasyantaṃ mahābhāgaṃ nāmnā gauramukhaṃ śubham |
ṛṣivṛndasya goptāraṃ trātāraṃ pāpinaḥ svayam || 10.75 ||
tasyāśrame vimalajalāvilemaru-
tsugandhivṛkṣapravare dvijanmanaḥ |
rarāja jīmūta ivāmbarānmahī-
mupāgataḥ pravaravimānavad gṛhaḥ || 10.76 ||
jvalanamakhāgnipratibhāṣitāmbaraḥ
suśuddhasaṃvāsitaveśakuṭṭakaḥ |
śiṣyaiḥ samuccāritasāmanādakaḥ
surūpayoṣidṛṣikanyakākulaḥ |
itīdṛśo'syāvasātho varāśrame
supuṣpitāśeṣataruprasūnaḥ || 10.77 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||
śrīvarāha uvāca |
tatastamīdṛśaṃ dṛṣṭvā tadā gauramukhāśramam |
durjjayaścintayāmāsa ramyamāśramamaṇḍalam || 11.1 ||
praviśāmyatra paśyāmi ṛṣīn paramadhārmikān |
cintayitvā tadā rājā praviveśa tamāśramam || 11.2 ||
tasya praviṣṭasya tato rājñaḥ paramaharṣitaḥ |
cakāra pūjāṃ dharmātmā tadā gauramukho muniḥ || 11.3 ||
svāgatādikriyāḥ kṛtvā kathānte taṃ mahāmuniḥ |
svaśaktyā'haṃ nṛpaśreṣṭha sānugasya ca bhojanam || 11.4 ||
kariṣyāmi pramucyantāṃ sādhu vāhā iti dvijaḥ |
evamuktvā sthitastūṣṇīṃ sa muniḥ saṃśitavrataḥ || 11.5 ||
rājā'pi tasthau tadbhaktyā svasahāyaiḥ samanvitaḥ |
akṣauhiṇyo balasyāsya pañcamātrāstadā sthitāḥ |
ayaṃ ca tāpasaḥ kiṃ me dāsyate bhojanaṃ tviha || 11.6 ||
nimantrya durjayaṃ viprastadā gauramukho nṛpam |
cintayāmāsa kiṃ cāsya mayā deyaṃ tu bhojanam || 11.7 ||
evaṃ cintayatastasya maharṣerbhāvitātmanaḥ |
sthito manasi deveśo harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ || 11.8 ||
tataḥ saṃsmṛtya manasā devaṃ nārāyaṇaṃ tadā |
toṣayāmāsa gaṅgāyāṃ praviśya munisattamaḥ || 11.9 ||
dharaṇyuvāca |
kathaṃ gauramukho viṣṇuṃ toṣayāmāsa bhūdhara |
etanme kautukaṃ śrotuṃ samyagicchā pravarttate || 11.10 ||
namo'stu viṣṇave nityaṃ namaste pītavāsase |
namaste cādyarūpāya namaste jalarūpiṇe || 11.11 ||
namaste sarvasaṃsthāya namaste jalaśāyine |
namaste kṣitirūpāya namaste tejasātmane || 11.12 ||
namaste vāyurūpāya namaste vyomarūpiṇe |
tvaṃ devaḥ sarvabhūtānāṃ prabhustvamasi hṛcchayaḥ || 11.13 ||
tvamoṅkāro vaṣaṭkāraḥ sarvatraiva ca saṃsthitaḥ |
tvamādiḥ sarvadevānāṃ tava cādirna vidyate || 11.14 ||
tvaṃ bhūstvaṃ ca bhuvo deva tvaṃ janastvaṃ mahaḥ smṛtaḥ |
tvaṃ tapastvaṃ ca satyaṃ ca tvayi deva carācaram || 11.15 ||
tvatto bhūtamidaṃ viśvaṃ tvadudbhūtā ṛgādayaḥ |
tvattaḥ śāstrāṇi jātāni tvatto yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ || 11.16 ||
tvatto vṛkṣā vīrudhaśca tvattaḥ sarvā vanauṣadhīḥ |
paśavaḥ pakṣiṇaḥ sarpāstvatta eva janārdana || 11.17 ||
mamāpi devadeveśa rājā durjayasaṃjñitaḥ |
āgato'bhyāgatastasya ātithyaṃ karttumutsahe || 11.18 ||
tasya me nirdhanasyādya devadeva jagatpate |
bhaktinamrasya deveśa kuruṣvānnādyasaṃcayam || 11.19 ||
yaṃ yaṃ spṛśāmi hastena yaṃ yaṃ paśyāmi cakṣuṣā |
vṛkṣaṃ vā tṛṇakandaṃ vā tattadannaṃ caturvidham || 11.20 ||
tathā tvanyatamaṃ vā'pi yad dhyātaṃ manasā mayā |
tat sarvaṃ siddhyatāṃ mahyaṃ namaste parameśvara || 11.21 ||
iti stutyā tu deveśastutoṣa jagatāṃ patiḥ |
munestasya svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa keśavaḥ || 11.22 ||
uvāca suprasannātmā brūhi vipra varaṃ param |
evaṃ śrutvā'kṣiṇī yāvadunmīlayati vai muniḥ || 11.23 ||
tadā śaṅkhagadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ |
garuḍastho'pi tejasvī dvādaśādityasaprabhaḥ || 11.24 ||
divi sūryasahastrasya bhavedyugapadutthitā |
yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ || 11.25 ||
tatraikasthaṃ jagat kṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā |
dadarśa sa munirdevi vismayotphullalocanaḥ || 11.26 ||
jagāma śirasā devaṃ kṛtāñjalirathābravīt |
yadi me varado devo bhūyād bhaktasya keśava || 11.27 ||
idānīmeṣa nṛpatiryathā sabalavāhanaḥ |
mamāśrame kṛtāhāraḥ śvaḥ prayātā svakaṃ gṛham || 11.28 ||
ityuktastasya deveśo varadaḥ saṃbabhūva ha |
cittasiddhiṃ dadau tasmai maṇiṃ ca sumahāprabham || 11.29 ||
taṃ dattvā'ntardadhe devaḥ sa ca gauramukho muniḥ |
jagāma cāśramaṃ puṇyaṃ nānā ṛṣiniṣevitam || 11.30 ||
tatra gatvā sa viprendraścintayamāsa vai muniḥ |
himavacchikharākāraṃ mahābhramiva connatam |
śaśāṅkaraśmisaṅkāśaṃ gṛhaṃ vai śatabhūmikam || 11.31 ||
tādṛśānāṃ sahastrāṇi lakṣakoṭyaśca sarvaśaḥ |
gṛhāṇi nirmame vipro viṣṇorlabdhavarastadā || 11.32 ||
prākārāṇi tatopānte tallagnodyānakāni ca |
kokilākulaghuṣṭāni nānādvijavarāṇi ca |
campakāśokapunnāganāgakeśaravanti ca || 11.33 ||
nānājātyastathā vṛkṣā gṛhodyāneṣu sarvaśaḥ |
hastināṃ hastiśālāśca turagāṇāṃ ca mandurāḥ || 11.34 ||
cakāra saṃcayān vipro nānābhakṣyāṇi sarvaśaḥ |
bhakṣyaṃ bhojyaṃ tathā lehyaṃ coṣyaṃ bahuvidhaṃ tathā |
cakārānnādyanicayaṃ hemapātryaśca sarvataḥ || 11.35 ||
evaṃ kṛtvā sa viprastu rājānaṃ bhūritejasam |
uvāca sarvasainyāni praviśantu gṛhāniti || 11.36 ||
evamuktastato rājā tadgṛhaṃ parvatopamam |
praviveśāntareṣvanye bhṛtyā viviśurāśu vai || 11.37 ||
tatasteṣu praviṣṭeṣu tadā gauramukho muniḥ |
pragṛhya taṃ maṇiṃ divyaṃ rājānaṃ cedamabravīt || 11.38 ||
majjanābhyavahārārthaṃ pathi śramakṛte tathā |
vilāsinīstathā dāsān preṣayiṣyāmi te nṛpa || 11.39 ||
evamuktvā sa viprendrastaṃ maṇiṃ vaiṣṇavaṃ śubham |
ekānte sthāpayāmāsa rājñastasya prapaścataḥ || 11.40 ||
tasmin sthāpitamātre tu maṇau śuddhasamaprabhe |
niśceruryoṣitastatra divyarūpāḥ sahastraśaḥ || 11.41 ||
sukumārāṅgarāgādyāḥ sukumāravarāṅaganāḥ |
sukapolāḥ sucārvyaṅgyaḥ sukeśāntāḥ sulocanāḥ |
kāścitsauvarṇapātrīśca gṛhītvā saṃpratasthire || 11.42 ||
evaṃ yoṣidgaṇāstatra narāḥ karmakarāstathā |
nirjagmustasya nṛpateḥ sarve bhṛtyā nṛpasya ha |
kevalaṃ bhojanaṃ pūrvaṃ paridhānaṃ ca sarvaśaḥ || 11.43 ||
tāḥ striyaḥ sarvabhṛtyānāṃ rājamārgeṇa majjanam |
daduste ca narāśvānāṃ hastināṃ ca tvarānvitāḥ || 11.44 ||
nānāvidhāni tūryāṇi tatrāvādyanta sarvaśaḥ |
majjane nṛpatestatra nanṛtuścānyayoṣitaḥ |
aparāśca jagustatra śakrasyeva pramajjataḥ || 11.45 ||
evaṃ divyopacāreṇa snātvā rājā mahāmanāḥ |
cintayāmāsa rājendro vismayāviṣṭacetanaḥ |
kimidaṃ munisāmarthyaṃ tapaso vā'tha vā maṇeḥ || 11.46 ||
evaṃ snātvā śubhe vastre paridhāyottame tathā |
vividhānnaṃ tu vidhinā bubhuje sa nṛpottamaḥ || 11.47 ||/50
yathā ca nṛpateḥ pūjā kṛtā tena maharṣiṇā |
tadvad bhṛtyajanasyāpi cakāra munisattamaḥ || 11.48 ||
yāvat sa rājā bubhuje sabhṛtyabalavāhanaḥ |
tāvadastagiriṃ bhānurjagāmāruṇasaprabhaḥ || 11.49 ||
tatastu rātriḥ samapadyatā'dhunā
śaracchaśāṅkojjvalaṛkṣamaṇḍitā |
karoti rāgaṃ sa ca rohiṇīdhavaḥ
susaṅgataṃ saumyaguṇeṣu tāpi ca || 11.50 ||
bhṛgūdvahaḥ kṛṣṇatarāṃśubhānunā
sahodyato daityaguruḥ surādhipaḥ |
athāntarātpakṣagato na rājate
svabhāvayogena matistu dehinām || 11.51 ||
suraktatāṃ bhūmisutaśca muñcate
rāhuḥ sitī candramasoṃśubhiḥ sitaiḥ |
muktaḥ svabhāvo jagataḥ surāsurai-
ranusvabhāvo balavān sukṛnnṛpaḥ || 11.52 ||
siteśvarākhyāpitaraśmimaṇḍale
sūryatvasiddhāntakaṣeva nirmale |
karoti keturna pare mahattama-
stadā kuśīleṣu gatiśca nirmalā || 11.53 ||
budhoccabuddhirjagato vibhāvayan
rarāja rājño tanayaḥ svakarmabhiḥ |
bhṛtecchakaḥ kakṣavivāhitaściraṃ
bhavediyaṃ sādhuṣu sammitirdhruvam || 11.54 ||
karoti ketuḥ kapilaṃ viyacciraṃ
rājñaḥ surāṇāṃ pathi saṃsthitaṃ bhṛśam |
na durjanaḥ sajjanasaṃsadi kvacit
karoti śuddhaṃ nijakarmakauśalam || 11.55 ||
śaśāṅkaraśmipravibhāsitā api
prakāśamīyurniratāḥ pade pade |
kulaṃbhavāḥ saṃbhavadharmapattayo
mahāṃśuyogānmahatāṃ samunnatim || 11.56 ||
tridoṣasaktānnikṛto'sya sarvaśaḥ
sutena rājño varuṇasya sūryajaḥ |
virājate kauśikasanniveśitā
na vedakarma kvacidanyathā bhavet || 11.57 ||
dvandvaḥ sametān mama yaḥ śiśuḥ purā
harirya ārādhitavān nṛpāsanam |
lakṣmyāpi buddhyā suciraṃ prakāśate
dhruveṇa viṣṇusmaraṇena durlabham || 11.58 ||
itīdṛśī rātrirabhūdṛṣeḥ śubhe
varāśrame durjayabhūpateḥ śubhā |
sabhṛtyasāmantavarāśvadantinaḥ
subhaktavastrābharaṇādipūjayā || 11.59 ||
itīdṛśāyāṃ vararatnacitritāḥ
supaṭṭasaṃvītavarāstṛtāstadā |
gṛheṣu paryaṅkavarāḥ samāśritāḥ
surūpayoṣitkṛtabhaṅgabhāsurāḥ || 11.60 ||
sa tatra rājā visasarja bhūbhṛtaḥ
svayaṃ sabhṛtyānapi sarvato gṛhān |
gateṣu suṣvāpa varastriyā vṛtaḥ
sureśavatsvargagataḥ pratāpavān || 11.61 ||
evaṃ sumanasastasya sabhṛtyasya mahātmanaḥ |
ṛṣestasya prabhāvena hṛṣṭāstu suṣupustadā || 11.62 ||
tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sa rājā tāḥ striyaḥ punaḥ |
antarddhānaṃ gatāstatra dṛṣṭvā tāni gṛhāṇi ca || 11.63 ||
adṛśyāni mahārhāṇi varāsanajalāni ca |
rājā sa vismayāviṣṭaścintayāmāsa duḥkhitaḥ || 11.64 ||
kathamevaṃ maṇirmahyaṃ bhavatīti punaḥ punaḥ |
cintayannadhigamyātha sa rājā durjayastadā || 11.65 ||
cintāmaṇimimaṃ cāsya harāmīti vicintya saḥ |
prayāṇaṃ nodayāmāsa sa rājāśramabāhyataḥ |
āśramasya bahirgatvā nātidūre savāhanaḥ || 11.66 ||
tato virocanākhyaṃ vai preṣayāmāsa mantriṇam |
ṛṣergauramukhasyāpi maṇeryācanakarmaṇi || 11.67 ||
ṛṣiṃ taṃ ca samāgatya maṇiṃ yācitumudyataḥ |
ratnānāṃ bhājanaṃ rājā maṇiṃ tasmai pradīyatām || 11.68 ||
amātyenaivamuktastu kruddho gauramukho'bravīt |
pratigṛhṇāti viprastu rājā caiva dadāti ca |
tvaṃ ca rājā punarbhūtvā yācase dīnavat katham || 11.69 ||
evaṃ brūhi durācāraṃ rājānaṃ durjayaṃ svayam |
gaccha drutaṃ durācāra mā tvāṃ loko'tyagāditi || 11.70 ||
(evamuktvā muniḥ prāgāt kuśedhmāharaṇāya vai |
cintayan manasā taṃ ca maṇiṃ śatruvināśanam ) || 11.71 ||
evamuktastadā dūto jagāma ca nṛpāntikam |
kathayāmāsa tatsarvaṃ yaduktaṃ brāhmaṇena ca || 11.72 ||
tataḥ krodhaparītātmā śrutvā brāhmaṇabhāṣitam |
durjayaḥ prāha nīlākhyaṃ sāmantaṃ gaccha māciram |
brāhmaṇasya maṇiṃ gṛhya tūrṇamehi yadṛcchayā || 11.73 ||
evamuktastadā nīlo bahusenāparicchadaḥ |
jagāma sa ca viprasya vanyamāśramamaṇḍalam || 11.74 ||
tatrāgnihotraśālāyāṃ dṛṣṭvā taṃ maṇimāhitam |
uttīrya syandanānnīlaḥ so'varohata bhūtale || 11.75 ||
avatīrṇe tatastasmin nīle paramadāruṇe |
krūrabuddhyā maṇestasmānnirjagmuḥ śastrapāṇayaḥ || 11.76 ||
sarathāḥ sadhvajāḥ sāśvāḥ sabāṇāḥ sāsicarmiṇaḥ |
sadhanuṣkāḥ satūṇīrā yodhāḥ paramadurjayāḥ |
niścerustaṃ maṇiṃ bhitvā asaṃkhyeyā mahābalāḥ || 11.77 ||
tatra sajjā mahāśūrā daśa pañca ca saṃkhyayā |
nāmabhistān mahābhāge kathayāmi śrṛṇuṣva tān || 11.78 ||
suprabho dīptatejāśca suraśmiḥ śubhadarśanaḥ |
sukāntiḥ sundaraḥ sundaḥ pradyumnaḥ sumanāḥ śubhaḥ || 11.79 ||
suśīlaḥ sukhadaḥ śambhuḥ sudāntaḥ soma eva ca |
ete pañcadaśa proktā nāyakā maṇitotthitāḥ || 11.80 ||
tato virocanaṃ dṛṣṭvā bahusainyapariṣkṛtam |
yodhayāmāsuravyagrā vividhāyudhapāṇayaḥ || 11.81 ||
dhanūṃṣi teṣāṃ kanakaprabhāṇi
śarān sujāmbūnadapuṅkhanaddhān |
patanti khaṅgāni vibhīṣaṇāni
bhuśuṇḍiśūlāḥ paramapradhānāḥ || 11.82 ||
ratho rathaṃ saṃparivārya tasthau
gajo gajasyāpi hayo harasya |
padātiratyugraparākramaśca
padātimeva prasasāra cāgryam || 11.83 ||
dvandvanyanekāni tathaiva yuddhe
dravanti śūrāḥ paribhartsayantaḥ |
vibhīṣaṇaṃ nirgatacāpamārgaṃ
babhūva bāhuprabhavaṃ sughoram || 11.84 ||
tathā pravṛtte tumule'tha yuddhe
hataḥ sa rājñaḥ sacivo visaṃjñaḥ |
sahānugaḥ sarvabalairupeto
jagāma vaivasvatamandirāya || 11.85 ||
tasmin hate durjayarājamantriṇi
upāyayau svena balena rājā |
sa durjayaḥ sāśvaratho'titīvraḥ
pratāpavāṃstairmaṇijairyuyodha || 11.86 ||
tatastasmiṃstadā rājño mahatkadanamābabhau |
tato hetuprahetṛbhyāṃ śrutvā jāmātaraṃ raṇe || 11.87 ||
yudhyamānaṃ mahābāhuṃ tatastvāyayatuścamūḥ |
tasmin bale tu daityā ye tān śrṛṇuṣva dhareritān || 11.88 ||
praghaso vighasaścaiva saṅghaso'śanisaprabhaḥ |
vidyutprabhaḥ sughoṣaśca unmattākṣo bhayaṃkaraḥ || 11.89 ||
agnidanto'gnitejāśca bāhuśakraḥ pratardanaḥ |
virādho bhīmakarmā ca vipracittistathaiva ca || 11.90 ||
ete pañcadaśa śreṣṭhā asurāḥ paramāyudhāḥ |
akṣauhiṇīparīvāra ekaiko'tra pṛthakpṛthak || 11.91 ||
mahāmāyāstu samare durjjayasya mahātmanaḥ |
yuyudhurmaṇijaiḥ sārddhaṃ mahāsainyaparicchadāḥ || 11.92 ||
(suprabhaḥ praghasaṃ tvājau tāḍayāmāsa pañcabhiḥ |
śarairāśīviṣākāraiḥ prataptaiḥ patagairiva || ) || 11.93 ||
taptatejāstribhirbāṇairvighasaṃ saṃpravidhyata |
saṃghasaṃ daśabhirbāṇaiḥ suraśmiḥ pratyavidhyata || 11.94 ||
aśaniprabhaṃ raṇe'vidhyat pañcabhiḥ śubhadarśanaḥ |
vidyutprabhaṃ sukāntistu sughoṣaṃ sundarastathā || 11.95 ||
unmattākṣaṃ tathāvidhyat sundaḥ pañcabhirāśugaiḥ |
cakartta ca dhanustasya śitena nataparvaṇā || 11.96 ||
sumanā agnidaṃṣṭraṃ tu suśubhaścāgnitejasam |
suśīlo vāyuśakraṃ tu sumukhaśca pratardanam || 11.97 ||
(virādhena tathā śambhuḥ sukīrtirbhīmakarmmaṇā |
vipracittistathā somaṃ etad yuddhaṃ mahānabhūt ||) || 11.98 ||
parasparaṃ suyuddhena yodhayitvā'stralāghavāt |
yathāsaṃkhyena te daityāḥ punarmaṇibhavairhatāḥ || 11.99 ||
yāvat saṃgrāmaghoro vai mahāṃsteṣāṃ vyavarddhata |
tāvat samitkuśādīni kṛtvā gauramukho muniḥ || 11.100 ||
āgato mahadāścaryaṃ saṃgrāmaṃ bhīmadarśanam |
bahusainyaparīvāraṃ sthitaṃ taṃ cāpi durjjayam || 11.101 ||
taṃ dṛṣṭvā sa munirdvāri cintāparama eva hi |
upaviśyādhigamyātha maṇeḥ kāraṇameva ha || 11. 102 ||
evaṃ kṛtvā maṇikṛtaṃ raudraṃ gāḍhaṃ ca saṃyugam |
cintayāmāsa deveśaṃ hariṃ gauramukho muniḥ || 11.103 ||
sa devaḥ puratastasya pītavāsāḥ khagāsanaḥ |
kimatra te mayā kāryamiti vāṇīmudīrayat || 11.104 ||
sa ṛṣiḥ prāñjalirbhūtvā uvāca puruṣottamam |
jahīmaṃ durjjayaṃ pāpaṃ sasainyaṃ parivāriṇam || 11.105 ||
evamuktastadā tena cakraṃ jvalanasannibham |
(mumoca durjayabale kālacakraṃ sudarśanam) || 11.106 ||
tena cakreṇa tatsainyamāsuraṃ daurjayaṃ kṣaṇāt |
nimeṣāntaramātreṇa bhasmavad bahudhā kṛtam || 11.107 ||
evaṃ kṛtvā tato devo muniṃ gauramukhaṃ tadā |
uvāca nimiṣeṇedaṃ nihataṃ dānavaṃ balam || 11.108 ||
araṇye'smiṃstatastvevaṃ naimiṣāraṇyasaṃjñitam |
bhaviṣyati yathārthaṃ vai brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ || 11.109 ||
ahaṃ ca yajñapuruṣa etasmin vanagocare |
nāmnā yājyā sadā ceme daśa pañca ca nāyakāḥ |
kṛte yuge bhaviṣyanti rājāno maṇijā mune || 11.110 ||
evamuktvā tato devo gato'ntardhānamīśvaraḥ |
dvijo'pi svāśrame tasthau mudā paramayā yutaḥ || 11.111 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||
śrīvarāha uvāca |
tataḥ putraṃ rathāṅgāgnidagdhaṃ śrutvā nṛpottamaḥ |
supratīkaḥ pratītātmā cintayāmāsa pārthivaḥ |
tasya cintayatastvevaṃ tadā buddhirajāyata || 12.1 ||
citrakūṭe girau viṣṇuḥ sadā rāmeti kīrtyate |
tato'haṃ rāmasaṃjñena nāmnā staumi jagatpatim || 12.2 ||
supratīka uvāca |
namāmi rāmaṃ naranāthamacyutaṃ
kaviṃ purāṇaṃ tridaśārināśanam |
śivasvarūpaṃ prabhavaṃ maheśvaraṃ
sadā prapannārtiharaṃ dhṛtaśriyam || 12.3 ||
bhavān sadā deva samastatejasāṃ
karoṣi tejāṃsi samastarūpadhṛk |
kṣitau bhavān pañcaguṇastathā jale
catuḥprakārastrividho'tha tejasi |
dvidhā'tha vāyau viyati pratiṣṭhito
bhavān hare śabdavapuḥ pumānasi || 12.4 ||
bhavān śaśī sūryahutāśano'si
tvayi pralīnaṃ jagadetaducyate |
bhavatpratiṣṭhaṃ ramate jagat yataḥ
stuto'si rāmeti jagat pratiṣṭhitam || 12.5 ||
bhavārṇave duḥkhatarormisaṃkule
tathākṣamānagrahaṇe'tibhīṣaṇe |
na majjati tvatsmaraṇaplavo naraḥ
smṛto'si rāmeti tathā tapovane || 12.6 ||
vedeṣu naṣṭeṣu bhavāṃstathā hare
karoṣi mātsyaṃ vapurātmanaḥ sadā |
yugakṣaye rañjitasarvadiṅmukho
bhavāṃstathāgnirbahurūpadhṛg vibho || 12.7 ||
kaurmaṃ tathā te vapurāsthitaḥ sadā
yuge yuge mādhava toyamanthane |
na cānyadastīti bhavatsamaṃ kvaci-
jjanārdanād yaḥ svayaṃ bhūtamuttamam || 12.8 ||
tvayā tataṃ viśvamidaṃ mahātman
svakākhilān veda diśaśca sarvāḥ |
kathaṃ tvamādyaṃ paramaṃ tu dhāma
vihāya cānyaṃ śaraṇaṃ vrajāmi || 12.9 ||
bhavānekaḥ pūrvamāsīt tataśca
tvatto mahī salilaṃ vahniruccaiḥ |
vāyustathā khaṃ ca mano'pi buddhi-
ścetoguṇāstatprabhavaṃ ca sarvam || 12.10 ||
tvayā tataṃ viśvamidaṃ samastaṃ
sanātanastvaṃ puruṣo mato me |
samastaviśveśvara viśvamūrte
sahastrabāho jaya deva deva |
namo'stu rāmāya mahānubhāva || 12.11 ||
iti stuto devavaraḥ prasannaḥ
tadā rājñaḥ supratīkasya mūrtim |
saṃdarśayāmāsa tato'bhyuvāca
varaṃ vṛṇīṣveti ca supratīkam || 12.12 ||
evaṃ śrutvā vacanaṃ tasya rājā
sasaṃbhramaṃ devadevaṃ praṇamya |
uvāca deveśvara me prayaccha
layaṃ yadāste paramaṃ vapuste || 12.13 ||
itīrite rājavaraḥ kṣaṇena
layaṃ tathā'gādasuraghnamūrtau |
sthitastasminnātmabhūto vimuktaḥ
sa bhūmipaḥ karmakāṇḍairanekaiḥ || 12.14 ||
śrīvarāha uvāca |
itīritaṃ te tu mayā purāṇaṃ
svāyambhuve cādikṛtaikadeśam |
śakyaṃ na cāsyairbahubhiḥ sahastrai-
rapīha kenāpi mukhena vaktum || 12.15 ||
uddeśataḥ saṃsmṛtamātrameta-
nmayā bhadre kathitaṃ te purāṇam |
samudratoyāt parimāṇasṛṣṭiḥ
kvacit kvacid vṛttamatho hyanardhyam || 12.16 ||
svayambhuvā kathitaṃ brahmaṇā'pi
nārāyaṇenāpi kuto bhave'nyaḥ |
aśakyamasmābhiritīritaṃ te
tanmūrttitvāt smaraṇenedamādyam || 12.17 ||
samudre bālukāsaṃkhyā vidyate rajasaḥ kṣitau |
na tu sṛṣṭeḥ punaḥ saṃkhyā krīḍataḥ parameṣṭhinaḥ || 12.18 ||
eṣa nārāyaṇasyāṃśo mayā proktaḥ śucismite |
kṛte vṛttānta eṣaśca kimanyacchrotumicchasi || 12.19 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||
dharaṇyuvāca |
etat tanmahadāścaryaṃ dṛṣṭvā gauramukho muniḥ |
te cāpi maṇijāḥ prāptāḥ kiṃ phalaṃ tu varaṃ guroḥ || 13.1 ||
ko'sau gauramukhaḥ śrīmān muniḥ paramadhārmmikaḥ |
kiṃ cakāra hareḥ karmma dṛṣṭvā'sau munipuṃgavaḥ || 13.2 ||
śrīvarāha uvāca |
nimiṣeṇa kṛtaṃ karma dṛṣṭvā bhagavato muniḥ |
ārirādhayiṣurdevaṃ tameva prayayau vanam |
prabhāsaṃ nāma somasya tīrthaṃ paramadurlabham || 13.3 ||
tatra daityāntakṛd devaḥ procyate tīrthacintakaiḥ |
ārādhayāmāsa hariṃ daityasūdanasaṃjñitam || 13.4 ||
tasyārādhayato devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum |
ājagāma mahāyogī mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ || 13.5 ||
taṃ dṛṣṭvā'bhyāgataṃ dūrādarghapādyena so muniḥ |
arcayāmāsa taṃ bhaktyā mudā paramayā yutaḥ || 13.6 ||
kauśyāṃ vṛṣyāṃ tadāsīnaṃ papracchedaṃ munistadā |
śādhiṃ māṃ muniśārdūla kiṃ karomi mahāvrata || 13.7 ||
evamuktaḥ sa viprendro mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
uvāca ślakṣṇayā vācā muniṃ gauramukhaṃ tadā || 13.8 ||
mārkaṇḍeya uvāca |
etadeva mahatkṛtyaṃ yatsatāṃ saṃgamo bhavet |
yattu sāndehikaṃ kāryaṃ tatpṛcchasva mahāmune || 13.9 ||
gauramukha uvāca |
ete hi pitaro nāma procyante vedavādibhiḥ |
sarvavarṇaṣu sāmānyā utāhosvit pṛthak pṛthak || 13.10 ||
mārkaṇḍeyaḥ |
sarveṣāmeva devānāmādyo nārāyaṇo guruḥ |
tasmād brahmā samutpannaḥ so'pi saptāsṛjanmunīn || 13.11 ||
māṃ yajasveti tenoktāstadā te parameṣṭhinā |
ātmanātmānamevāgre ayajanta iti śrutiḥ || 13.12 ||
teṣāṃ vai brahmajātānāṃ mahāvaikārikarmaṇām |
aśapad vyabhicāro hi mahāneṣa kṛto yataḥ |
prabhraṣṭajñāninaḥ sarve bhaviṣyatha na saṃśayaḥ || 13.13 ||
evaṃ śaptāstataste vai brahmaṇātmasamudbhavāḥ |
sadyo vaṃśakarān putrānutpādya tridivaṃ yayuḥ || 13.14 ||
tatasteṣu prayāteṣu tridivaṃ brahmavādiṣu |
tatputrāḥ śrāddhadānena tarpayāmāsurañjasā || 13.15 ||
te ca vaimānikāḥ sarve brahmaṇaḥ sapta mānasāḥ |
tat piṇḍadānaṃ mantroktaṃ prapaśyanto vyavasthitāḥ || 13.16 ||
gauramukha uvāca |
ye ca te pitaro brahman yaṃ ca kālaṃ samāsate |
kiṃ yato vai pitṛgaṇāstasmiṃlloke vyavasthitāḥ || 13.17 ||
mārkaṇḍeya uvāca |
pravarttante varāḥ kecid devānāṃ somavarddhanāḥ |
te marīcyādayaḥ sapta svarge te pitaraḥ smṛtāḥ || 13.18 ||
catvāro mūrttimanto vai trayastvanye hyamūrttayaḥ |
teṣāṃ lokanisargaṃ ca kīrttayiṣyāmi tacchṛṇu || 13.19 ||
prabhāvaṃ ca mahardhi ca vistareṇa nibodha me |
dharmamūrtidharāsteṣāṃ trayo'nye paramā gaṇāḥ |
teṣāṃ nāmāni lokāṃśca kīrtayiṣyāmi tacchṛṇu || 13.20 ||
lokāḥ saṃtānakā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ |
amūrttayaḥ pitṛgaṇāste vai putrāḥ prajāpateḥ || 13.21 ||
virājasya prajāśreṣṭhā vairājā iti te smṛtāḥ ||
devānāṃ pitaraste hi tān yajantīha devatāḥ || 13.22 ||
ete vai lokavibhraṣṭā lokān prāpya sanātanān |
punaryugaśatānteṣu jāyante brahmavādinaḥ || 13.23 ||
te prāpya tāṃ smṛtiṃ bhūyaḥ sādhya yogamanuttamam |
cintya yogagatiṃ śuddhāṃ punarāvṛttidurlabhām || 13.24 ||
ete sma pitaraḥ śrāddhe yogināṃ yogavarddhanāḥ |
āpyāyitāstu te pūrvaṃ yogaṃ yogabale ratau || 13.25 ||
tasmācchrāddhāni deyāni yogināṃ yogisattama |
eṣa vai prathamaḥ sargaḥ somapānāmanuttamaḥ || 13.26 ||
ete ta ekatanavo vartante dbijasattamāḥ |
bhūrlokavāsināṃ yājyāḥ svargalokanivāsinaḥ ||
brahmaputrā marīcyādyāsteṣāṃ yājyā mahadgatāḥ || 13.27 ||
kalpavāsikasaṃjñānāṃ teṣāmapi jane gatāḥ |
sanakādyāstatasteṣāṃ vairājāstapasi sthitāḥ |
teṣāṃ satyagatā muktā ityeṣā pitṛsaṃtatiḥ || 13.28 ||
agniṣvātteti mārīcyā vairājā barhisaṃjñitāḥ |
sukāleyāpi pitaro vasiṣṭhasya prajāpateḥ |
te'pi yājyāstribhirvarṇairna śūdreṇa pṛthakkṛtam || 13.29 ||
varṇatrayābhyanujñātaḥ śūdraḥ sarvān pitṛn yajet |
na tu tasya pṛthak santi pitaraḥ śūdrajātayaḥ || 13.30 ||
muktaścetanako brahman nanu vipreṣu dṛśyate |
viśeṣaśāstradṛṣṭyā tu purāṇānāṃ ca darśanāt || 13.31 ||
evaṃ ṛṣistutaiḥ śāstraṃ jñātvā yājyakasaṃbhavān |
svayaṃ sṛṣṭyāṃ smṛtirlabdhā putrāṇāṃ brahmaṇā tataḥ |
paraṃ nirvāṇamāpannāste'pi jñānena eva ca || 13.32 ||
vasvādīnāṃ kaśyapādyā varṇānāṃ vasavādayaḥ |
aviśeṣeṇa vijñeyā gandharvādyā api dhruvam || 13.33 ||
eṣa te paitṛkaḥ sarga uddeśena mahāmune |
kathito nānta evāsya varṣakoṭyā hi dṛśyate || 13.34 ||
śrāddhasya kālān vakṣyāmi tān śrṛṇuṣva dvijottama |
śrāddhārhamāgataṃ dravyaṃ viśiṣṭamathavā dvijam || 13.35 ||
śrāddhaṃ kurvīta vijñāya vyatīpāte'yane tathā |
viṣuve caiva saṃprāpte grahaṇe śaśisūryayoḥ |
samasteṣveva viprendra rāśiṣvarke'tigacchati || 13.36 ||
nakṣatragrahapīḍāsu duṣṭasvapnāvalokane |
icchāśrāddhāni kurvīta navasasyāgame tathā || 13.37 ||
amāvāsyā yadā ārdrāviśākhāsvātiyogino |
śrāddhaiḥ pitṛgaṇastṛptiṃ tadāpnotyaṣṭavārṣikīm || 13.38 ||
amāvasyā yadā puṣye raudre'tharkṣe punarvasau |
dvādaśābdaṃ tathā tṛptiṃ prayānti pitaro'rccitāḥ || 13.39 ||
vāsavājaikapādarkṣe pitṝṇāṃ tṛptimicchatām |
vāruṇe cāpyamāvāsyā devānāmapi durlabhā || 13.40 ||
navasvarkṣeṣvamāvāsyā yadā teṣu dvijottama |
tadā śrāddhāni deyāni akṣayyaphalamicchatām |
api koṭisahastreṇa puṇyasyānto na vidyate || 13.41 ||
athāparaṃ pitaraḥ śrāddhakālaṃ
rahasyamasmat pravadanti puṇyam |
vaiśākhamāsasya tu yā tṛtīyā
navamyasau kārttikaśuklapakṣe || 13.42 ||
nabhasyamāsasya tamistrapakṣe
trayodaśī pañcadaśī ca māghe |
upaplave candramaso raveśca
tathāṣṭakāsvapyayanadvaye ca || 13.43 ||
pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ
dadyātpitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ |
śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥsahastraṃ
rahasyametat pitaro vadanti || 13.44 ||
māghāsite pañcadaśī kadāci-
dupaiti yogaṃ yadi vāruṇena |
ṛkṣeṇa kālaḥ paramaḥ pitṝṇāṃ
na tvalpapuṇyairdvija labhyate'sau || 13.45 ||
kāle dhaniṣṭhā yadi nāma tasmin
bhavettu viprendra sadā pitṛbhyaḥ |
dattaṃ jalānnaṃ pradadāti tṛptiṃ
varṣāyutaṃ tatkulajairmanuṣyaiḥ || 13.46 ||
tatraiva ced bhādrapadāstu pūrvāḥ
kāle tadā yaiḥ kriyate pitṛbhyaḥ |
śrāddhaṃ parā tṛptimupetya tena
yugaṃ samagraṃ pitaraḥ svapanti ||
śrāddhaṃ tu yatpakṣamudāharanti
tatpaitṛkaṃ munigaṇāḥ pravadanti tuṣṭim || 13.47 ||
gaṅgāsarayūmathavā vipāśāṃ
sarasvatīṃ naimiṣagomatīṃ vā |
tato'vagāhyārcanamādareṇa
kṛtvā pitṝṇāmahitāni hanti || 13.48 ||
gāyanti caitat pitaraḥ kadā tu
varṣāmaghātṛptimavāpya bhūyaḥ |
māghāsitānte śubhatīrthatoyai-
ryāsyāma tṛptiṃ tanayādidattaiḥ || 13.49 ||
cittaṃ ca vittaṃ ca nṛṇāṃ viśuddhaṃ
śastaśca kālaḥ kathito vidhiśca |
pātraṃ yathoktaṃ paramā ca bhakti-
rnṛṇāṃ prayacchantyabhivāñchitāni || 13.50 ||
pitṛgītāstathaivātra ślokāstān śrṛṇu sattama |
śrutvā tathaiva bhavitā bhāvyaṃ tatra vidhātmanā || 13.51 ||
api dhanyaḥ kule jāyādasmākaṃ matimān naraḥ |
akurvan vittaśāṭhyaṃ yaḥ piṇḍān yo nirvapiṣyati || 13.52 ||
ratnavastramahāyānaṃ sarvaṃ bhogādikaṃ vasu |
vibhave sati viprebhyo asmānuddiśya dāsyati || 13.53 ||
annena vā yathāśaktyā kāle'smin bhaktinamradhīḥ |
bhojayiṣyati viprāgryāṃstanmātravibhavo naraḥ || 13.54 ||
asamartho'nnadānasya vanyaśākaṃ svaśaktitaḥ |
pradāsyatidvijāgryebhyaḥ svalpāṃ yo vāpi dakṣiṇām || 13.55 ||
tatrāpyasāmarthyayutaḥ karāgrāgrasthitāṃstilān |
praṇamya dvijamukhyāya kasmaicid dvija dāsyati || 13.56 ||
tilaiḥ saptāṣṭabhirvāpi samavetāṃ jalāñjalim |
bhaktinamraḥ samuddiśyāpyasmākaṃ saṃpradāsyati || 13.57 ||
yataḥ kutaścit saṃprāpya gobhyo vāpi gavāhnikam |
abhāve prīṇayatyasmān bhaktyā yuktaḥ pradāsyati || 13.58 ||
sarvābhāve vanaṃ gatvā kakṣāmūlapradarśakaḥ |
sūryādilokapālānāmidamuccaiḥ paṭhiṣyati || 13.59 ||
na me'sti vittaṃ na dhanaṃ na cānya-
cchrāddhasya yogyaṃ svapitṝn nato'smi |
tṛpyantu bhaktyā pitaro mayaitau
bhujau tatau vartmani mārutasya || 13.60 ||
ityetat pitṛbhirgītaṃ bhāvābhāvaprayojanam |
kṛtaṃ tena bhavecchrāddhaṃ ya evaṃ kurute dvija || 13.61 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre trayodaśo'dhyāyaḥ || 13 ||
mārkaṇḍeya uvāca |
etanme kathitaṃ pūrvaṃ brahmaputreṇa dhīmatā |
sanakānujena viprarṣe brāhmaṇān śrṛṇu sāṃpratam || 14.1 ||
triṇāciketastrimadhustrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit |
vedavit śrotriyo yogī tathā vai jyoṣṭhasāmagaḥ || 14.2 ||
ṛtvijaṃ bhāgineyaṃ ca dauhitraṃ śvasuraṃ tathā |
jāmātaraṃ mātulaṃ ca taponiṣṭhaṃ ca brāhmaṇam || 14.3 ||
pañcāgnyabhirataṃ caiva śiṣyaṃ saṃbandhinaṃ tathā |
mātāpitṛrataṃ caiva etāñchrāddhe niyojayet || 14.4 ||
mitradhruk kunakhī caiva śyāvadantastathā dvijaḥ |
kanyādūṣayitā vahnivedojjhaḥ somavikrayī || 14.5 ||
abhiśaptastathā stenaḥ piśuno grāmayājakaḥ |
bhṛtakādhyāpakaścaiva bhṛtakādhyāpitaśca yaḥ || 14.6 ||
parapūrvāpatiścaiva mātāpitrostathojjhakaḥ |
vṛṣalīsūtipoṣyaśca vṛṣalīpatireva ca |
tathā devalakaścāpi śrāddhe nārhanti ketanam || 14.7 ||
prathame'hni budhaḥ kuryād viprāgryāṇāṃ nimantraṇam |
ānimantrya dvijān gehamāgatān bhojayed yatīn || 14.8 ||
pādaśaucādinā gehamāgatān bhojayed dvijān |
pavitrapāṇirācāntānāsaneṣūpaveśayet || 14.9 ||
pitṝṇāmayujo yugmān devānāmapi yojayet |
devānāmekamekaṃ vā pitṝṇāṃ ca niyojayet || 14.10 ||
tathā mātāmahaśrāddhaṃ vaiśvadevasamanvitam |
kurvīta bhaktisaṃpannasaktantraṃ vā vaiśvadevikam || 14.11 ||
prāṅmukhaṃ bhojabhed vipraṃ devānāmubhayātmakam |
pitṛpaitāmahānāṃ ca bhojayeccāpyudaṅmukhān || 14.12 ||
pṛthak tayoḥ kecidāhuḥ śrāddhasya karaṇaṃ dvija |
ekatraikena pākena vadantyanye maharṣayaḥ || 14.13 ||
viṣṭarārthaṃ kuśān dattvā saṃpūjyārghavidhānataḥ |
kuryādāvāhanaṃ prājño devānāṃ tadanujñayā || 14.14 ||
yavāmbunā ca devānāṃ dadyādarghyaṃ vidhānavit |
sugandhadhūpadīpāṃśca dattvā tebhyo yathāvidhi |
pitṝṇāmapasakavyena sarvamevopakalpayet || 14.15 ||
anujñāṃ ca tataḥ prāpya dattvā darbhān dvidhākṛtān |
mantrapūrvaṃ pitṝṇāṃ tu kuryādāvāhanaṃ budhaḥ |
tilāmbunā cāpasavyaṃ dadyādardhyādikaṃ budhaḥ || 14.16 ||
kāle tatrātithiṃ prāptamannakāmaṃ dvijādhvagam |
brāhmaṇairabhyanujñātaḥ kāmaṃ tamapi pūjayet || 14.17 ||
yogino vividhai rūpairnarāṇāmupakāriṇaḥ |
bhramanti pṛthivīmetāmavijñātasvarūpiṇaḥ || 14.18 ||
tasmādabhyarcayet prāptaṃ śrāddhakāle'tithiṃ budhaḥ |
śrāddhakriyāphalaṃ hanti dvijendrāpūjito'tithiḥ || 14.19 ||
juhuyād vyañjanaṃ kṣārairvarjyamannaṃ tato'nale |
anujñāto dbijaistaistu triḥ kṛtvā puruṣarṣabha || 14.20 ||
agnaye kavyavāhanāya svāheti prathamāhutiḥ |
somāya vai pitṛmate dātavyā tadanantaram || 14.21 ||
vaivasvatāya caivānyā tṛtīyā dīyatāhutiḥ |
hutāvaśiṣṭamalpālpaṃ viprapātreṣu nirvapet || 14.22 ||
tato'nnaṃ mṛṣṭamatyarthamabhīṣṭamabhisaṃskṛtam |
dattvā juṣadhvamicchāto vācyametadaniṣṭhuram || 14.23 ||
bhoktavyaṃ taiśca taccittairmaunibhiḥ sumukhaiḥ sukham |
akrudhyatā atvaratā deyaṃ tenāpi bhaktitaḥ || 14.24 ||
rakṣoghnamantrapaṭhanaṃ bhūmerāstaraṇaṃ tilaiḥ |
kṛtvā'dhyeyāśca pitarasta eva dvijasattamāḥ || 14.25 ||
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |
mama tṛptiṃ prayāntvadya homāpyāyitamūrttayaḥ || 14.26 ||
pitāpitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |
mama tṛptiṃ prayāntvadya vipradeheṣu saṃsthitāḥ || 14.27 ||
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |
tṛptiṃ prayāntu piṇḍeṣu mayā datteṣu bhūtale || 14.28 ||
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |
tṛptiṃ prayāntu me bhaktyā yanmayaitadudāhṛtam || 14.29 ||
mātāmahastṛptimupaitu tasya
tathā pitā tasya pitā tato'nyaḥ |
viśve'tha devāḥ paramāṃ prayāntu
tṛptiṃ praṇaśyantu ca yātudhānāḥ || 14.30 ||
yajñeśvaro havyasamastakavya-
bhoktā'vyayātmā harirīśvaro'tra |
tatsannidhānādapayāntu sadyo
rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve || 14.31 ||
tṛpteṣveteṣu vipreṣu kiredannaṃ mahītale |
dadyādācamanārthāya tebhyo vāri sakṛtsakṛt || 14.32 ||
sutṛptaistairanujñātaḥ sarveṇānnena bhūtale |
salilena tataḥ piṇḍān samāgṛhya samāhitaḥ || 14.33 ||
pitṛtīrthena salilaṃ tathaiva salilāñjalim |
mātāmahebhyastenaiva piṇḍāṃstīrthena nirvapet|
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu puṣpadhūpādipūjitām || 14.34 ||
svapitre prathamaṃ piṇḍaṃ dadyāducchiṣṭasannidhau |
pitāmahāya caivānyaṃ tatpitre ca tathā'param || 14.35 ||
darbhamūle lepabhujaḥ prīṇayellepagharṣaṇāt |
piṇḍe mātāmahe tadvad gandhamālyādisaṃyutaiḥ || 14.36 ||
pūjayitvā dvijāgryāṇāṃ dadyādācamanaṃ budhaḥ |
paitrebhyaḥ prathamaṃ bhaktyā tanmanasko dvijeśvara || 14.37 ||
susvadhetyāśiṣā yuktāṃ dadyācchaktyā ca dakṣiṇām |
dattvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo vācayed vaiśvadevikān |
prīyantāmiti ye viśve devāstena itīrayet || 14.38 ||
tatheti cokte tairvipraiḥ prārthanīyāstathāśiṣaḥ |
paścād visarjayed devān pūrvaṃ paitrānmahāmate || 14.39 ||
mātāmahānāmapyevaṃ saha devaiḥ kramaḥ smṛtaḥ |
bhojane ca svaśaktyā ca dāne tadvad visarjjane |
āpādaśaucanāt pūrvaṃ kuryādeva dvijanmasu || 14.40 ||
jānantaṃ prathamaṃ pitryaṃ tathā mātāmaheṣu ca |
visarjayet prītivacaḥ saṃmānyābhyarthitāṃstataḥ |
nivarttetābhyanujñāta ādvārāntamanuvrajet || 14.41 ||
tatastu vaiśvadevākhyāṃ kuryānnityakriyāṃ tataḥ |
bhuñjīyācca samaṃ pūjya bhṛtyabandhubhirātmanā || 14.42 ||
evaṃ śrāddhaṃ budhaḥ kuryāt pitryaṃ mātāmahaṃ tathā |
śrāddhairāpyāyitā dadyuḥ sarvān kāmān pitāmahāḥ || 14.43 ||
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ |
rajatasya tathā dānaṃ tathā saṃdarśanādikam || 14.44 ||
varjyastu kurvatā śrāddhaṃ krodho'dhvagamamaṃ tvarā |
bhokturapyatra viprendra trayametanna saṃśayaḥ || 14.45 ||
viśvedevāḥ sapitarastathā mātāmahā dvija |
kulaṃ cāpyāyate puṃsāṃ sarvaṃ śrāddhaṃ prakurvatām || 14.46 ||
somādhāraḥ pitṛgaṇo yogādhāraśca candramāḥ |
śrāddhaṃ yoginiyuktaṃ tu tasmad viprendra śasyate || 14.47 ||
sahastrasyāpi viprāṇāṃ yogī cet purataḥ sthitaḥ |
sarvān bhoktṝṃstārayati yajamānaṃ tathā dvija || 14.48 ||
mahyaṃ sanatkumāreṇa pūrvakalpe dvijottama |
kathitaṃ vāyunā cāpi devānāṃ śaṃbhunā tathā || 14.49 ||
ṛṣīṇāṃ śaktiputreṇa tathā maitreyasaṃjñite |
bhaviṣyati kramād yāvan mayā te kathitaṃ dvija || 14.50 ||)
iyaṃ sarvapurāṇeṣu sāmānyā paitṛkī kriyā |
etat kramāt karmakāṇḍaṃ jñātvā mucyeta bandhanāt || 14.51 ||
etadāśritya nirvāṇaṃ ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ |
prāptā gauramukhedānīṃ tvamapyevaṃ paro bhava || 14.52 ||
iti te kathitaṃ bhaktyā pṛcchato dvijasattama |
pitṝn yaṣṭvā hariṃ dhyāyed yastasya kimataḥ param |
na tasmāt parataḥ pitryaṃ tantramastīti niścayaḥ || 14.53 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||
dharaṇyuvāca |
evaṃ śrāddhavidhiṃ śrutvā mārkaṇḍeyānmahāmuniḥ |
tadā gauramukho deva kimūrdhvaṃ kṛtavān vibho || 15.1 ||
śrīvarāha uvāca |
etacchrutvā tadā dhātri pitṛtantraṃ mahāmuniḥ |
saṃsmārito janmaśataṃ mārkaṇḍeyena dhīmatā || 15.2 ||
dharaṇyuvāca |
bhagavan gauramukhaḥ ko'sau anyajanmani kaḥ smṛtaḥ |
kathaṃ ca smṛtavān smṛtvā kiṃ cakāra ca sattamaḥ || 15.3 ||
śrīvarāha uvāca |
bhṛgurāsīt svayaṃ sākṣādanyasmin brahma janmani |
tadanvayātmajastveṣa mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ || 15.4 ||
putraistu bodhitā yūyaṃ sugatiṃ prāpsyatheti yat |
prāguktaṃ brahmaṇā tena mārkaṇḍeyena bodhitaḥ || 15.5 ||
sasmāra sarvajanmāni smṛtvā caiva tu yatkṛtam |
tacchṛṇuṣva varārohe kathayāmi samāsataḥ || 15.6 ||
evaṃ śrāddhavidhānena dvādaśābdaṃ tataḥ pitṝn |
iṣṭvā paścāddhareḥ stotraṃ sa munistūpacakrame || 15.7 ||
prabhāsaṃ nāma yattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam |
tatra daityāntakaṃ devaṃ stotuṃ gauramukhaḥ sthitaḥ || 15.8 ||
gauramukha uvāca |
stoṣye mahendraṃ ripudarpahaṃ śivaṃ
nārāyaṇaṃ brahmavidāṃ pratiṣṭhitam |
ādityacandrāśviyugasthamādyaṃ
purātanaṃ daityaharaṃ sadā harim || 15.9 ||
cakāra mātsyaṃ vapurātmano yaḥ
purākṛtaṃ vedavināśakāle |
mahāmahīdhṛgvapuragrapuccha -
chaṭāhavārcciḥ suraśatruhādyaḥ || 15.10 ||
tathābdhimanthānakṛte girīndraṃ
dadhāra yaḥ kaurmmavapuḥ purāṇam |
hitecchayā yaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ
prapātu māṃ daityaharaḥ sureśaḥ || 15.11 ||
mahāvarāhaḥ satataṃ pṛthivyās
talāttalaṃ prāviśad yo mahātmā |
yajñāṅgasaṃjñaḥ surasiddhavandyaḥ
sa pātu māṃ daityaharaḥ purāṇaḥ || 15.12 ||
nṛsiṃharūpī ca bhavatyajastraṃ
yuge yuge yogivarograbhīmaḥ |
karālavaktraḥ kanakāgravarcā
ratnāśayo'smānasurāntako'vyāt || 15.13 ||
balermakhadhvaṃsakṛte mahātmā
svāṃ gūḍhatāṃ yogavapuḥsvarūpaḥ |
sa daṇḍakāṣṭhā'jinalakṣaṇaḥ punaḥ
kṣitiṃ ca padā krāntavān yaḥ sa pātu || 15.14 ||
triḥsaptakṛtvo jagatīṃ jigāya
jitvā dadau kaśyapāya pracaṇḍaḥ |
sa jāmadagnyo'bhijanasya goptā
hiraṇyagarbho'surahā prapātu || 15.15 ||
catuḥprakāraṃ ca vapurya ādyaṃ
hairaṇyagarbhapratimānalakṣyam |
rāmādirūpairbahurūpabheda-
ścakāra so'smānasurāntako'vyāt || 15.16 ||
cāṇūrakaṃsāsuradarpabhīte-
rbhītāmarāṇāmabhayāya devaḥ |
yuge yuge vāsudevo babhūva
kalpe bhavatyadbhutarūpakārī |
yuge yuge kalkināmnā mahātmā
varṇasthitiṃ karttumanekamūrttiḥ || 15.17 ||
sanātano brahmamayaḥ purāṇo
na yasya rūpaṃ surasiddhadaityāḥ |
paśyanti vijñānagatiṃ vihāya
athopyanekāni samarcvayanti |
matsyādirūpāṇi carāṇi so'vyāt || 15.18 ||
namo namaste puruṣottamāya
punaśca bhūyo'pi namo namaste |
namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste
nayasva māṃ muktipadaṃ namaste || 15.19 ||
evaṃ namasyatastasya maharṣerbhāvitātmanaḥ |
pratyakṣatāṃ gato devaḥ svayaṃ cakragadādharaḥ || 15.20 ||
taṃ dṛṣṭvā tasya vijñānaṃ nistaraṅgaṃ svadehataḥ |
uttasthau so'pi taṃ labdhvā tasmin brahmaṇi śāśvate |
layaṃ jagāma devātmā tvapunarbhavasaṃjñite || 15.21 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre pañcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||
dharaṇyuvāca |
tadā durvāsasā śapto devarājaḥ śatakratuḥ |
vasiṣyasi tvaṃ marttyeṣu supratīkasutena tu || 16.1 ||
utsādito divo mūḍhetyevamuktastu bhūdhara |
indro marttyamupāgamya sarvadevasamanvitaḥ || 16.2 ||
kiṃ cakāra ca tasmiṃstu durjaye ca nipātite |
parameṣṭhinā bhagavatā tena yogaviduttamau || 16.3 ||
svarge vidyutsuvidyucca tau ca kiṃ cakratustadā |
etanme saṃśayaṃ deva kathayasva prasādataḥ || 16.4 ||
śrīvarāha uvāca |
dūrjayena jito dhātri devarājaḥ śatakratuḥ |
bhārate hi tadā varṣe vārāṇasyāṃ tu pūrvataḥ |
āśritya saṃsthito devaiḥ saha yakṣamahoragaiḥ || 16.5 ||
vidyutsuvidyucca tadā yogamāsthāya śobhane |
dīrghatāpajvaraṃ vāyukarmayogena saṃśritau ||
lokapālāyitaṃ kṛtsnaṃ cakraturyogamāyayā || 16.6 ||
taṃ durjayaṃ mṛtaṃ śrutvā samudrāntaḥsthitaṃ tadā |
ānīya caturaṅgaṃ tu devān prati vijagmatuḥ || 16.7 ||
āgatya tau tadā daityau mahatsainyena parvatam |
himavantaṃ samāśritya saṃsthitau tu babhūvatuḥ || 16.8 ||
devā api mahatsainyaṃ saṃhatya kṛtadaṃśitāḥ |
mantrayāñcakruravyagrā aindraṃ padamabhīpsavaḥ || 16.9 ||
abravīt tatra devānāṃ gururāṅgiraso muniḥ |
gomedhena yajaghvaṃ vai prathamena tadantaram || 16.10 ||
yaṣṭavyaṃ kratubhiḥ sarvairekasthitirathāmarāḥ |
upadeśo mayā dattaḥ kriyatāṃ śīghrameṣa vai || 16.11 ||
evamuktāstadā devā gāḥ paśūṃścānukalpya te |
mumucuścaraṇārthāya rakṣārthaṃ saramāṃ daduḥ || 16.12 ||
tāśca gāvo devaśunyā rakṣyamāṇā dharādhare |
tatra jagmustadā gāvaścarantyo yatra te'surāḥ || 16.13 ||
te ca gāvastu tā dṛṣṭvā śukramūcuḥ purohitam |
paśvarthaṃ devagā brahmaṃścāryante rakṣamāṇayā |
devaśūnyā saramayā vada kiṃ kriyate'dhunā || 16.14 ||
evamuktastadā śukraḥ pratyuvācāsurāṃstadā |
etā gā hriyatāṃ śīghramasurā mā vilambatha || 16.15 ||
evamuktāstadā daityā jahrustā gā yadṛcchayā |
hṛtāsu tāsu saramā mārgamanveṣaṇe ratā || 16.16 ||
apaśyat sā diteḥ putrairnītā gāvo dharādhare |
daityairapi śunī dṛṣṭā dṛṣṭamārgā viśeṣataḥ || 16.17 ||
dṛṣṭvā te tāṃ ca sāmnaiva sāmapūrvamidaṃ vacaḥ |
āsāṃ gavāṃ tu dugdhvaiva kṣīraṃ tvaṃ sarame śubhe || 16.18 ||
pibasvaivamiti proktā tasyai tad dadurañjasā |
dattvā tu kṣīrapānaṃ tu tasyai te daityanāyakāḥ || 16.19 ||
mā bhadre devarājāya gāścemā vinivedaya |
evamuktvā tato daityā mumucustāṃ śunīṃ vane || 16.20 ||
tairmuktā sā surāṃstūrṇaṃ jagāma khalu vepatī |
namaścakre ca devendraṃ saramā surasattamam || 16.21 ||
tasyāśca maruto devā devendreṇa nirūpitāḥ |
gūḍhaṃ gacchata rakṣārthaṃ devaśunyā mahābalāḥ || 16.22 ||
ityuktāstena sūkṣmeṇa vapuṣā jagmurañjasā |
te'pyāgamya surendrāya namaśrakrurdharādhare || 16.23 ||
tāṃ devarājaḥ papraccha kva gāvaḥ sarame'bhavan |
evamuktā tu saramā na jānāmīti cābravīt || 16.24 ||
tata indro ruṣā yukto yajñārthamupakalpitāḥ |
gāvaḥ kva ceti marutaḥ provācedaṃ śunī katham || 16.25 ||
evamuktāstu maruto devendreṇa dharādhare |
kathayāmāsuravyagrāḥ karmma tat saramākṛtam || 16.26 ||
tata indraḥ samutthāya padā saṃtāḍayacchunīm |
krodhena mahatāviṣṭo devendraḥ pākaśāsanaḥ || 16.27 ||
kṣīraṃ pītaṃ tvayā mūḍhe gāvastāścāsurairhṛtāḥ |
evamuktvā padā tena tāḍitā saramā dhare || 16.28 ||
tasyendrapādaghātena kṣīraṃ vaktrāt prasustruve |
stravatā tena payasā sā śunī yatra gā bhavan |
jagāma tatra devendraḥ sahasainyastadā dhare || 16.29 ||
gatvā cāpaśyad devendrastā gā daityairupāhṛtāḥ |
pālanāṃ cakrurye daityā balino bhṛśam |
te sainyairnihatāḥ sadyastatyajurgāḥ svamūrttibhiḥ || 16.30 ||
sāmantaiśca surendro'tha vṛtaḥ paramaharṣitaiḥ |
tāśca labdhvā mahendrastu mudā paramayā yutaḥ || 16.31 ||
cakāra yajñān vividhān sahastrānapi sa prabhuḥ |
kriyamāṇaistato yajñairvavṛdhendrasya tad balam || 16.32 ||
varddhitena balenendro devasainyamuvāca ha |
sannahyantāṃ surāḥ śīghraṃ daityānāṃ vadhakarmaṇi || 16.33 ||
evamuktāstato devāḥ sannaddhāstatkṣaṇe'bhavan |
asurāṇāmabhāvāya jagmurdevāḥ savāsavāḥ || 16.34 ||
gatvā tu yuyudhustūrṇaṃ vijigyustvāsurīṃ camūm |
jitāśca devairasurā hataśeṣā dharādhare |
mamajjuḥ sāgarajale bhayatrastā vicetasaḥ || 16.35 ||
devarājo'pi tridivaṃ lokapālaiḥ samaṃ dhare |
āruhya bubhuje prāgvat sa devo devarāṭ prabhuḥ || 16.36 ||
ya enaṃ śrṛṇuyānnityaṃ saramākhyānamuttamam |
sa gomedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || 16.37 ||
bhraṣṭarājyaśca yo rājā śrṛṇotīdaṃ samāhitaḥ |
sa devendra iva svargaṃ rājyaṃ svaṃ labhate naraḥ || 16.38 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchātre ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||
dharaṇyuvāca |
ye te maṇau tadā deva utpannā narapuṃgavāḥ |
teṣāṃ varo bhagavatā dattastretāyuge kila || 17.1 ||
rājāno bhavitāro vai kathaṃ teṣāṃ samudbhavaḥ |
kiṃ ca cakrurhi te karma pṛthaṅ nāmāni śaṃsa me || 17.2 ||
śrīvarāha uvāca |
suprabho maṇijo yastu rājā nāmnā mahāmanāḥ |
tasyotpattiṃ varārohe śrṛṇu tvaṃ bhūtadhāriṇi || 17.3 ||
āsīd rājā mahābāhurādau kṛtayuge purā |
śrutakīrtiriti khyātastrailokye balavattaraḥ || 17.4 ||
tasya putratvamāpede suprabho maṇijo dhare |
prajāpāleti vai nāmnā śrutakīrtirmahābalaḥ || 17.5 ||
saikasmiṃścid dine prāyād vipinaṃ śvāpadākum |
tatrāpaśyadṛṣerdhanyaṃ mahadāśramamaṇḍalam || 17.6 ||
tasmin mahātapā nāma ṛṣiḥ paradhārmikaḥ |
tapastepe nirāhāro japan brahma sanātanam || 17.7 ||
tatrāsau pārthivaḥ śrīmān praveśāya matiṃ tadā |
cakāra cāviśad rājā prajāpālo mahātapāḥ || 17.8 ||
tasmin varāśramapade vanavṛkṣajātyā
dharāprasūtorjitamārgajuṣṭāḥ |
latāgṛhā induraviprakāśino
nāyāsitajñāḥ kulabhṛṅgarājāḥ || 17.9 ||
suraktapadmodarakomalāgra-
nakhāṅgulībhiḥ prasṛtaiḥ surāṇām |
varāṅganābhiḥ padapaṅktimuccai-
viṃhāya bhūmiṃ tvapi vṛtraśatroḥ || 17.10 ||
kvacit samīpe tamatīva hṛṣṭai-
rnānādvijaiḥ ṣaṭcṛraṇaiśca mattaiḥ |
vāsadbhiruccairvividhapramāṇāḥ
śākhāḥ supuṣpāḥ samayogayuktāḥ || 17.11 ||
kadambanīpārjjunaśīlaśāla-
latāgṛhasthairmadhurasvareṇa |
juṣṭaṃ vihaṅgaiḥ sujanaprayogā
nirākulā kāryadhṛtiryathāsthaiḥ || 17.12 ||
makhāgnidhūmairuditāgnihomai-
stataḥ samantāt gṛhamedhibhirdvijaiḥ |
siṃhairivādharmmakarī vidāritaḥ
sa tīkṣṇadaṃṣṭrairvaramattakesaraiḥ || 17.13 ||
evaṃ sa rājā vividhānupāyān
varāśrame prekṣamāṇo viveśa |
tasmid praviṣṭe tu sa tīvratejā
mahātapāḥ puṇyakṛtāṃ pradhānaḥ |
dṛṣṭo yathā bhānuranantabhānuḥ
kauśyāsane brahmavidāṃ pradhānaḥ || 17.14 ||
dṛṣṭvā sa rājā vijayī mṛgāṇāṃ
matiṃ visasmāra muneḥ prasaṅgāt |
cakāra dharmaṃ prati mānasaṃ so
anuttamaṃ prāpya nṛpo muniṃ saḥ || 17.15 ||
sa munistaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā prajāpālamakalmaṣam |
abhyāgatakriyāṃ cakre āsanasvāgatādibhiḥ || 17.16 ||
tataḥ kṛtāsano rājā praṇamya ṛṣipuṅgavam |
papraccha vasudhe praśnamimaṃ paramadurlabham || 17.17 ||
bhagavan duḥkhasaṃsāramagnaiḥ pumbhistitīrṣubhiḥ |
yatkāryaṃ tanmamācakṣva praṇate śaṃsitavrata || 17.18 ||
mahātapā uvāca |
saṃsārārṇavamajjamānamanujaiḥ potaḥ sthiro'tidhruvaḥ
kāryaḥ pūjanadānahomavividhairyajñaiḥ samaṃ dhyāyanaiḥ |
kīlaiḥ kīlitamokṣabhiḥ surabhaṭairūrdhvaṃ mahārajjubhiḥ
prāṇādyairadhunā kuruṣva nṛpate potaṃ trilokeśvaram || 17.19 ||
nārāyaṇaṃ narakaharaṃ sureśaṃ
bhaktyā namaskurvati yo nṛpeśa |
sa vītaśokaḥ paramaṃ viśokaṃ
prāpnoti viṣṇoḥ padamavyayaṃ tat || 17.20 ||
nṛpa uvāca |
bhagavan sarvadharmajña kathaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ |
pūjyate mokṣamicchadbhiḥ puruṣairvada tattvataḥ || 17.21 ||
mahātapā uvāca |
śrṛṇu rājan mahāprājña yathā viṣṇuḥ prasīdati |
puruṣāṇāṃ tathā strīṇāṃ sarvayogīśvaro hariḥ || 17.22 ||
sarve devāḥ sapitaro brahmādyāścāṇḍamadhyagāḥ |
viṣṇoḥ sakāśādutpannā itīyaṃ vaidikī śrutiḥ || 17.23 ||
agnistathāśvinau gaurī gajavaktrabhujaṃgamāḥ |
kārtikeyastathādityo mātaro durgayā saha || 17.24 ||
diśo dhanapatirviṣṇuryamo rudraḥ śaśī tathā |
pitaraśceti saṃbhūtāḥ prādhānyena jagatpateḥ || 17.25 ||
hiraṇyagarbhasya tanau sarvaṃ eva samudbhavāḥ |
pṛthakpṛthak tato garvaṃ vahamānāḥ samantataḥ || 17.26 ||
ahaṃ yogyastvahaṃ yājya iti teṣāṃ svano mahān |
śrūyate devasamitau sāgarakṣubdhasannibhaḥ || 17.27 ||
teṣāṃ vivadamānānāṃ vahnirutthāya pārthiva |
uvāca māṃ yajasveti dhyāyadhvaṃ māmiti bruvan || 17.28 ||
prājāpatyamidaṃ nūnaṃ śarīraṃ madvinākṛtam |
vināśamupapadyeta yato nāhaṃ mahānaham || 17.29 ||
evamuktvā śarīraṃ tu tyaktvā vahnirviniryayau |
nirgate'pi tatastasmiṃstaccharīraṃ na śīryate || 17.30 ||
tato'śvinau mūrtimantau prāṇāpānau śarīragau |
āvāṃ pradhānāvityevamūcaturyājyasattamau || 17.31 ||
evamuktvā śarīraṃ tu vihāya kvacidāsthitau |
tayorapi kṣayaṃ kṛtvā kṣetrī tatpuramāsthitaḥ || 17.32 ||
tato vāgabrabīd gaurī prādhānyaṃ mayi saṃsthitam |
sā'pyevamuktvā kṣetrāt tu niścakrāma bahiḥ śubhā || 17.33 ||
tayā vināpi tatkṣetraṃ vāgūnaṃ vyavatiṣṭhata |
tato gaṇapatirvākyamākāśākhyo'bravīt tadā || 17.34 ||
na mayā rahitaṃ kiñciccharīraṃ sthāyi dūrataḥ |
kālāntaretyevamuktvā so'pi niṣkramya dehataḥ || 17.35 ||
pṛthagbhūtastathāpyetaccharīraṃ nāpyanīnaśat |
vinākāśākhyatattvena tathāpi na viśīryate || 17.36 ||
suṣiraistu vihīnaṃ tu dṛṣṭvā kṣetraṃ vyavasthitam |
śarīradhātavaḥ sarve te brūyurvākyameva hi || 17.37 ||
asmābhirvyatiriktasya na śarīrasya dhāraṇam |
bhavatītyevamuktvā te jahuḥ sarve śarīriṇaḥ || 17.38 ||
tairvyapetamapi kṣetraṃ puruṣeṇa prapālyate |
taṃ dṛṣṭvā tvabravīt skandaḥ so'haṃkāraḥ prakīrtitaḥ || 17.39 ||
mayā vinā śarīrasya saṃbhūtirapi neṣyate |
evamuktvā śarīrāt tu so'bhyapetaḥ pṛthak sthitaḥ || 17.40 ||
tenākṣatena tatkṣetraṃ vinā muktavadāsthitam |
taṃ dṛṣṭvā kupito bhānuḥ sa ādityaḥ prakīrtitaḥ || 17.41 ||
mayā vinā kathaṃ kṣetramimaṃ kṣaṇamapīṣyate |
evamuktvā prayātaḥ sa taccharīraṃ na śīryate || 17.42 ||
tataḥ kāmādirutthāya gaṇo mātṛvisaṃjñitaḥ |
na mayā vyatiriktasya śarīrasya vyavasthitiḥ |
evamuktvā sa yātastu śarīraṃ tanna śīryate || 17.43 ||
tato māyā'bravītkopāt sā ca durgā prakīrtitā |
na mayā'sya vinā bhūtirityuktvā'ntardadhe punaḥ || 17.44 ||
tato diśaḥ samuttasthurūcuścedaṃ vaco mahat |
nāsmābhī rahitaṃ kāryaṃ bhavatīti na saṃśayaḥ |
catastra āgatāḥ kāṣṭhā apayātāḥ kṣaṇāt tadā || 17.45 ||
tato dhanapatirvāyurmayyapete kva saṃbhavaḥ |
śarīrasyeti sopyevamuktvā mūrdhānago'bhavat || 17.46 ||
tato viṣṇurmano brūyānnāyaṃ deho mayā vinā |
kṣaṇamapyutsahet sthātumityuktvā'ntardadhe punaḥ || 17.47 ||
tato dharmo'bravīt sarvamidaṃ pālitavānaham |
idānīmapyupagate kathametadbhaviṣyati || 17.48 ||
evamuktvā gato dharmastaccharīraṃ na śīryate |
tatobravīnmahādevaḥ avyakto bhūtanāyakaḥ || 17.49 ||
mahatsaṃjño mayā hīnaṃ śarīraṃ no bhaved yathā |
evamuktvā gataḥ śambhustaccharīraṃ na śīryate || 17.50 ||
taṃ dṛṣṭvā pitaraścocustanmātrā yāvadasmabhiḥ |
pragatairebhiretacca śarīraṃ śīryate dhruvam |
evamuktvā tu te dehaṃ tyaktvā'ntarddhānamāgatāḥ || 17.51 ||
agniḥ prāṇo apānaśca ākāśaṃ sarvadhātavaḥ |
kṣetraṃ tadvadahaṃkāro bhānuḥ kāmādayo mayā |
kāṣṭhā vāyurviṣṇurdharma śambhustathendriyārthakāḥ || 17.52 ||
etairmuktaṃ tu tatkṣetraṃ tat tathaiva vyavasthitam |
somena pālyamānaṃ tu puruṣeṇendurūpiṇā || 17.53 ||
evaṃ vyavasthite some ṣoḍaśātmanyathākṣare |
prāgvat tatra guṇopetaṃ kṣetramutthāya babhrama || 17.54 ||
prāgavasthaṃ śarīraṃ tu dṛṣṭvā sarvajñapālitam |
tāḥ kṣetradevatāḥ sarvā vailakṣaṃ bhāvamāśritāḥ || 17.55 ||
tamevaṃ tuṣṭuvuḥ sarvāstaṃ devaṃ parameśvaram |
svasthānamīyiṣuḥ sarvāstadā nṛpatisattama || 17.56 ||
tvamagnistvaṃ tathā prāṇastvamapānaḥ sarasvatī |
tvamākāśaṃ dhanādhyakṣastvaṃ śarīrasya dhātavaḥ || 17.57 ||
ahaṃkāro bhavān deva tvamādityo'ṣṭako gaṇaḥ |
tvaṃ māyā pṛthivī durgā tvaṃ diśastvaṃ marutpatiḥ || 17.58 ||
tvaṃ viṣṇustvaṃ tathā dharmastvaṃ jiṣṇustvaṃ parājitaḥ |
akṣarārthasvarūpeṇa parameśvarasaṃjñitaḥ || 17.59 ||
asmābhirapayātaistu kathametadbhaviṣyati |
evamatra śarīraṃ tu tyaktamasmābhireva ca || 17.60 ||
tat paraṃ bhavatā deva tadavasthaṃ prapālyate |
sthānabhaṅgo na naḥ kāryaḥ svayaṃ sṛṣṭvā prajāpate || 17.61 ||
evaṃ stutastato devasteṣāṃ toṣaṃ paraṃ yayau |
uvāca caitān krīḍārthaṃ bhavantotpāditā mayā || 17.62 ||
kṛtakṛtyasya me kiṃ nu bhavadbhirviprayojanam |
tathāpi dadmi vo rūpe dve dve pratyekaśo'dhunā || 17.63 ||
bhūtakāryeṣvamūrtena devaloke tu mūrtinā |
tiṣṭhadhvamapi kālānte layaṃ tvāviśata drutam || 17.64 ||
śarīrāṇi punarnaivaṃ karttavyo'hamiti kvacit |
mūrttīnāṃ ca tathā tubhyaṃ dadmi nāmāni vo'dhunā || 17.65 ||
agnervaiśvānaro nāma prāṇāpānau tathāśvinau |
bhaviṣyati tathā gaurī himaśailasutā tathā || 17.66 ||
pṛthivyādigaṇastveṣa gajavaktro bhaviṣyati |
śarīradhātavaśceme nānābhūtāni eva tu |
ahaṃkārastathā skandaḥ kārttikeyo bhaviṣyati || 17.67 ||
bhānuścādityarūpo'sau mūrttāmūrtta ca cakṣuṣī |
kāmādyo'yaṃ gaṇo bhūyo mātṛrūpo bhaviṣyati || 17.68 ||
śarīramāyā durgaiṣā kāraṇānte bhaviṣyati |
daśa kanyā bhaviṣyanti kāṣṭhāstvetāstu vāruṇāḥ || 17.69 ||
ayaṃ vāyurdhaneśastu kāraṇānte bhaviṣyati |
ayaṃ mano viṣṇunāmā bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 17.70 ||
dharmo'pi yamanāmā ca bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
mahattattvaṃ ca bhagavān mahādevo bhaviṣyati || 17.71 ||
indriyārthāśca pitaro bhaviṣyanti na saṃśayaḥ |
ayaṃ somaḥ svayaṃ bhūtvā yāmitraṃ sarvadāmarāḥ || 17.72 ||
evaṃ vedāntapuruṣaḥ prokto nārāyaṇātmakaḥ |
svasthāne devatāḥ sarvā devastu virarāma ha || 17.73 ||
evaṃ prabhāvo devo'sau vedavedyo janārdanaḥ |
kathito nṛpate tubhyaṃ kimanyacchrotumicchasi || 17.74 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 ||
prajāpāla uvāca |
kathamagneḥ samutpattiraśvinorvā mahāmune |
gauryā gaṇapatervā'pi nāgānāṃ vā guhasya ca || 18.1 ||
ādityacandramātṝṇāṃ durgāyā vā diśāṃ tathā |
dhanadasya ca viṣṇorvā dharmasya parameṣṭhinaḥ || 18.2 ||
śambhorvāpi pitṝṇāṃ ca tathā candramaso mune |
śarīradevatā hyetāḥ kathaṃ mūrttitvamāgatāḥ || 18.3 ||
kiṃ ca tāsāṃ mune bhojyaṃ kā vā saṃjñā tithiśca kā |
yasyāṃ yaṣṭāstvamī puṃsāṃ phalaṃ yacchantyanāmayam |
etanme sarahasyaṃ tu mune tvaṃ vaktumarhasi || 18.4 ||
mahātapā uvāca |
yogasādhyaḥ svarūpeṇa ātmā nārāyaṇātmakaḥ |
sarvajñaḥ krīḍatastasya bhogecchā cātmanātmani |
kṣobhite'bhūnmahābhūte etacchabdaṃ tadadbhutam || 18.5 ||
tamapyaprītimattoyaṃ vikāraṃ samarocayat |
vikurvatastasya tadā mahānagniḥ samutthitaḥ |
koṭijvālāparīvāraḥ śabdavān dahanātmakaḥ || 18.6 ||
asāvapyatitejasvī vikāraṃ samarocayat |
vikurvato babhau vahnervāyuḥ paramadāruṇaḥ |
tasmādapi vikārasthādākāśaṃ samapadyata || 18.7 ||
tacchabdalakṣaṇaṃ vyoma sa ca vāyuḥ pratāpavān |
tacca tejo'mbhasā yuktaṃ śliṣṭamanyonyatastadā || 18.8 ||
tejasā śoṣitaṃ toyaṃ vāyunā ugragāminā |
bādhitena tathā vyomnā mārge datte tu tatkṣaṇāt || 18.9 ||
piṇḍībhūtaṃ tathā sarvaṃ kāṭhinyaṃ samapadyata |
seyaṃ pṛthvī mahābhāga teṣāṃ vṛddhatarā'bhavat || 18.10 ||
caturṇāṃ yogakāṭhinyādekaikaguṇavṛddhitaḥ |
pṛthvī pañcaguṇā jñeyā te'pyetasyāṃ vyavasthitāḥ || 18.11 ||
sa ca kāṭhinyakaṃ kurvan brahmāṇḍaṃ samapadyata |
tasmin nārāyaṇo devaścaturmūrtiścaturbhujaḥ || 18.12 ||
prājāpatyena rūpeṇa sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ |
cintayan nādhigaccheta sṛṣṭiṃ lokapitāmahaḥ || 18.13 ||
tato'sya sumahān kopo jajñe paramadāruṇaḥ |
tasmāt kopāt sahastrārciruttasthau dahanātmakaḥ || 18.14 ||
sa taṃ didhakṣurbrahmāṇaṃ brahmaṇoktastadā nṛpa |
havyaṃ kavyaṃ vahasveti tato'sau havyavāhanaḥ || 18.15 ||
brahmāṇaṃ kṣudhitaḥ prāyāt kiṃ karomi prasādhi mām |
sa brahmā pratyuvācātha tridhā tṛptimavāpsyasi || 18.16 ||
dattāsu dakṣiṇāsvādau tṛptirbhūtvā yato'marān |
nayase dakṣiṇābhāgaṃ dakṣiṇāgnistato'bhavat || 18.17 ||
ā samantāddhutaṃ kiṃcid yat triloke vibhāvaso |
tad vahasva surārthāya tatastvaṃ havyavāhanaḥ || 18.18 ||
gṛhaṃ śarīramityuktaṃ tatpatistvaṃ yato'dhunā |
ato vai gārhapatyastvaṃ bhava sarvagato vibho || 18.19 ||
viśvān narān huto yena nayase sadgatiṃ prabho |
ato vaiśvānaro nāma tava vākyaṃ bhaviṣyati || 18.20 ||
draviṇaṃ balamityuktaṃ dhanaṃ ca draviṇaṃ yataḥ |
dadāti tad bhavāneva draviṇodāstato'bhavat || 18.21 ||
tanuṃ pāsyatanuṃ pāsi yena tvaṃ sarvadā vibho |
tatastanūnapānnāma tava vatsa bhaviṣyati || 18.22 ||
bhavān jātāni vai veda ajātāni ca yena vai |
ataste nāma bhavatu jātavedā iti prabho || 18.23 ||
nārāḥ sāmānyataḥ puṃso viśeṣeṇa dvijātayaḥ |
te śaṃsanti yatastvāṃ tu nārāśaṃsastato bhava || 18.24 ||
agas tirobhavennityaṃ niḥśabdo niścayātmakaḥ |
agastvaṃ sarvagatvācca tenāgnistvaṃ bhaviṣyasi || 18.25 ||
dhmā prapūraṇaśabdo ya idhmā nāma prakīrtyate |
pūritasyāgatiryena tenedhmastvaṃ bhaviṣyasi || 18.26 ||
yājyānyetāni nāmāni tava putra mahāmakhe |
yajantastvāṃ narāḥ kāmaistarpayiṣyantyasaṃśayam || 18.27 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre aṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||
mahātapā uvāca |
viṣṇorvibhūtimāhātmyaṃ kathitaṃ te prasaṅgataḥ |
tithīnāṃ śrṛṇu māhātmyaṃ kathyamānaṃ mayā nṛpa || 19.1 ||
itthaṃbhūto mahānagnirbrahmakrodhodbhavo mahān |
uvāca devaṃ brahmāṇaṃ tithirme dīyatāṃ vibho |
yasyāmahaṃ samastasya jagataḥ khyātimāpnuyām || 19.2 ||
brahmovāca |
devānāmatha yakṣāṇāṃ gandharvāṇāṃ ca sattama |
ādau pratipadā yena tvamutpanno'si pāvaka || 19.3 ||
tvatpadāt pratipadaṃ cānyā saṃbhaviṣyanti devatāḥ |
ataste pratipannāma tithireṣā bhaviṣyati || 19.4 ||
tasyāṃ tithau haviṣyeṇa prājāpatyena mūrtinā |
hoṣyanti teṣāṃ prītāḥ syuḥ pitaraḥ sarvadevatāḥ || 19.5 ||
caturvidhāni bhūtāni manuṣyāḥ paśavo'surāḥ |
devāḥ sarve sagandharvāḥ prītāḥ syustarpite tvayi || 19.6 ||
yaścopavāsaṃ kurvīta tvadbhaktaḥ pratipaddine |
kṣīrāśano vā vartteta śrṛṇu tasya phalaṃ mahat || 19.7 ||
caturyugāni ṣaṭtriṃśat svarloke'sau mahīyate |
tejasvī rūpasaṃpanno dravyavān jāyate naraḥ || 19.8 ||
iha janmanyasau rājā pretya svarge mahīyate |
tūṣṇīṃ babhūva sopyagnirbrahmadattāśrayaṃ yayau || 19.9 ||
ya idaṃ śrṛṇuyānnityaṃ prātarutthāya mānavaḥ |
agnerjanma sa pāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ || 19.10 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekonaviṃśo'dhyāyaḥ || 19 ||
prajāpāla uvāca |
evamagneḥ samutpattirjātā brahman mahātmanaḥ |
prāṇāpānau kathaṃ devāvaśvinau saṃbabhūvatuḥ || 20.1 ||
marīcirbrahmaṇaḥ putraḥ svayaṃ brahmā dvisaptabhiḥ |
rūpairvyavasthitasteṣāṃ marīciḥ śreṣṭhatāmagāt || 20.2 ||
tasya putro mahātejāḥ kaśyapo nāma vai muniḥ |
svayaṃ prajāpatiḥ śrīmān devatānāṃ pitā'bhavat || 20.3 ||
tasya putrā babhūvurhi ādityā dvādaśa prabho |
adityapatyāni te sarve ādityāstena kīrtitāḥ || 20.4 ||
teṣāṃ madhye mahātejā mārttaṇḍo lokaviśrutaḥ |
nārāyaṇātmakaṃ tejo dvādaśaṃ saṃprakīrtitam || 20.5 ||
ye te māsāsta ādityāḥ svayaṃ saṃvatsaro hariḥ |
evaṃ te dvādaśādityā mārttaṇḍaśca pradhānavān || 20.6 ||
tasya tvaṣṭā dadau kanyāṃ saṃjñāṃ nāma mahāprabhām |
tasyāpatyadvayaṃ jajñe yamaśca yamunā tathā || 20.7 ||
tasya tejo'pyasahatī babhūvāśvī manojavā |
svāṃ chāyāṃ tatra saṃsthāpya sā jagamottarān kurūn || 20.8 ||
tadrūpāṃ tāṃ savarṇāṃ tu bheje mārttaṇḍabhāskaraḥ |
tasyā api dvayaṃ jajñe śaniṃ tapatimeva ca || 20.9 ||
yadā tvasadṛśaṃ bheje putrān prati narottama |
saṃjñāṃ provāca bhagavān krodhasaṃraktalocanaḥ |
asamatvaṃ na karttavyaṃ sveṣvapatyeṣu bhāmini || 20.10 ||
evamuktā yadā sā tu asamatvaṃ vyarocata |
tadā yamaḥ svapitaraṃ provāca bhṛśaduḥkhitaḥ || 20.11 ||
neyaṃ mātā bhavet tāta asmākaṃ śatruvat sadā |
sapatnīva vṛthācārā svesvapatyeṣu vatsalā || 20.12 ||
evaṃ yamavacaḥ śrutvā sā chāyā krodhamūrcchitā |
śaśāpa pretarājastvaṃ bhaviṣyasyacirādiva || 20.13 ||
evaṃ śrutvā'tha mārttaṇḍastadā putrahitaiṣayā |
uvāca madhyavartī tvaṃ bhavitā dharmapāpayoḥ |
lokapālaśca bhavitā tvaṃ putra divi śobhase || 20.14 ||
śaniṃ śaśāpa mārttaṇḍaśchāyākopapradharṣitaḥ |
tvaṃ krūradṛṣṭirbhavitā mātṛdoṣeṇa putraka || 20.15 ||
evamuktvā samutthāya yogaṃ bhānurdidṛkṣayā |
tāmapaśyattvasau sāśvī uttareṣu kuruṣvatha || 20.16 ||
tato'śvarūpaṃ kṛtvā sa gatvā tatrottarān kurūn |
prājāpatyena mārgeṇa yuyojātmānamātmanā || 20.17 ||
tasyāṃ tvāṣṭryāmaśvarūpyāṃ mārttaṇḍastīvratejasaḥ |
bījaṃ nirvāpayāmāsa tajjvalantaṃ dvidhā'patat || 20.18 ||
tatra prāṇastvapānaśca yonau cātmajitau purā |
varadānena ca punarmūrttimantau babhūvatuḥ || 20.19 ||
tau tvāṣṭryāmaśvarūpiṇyāṃ jātau yena narottamau |
tatastāvaśvinau devau kīrttyete ravinandanau || 20.20 ||
prajāpatiḥ svayaṃ bhānustvāṣṭrī śaktiḥ parāparā |
tasyāḥ prāgvaccharīrasthāvamūrttau mūrtimāśritau || 20.21 ||
tatastāvaśvinau devau mārttaṇḍamupatasthatuḥ |
ūcatuḥ svaruciṃ tāvat kiṃ karttavyamathāvayoḥ || 20.22 ||
mārttaṇḍa uvāca |
putrau prajāpatiṃ devaṃ bhaktyārādhayatāṃ varam |
nārāyaṇaṃ sa vo dātā varaṃ nūnaṃ bhaviṣyati || 20.23 ||
evaṃ tāvaśvinau proktau mārttaṇḍena mahātmanā |
tepatustīvratapasau tapaḥ paramaduścaram |
brahmapāramayaṃ stotraṃ japantau tu samāhitau || 20.24 ||
tayoḥ kālena mahatā brahmā nārāyaṇātmakaḥ |
tutoṣa paramaprītyā varaṃ caitaṃ dadau tayoḥ || 20.25 ||
prajāpāla uvāca |
aśvibhyāmīritaṃ stotraṃ brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ |
śrotumicchāmyahaṃ brahmaṃstvatprasādānmahāmune || 20.26 ||
mahātapā uvāca |
śrṛṇu rājan yathā stotramaśvibhyāṃ brahmaṇaḥ kṛtam |
īdṛśaṃ ca phalaṃ prāptaṃ tayoḥ stotrasya cānagha || 20.27 ||
oṃnamaste niṣkriya niṣprapañca nirāśraya nirapekṣa nirālamba
nirguṇa nirāloka nirādhāra nirjaya nirākāra |
brahman mahābrahman brāhmaṇapriya puruṣa mahāpuruṣottama |
deva mahādevottama sthāṇo sthitasthāpaka |
bhūta mahābhūta bhūtādhipati yakṣa mahāyakṣa yakṣādhipate |
guhya mahāguhyādhipate saumya mahāsaumya saumyādhipate |
pakṣi mahāpakṣipate daitya mahādaityādhipate |
rudra mahārudrādhipate viṣṇu mahāviṣṇupate |
parameśvara nārāyaṇa prajāpataye namaḥ |
evaṃ stutastadā tābhyāmaśvibhyāṃ sa prajāpatiḥ |
tutoṣa paramaprītyā vākyaṃ cedamuvāca ha || 20.28 ||
varaṃ varayatāṃ śīghraṃ devaiḥ paramadurlabham |
yena me varadānena caratastridivaṃ sukham || 20.29 ||
aśvināvūcatuḥ |
āvayoryajñabhāgaṃ tu dehi deva prajāpate |
somapatvaṃ ca devānāṃ sāmānyatvaṃ ca śāśvatam || 20.30 ||
brahmovāca |
rūpaṃ kāntiranaupamyaṃ bhiṣaktvaṃ sarvavastuṣu |
somapatvaṃ ca lokeṣu sarvametad bhaviṣyati || 20.31 ||
etat sarvaṃ dvitīyāyāmaśvibhyāṃ brahmaṇā purā |
dattaṃ yasmādatasteṣāṃ tithīnāmuttamā tithiḥ || 20.32 ||
etasyāṃ rūpakāmastu puṣpāhāro bhavennaraḥ |
saṃvatsaraṃ śucirnityaṃ susvarūpī bhavennaraḥ |
aśvibhyāṃ ye guṇāḥ proktāste tasyāpi bhavanti ca || 20.33 ||
ya idaṃ śrṛṇuyānnityamaśvibhyāṃ janma cottamam |
sarvapāpavinirmuktaḥ putravān jāyate naraḥ || 20.34 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre viṃśo'dhyāyaḥ || 20 ||
mahātapā uvāca |
pūrvaṃ prajāpatirdevaḥ sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ |
cintayāmāsa dharmātmā yadā tā nādhyagacchata || 21.2 ||
tadā'sya kopāt saṃjajñe sa ca rudraḥ pratāpavān |
rodanāt tasya rudratvaṃ saṃjātaṃ parameṣṭhinaḥ || 21.3 ||
tasya brahmā śubhāṃ kanyāṃ bhāryārthaṃ mūrttisaṃbhavām |
gaurī nāmnā svayaṃ devī bhāratī tāṃ dadau pitā || 21.4 ||
rudrāyāmitadehāya svayaṃ brahmā prajāpatiḥ |
sa tāṃ labdhvā varārohāṃ mudā paramayā yutaḥ || 21.5 ||
sargakāleṣu taṃ brahmā tapasā pratyuvāca ha |
rudra prajāḥ sṛjasveti paunaḥpunyena coditaḥ |
asamartho'hamiti jale nimajjata mahābalaḥ || 21.6 ||
taporthitvaṃ tapohīnaḥ straṣṭuṃ śaknoti na prajāḥ |
evaṃ cintya jale magnastato rudraḥ pratāpavān || 21.7 ||
tasmin nimagne deveśe tāṃ brahmā kanyakāṃ punaḥ |
antaḥśarīragāṃ kṛtvā gaurīṃ paramaśobhanām || 21.8 ||
punaḥ sisṛkṣurbhagavānasṛjat sapta mānasān |
dakṣaṃ ca teṣāmārabhya prajāḥ samyag vyavarddhitāḥ || 21.9 ||
tatra dākṣāyaṇīputrāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ |
vasavo'ṣṭau ca rudrāśca ādityā marutastathā || 21.10 ||
sā'pi dakṣāya suśroṇī gaurī dattātha brahmaṇā |
duhitṛtve purā yā hi rudreṇoḍhā mahātmanā || 21.11 ||
sā ca dākṣāyaṇī devī punarbhūtā nṛpottama |
tato dakṣaḥ prahṛṣṭātmā dauhitrān svān sa vṛddhikṛt |
dṛṣṭvā yajñamathārebhe prīṇanāya prajāpatiḥ || 21.12 ||
tatra brahmasutāḥ sarve marīcyādaya eva ca |
cakrurārttvijyakaṃ karmma sve sve mārge vyavasthitāḥ || 21.13 ||
brahmā svayaṃ marīcyastu babhūvā'nye tathāpare |
atristu yajñakarmastha āgnīdhrastvaṅgirā bhavat || 21.14 ||
hotā pulastyastvabhavadudgātā pulaho'bhavat |
kratau kratustu prastotā tadā yajñe mahātapāḥ || 21.15 ||
pratihartā pracetāstu tasmin kratuvare babhau |
subrahmaṇyo vasiṣṭhastu sanakādyāḥ sabhāsadaḥ |
tatra yājyaḥ svayaṃ brahmā sa ca ijyastu pūjyate || 21.16 ||
pūjyā dakṣasya dauhitrā rudrādityāṅgirādayaḥ |
pratyakṣapitaraste hi taiḥ prītaiḥ prīyate jagat || 21.17 ||
tatra bhāgārthino devā ādityā vasavastathā |
viśvedevāḥ sapitaro gandharvādyā marudgaṇāḥ || 21.18 ||
jagṛhuryajñabhāgān svān yāvat te haviṣorpitān |
tāvatkālaṃ jalāt sadya uttasthau brahmaṇaḥ punaḥ || 21.19 ||
rudraḥ kopodbhavo yastu pūrvaṃ magno mahājale |
sa sahastrārkasaṃkāśo niścakrāma jalāt tataḥ || 21.20 ||
sarvajñānamayo devaḥ sarvadevamayo'malaḥ |
pratyakṣadarśī sarvasya jagatastapasā babhau || 21.21 ||
tasmiṃstu kāle pañcānāṃ jātaḥ sargo narottama |
divyānāṃ pṛthivīsthānāṃ caturṇāmarajātinām || 21.22 ||
raudrasargasya saṃbhūtistadā sadyo'pi jāyate |
idānīṃ rudrasargaṃ tvaṃ śrṛṇu pārthivasattama || 21.23 ||
daśavarṣasahastrāṇi tapaścīrtvā mahajjale |
pratibuddho yadā rudrastadā corvoṃ sakānanām |
dṛṣṭvā sasyavatīṃ ramyāṃ manuṣyapaśusaṃkulām || 21.24 ||
śuśrāva ca tadā śabdānṛtvijāṃ dakṣasadmani |
āśrame yajñināṃ coccairyogasthairiti kīrttitam || 21.25 ||
tataḥ śrutvā mahātejāḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ |
cukopa subhṛśaṃ devo vākyaṃ cedamuvāca ha || 21.26 ||
ahaṃ pūrvaṃ tu kavinā sṛṣṭaḥ sarvātmanā vibhuḥ |
prajāḥ sṛjasveti tadā vākyametat tathoktavān || 21.27 ||
idānīṃ kena tatkarma kṛtaṃ sṛṣṭyādivarṇanam |
evamuktvā bhṛśaṃ kopānnanāda parameśvaraḥ || 21.28 ||
tasya nānadato jvālāḥ śrotrebhyo niryayustadā |
tatra bhūtāni vetālā ucchruṣmāḥ pretapūtanāḥ || 21.29 ||
kūṣmāṇḍā yātudhānāśca sarve prajvalitānanāḥ |
uttasthuḥ koṭiśastatra nānāpraharaṇāvṛtāḥ || 21.30 ||
te dṛṣṭvā bhūtasaṃghātā vividhāyudhapāṇayaḥ |
sasarja vedavidyāṅgaṃ rathaṃ paramaśobhanam || 21.31 ||
tasminnṛgādayastvaśvāstritattvaṃ ca triveṇukam |
tripūjakaṃ triṣavaṇaṃ dharmākṣaṃ mārutadhvanim || 21.32 ||
ahorātre patāke dve dharmādharme tu daṇḍake |
śakaṭaṃ sarvavidyāśca svayaṃ brahmādisārathiḥ || 21.33 ||
gāyatrī ca dhanustasya oṅkāro guṇa eva ca |
svarāḥ sapta śarāstasya devadevasya suvrata || 21.34 ||
evaṃ kṛtvā sa sāmagrīṃ devadevaḥ pratāpavān |
jagāma dakṣayajñāya kopād rudraḥ pratāpavān || 21.35 ||
gacchatastasya devasya ambarāṅgirasaṃ nayat |
ṛtvijāṃ mantranicayo naṣṭo rudrāgame tadā || 21.36 ||
viparītamidaṃ dṛṣṭvā tadā sarve ca ṛtvijaḥ |
ūcuḥ saṃnahyatāṃ devā mahad vo bhayamāgatam || 21.37 ||
kaścidāyāti balavānasuro brahmanirmitaḥ |
yajñabhāgārthametasmin kratau paramadurlabham || 21.38 ||
evamuktāstato devā ūcurmātāmahaṃ tadā |
dakṣa tāta kimatrāsmatkāryaṃ brūhi vivakṣitam || 21.39 ||
dakṣa uvāca |
gṛhyantāṃ drutamastrāṇi saṃgrāmo'tra vidhīyatām |
evamukte tadā devairvividhāyudhadhāribhiḥ |
rudrasyānucaraiḥ sārdhaṃ mahadyuddhaṃ pravartitam || 21.40 ||
tatra vetālabhūtāni kūṣmāṇḍā grahapūtanāḥ |
yuyudhurlokapālaiśca nānāśastradharāṇi ca || 21.41 ||
devā raudrāṇi bhūtāni nirasanto yamālayam |
cikṣipuḥ sāyakān ghorānasīṃśca saparaśvadhān || 21.42 ||
bhūtānyapi mṛdhe dhorāṇyulmukairasthibhiḥ śaraiḥ |
jagmurdevān mṛdhe roṣād rudrasya purato balāt || 21.43 ||
tatastasmin mahāraudre saṃgrāme bhīmarūpiṇi |
rudro bhagasya netre tu bibhedaikeṣuṇā mṛdhe || 21.44 ||
rudrasya śarapātena naṣṭanetraṃ bhagaṃ tadā |
dṛṣṭvā'sya krodhāt tejasvī pūṣā rudramayodhayat || 21.45 ||
sṛjantamiṣujālāni pūṣaṇaṃ tu mahāmṛdhe |
dṛṣṭvā rudro'sya dantāṃstu cakarṣaṃ paravīrahā || 21.46 ||
tasya dantāṃstadā dṛṣṭvā pūṣṇo rudreṇa pātitān |
dudruvuḥ vasavo dikṣu rudrāstvekādaśa drutam || 21.47 ||
tān bhagnān sahasā dikṣu dṛṣṭvā viṣṇuḥ pratāpavān |
ādityāvarajo vākyamuvāca svabalaṃ tadā || 21.48 ||
kva yāta pauruṣaṃ tyaktvā darpaṃ māhātmyameva ca |
vyavasāyaṃ kulaṃ bhūtiṃ kathaṃ na smaryate drutam || 21.49 ||
parameṣṭhiguṇairyukto laghuvadbhītitaḥ purā |
namaskaṃ kurute moghaṃ pṛthivyāṃ padmajaḥ svayam || 21.50 ||
evamuktvā garutmantamāruroha haristadā |
śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ || 21.51 ||
tato hariharaṃ yuddhamabhavallomaharṣaṇam |
rudraḥ pāśupatāstreṇa vivyādha harimojasā |
harirnārāyaṇāstreṇa rudraṃ vivyādha kopavān || 21.52 ||
nārāyaṇaṃ pāśupatamubhe'stre vyomni roṣite |
yuyudhāte bhṛśaṃ divyaṃ parasparajighāṃsayā |
divyaṃ varṣasahastraṃ tu tayoryuddhamabhūt tadā || 21.53 ||
tatraikaṃ mukuṭodbaddhaṃ mūrddhanyaṃ jaṭajālakam |
ekaṃ pradhmāpayacchaṅkhamanyaḍumarukaṃ śubham || 21.54 ||
ekaṃ khaṅgakaraṃ tatra tathā'nyaṃ daṇḍadhāriṇam |
ekaṃ kaustubhadīptāṅgamanyaṃ bhūtivibhūṣitam || 21.55 ||
ekaṃ gadāṃ bhrāmayati dvitīyaṃ daṇḍameva ca |
ekaṃ śobhati kaṇṭhasthairmaṇibhistvasthibhiḥ param |
ekaṃ pītāmbaraṃ tatra dvitīyaṃ sarpamekhalam || 21.56 ||
evaṃ tau sparddhināvastrau raudranārāyaṇātmakau |
anyo'nyātiśayopetau tadālokya pitāmahaḥ || 21.57 ||
uvāca śāmyatāmastrau svasvabhāvena suvratau |
evaṃ te brahmaṇā coktau śāntabhāvaṃ prajagmatuḥ || 21.58 ||
tathā viṣṇuharau brahmā vākyametaduvāca ha |
ubhau hariharau devau loke khyātiṃ gamiṣyathaḥ || 21.59 ||
ayaṃ ca yajño vidhvastaḥ saṃpūrṇatvaṃ gamiṣyati |
dakṣasya khyātimā~llokaḥ saṃtatyā'yaṃ bhaviṣyati || 21.60 ||
evamuktvā hariharau tadā lokapitāmahaḥ |
brahmā lokānuvācedaṃ rudrabhāgo'sya dīyatām || 21.61 ||
rudrabhāgo jyeṣṭhabhāga itīyaṃ vaidikī śrutiḥ |
stutiṃ ca devāḥ kuruta rudrasya parameṣṭhi naḥ || 21.62 ||
bhaganetraharaṃ devaṃ pūṣṇo dantavināśanam |
stutiṃ kurutamā śīghraṃ gītairetaistu nāmabhiḥ |
yenāyaṃ vaḥ prasannātmā varadatvaṃ bhajeta ha || 21.63 ||
evamuktāstu te devāḥ stotraṃ śaṃbhormahātmanaḥ |
cakruḥ paramayā bhaktyā namaskṛtya svayaṃbhuve || 21.64 ||
devā ūcuḥ |
namo viṣamanetrāya namaste tryambakāya ca |
namaḥ sahastranetrāya namaste śūlapāṇaye || 21.65 ||
namaḥ khaṭvāṅgahastāya namo daṇḍabhṛte kare |
tvaṃ deva hutabhugjvālākoṭibhānusamaprabhaḥ || 21.66 ||
adarśane'nayad deva mūḍhavijñānato'dhunā |
kṛtamasmābhireveśa tadatra kṣamyatāṃ prabho || 21.67 ||
namastrinetrārttiharāya śaṃbho
triśūlapāṇe vikṛtāsyarūpa |
samastadeveśvara śuddhabhāva
prasīda rudrācyuta sarvabhāva || 21.68 ||
pūṣṇo'sya dantāntaka bhīmarūpa
pralambabhogīndralulantakaṇṭha |
viśāladehācyuta nīlakaṇṭha
prasīda viśveśvara viśvamūrtte || 21.69 ||
bhagākṣisaṃsphoṭanadakṣakarmā
gṛhāṇa bhāgaṃ makhataḥ pradhānam |
prasīda deveśvara nīlakaṇṭha
prapāhi naḥ sarvaguṇopapanna || 21.70 ||
sitāṅgarāgāpratipannamūrtte
kapāladhāriṃstripuraghna deva |
prapāhi naḥ sarvabhayeṣu caiva
umāpate puṣkaranālajanma || 21.71 ||
paśyāma te dehagatān sureśa
sargādayo vedavarānananta |
sāṅgān savidyān sapadakramāṃśca
sarvān nilīnāṃstvayi devadeva || 21.72 ||
bhava śarva mahādeva pinākin rudra te hara |
natāḥ sma sarve viśveśa trāhi naḥ parameśvara || 21.73 ||
itthaṃ stutastadā devairdevadevo maheśvaraḥ |
tutoṣa sarvadevānāṃ vākyaṃ cedamuvāca ha || 21.74 ||
rudra uvāca |
bhagasya netraṃ bhavatu pūṣṇo dantāstathā makhaḥ |
dakṣasyācchidratāṃ yātu yajñaścāpyaditeḥ sutāḥ |
paśubhāvaṃ tathā cāpi apaneṣyāmi vo surāḥ || 21.75 ||
maddarśanena yo jātaḥ paśubhāvo divaukasām |
sa mayā'pahṛtaḥ sadyaḥ patitvaṃ vo bhaviṣyati || 21.76 ||
ahaṃ ca sarvavidyānāṃ patirādyaḥ sanātanaḥ |
ahaṃ vai patibhāvena paśumadhye vyavasthitaḥ || 21.77 ||
ataḥ paśupatirnāma mama loke bhaviṣyati |
ye māṃ yajanti teṣāṃ syād dīkṣā pāśupatī bhavet || 21.78 ||
evamukte'tha rudreṇa brahmā lokapitāmahaḥ |
uvāca rudraṃ sasnehaṃ smitapūrvamidaṃ vacaḥ || 21.79 ||
dhruvaṃ pāśupatirdeva tvaṃ loke khyātimesyati |
ayaṃ ca devastvannāmnā loke khyātiṃ gamiṣyati |
ārādhyaśca samastānāṃ devādīnāṃ gamiṣyasi || 21.80 ||
evamuktvā tadā brahmā dakṣaṃ provāca buddhimān |
gaurīṃ prayaccha rudrāya pūrvamevopapāditām || 21.81 ||
evamuktvā tadā dakṣastāṃ kanyāṃ brahmasannidhau |
dadau rudrāya mahate gaurīṃ paramaśobhanām || 21.82 ||
sa tāṃ jagrāha vidhivad rudraḥ paramaśobhanām |
dakṣasya ca priyaṃ kurvan bahumānapuraḥsaram || 21.83 ||
gṛhītāyāṃ tu kanyāyāṃ dākṣāyaṇyāṃ pitāmahaḥ |
dadau rudrasya nilayaṃ kailāsaṃ surasannidhau || 21.84 ||
rudro'pi prayayau bhūtaiḥ samaṃ kailāsaparvatam |
devāścāpi yathāsthānaṃ svaṃ svaṃ jagmurmudānvitāḥ |
brahmā'pi dakṣasahitaḥ prājāpatyaṃ puraṃ yayau || 21.85 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||
mahātapā uvāca |
tasmin nivasatastasya rudrasya parameṣṭhinaḥ |
cukopa gaurī devasya piturvairamanusmaran || 22.1 ||
cintayāmāsa dakṣasya anenāpakṛtaṃ purā |
yajño vidhvaṃsito yasmāt tasmāccānyāṃ tanūmaham || 22.2 ||
ārādhya tapasā tasya gṛhe bhūtvā vrajāmyaham |
kathaṃ gacchāmi pitaraṃ dakṣaṃ kṣapitabāndhavam || 22.3 ||
bhavapatnī ca duhitā evaṃ saṃcintya sundarī |
jagāma tapase śailaṃ himavantaṃ mahāgirim || 22.4 ||
tatra kālena mahatā kṣapayantī kalevaram |
svaśarīrāgninā dagdhā tataḥ śailasutā'bhavat || 22.5 ||
umā nāmeti mahatī kṛṣṇā cetyabhidhānataḥ |
labdhvā tu śobhanāṃ mūrtiṃ himavantagṛhe śubhā || 22.6 ||
punastapaścakārograṃ devaṃ smṛtvā trilocanam |
asāveva  patirmahyamityuktvā tapasi sthitā || 22.7 ||
kurvantyā tat tapaścograṃ himavante mahāgirau |
kālena mahatā devastapasārādhitastayā || 22.8 ||
ājagāmāśramaṃ tasyā vipro bhūtvā maheśvaraḥ |
vṛddhaḥ śithilasarvāṅgaḥ skhalaṃścaiva pade pade || 22.9 ||
kṛcchrāt tasyāḥ samīpaṃ tu āgatya dvijasattamaḥ |
bubhukṣito'smi me dehi bhadre bhojyaṃ dvijasya tu || 22.10 ||
evamuktā tadā kanyā umā śailasutā śubhā |
uvāca brāhmaṇaṃ bhojyaṃ dadmi vipra phalādikam |
kuru snānaṃ drutaṃ vipra bhuñjasvānnaṃ yadṛcchayā || 22.11 ||
evamuktastadā viprastasya pārśve mahānadīm |
gaṅgāṃ jagāma snānārthī snānaṃ karttumavātarat || 22.12 ||
snānaṃ tu kurvatā tena rudreṇa dvijarūpiṇā |
bhūtvā māyāmayaṃ bhīmaṃ makaraṃ bhayadarśanam |
grāhitastu tadā viprastena duṣṭena madgunā || 22.13 ||
dṛṣṭvā dhṛtamathātmānaṃ makareṇa balīyasā |
vṛddhamātmānamanyaṃ tāṃ darśayan vākyamabravīt || 22.14 ||
abrahmaṇyaṃ gataṃ kanye dhāvasvānaya māṃ ruṣaḥ |
yāvannāyāti vikṛtiṃ tāvanmāṃ trātumarhasi || 22.15 ||
evamuktā tadā kanyā cintayāmāsa pārvatī |
pitṛbhāvena śailendraṃ bhartṛbhāvena śaṃkaram |
spṛśāmi tapasā pūtā kathaṃ vipraṃ spṛśāmyaham || 22.16 ||
yadyenaṃ nāpakarṣāmi makareṇa jale dhṛtam |
tadānīṃ brahmavadhyā me bhavatīti na saṃśayaḥ || 22.17 ||
anyavyatikrame dharmamapanetuṃ ca śakyate |
brahmavadhyā punarnaivamevamuktavā gatā tvaram || 22.18 ||
sā gatvā tvaritaṃ bhīrurgṛhītvā pāṇinā dvijam |
cakarṣāntarjalāt tāvat svayaṃ bhūtapatirharaḥ || 22.19 ||
yamārādhya tapaścarttumārabdhaṃ śailaputrāyā |
sa eva bhagavān rudrastasyāḥ pāṇau vilambata || 22.20 ||
taṃ dṛṣṭvā lajjitā devī pūrvatyāgamanusmaran |
na kiṃciduttaraṃ subhrūrvadati sma sulajjitā || 22.21 ||
tūṣṇīṃbhūtāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā gaurīṃ rudro hasanniva |
pāṇau gṛhītvā māṃ bhadre kathaṃ tyaktumihārhasi || 22.22 ||
matpāṇigrahaṇaṃ bhadre vṛthā yadi kariṣyasi |
tadānīṃ brahmaṇaḥ putryāmāhārārthaṃ bravīmyaham || 22.23 ||
na bhavet parihāso'yamuktā devī parāparā |
lajjamānā tadā vākyaṃ vadati smitapūrvakam || 22.24 ||
devadeva trilokeśa tvadartho'yaṃ samudyamaḥ |
prāgjanmārādhito bharttā bhavān devo maheśvaraḥ || 22.25 ||
idānīṃ me bhavān devaḥ patirnānyo bhaviṣyati |
kintu svāmī pitā mahyaṃ śailendro me vrajāmi tam |
anujñāpya vidhānena tataḥ pāṇiṃ gṛhīṣyasi || 22.26 ||
evamuktvā tadā devī pitaraṃ prati bhāminī |
kṛtāñjalipuṭā bhūtvā himavantamuvāca ha || 22.27 ||
ato'nyajanmabharttā me rudro dakṣamakhāntakaḥ |
idānīṃ tapasā saiva dhyāto'bhūd gatibhāvanaḥ || 22.28 ||
sa ca viśvapatirbhūtvā brāhmaṇo me tapovanam |
āgatya bhojanārthāya yācayāmāsa śaṃkaraḥ |
mayā snātuṃ vrajasveti codito jāhnavīṃ gataḥ || 22.29 ||
tatrāsau vṛddhakāyena dvijarūpeṇa śaṃkaraḥ |
makareṇa dhṛtastūrṇaṃ abrahahmaṇyamuvāca ha || 22.30 ||
brahmahatyābhayāt tāta mayā pāṇau dhṛtastataḥ |
dhṛtamātraḥ svakaṃ dehaṃ darśayāmāsa śaṃkaraḥ || 22.31 ||
tato māmabravīd devaḥ pāṇigrahaṇamāgatām |
bhavatī devi mā kiṃcid vicāraya tapodhane || 22.32 ||
evamuktā tvahaṃ tena śaṃkareṇa mahātmanā |
tadanujñāpya deveśaṃ bhavantaṃ praṣṭumāgatā |
idānīṃ yat kṣamaṃ kāryaṃ tacchīghraṃ saṃvidhīyatām || 22.33 ||
evaṃ śrutvā tadā vākyaṃ śailarājo mudā yutaḥ |
uvāca duhitāṃ dhanyāṃ tasmin kāle varānanām || 22.34 ||
putri dhanyo'smyahaṃ loke yasya rudraḥ svayaṃ haraḥ |
jāmātā bhavitā devi tvayā'patyavatāmaham |
sthāpito mūrdhni devānāmapi putri tvayā hyaham || 22.35 ||
sthīyatāṃ kṣaṇamekaṃ tu yāvadāgamanaṃ mama |
evamuktvā gato rājā śailānāṃ brahmaṇo'ntikam || 22.36 ||
tatra dṛṣṭvā mahātmānaṃ sarvadevapitāmaham |
uvāca praṇato bhūtvā brahmāṇaṃ śailarāṭ tataḥ || 22.37 ||
devomā duhitā mahyaṃ tāṃ rudrāya dadāmyaham |
tvayā deva anujñātastatkaromi praśādhi mām || 22.38 ||
tato brahmā prītamanā yāhi rudrāya tāṃ śubhām |
prayacchovāca devānāṃ tadā lokapitāmahaḥ || 22.39 ||
evamuktaḥ śailarājaḥ svaveśmāgamya satvaram |
devānṛṣīn siddhasaṃghān cāmantrayata satvaram || 22.40 ||
tumburuṃ nāradaṃ caiva hāhāhūhūṃ tathaiva ca |
sa gatvā kinnarāṃścaiva asurān rākṣasānapi || 22.41 ||
parvatāḥ saritaḥ śailā vṛkṣā oṣadhayastathā |
āgatā mūrttimanto vai parvatāḥ saṅgamopalāḥ |
himavadduhiturdraṣṭuṃ vivāhaṃ śaṃkareṇa ha || 22.42 ||
tatra vediḥ kṣitiścāsīt kalaśāḥ sapta sāgarāḥ |
sūryo dīpastathā somaḥ sarito vavahurjalam || 22.43 ||
evaṃ vivāhasāmagrīṃ kṛtvā śailavarādhipaḥ |
preṣayāmāsa rudrāya samīpaṃ mandaraṃ girim || 22.44 ||
sa tadā mandaroktastu śaṃkaro drutamāyayau |
vidhinā somayā pāṇiṃ jagrāha parameśvaraḥ || 22.45 ||
tatrotsave parvatanāradau dvau
jaguśca siddhā nanṛturvanaspatīḥ |
puṣpāṇyanekāni vicikṣipuḥ śubhāḥ
nanarturuccaiḥ surayoṣito bhṛśam || 22.46 ||
tasmin vivāhe salilapravāhe
caturmukho lokaparaḥ svasaṃsthaḥ |
uvāca kanyāṃ bhava putri loke
nārī prabharttā tava cānyapuṃsām |
ityevamuktvā sa umāṃ sarudrāṃ
pitāmahaḥ svaṃ puramājagāma || 22.47 ||
jāmātaraṃ parvatarāṭ supūjya
visarjayāmāsa vibhuṃ sa somam |
devāṃśca daityān vividhānṛṣīṃśca
saṃpūjya sarvān vividhaistu vastubhiḥ |
vibhūṣaṇairvastravarānnadānai -
rvisarjayāmāsa tadādrimukhyān ||22.48 ||
sa vītaśoko virajo viśuddhaḥ
śubhānanāṃ devavarāya dattvā |
umāṃ mahātmā himavānadrirājaḥ
paitāmahe loka ivādhvare bhāt || 22.49 ||
itīriteyaṃ tava rājasattama
prasūtireṣā na viduryāṃ surāsurāḥ |
svayaṃbhudakṣādirājaḥ trijanmabhi-
rgaurīvivāho'pi mayā sukīrtitaḥ || 22.50 ||
śrīvarāha uvāca |
evaṃ sā gaurināmnā tu kāraṇānmūrttimāgatā |
saṃbabhūva yathā proktaṃ prajāpālāya pṛcchate |
ṛṣiṇā mahatā pūrvaṃ tapasā bhāvitātmanā || 22.51 ||
gauryā utpattireṣā vai kathitā paramarṣiṇā |
vivāhaśca yathā vṛttastatsarvaṃ kathitaṃ tava || 22.52 ||
etatsarvaṃ tu gauryā vai saṃpannaṃ tu tṛtīyayā |
tasyāṃ tithau tṛtīyāyāṃ lavaṇaṃ varjayennaraḥ |
yaścopoṣyati nārī vā sā saubhāgyaṃ tu vindati || 22.53 ||
durbhagā yā tu nārī syāt puruṣaścātidurbhagaḥ |
etacchrutvā tṛtīyāyāṃ lavaṇaṃ tu vivarjayet || 22.54 ||
sarvakāmānavāpnoti saubhāgyaṃ dravyasampadam |
ārogyaṃ ca sadā loke kāntiṃ puṣṭiṃ ca vindati || 22.55 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 ||
prajāpāla uvāca |
kathaṃ gaṇapaterjanma mūrtimantaṃ ca sattama |
etanme saṃśayaṃ chindhi dhṛtikaṣṭaṃ vyavasthitam || 23.1 ||
mahātapā uvāca |
pūrvaṃ devagaṇāḥ sarve ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
kāryārambhaṃ tathā cakruḥ sidhyante ca na saṃśayaḥ || 23.2 ||
sanmārgavartiṣu yathā siddhyante vighnataḥ kriyāḥ |
asatkāriṣu sarveṣu tadvadevamavighnataḥ || 23.3 ||
tato devāḥ sapitaraścintayāmāsurojasā |
asatkāryeṣu vighnārthaṃ sarva evābhyamantrayan || 23.4 ||
tatasteṣāṃ tadā mantraṃ kurvatastridivaukasām |
babhūva buddhirgamane rudraṃ prati mahāmatim || 23.5 ||
te tatra rudramāgamya kailāsanilayaṃ gurum |
ūcuḥ savinayaṃ sarve praṇipātapuraḥsaram || 23.6 ||
devā ūcuḥ |
devadeva mahādeva śūlapāṇe trilocana |
vighnārthamaviśiṣṭānāmutpādayitumarhasi || 23.7 ||
evamuktarastadā devairbhavaḥ paramayā mudā |
umāṃ nirīkṣayāmāsa cakṣuṣā'nimiṣeṇa ha || 23.8 ||
devānāṃ sannidhau tasya paśyatomāṃ mahātmanaḥ |
cintā'bhūd vyomni mūrtibhyo dṛśyate kena hetunā || 23.9 ||
pṛthivyā vidyate mūrttirapāṃ mūrttistathaiva ca |
tejasaḥ śvasanasyāpi mūrttireṣā tu dṛśyate |
ākāśaṃ ca kathaṃ neti matvā devo jahāsa ca || 23.10 ||
jñānaśaktimumāṃ dṛṣṭvā yad dṛṣṭaṃ vyomni śaṃbhunā |
yaccoktaṃ brahmaṇā pūrvaṃ śarīraṃ tu śarīriṇām || 23.11 ||
yaccāpi hasitaṃ tena devena parameṣṭhinā |
etatkāryacatuṣkeṇa pṛthivyādicaturṣvapi || 23.12 ||
mūrttimānatitejasvī hasataḥ parameṣṭhinaḥ |
pradīptāsyo mahādīptaḥ kumāro bhāsayan diśaḥ |
parameṣṭhiguṇairyuktaḥ sākṣād rudra ivāparaḥ || 23.13 ||
utpannamātro devānāṃ yoṣitaḥ sapramohayan |
kāntyā dīptyā tathā mūrtyā rūpeṇa ca mahātmavān || 23.14 ||
taṃ dṛṣṭvā paramaṃ rūpaṃ kumārasya mahātmanaḥ |
umā'nimeṣanetrābhyāṃ tamapaśyata bhāminī || 23.15 ||
taṃ dṛṣṭvā kupito devaḥ strībhāvaṃ cañcalaṃ tathā |
matvā kumārarūpaṃ tu śobhanaṃ mohanaṃ dṛśām |
tataḥ śaśāpa taṃ devaḥ strīśaṅkāṃ parameśvaraḥ || 23.16 ||
kumāra gajavaktrastvaṃ pralambajaṭharastathā |
bhaviṣyasi tathā sarpairupavītagatirdhruvam |
evaṃ śaśāpa taṃ devastīvrakopasamanvitaḥ || 23.17 ||
arddhakoṭyā ca romāṇāmātmano'ṅge trilocanaḥ |
kūpakāsvedasalilapūrṇaśūladharastathā |
dhunvan śarīramutthāya tato devo ruṣānvitaḥ || 23.18 ||
yathā yathā'sau sa śarīramādyaṃ
dhunoti devastriśikhāstrapāṇiḥ |
tathā tathā cāṅgaruhāścakāsu-
rjalaṃ kṣitau saṃnyapataṃstathānyāḥ || 23.19 ||
vināyakānekavidhā gajāsyā -
stamālanīlāñjanasaṃnikāśāḥ |
uttasthuruccairvividhāstrahastā -
statastu devā manasākulena || 23.20 ||
kimetadityadbhutakarmakārī
hyekaḥ karotyapratimaṃ mahacca |
kāryaṃ surāṇāṃ kṛtametadiṣṭaṃ
bhavedathaitaṃ paritaṃ kutastat || 23.21 ||
divaukasāṃ cintayatāṃ tathā tu
vināyakaiḥ kṣmā kṣubhitā babhūva |
caturmukhaścāpratimo vimāna -
māruhya khe vākyamidaṃ jagāda || 23.22 ||
dhanyāḥ stha devāḥ suranāyakena
trilocanenādbhutarūpiṇā ca |
anugṛhītāḥ parameśvareṇa
suradviṣāṃ vighnakṛtāṃ natau ca || 23.23 ||
ityevamuktvā prapitāmahastā -
nuvāca devastriśikhāstrapāṇim |
yaste vibho vaktrasamudbhavaḥ prabhu-
rvināyakānāṃ bhavatu tvime'nugāḥ || 23.24 ||
bhavāṃstathā'syātmavareṇa cāmbare
tvayā caturṣvastu śarīracārī |
ākāśametad bahudhā vyavasthitaṃ
tvayā vareṇyaḥ kṛta eva nānyaḥ || 23.25 ||
prabhurbhava tvaṃ pratimāstrapāṇinā
imāni cāstrāṇi varāṃśca dehi |
ityevamuktvā'dhigate pitāmahe
trilocanaścātmabhavaṃ jagāda || 23.26 ||
vināyako vighnakaro gajāsyo
gaṇeśanāmā ca bhavasya putraḥ |
ete ca sarve tava yāntu bhṛtyā
vināyakāḥ krūradṛśaḥ pracaṇḍāḥ |
ucchuṣmadānādivivṛddhadehāḥ
kāryeṣu siddhiṃ pratipādayantaḥ || 23.27 ||
bhavāṃśca deveṣu tathā makheṣu
kāryeṣu cānyeṣu mahānubhāvāt |
agreṣu pūjāṃ labhate'nyathā ca
vināśayiṣyasyatha kāryasiddhim || 23.28 ||
ityevamuktvā parameśvareṇa
suraiḥ samaṃ kāñcanakumbhasaṃsthaiḥ |
jalaistathāsāvabhiṣiktagātro
rarāja rājendra vināyakānām || 23.29 ||
dṛṣṭavā'bhiṣicyamānaṃ tu devāstaṃ gaṇanāyakam |
tuṣṭuvuḥ prayatāḥ sarve triśūlāstrasya sannidhau || 23.30 ||
devā ūcuḥ |
namaste gajavaktrāya namaste gaṇanāyaka |
vināyaka namaste'stu namaste caṇḍavikrama || 23.31 ||
namo'stu te vighnakartre namaste sarpamekhala |
namaste rudravaktrottha pralambajaṭharāśrita || 23.32 ||
sarvadevanamaskārādavighnaṃ kuru sarvadā |
evaṃ stutastadā devairmahātmā gaṇanāyakaḥ |
abhiṣiktaśca rudrasya somasyāpatyatāṃ gataḥ || 23.33 ||
etaccaturthyāṃ saṃpannaṃ gaṇādhyakṣasya pārthiva |
yatastato'yaṃ mahatī tithīnāṃ paramā tithiḥ || 23.34 ||
etasyāṃ yastilān bhuktvā bhaktyā gaṇapatiṃ nṛpa |
ārādhayati tasyāśu tuṣyate nātra saṃśayaḥ || 23.35 ||
yaścaitat paṭhate stotraṃ yaścaitacchṛṇuyāt sadā |
na tasya vighnā jāyante na pāpaṃ sarvathā nṛpa || 23.36 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre trayoviṃśo'dhyāyaḥ || 23 ||
dharaṇyuvāca |
kathaṃ te gātrasaṃsparśānmūrttimanto mahābalāḥ |
nāgā babhūvurdeveśa kāraṇaṃ te mahīdhara || 24.1 ||
śrīvarāha uvāca |
śrutvā gaṇapaterjanma prajāpālo narādhipaḥ |
uvāca ślakṣṇayā vācā taṃ muniṃ saṃśitavratam || 24.2 ||
prajāpāla uvāca |
bhagavaṃstārkṣaviṣayāḥ kathaṃ mūrttimupāgatāḥ |
nāgā babhūvuḥ kuṭilā etadākhyātumarhasi || 24.3 ||
mahātapā uvāca |
sṛjatā brahmaṇā sṛṣṭiṃ marīciḥ sūtikāraṇam |
prathamaṃ manasā dhyātastasya putrastu kaśyapaḥ || 24.4 ||
tasya dākṣāyaṇī bhāryā kadrūrnāma śucismitā |
mārīco janayāmāsa tasyāṃ putrān mahābalān || 24.5 ||
anantaṃ vāsukiṃ caiva kambalaṃ ca mahābalam |
karkoṭakaṃ ca rājendra padmaṃ cānyaṃ sarīsṛpam || 24.6 ||
mahāpadmaṃ tathā śaṅkhaṃ kulikaṃ cāparājitam |
ete kaśyapadāyādāḥ pradhānāḥ parikīrttitāḥ || 24.7 ||
eteṣāṃ tu prasūtyā tu idamāpūritaṃ jagat |
kuṭilā hīnakarmāṇastīkṣṇāsyotthaviṣolbaṇāḥ |
dṛṣṭvā saṃdaśya manujān kuryurbhasma kṣaṇād dhruvam || 24.8 ||
śabdagāmī yathā sparśaṃ manuṣyāṇāṃ narādhipa |
ahanyahani jāyeta kṣayaḥ paramadāruṇaḥ || 24.9 ||
ātmanastu kṣayaṃ dṛṣṭvā prajāḥ sarvāḥ samantataḥ |
jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ paraṃ tu parameśvaram || 24.10 ||
imamevārthamuddiśya prajāḥ sarvā mahīpate |
ūcuḥ kamalajaṃ viṣṇuṃ purāṇaṃ brahmasaṃjñitam || 24.11 ||
devā ūcuḥ |
devadeveśa lokānāṃ prasūti parameśvara |
trāhi nastīkṣṇadaṃṣṭrāṇāṃ bhujaṃgānāṃ mahātmanām || 24.12 ||
ahanyahani ye deva paśyeyururagā dṛśā |
manuṣyapaśurūpaṃ vā tatsarvaṃ bhasmasād bhavet || 24.13 ||
tvayā sṛṣṭiḥ kṛtā deva nīyate sā bhujaṃgāmaiḥ |
etajjñātvā tu durvṛttaṃ tatkuruṣva mahāmate || 24.14 ||
brahmovāca |
ahaṃ rakṣāṃ vidhāsyāmi bhavatīnāṃ na saṃśayaḥ |
vrajadhvaṃ svāni dhiṣṇyāni prajā mābhūt sasādhvasā || 24.15 ||
evamuktvā prajāstena brahmaṇā'vyaktamūrttinā |
ājagmuḥ paramaprītyā natvā caiva svayaṃbhuve || 24.16 ||
āgatāsu prajāsvādyastānāhūya bhujaṃgamān |
śaśāpa paramakruddho vāsukipramukhāṃstadā || 24.17 ||
brahmovāca |
yato matprabhavān nityaṃ kṣayaṃ nayata mānuṣān |
bhavāntare athānyasmin mātuḥ śāpāt sudāruṇāt |
bhavitā'tikṣayaṃ ghoraṃ nūnaṃ svāyaṃbhuve'ntare || 24.18 ||
evamuktāstu vepanto brahmāṇaṃ bhujagottamāḥ |
nipatya pādayostasya idamūcurvacastadā || 24.19 ||
nāgā ūcuḥ |
bhagavan kuṭilā jātirasmākaṃ bhavatā kṛtā |
viṣolbaṇatvaṃ krūratvaṃ dṛkśastratvaṃ ca nastvayā |
saṃpāditaṃ tvayā deva idānīṃ śamayācyuta || 24.20 ||
brahmovāca |
yadi nāma mayā sṛṣṭā bhavantaḥ kuṭilāśayāḥ |
tataḥ kiṃ manujān nityaṃ bhakṣayadhvaṃ gatavyathāḥ || 24.21 ||
nāgā ūcuḥ |
maryādāṃ kuru deveśa sthānaṃ caiva pṛthak pṛthak |
manuṣyāṇāṃ tathā'smākaṃ samayaṃ ca pṛthak pṛthak |
nāgānāṃ vacanaṃ śrutvā devo vacanamabravīt || 24.22 ||
ahaṃ karomi vo nāgāḥ samayaṃ manujaiḥ saha |
tadekamanasaḥ sarve śrṛṇudhvaṃ mama śāsanam || 24.23 ||
pātālaṃ vitalaṃ caiva harmyākhyaṃ ca tṛtīyakam |
dattaṃ caiva sadā ramyaṃ gṛhaṃ tatra gamiṣyatha || 24.24 ||
tatra bhogān bahuvidhān bhuñjānā mama śāsanāt |
tiṣṭhadhvaṃ saptamaṃ yāvad rātryantaṃ tu punaḥ punaḥ || 24.25 ||
tato vaivasvatasyādau kāśyapeyā bhaviṣyatha |
dāyādāḥ sarvadevānāṃ suparṇasya ca dhīmataḥ || 24.26 ||
tadā prasūtirvaḥ sarvā bhokṣyate citrabhānunā |
bhavatāṃ naiva doṣo'yaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 24.27 ||
ye vai krūrā bhogino durvinītā -
steṣāmanto bhavitā nānyathaitat |
kālaprāptaṃ bhakṣayadhvaṃ daśadhvaṃ
tathā'pakāre ca kṛte manuṣyam || 24.28 ||
mantrauṣadhairgāruḍamaṇḍalaiśca
baddhairdṛṣṭairmānavā ye caranti |
teṣāṃ bhītairvarttitavyaṃ na cānya-
ccintyaṃ kāryaṃ cānyathā vo vināśaḥ || 24.29 ||
itīrite brahmaṇā te bhujaṅgā
jagmuḥ sthānaṃ kṣmātalākhyaṃ hi sarve |
tasthurbhogān bhuñjamānāḥ samagrān
rasātale līlayā saṃsthitāste || 24.30 ||
evaṃ śāpaṃ tu te labdhvā prasādaṃ ca caturmukhāt |
tasthuḥ pātālanilaye muditenāntarātmanā || 24.31 ||
etat sarvaṃ ca pañcamyāṃ teṣāṃ jātaṃ mahātmanām |
atastviyaṃ tithirdhanyā sarvapāpaharā śubhā || 24.32 ||
etasyāṃ saṃyato yastu amlaṃ tu parivarjayet |
kṣīreṇa snāpayennāgāṃstasya yāsyanti mitratām || 24.33 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre caturviśo'dhyāyaḥ || 24 ||
prajāpāla uvāca |
ahaṃkārāt kathaṃ jajñe kārttikeyo dvijottama |
etanme saṃśayaṃ chindhi pṛcchato vai mahāmune || 25.1 ||
mahātapā uvāca |
sarveṣāmeva tattvānāṃ yaḥ paraḥ puruṣaḥ smṛtaḥ |
tasmādavyaktamutpannaṃ tattvādi trividhaṃ tu tat || 25.2 ||
puruṣāvyaktayormadhye mahattvaṃ samapadyata |
sa cāhaṃkāra ityukto yo mahān samudāhṛtaḥ || 25.3 ||
puruṣo viṣṇurityuktaḥ śivo vā nāmataḥ smṛtaḥ |
avyaktaṃ tu umā devī śrīrvā padmanibhekṣaṇā || 25.4 ||
tatsaṃyogādahaṃkāraḥ sa ca senāpatirguhaḥ |
tasyotpattiṃ pravakṣyāmi śrṛṇu rājan mahāmate || 25.5 ||
ādyo nārāyaṇo devastasmād brahmā tato'bhavat |
ataḥ svayaṃbhuvaścānye marīcyādyārkasaṃbhavāḥ || 25.6 ||
teṣvārabhya surā daityā gandharvā mānuṣāḥ khagāḥ |
paśavaḥ sarvabhūtāni sṛṣṭireṣā prakīrtitā || 25.7 ||
sṛṣṭyāṃ vistāritāyāṃ tu devadaityā mahābalāḥ |
sāpatnyaṃ bhāvamāsthāya yuyudhurvijigīṣavaḥ || 25.8 ||
daityānāṃ balinaḥ santi nāyakā yuddhadurmadāḥ |
hiraṇyakaśipuḥ pūrvaṃ hiraṇyākṣo mahābalaḥ |
vipracittirvicittiśca bhīmākṣaḥ krauñca eva ca || 25.9 ||
ete'tibalinaḥ śūrā devasainyaṃ mahāmṛdhe |
anārataṃ sitairbāṇairjayante'nudinaṃ mṛdhe || 25.10 ||
teṣāṃ parājayaṃ dṛṣṭvā devānāṃ tu bṛhaspatiḥ |
uvāca hīnaṃ vaḥ sainyaṃ nāyakena vinā surāḥ || 25.11 ||
ekenendreṇa divyaṃ tu sainyaṃ pātuṃ na śakyate |
ataḥ senāpatiṃ kiñcidanveṣayata māciram || 25.12 ||
evamuktāstato devā jagmurlokapitāmaham |
senāpatiṃ ca no dehi vākyamūcuḥ sasaṃbhramam || 25.13 ||
tato dadhyau caturvaktraḥ kimeṣāṃ kriyate mayā |
brahmā'tha cintayāmāsa rudraṃ prati manogatam || 25.14 ||
tato devāḥ sagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ |
brahmāṇaṃ purataḥ kṛtvā jagmuḥ kailāsaparvatam || 25.15 ||
tatra dṛṣṭvā mahādevaṃ śivaṃ paśupatiṃ vibhum |
tuṣṭavurvividhaistotraiḥ śakrādyāstridivaukasaḥ || 25.16 ||
devā ūcuḥ |
namāma sarve śaraṇārthino vayaṃ
maheśvaraṃ tryambakabhūtabhāvanam |
umāpate viśvapate marutpate
jagatpate śaṃkara pāhi naḥ svayam || 25.17 ||
jaṭākalāpāgraśaśāṅkadīdhiti-
prakāśitāśeṣajagattrayāmala |
triśūlapāṇe puruṣottamācyuta
prapāhi daityācca jagattrayodare || 25.18 ||
tvamādidevaḥ puruṣottamo hari-
rbhavo maheśastripurāntako vibhuḥ |
bhagākṣihā daityaripuḥ purātano
vṛṣadhvajaḥ pāhi surottamottama || 25.19 ||
girīśajānātha giripriyāpriya
prabho samastāmaralokapūjita |
gaṇeśa bhūteśa śivākṣayāvyaya
prapāhi no daityavarāntakācyuta || 25.20 ||
pṛthvyāditattveṣu bhavān pratiṣṭhito
dhvanisvarūpo gagane viśeṣataḥ |
vāyau dvidhā tejasi ca tridhā jale
catuḥ kṣitau pañcaguṇaḥ prapāhi naḥ || 25.21 ||
agnisvarūpo'si tarau tathopale
sattvasvarūpo'si tathā jaleṣvapi |
tejaḥsvarūpo bhagavān maheśvaraḥ
prapāhi no daityagaṇārditān hara || 25.22 ||
nāsīdyadā'kāṇḍamidaṃ trilocana
prabhākarendradraviṇādhipāḥ kutaḥ |
tadā bhavāneva viruddhalocana
pramāṇabādhādivivarjitaḥ sthitaḥ || 25.23 ||
kapālamālin śaśikhaṇḍaśekhara
śmaśānavāsin sitabhasmaguṇṭhita |
phaṇīndrasaṃvītatano'ntakāpaha
prapāhi no dakṣadhiyā sureśvara || 25.24 ||
bhavān pumān śaktiriyaṃ gireḥ sutā
sarvāṅgarūpā bhagavaṃstathā tvayi |
triśūlarūpeṇa jagattrayaṃ kare
sthitaṃ trinetreṣu makhāgnayastrayaḥ || 25.25 ||
jaṭāsvarūpeṇa samastasāgarāḥ
kulācalāḥ sindhuvahāśca sarvaśaḥ |
śaśī paraṃ jñānamidaṃ tava sthitaṃ
na deva paśyanti kudṛṣṭayo janāḥ || 25.26 ||
nārāyaṇastvaṃ jagatāṃ samudbhava-
stathā bhavaḥ saiva caturmukho bhavān |
sattvādibhedena tathāgnibhedato
yugādibhedena ca saṃsthitastridhā || 25.27 ||
bhavantamete suranāyakāḥ prabho
bhavārthino'nyasya vadanti toṣayan |
yatastato no bhava bhūtibhūṣaṇa
prapāhi viśveśvara rudra te namaḥ || 25.28 ||
mahātapā uvāca |
evaṃ stutastadā devo rudraḥ paśupatiḥ suraiḥ |
uvāca devānavyagraḥ kiṃ kāryaṃ brūta mā ciram || 25.29 ||
devā ūcuḥ |
senāpatiṃ no deveśa dehi daityavadhāya vai |
devānāṃ brahmamukhyānāmetadeva hitaṃ bhavet || 25.30 ||
rudra uvāca |
dadāmi senānāthaṃ vo devā bhavata vijvarāḥ |
bhaviṣyamasti paurāṇaṃ yogādīnāmacintayan || 25.31 ||
evamuktvā haro devān visṛjya svāṅgasaṃsthitām |
śaktiṃ saṃkṣobhayāmāsa putrahetoḥ paraṃtapa || 25.32 ||
tasya kṣobhayataḥ śaktiṃ jvalanārkasamaprabhaḥ |
kumāraḥ sahajāṃ śaktiṃ bibhrajjñānaikaśālinīm || 25.33 ||
utpattistasya rājendra bahurūpā vyavasthitā |
manvantareṣvanekeṣu devasenāpatiḥ kila || 25.34 ||
yo'sau śarīrago devaḥ ahaṃkāreti kīrttitaḥ |
prayojanavaśād devaḥ saiva senāpatirvibho || 25.35 ||
tasmin jāte svayaṃ brahmā sarvadaivaiḥ samanvitaḥ |
pūjayāmāsa deveśaṃ śivaṃ paśupatiṃ tadā || 25.36 ||
sarvaiśca devai ṛṣibhiśca siddhaiḥ
senāpatirvaradānena tena |
āpyāyitaḥ so'pi surānuvāca
sakhāyārthaṃ kraḍane kāryameva || 25.37 ||
śrutvā vacastasy mahānubhāvo
mahādevo vākyamidaṃ jagāda |
dadāmi te krīḍanakaṃ tu kukkuṭaṃ
tathānugau śākhaviśākhasaṃjñau |
kumāra bhūtagrahanāyako bhavān
bhavasva deveśvara senayāpatiḥ || 25.38 ||
evamuktvā tato devaḥ sarve devāśca pārthiva |
tuṣṭuvurvāgbhiriṣṭābhiḥ skandaṃ senāpatiṃ tadā || 25.39 ||
devā ūcuḥ |
bhavasva devasenānīrmaheśvarasuta prabho |
ṣaṇmukha skanda viśveśa kukkuṭadhvaja pāvake || 25.40 ||
kampitāre kumāreśa skanda bālagrahānuga |
jitāre krauñcavidhvaṃsa kṛttikāsuta mātṛja || 25.41 ||
bhūtagrahapatiśreṣṭha pāvaki priyadarśana |
mahābhūtapateḥ putra trilocana namo'stu te || 25.42 ||
evaṃ stutastadā devairvavardha bhavanandanaḥ |
dvādaśādityasaṃkāśo babhūvādbhutadarśanaḥ |
trailokyamapi tattejastāpayāmāsa pārthiva || 25.43 ||
prajāpāla uvāca |
kathaṃ taṃ kṛtrikāputramuktavantaḥ suraṃ gurum |
kathaṃ ca pāvakirasau kathaṃ vā mātṛnandanaḥ || 25.44 ||
mahātapā uvāca |
ādimanvantare deva utpattiryā mayoditā |
parokṣadarśibhirdevairevameva stutaḥ prabhuḥ || 25.45 ||
kṛttikā pāvakastvanyamātaro girijā tathā |
dvijīyajanmani guhasyaite utpattihetavaḥ || 25.46 ||
evametat tavākhyātaṃ pṛcchataḥ pārthivottama |
ātmavidyā'mṛtaṃ guhyamahaṃkārasya saṃbhavaḥ || 25.47 ||
svayaṃ skando mahādevaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ |
tasya ṣaṣṭhīṃ tithiṃ prādādabhiṣeke pitāmahaḥ || 25.48 ||
etāṃ phalāśano yastu kṣayenniyatamānasaḥ |
aputro'pi labhet putrānadhano'pi dhanaṃ labhet |
yaṃ yamiccheta manasā taṃ taṃ labhati mānavaḥ || 25.49 ||
yaścaitat paṭhati stotraṃ kārtikeyasya mānavaḥ |
tasya gehe kumārāṇāṃ kṣemārogyaṃ bhaviṣyati || 25.50 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre pañcaviṃśo'dhyāyaḥ || 25 ||
prajāpāla uvāca |
śarīrasya kathaṃ mūrtigrahaṇaṃ jyotiṣo dvija |
etanme saṃśayaṃ chindhi praṇatasya dvijottama || 26.1 ||
mahātapā uvāca |
yo'sāvātmā jñānaśaktireka eva sanātanaḥ |
sa dvitīyaṃ yadā caicchat tadā svātmasthito jvalat || 26.2 ||
yaḥ sūrya iti bhāsvāṃstu anyonyena mahātmanaḥ |
lolībhūtāni tejāṃsi bhāsayanti jagattrayam || 26.3 ||
tasmin sarve surāḥ siddhā gaṇāḥ sarve maharṣibhiḥ |
samaṃ sūtā iti vibho tasmāt sūryo bhavan stutaḥ || 26.4 ||
lolībhūtasya tasyāśu tejaso'bhūccharīrakam |
pṛthaktvena raviḥ so'tha kīrttyate vedavādibhiḥ || 26.5 ||
bhāsayan sarvalokāṃstu yato'sāvutthito divi |
ato'sau bhāskaraḥ proktaḥ prakarṣācca prabhākaraḥ || 26.6 ||
divā divasa ityuktastatkāritvād divākaraḥ |
sarvasya jagatastvādirādityastena ucyate || 26.7 ||
etasya dvādaśādityāḥ saṃbhūtāstejasā pṛthak |
pradhāna eva sarveṣāṃ sarvadā sa vibudhyate || 26.8 ||
taṃ dṛṣṭvā jagato vyāptiṃ kurvāṇaṃ parameśvaram |
tasyaivāntaḥ sthitā devā viniṣkramya stutiṃ jaguḥ || 26.9 ||
devā ūcuḥ |
bhavān prasūtirjagataḥ purāṇaḥ
kṣayāmalaiva pradahan jaganti |
samutthito nātha śamaṃ prayāhi
mā devalokān pluṣa karmasākṣin || 26.10 ||
tvayā tataṃ sarvata eva tejaḥ
pratāpinā sūrya yajuḥpravṛtte |
tigmaṃ rathāṅgaṃ tava devakalpaṃ
kālākhyamadhvāntakaraṃ vadanti || 26.11 ||
prabhākarasaktvaṃ ravirādideva
ātmā samastasya carācarasya |
pitāmahasaktvaṃ varuṇo yamaśca
bhūtaṃ bhaviṣyacca vadanti siddhāḥ || 26.12 ||
dhvāntaṃ praṇu tvaṃ suralokapūjya
prayāhi śāntiṃ pitaro vadanti |
vedāntavedyo'si makheṣu deva
tvaṃ hūyase viṣṇurasi prasahya |
iti stutastaiḥ suranātha bhaktyā
prapāhi śaṃbho na iti prasahya || 26.13 ||
evamuktastadā devaiḥ saumyāṃ mūrttimathākarot |
prakāśatvaṃ jagāmāśu devatānāṃ mahāprabhaḥ || 26.14 ||
etatsarvaṃ surāṇāṃ tu dahanaṃ śāmitaṃ purā |
saptamyāṃ khalu sūryeṇa mūrttitvaṃ kṛtavān bhuvi || 26.15 ||
etāṃ yaḥ puruṣo bhaktyā upāste sūryamarcayet |
bhāskareṇa ca tasyāsau phalamiṣṭaṃ prayacchati || 26.16 ||
etat te kathitaṃ rājan sūryākhyānaṃ purātanam |
ādimanvantare vṛttaṃ mātaraḥ śrṛṇu sāṃpratam || 26.17 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ || 26 ||
mahātapā uvāca |
pūrvamāsīnmahādaityo balavānandhako bhuvi |
sa devān vaśamāninye brahmaṇo varadarpitaḥ || 27.1 ||
tenātmavān surāḥ sarve tyājitā meruparvatam |
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurandhakasya bhayārditāḥ || 27.2 ||
tānāgatāṃstadā brahmā uvāca surasattamān |
kimāgamanakṛtyaṃ vo devā brūta kimāsyate || 27.3 ||
devā ūcuḥ |
andhakenārditāḥ sarve vayaṃ devā jagatpate |
trāhi sarvāṃścaturvaktra pitāmaha namo'stu te || 27.4 ||
brahmovāca |
andhakānnaiva śakto'haṃ trātuṃ vai surasattamāḥ |
bhavaṃ śarvaṃ mahādevaṃ vrajāma śaraṇārthinaḥ || 27.5 ||
kintu pūrvaṃ mayā datto varastasya surottamāḥ |
avadhyastvaṃ hi bhavitā na śarīraṃ spṛśenmahīm || 27.6 ||
tasyaivaṃ balinastveko hantā rudraḥ paraṃtapaḥ |
tatra gacchāmahe sarve kailāsanilayaṃ prabhum || 27.7 ||
evamuktvā yayau brahmā sadevo bhavasannidhau |
tasya saṃdarśanād rudraḥ pratyutthānādikāḥ kriyāḥ |
kṛtvābhyuvāca deveśo brahmāṇaṃ bhuvaneśvaram || 27.8 ||
śaṃbhuruvāca |
kiṃ kāryaṃ devatāḥ sarvā āgatā mama sannidhau |
yenāhaṃ tatkaromyāśu ājñā kāryā hi satvaram || 27.9 ||
devā ūcuḥ |
rakṣasva deva balinastvandhakād duṣṭacetasaḥ || 27.10 ||
yāvadevaṃ surā sarve śaṃsanti parameṣṭhinaḥ |
tāvat sainyena mahatā tatraivāndhaka āyayau || 27.11 ||
balena caturaṅgeṇa hantukāmo bhavaṃ mṛdhe |
tasya bhāryāṃ girisutāṃ hartumicchan sasādhanaḥ || 27.12 ||
taṃ dṛṣṭvā sahasā'yāntaṃ devaśakraprahāriṇam |
sannahya sahasā devā rudrasyānucarā bhavan || 27.13 ||
rudro'pi vāsukiṃ dhyātvā takṣakaṃ ca dhanaṃjayam |
valayaṃ kaṭiṃsūtraṃ ca cakāra parameśvaraḥ || 27.14 ||
nīlanāmā ca daityendro hastī bhūtvā bhavāntikam |
āgatastvaritaḥ śakrahastīvoddhatarūpavān || 27.15 ||
sa jñāto nandinā daityo vīrabhadrāya darśitaḥ |
vīrabhadro'pi siṃhena rūpeṇāhatya ca drutam || 27.16 ||
tasya kṛttiṃ vidāryāśu kariṇastvañjanaprabhām |
rudrāyārpitavān so'pi tamevāmbaramākarot |
tataḥ prabhṛti rudro'pi gajacarmapaṭo'bhavat || 27.17 ||
gajacarmmapaṭo bhūtvā bhujaṃgābharaṇojjvalaḥ |
ādāya triśikhaṃ bhīmaṃ sagaṇo'ndhakamanvayāt || 27.18 ||
tataḥ pravṛtte yuddhe ca devadānavayormahat |
indrādyā lokapālāstu skandaḥ senāpatistathā |
sarve devagaṇāścānye yuyudhuḥ samare tadā || 27.19 ||
taṃ dṛṣṭvā nāradā yuddhaṃ yayau nārāyaṇaṃ prati |
śaśaṃsa ca mahad yuddhaṃ kailāse dānavaiḥ saha || 27.20 ||
tacchrutvā cakramādāya garuḍastho janārdanaḥ |
tameva deśamāgatya yuyudhe dānavaiḥ saha || 27.21 ||
āgatya ca tato devā hariṇāpyāyitā raṇe |
viṣaṇṇavadanāḥ sarve palāyanaparā bhavan || 27.22 ||
tatra bhagneṣu deveṣu svayaṃ rudro'ndhakaṃ yayau |
tatra tena mahadyuddhamabhavallomaharṣaṇam || 27.23 ||
tatra devo'pyasau daityaṃ triśūlenāhanad bhṛśam |
tasyāhatasya yad raktamapatad bhūtale kila |
tatrāndhakā asaṃkhyātā babhūvurapare bhṛśam || 27.24 ||
tad dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rudro śūle'ndhakaṃ mṛdhe |
gṛhītvā triśikhāgreṇa nanartta parameśvaraḥ || 27.25 ||
itare'pyandhakāḥ sarve cakreṇa parameṣṭhinā |
nārāyaṇena nihatāstatra ye'nye samutthitāḥ | 27.26 ||
asṛgdhārātuṣāraistu śūlaprotasya cāsakṛt |
anārataṃ samuttasthustato rudro ruṣānvitaḥ || 27.27 ||
tasya krodhena mahatā mukhājjvālā viniryayau |
tadrūpadhāriṇī devī yāṃ tāṃ yogeśvarīṃ viduḥ || 27.28 ||
svarūpadhāriṇī cānyā viṣṇunāpi vinirmitā |
brahmaṇā kārtikeyena indreṇa ca yamena ca |
varāheṇa ca devena viṣṇunā parameṣṭhinā || 27.29 ||
pātāloddharaṇaṃ rūpaṃ tasyā devyā vinirmame |
māheśvarī ca rājendra ityetā aṣṭamārataḥ || 27.30 ||
kāraṇaṃ tāni yatproktaṃ kṣetrajñenāvadhāraṇam |
śarīrād devatānāṃ tu tadidaṃ kīrtitaṃ mayā || 27.31 ||
kāmaḥ krodhastathā lobho mado moho'tha pañcamaḥ |
mātsaryaṃ ṣaṣṭhamityāhuḥ paiśunyaṃ saptamaṃ tathā |
asūyā cā'ṣṭamī jñeyā ityetā aṣṭamātaraḥ || 27.32 ||
kāmaṃ yogeśvarīṃ viddhi krodho māheśvarīṃ tathā |
lobhastu vaiṣṇavī proktā brahmāṇī mada eva ca || 27.33 ||
mohaḥ svayaṃbhūḥ kaumārī mātsaryaṃ cendrajaṃ viduḥ |
yamadaṇḍadharā devī paiśunyaṃ svayameva ca |
asūyā ca varāhākhyā ityetāḥ parikīrtitāḥ || 27.34 ||
kāmādigaṇa eṣo'yaṃ śarīre parikīrtitaḥ |
jagrāha mūrttiṃ tu yathā tathā te kīrtitaṃ mayā || 27.35 ||
etābhirdevatābhiśca tasya rakte'tiśoṣite |
kṣayaṃ gatā''surī māyā sa ca siddho'ndhako'bhavat |
etat te sarvamākhyātamātmavidyā'mṛtaṃ mayā || 27.36 ||
ya etacchṛṇuyānnityaṃ mātṝṇāmudbhavaṃ śubham |
tasya tāḥ sarvato rakṣāṃ kurvantyanudinaṃ nṛpa || 27.37 ||
yaścaitat paṭhate janma mātṝṇāṃ puruṣottama |
sa dhanyaḥ sarvadā loke śivalokaṃ ca gacchati || 27.38 ||
tāsāṃ ca brahmaṇā dattā aṣṭamī tithiruttamā |
etāḥ saṃpūjayed bhaktyā bilvāhāro naraḥ sadā |
tasya tāḥ parituṣṭāstu kṣemārogyaṃ dadanti ca || 27.39 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saptaviṃśo'dhyāyaḥ || 27 ||
prajāpāla uvāca |
kathaṃ māyā samutpannā durgā kātyāyanī śubhā |
ādikṣetre sthitā sūkṣmā pṛthagmūrttā vyajāyata || 28.1 ||
mahātapā uvāca |
āsīd rājā purā rājan sindhudvīpaḥ pratāpavān |
varuṇāṃśo mahārāja so'raṇye tapasi sthitaḥ || 28.2 ||
putro me śakranāśāya bhavediti nāradhipaḥ |
evaṃ kṛtamatiḥ so'tha mahatā tapasā svakam |
kalevaraṃ sthito bhūtvā śoṣayāmāsa suvrata || 28.3 ||
prajāpāla uvāca |
kathaṃ tasya dvijaśreṣṭha śakreṇāpakṛtaṃ bhavet |
yenāsau tadvināśāya putramicchan vrate sthitaḥ || 28.4 ||
mahātapā uvāca |
so'nyajanmani putro'bhūt tvaṣṭurbalabhṛtāṃ varaḥ |
avadhyaḥ sarvaśastreṣu apāṃ phenena nāśitaḥ || 28.5 ||
jalaphenena nihatastasmi~llayamavāpnuyāt |
punarbrahmānvayājjātaḥ sindhudvīpeti saṃjñitaḥ |
sa tepe paramaṃ tīvraṃ śakravairamanusmaran || 28.6 ||
tataḥ kālena mahatā nadī vetravatī śubhā |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya sālaṃkāraṃ manoramam |
ājagāma yato rājā tepe paramakaṃ tapaḥ || 28.7 ||
tāṃ dṛṣṭvā rūpasaṃpannāṃ sa rājā kruddhamānasaḥ |
uvāca kā'si suśroṇi satyaṃ kathaya bhāmini || 28.8 ||
nadyuvāca |
ahaṃ jalapateḥ patnī varuṇasya mahātmanaḥ |
nāmnā vetravatī puṇyā tvāmicchantīhamāgatā || 28.9 ||
sābhilāṣāṃ parastrīṃ ca bhajamānāṃ visarjjayet |
sa pāpaḥ puruṣo jñeyo brahmahatyāṃ ca vindati |
evaṃ jñātvā mahārāja bhajamānāṃ bhajasva mām || 28.10 ||
evamuktastayā rājā sābhilāṣopabhuktavān |
tasya sadyo'bhavat putro dvādaśārkasamaprabhaḥ || 28.11 ||
vetravatyudare jāto nāmnā vaitrāsuro'bhavat |
balavānatitejasvī prāgjyotiṣapatirbhavat || 28.12 ||
sa kālena yuvā jāto balavān dṛḍhavikramaḥ |
mahāyogena saṃyukto jigāyemāṃ vasuṃdharām || 28.13 ||
saptadvīpavatīṃ paścānmeruparvatamāruhat |
tatrendraṃ prathamaṃ jigye paścādagniṃ yamaṃ tataḥ |
nirṛtiṃ varuṇaṃ vāyuṃ dhanadaśceśvaraṃ tataḥ || 28.14 ||
indro bhagno gataḥ sogniṃ agnirbhagno yamaṃ yayau |
yamo nirṛtimāgacchannirṛtirvaruṇaṃ yayau || 28.15 ||
indrādibhirupetastu varuṇo vāyumanvagāt |
vāyurdhanapatiṃ tvāgāt sarvairindrādibhiḥ saha || 28.16 ||
dhanado'pi svakaṃ mitramīśaṃ devasamanvitaḥ |
iyāya gadayā so'pi dānavo baladarpitaḥ |
gadāmādāya dudrāva śivalokaṃ prati prabho || 28.17 ||
śivo'pyavadhyaṃ taṃ matvā devān guhya yayau purīm |
brahmaṇaḥ surasiddhādyairvanditāṃ puṇyakāribhiḥ || 28.18 ||
tatra brahmā jagatstraṣṭā viṣṇupādodbhave jale |
niyāmitākāśagato japatyantarjale śubhe |
kṣetrajñamāyāṃ gāyatrīṃ tato devā vicukruśuḥ || 28.19 ||
trāhi prajāpate sarvān devānṛṣivarānapi |
asurādbhayamāpannān trāhi trāhītyacodayan || 28.20 ||
evamuktastadā brahmā dṛṣṭvā devāṃstadāgatān |
cintayāmāsa devasya māyeyaṃ vitataṃ jagat |
nāsurā na surāścātra māyeyaṃ kīdṛśī matā || 28.21 ||
evaṃ cintayatastasya prādurāsīdayonijā |
śuklāmbaradharā kanyā strakkirīṭojjvalānanā |
aṣṭabhirbāhubhiryuktā divyapraharaṇodyatā || 28.22 ||
cakraṃ śaṅkhaṃ gadāṃ pāśaṃ khaṅgaṃ ghaṇṭāṃ tathā dhanuḥ |
dhārayantī tathā cānyān baddhatūṇā jalād bahiḥ || 28.23 ||
niścakrāma mahādevī siṃhavāhanavegitā |
yuyudhe cāsurān sarvānekaiva bahudhā sthitā || 28.24 ||
divyaṃ varṣasahastraṃ tu divyairastrairmahābalam |
yuddhvā kālātyaye devyā hato vaitrāsuro raṇe |
tataḥ kilakilāśabdo devasainye'bhavanmahān || 28.25 ||
hate vaitrāsure bhīme tadā sarve divaukasaḥ |
praṇemurjaya yuddheti svayamīśaḥ stutiṃ jagau || 28.26 ||
maheśvara uvāca |
jayasva devi gāyatre mahāmāye mahāprabhe |
mahādevi mahābhāge mahāsattve mahotsave || 28.27 ||
divyagandhānuliptāṅgi divyastragdāmabhūṣite |
vedamātarnamastubhyaṃ tryakṣarasthe maheśvari || 28.28 ||
trilokasthe tritattvasthe trivahnisthe triśūlini |
trinetre bhīmavaktre ca bhīmanetre bhayānake |
kamalāsanaje devi sarasvati namo'stu te || 28.29 ||
namaḥ paṅkajapatrākṣi mahāmāye'mṛtastrave |
sarvage sarvabhūteśi svāhākāre svadhe'mbike || 28.30 ||
saṃpūrṇe pūrṇacandrābhe bhāsvarāṅge bhavodbhave |
mahāvidye mahāvedye mahādaityavināśini |
mahābuddhyudbhave devi vītaśoke kirātini || 28.31 ||
tvaṃ nītistvaṃ mahābhāge tvaṃ gīstvaṃ gaustvamakṣaram |
tvaṃ dhīstvaṃ śrīstvamoṅkārastattve cāpi paristhitā |
sarvasattvāhite devi namaste parameśvari || 28.32 ||
ityevaṃ saṃstutā devī bhavena parameṣṭhinā |
devairapi jayetyuccairityuktā parameśvarī || 28.33 ||
yāvadāste caturvaktrastāvadantarjalād bahiḥ |
niścakrāma tato devīṃ kṛtakṛtyāṃ dadarśa saḥ || 28.34 ||
tāṃ dṛṣṭvā devakāryaṃ ca siddhaṃ matvā pitāmahaḥ |
bhaviṣyaṃ kāryamuddiśya tato vacanamabravīt || 28.35 ||
brahmovāca |
iyaṃ devī varārohā yātu śailaṃ himodbhavam |
tatra yūyaṃ surāḥ sarve gatvā nandata māciram || 28.36 ||
navamyāṃ ca sadā pūjyā iyaṃ devī samādhinā |
varadā sarvalokānāṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 28.37 ||
navamyāṃ yaśca piṣṭāśī bhaviṣyati hi mānavaḥ |
nārī vā tasya saṃpannaṃ bhaviṣyati manogatam || 28.38 ||
yaśca sāyaṃ tathā prātaridaṃ stotraṃ paṭhiṣyati |
tvayeritaṃ mahādeva tasya devyā samaṃ bhavān || 28.39 ||
varado deva sarvāsu āpatsvapyuddharasva tam |
evamuktvā bhavaṃ brahmā punardevīṃ sa cābravīt || 28.40 ||
tvayā devi mahatkāryaṃ kartavyaṃ cānyadasti naḥ |
bhaviṣyaṃ mahiṣākhyasya asurasya vināśanam || 28.41 ||
evamuktvā tato brahmā sarve devāśca pārthiva |
yathāgataṃ tato jagmurddevīṃ sthāpya hime girau |
saṃsthāpya nanditā yasmāt tasmānnandā'bhavat tu sā || 28.42 ||
yaścedaṃ śrṛṇuyājjanma devyā yaśca svayaṃ paṭhet |
sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ nirvāṇamṛcchati || 28.43 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 ||
mahātapā uvāca |
śrṛṇu rājannavahitaḥ prajāpāla kathāmimām |
yadā diśaḥ samutpannāḥ śrotrebhyaḥ pṛthivīpate || 29.1 ||
brahmaṇaḥ sṛjataḥ sṛṣṭimādisarge samutthite |
cintābhūnmahatī ko me prajāḥ sṛṣṭā dhariṣyati || 29.2 ||
evaṃ cintayatastasya avakāśaṃ prajāsviha |
prādurbabhūvuḥ śrotrebhyaḥ daśa kanyā mahāprabhāḥ || 29.3 ||
pūrvā ca dakṣiṇā caiva pratīcī cottarā tathā |
ūrdhvā'dharā ca ṣaṇmukhyāḥ kanyā hyāsaṃstadā nṛpa || 29.4 ||
anyāścatastrasteṣāṃ tu kanyāḥ paramaśobhanāḥ |
rūpasvinyo mahābhāgā gāmbhīryeṇa samanvitāḥ || 29.5 ||
tā ūcuḥ praṇayād devaṃ prajāpatimakalmaṣam |
avakāśaṃ tu no dehi devadeva prajāpate || 29.6 ||
yatra tiṣṭhāmahe sarvā bhartṛbhiḥ sahitāḥ sukham |
patayaśca mahābhāgā dehi no'vyaktasaṃbhava || 29.7 ||
brahmovāca |
brahmāṇḍametat suśroṇyaḥ śatakoṭipravistaram |
tasyānte svecchayā bhadrā uṣyatāṃ mā vilambata || 29.8 ||
bhartṝṃśca vaḥ prayacchāmi sṛṣṭvā rūpasvino'naghāḥ |
yatheṣṭaṃ gamyatāṃ deśo yasyā yo rocate'dhunā || 29.9 ||
evamuktāśca tāḥ sarvā yatheṣṭaṃ prayayustadā |
brahmāpi sasṛje tūrṇaṃ lokapālān mahābalān || 29.10 ||
sṛṣṭvā tu lokapālāṃstu tāḥ kanyāḥ punarāhvayat |
vivāhaṃ kārayāmāsa brahmā lokapitāmahaḥ || 29.11 ||
ekāmindrāya sa prādādagnaye'nyāṃ yamāya ca |
nirṛtāya ca devāya varuṇāya mahātmane || 29.12 ||
vāyave dhanadeśāya īśānāya ca suvrata |
ūrddhvāṃ svayamadhiṣṭhāya śeṣāyādho vyavasthitām || 29.13 ||
evaṃ dattvā punarbrahmā tithiṃ prādād diśāṃ punaḥ |
daśamīṃ bhartṛnāmnastu dadhyannaṃ bhojanaṃ prabhuḥ || 29.14 ||
tataḥ prabhṛti tā devyaḥ sendrādyāḥ parikīrtitāḥ |
daśamī ca tithistāsāmatīva dayitābhavat || 29.15 ||
tasyāṃ dadhyāśano yastu suvratī bhavate naraḥ |
tasya pāpakṣayaṃ tāstu kurvantyaharaharnṛpa || 29.16 ||
yaścaitacchṛṇuyājjanma diśāṃ niyatamānasaḥ |
sa pratiṣṭhāmavāpnoti brahmaloke na saṃśayaḥ || 29.17 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ekonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29 ||
mahātapā uvāca |
śrṛṇu cānyāṃ vasupaterutpattiṃ pāpanāśinīm |
yathā vāyuḥ śarīrastho dhanadaḥ saṃbabhūva ha || 30.1 ||
ādyaṃ śarīraṃ yat tasmin vāyurantaḥ sthito'bhavat |
prayojanānmūrttimattvamādiṣṭaṃ kṣetradevatā || 30.2 ||
tatra mūrttasya vāyostu utpattiḥ kīrttyaye mayā |
tāṃ śrṛṇuṣva mahābhāga kathyamānāṃ mayānagha || 30.3 ||
brahmaṇaḥ sṛṣṭikāmasya mukhād vāyurviniryayau |
pracaṇḍaśarkarāvarṣī taṃ brahmā pratyaṣedhayat |
mūrtto bhavasva śāntaśca tatrokto mūrttimān bhavat || 30.4 ||
sarveṣāṃ caiva devānāṃ yad vittaṃ phalameva ca |
tatsarvaṃ pāhi yenoktaṃ tasmād dhanapatirbhavat || 30.5 ||
tasya brahmā dadau tuṣṭastithimekādaśīṃ prabhuḥ |
tasyāmanagnipakvāśī yo bhavenniyataḥ śuciḥ || 30.6 ||
tasyāśu dhanado devastuṣṭaḥ sarvaṃ prayacchati |
eṣā dhanapatermūrtiḥ sarvakilbiṣanāśinī || 30.7 ||
ya etāṃ śrṛṇuyād bhaktyā puruṣaḥ paṭhate'pi vā |
sarvakāmamavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati || 30.8 ||
|| iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre triṃśo'dhyāyaḥ || 30 ||

About this parayana — Vishnu

Devotional recitation is one of the simplest and most powerful practices in the Hindu tradition. Regular chanting calms the mind, purifies the atmosphere of the home, and deepens one’s connection with the deity. These sacred compositions have been sung by devotees for generations and are suitable for daily practice, during morning or evening puja, or on special festival days.

How to chant

Sit comfortably facing your home altar or a clean, quiet space. Light a lamp or incense if you wish. Begin with a short prayer to Ganesha, then recite the text slowly and clearly, focusing on the meaning rather than speed. Consistency matters more than duration — even five minutes of daily chanting brings visible peace of mind.

ekadashidaily-pujavaishnavasanskritparayanadevotionalpuranascripture