ॐ
Sankalpa Guru
संकल्पो मूलं सर्वस्य
🔮
Unlock Your Free Kundali
Discover your cosmic blueprint — personalized Kundali with detailed dosha analysis, planetary positions & powerful remedies.
✦ Birth Chart✦ Doshas
Get Free
Sign In
ॐ
Sankalpa Guru
← ← Back to Shabda
English interface

Ramana Maharshi Hridayam

Ramana Maharshi Hridayam

Text in Roman script

Devotional text

śrīramaṇahṛdayamdayam
śrīramaṇahṛdayamdayam
viṣayānukramaṇikākā(ślokasaṃkhyā)
1granthāvataraṇamāvataraṇam|
(1-3)
2maṅgalamlam|
(4-5)
3vivekaprakaraṇamkaraṇam|
(6-27)
4sādhanaprakaraṇamkaraṇam|
(28-34)
5anubhavaprakaraṇamkaraṇam|
(35-45)
6satsaṅgaprakaraṇamkaraṇam|
(46-51)
7advaitaprakaraṇamkaraṇam|
(52-57)
8sādhakācāraprakaraṇamkaraṇam|
(58-63)
9upāsanāprakaraṇamkaraṇam|
(64-73)
10jīvanmuktaprakaraṇamkaraṇam|
(74-79)
11parokṣajñānaprakaraṇamkaraṇam|
(80-85)
12siddhāntasāraprakaraṇamkaraṇam|
(86)
||oṃnamobhagavateśrīramaṇāyīramaṇāya||
||śrīramaṇahṛdayamdayam||
||granthāvataraṇamāvataraṇam||
hṛdgehe'hamahantayākhilavapuṣyantaḥsphuranuransarvadādā
naijānāṃnijatattvarūpamamṛtaṃpamamṛtaṃsandarśayiṣyannsvayamyam|
premṇāsvīkṛtavānajoīkṛtavānajonaravapuryo'sau'saugurūṇāṃṇāṃguruḥḥ
vandeśrīramaṇābhidhaṃdhaṃmunivaraṃvaraṃtaṃsvātmanāthaṃnāthaṃparam||1||
premṇāyaṃramaṇomunirvyaracayadracayadgranthaṃnijānāṃjānāṃmude
drāviḍyānijatattvarūpamamṛtaṃpamamṛtaṃsandarśayantaṃsphuṭamuṭam|
tacchaktyātamanūdya
ko'pi
vinataścakreetadīyaḥkṛtiṃ
ṃ
śrīramaṇahṛdayamdayam
gairvāṇyāyāsaralāmimāṃ
māṃramaṇahṛnnāmnīṃmanaśśāntayeye||2||
yā'gamyā
āvacasodhiyo'pipadavīnirvāsanāsanācinmayīyī
gatvāyāṃnanivartatetemunivarastasyāṃāṃdiśanśannirvṛtimm|
sadyaścāpidadanmudaṃudaṃvijayatejayatesaṃvinmayoyobhāskaraḥraḥ
saṃsevyaḥḥsatataṃmumukṣubhirayaṃrayaṃgranthomunīśoditaḥtaḥ||3||
||maṅgalamlam||
astītyasminnkathaṃdhīrbhavati
yadinasat? tadvibhinnānusaccitt?
satyaṃniścintanaṃnaṃtadbhavatihṛdiyatastasyahṛnnāmakasya|
dhyātātākovāstibhinno? bhavati
catadidaṃdaṃdhyānagamyaṃkathaṃtu?
tasyadhyānaṃānaṃhṛdantaḥpraśamitamanasātamanasātanmayatvenenaniṣṭhā||4||
mṛtyorbibhyatiyebhṛśaṃsumanasaḥ, sarvāntaraṃraṃteśivaṃvaṃ
yāntīśaṃīśaṃśaraṇaṃparaṃvirahitaṃtaṃmṛtyudbhavābhyāṃāṃsvayamyam|
sākaṃtanmamatābhiretinidhanaṃdhanaṃteṣāmahantā
ātataḥ
syātātteṣāṃmaraṇasya
dhīḥkimumupadenityegatānāṃsthitimm||5||
||vivekaprakaraṇamkaraṇam||
paśyāmoyāmobhuvanaṃyato, bhavati
sattanmūlamekaṃūlamekaṃparaṃ
yacchakteḥeḥpariṇāmabhūtamakhilaṃlaṃ; naitadvivādāspadamdam|
ākhyārūpamayaṃpamayaṃcacitramidamapyādhāravastraṃdyutiḥ
draṣṭāceti
catuṣṭayaṃyaṃsaparamoyaḥsvātmabhūtobhūtohṛdi||6||
viśvaṃjīvaparauvadetprathamataḥthamataḥsarvaṃjagatyāṃāṃmataṃ
ekaṃsattrividhaṃdhaṃpratīyatīyataiti, trīṇyevayevatānītyapi
|
vādauyāvadahaṃmatirvapuṣi; tāṃhitvātusammohinīṃ
svasminnevevapadesthitirbhavatiyāsarvottamāmāsaivahi||7||
vādaiḥkiṃṃbhavitātājagadbhavatisanmithyābhramaścijjaḍaṃḍaṃ
ānandaṃnanuduḥkhamevaḥkhamevataditi
? tyaktvāsamastaṃjagat|
svātmānaṃānaṃsamavetya
satyamamalaṃmamalaṃdvaitaikyavādātigege
yāhantārahitātāsthitirnijapadejapadesarvādṛtātāsaivahi||8||
rūpīpīsvoyadirūpamastuujagatorūpaṃpaṃparasyāpyututa
vīkṣākenakathaṃcarūparahitaḥtaḥsvātmāyadisyādvada
? |
śrīramaṇahṛdayamdayam
dṛśyaṃyaṃkiṃṃnudṛśo'nyathāthāvadabhaved? dṛkksāsvaevaṃsvayaṃyaṃ
nissīmāīmānirupādhikākācitimayīmayīsāniṣprapañcādvayāyā||9||
dehoyannikhilasyacāpi
bhuvanesyātātpañcakośātmakaḥkaḥ
kośānāmapi
pañcakaṃkaṃtataidaṃdehābhidhānaṃ
dhānaṃbhavet|
satyevaṃevaṃvadadehataḥkimumujagadbhinnaṃbhavettattvataḥtaḥ?
kiṃṃkenāpi
cavīkṣitaṃtaṃjagadidaṃdaṃdehaṃvinānāprocyatāmtām||10||
śabdādīnādīnviṣayānṣayānvihāyahāyajagatorūpaṃpaṃbhavennoopṛthak
evaṃdhīndriyapañcakasyaviṣayoṣayoniśśeṣametajjagatgat|
etaiḥpañcabhirindriyairjagadidaṃdaṃhyekaṃekaṃmanobudhyatete
satyevaṃevaṃmanasojagatkathayakiṃṃbhinnaṃbhavettattvataḥtaḥ? ||11||
viśvaṃbuddhiritidvayaṃyaṃsamudiyāllīyetīyetacāpyekavatekavat
evaṃsatyayibhāsyatetejaḍamidaṃ
daṃviśvaṃdhiyaivākhilamlam|
yasmiṃstaddvitayasyajanmavilayaulayaubhāsvatyanastodayeodaye
sajjānīhitadevapūrṇamamalaṃmamalaṃcidrūpakaṃūpakaṃkevalam||12||
rūpepekutracidākhyayāpicakayā'pyārādhanaṃ
ārādhanaṃbhaktitoto
rūpākhyārahitasyayadyapibhavettasyekṣaṇāyaṇāyakramaḥmaḥ|
tattvetasyanijaṃjaṃcavīkṣyavilayaṃlayaṃgatvāpitasminnpare
tenābhinnatayā
tayāsthitirnijapadejapadevīkṣābhavettattvataḥtaḥ||13||
saṃśrityaprabhavantyahammatimimāṃmāṃsarvāstripuṭyastathāthā
dvandvānyapyututasambhavanti; tadahannāmāāmābhavetkonviti|
anveṣādeṣādhṛdayaṃdayaṃpraviśya
yaditattattvaṃsamālokayet
sarvaṃtadvigaletgaletsvayaṃyaṃ, sacabhavejjñānīānī, sanaiti
bhramammam||14||
ajñānānnapṛthakkadāpi
jagati
jñānaṃānaṃbhavetkutracitt
nājñānaṃānaṃcakadāpi
kasyacidapijñānātānātpṛthaksambhavetvet|
anveṣādahamityayaṃyaṃbhavati
koyasyobhayaṃobhayaṃsyāditi
mūlātmāvagatiḥ
ḥsvayaṃyaṃsamuditātājñānaṃānaṃbhavennetaratetarat||15||
jñātāraṃātāraṃsvamajānato'nyaviṣayajñānaṃānaṃbhaveyadbhavetvet
jñānaṃānaṃtadbhavitātākathaṃnukathaya? jñānasyacānyasyaca|
ādhāro'hamitīha
tīhayobhavati
, tattattvaṃvijānāticet
ajñānenānenasamaṃtadāpravilayaṃlayaṃtānaṃcagacchedidamdam||16||
śrīramaṇahṛdayamdayam
jñānājñānavivarjitaṃtaṃbhavati
yajjñānaṃānaṃvijānīhitat
jñānaṃānaṃvaiṣayikaṃ
kaṃtvehikimapijñānaṃānaṃyathārthaṃnahi|
jñātṛjñeyavivarjitotovilasatihyātmāsadaikaḥsvayaṃyaṃ
jñānātmaivaivabhavatyasausau; nasabhavecchūtyātmakaḥkaḥkarhicitt||17||
ātmājñānamayoānamayoyaeṣagaditassatyassaevādvayoyo
jñānaṃānaṃnāmabahuprakāramidaṃdaṃtvajñānamevākhilamlam|
svasmājjñānamayātānamayātsatastvasadidaṃdaṃnobhidyatetekarhicitt
nānāsantyapibhūṣaṇāni
kathayasvarṇāttsato'nyāni
kimm? ||18||
bhāti
tvaṃsaiti
dvayaṃyaṃ, samuditāhadhīḥtāhadhīḥśarīreyadā
tattvaṃkiṃṃnvahamohamomamediti
dhiyāyāsvānveṣaṇeneṣaṇenasvayamyam|
nīte'sminnidhanaṃdhanaṃ, samaṃtaditaraprajñetatonaśyatoḥyatoḥ
yadbhātyekatayāekatayātadā, gaṇayatattattvaṃbhavedātmanaḥ
naḥ||19||
saṃśrityaivaivahivartamānamubhayaṃmānamubhayaṃbhūtaṃbhaviṣyattsthitaṃtaṃ
svekāle'pi
cavartamānamubhayaṃmānamubhayaṃ; tadvartamānaṃmānaṃtrayamyam|
satyevaṃevaṃpravihāyahāyabodhamadhunāsadvastuno'nveṣaṇāteṣaṇāt
bhūtāgāmavicāraṇaṃcāraṇaṃgaṇanavatsyādekasaṅkhyāṃāṃvinānā||20||
kālodeśaimaupṛthakkimahamomahamo?'dhīnāstayoḥ
yoḥsmovayaṃ
dehāḥsyāmāmayadisvayaṃyaṃ; kimumuvayaṃdehābhavāmovada|
sarvatrāpicasarvadāpicavibhātyātmāsamānoyataḥ
tasmātsantamavehikevalamamuṃtaudvaunigīryasthitamtam||21||
svodehobhavati
dvayoraviduṣoṣovijñātatattvasyaca
svaṃdehāvadhikaṃ
kaṃpṛthakparavibhorajñojanomanyatete|
jñasyasvovapuṣo'ntarahito'bhinnaḥ
ḥparasmādvibhoḥbhoḥ
bhātyevaṃevaṃmahatībhidāstihitayoḥsvajñasyacājñasyaca||22||
satyaṃhyevevajagadvayoraviduṣoṣovijñātatattvasyaca
satyaṃyāvadidaṃdaṃjagattumanutesajjñānahīnoānahīnojanaḥ|
jñasyākāravihīnamasyanikhilasyādhārabhūtaṃādhārabhūtaṃhisat
bhātyevaṃevaṃmahatībhidāstihitayossajjñasyacājñasyaca||23||
madhyedaivadhiyorjayaṃyaṃpratibhavetteṣāṃvivādevāderatiḥḥ
śrīramaṇahṛdayamdayam
dhīdaivadvitayasya
mūlamahamityekaṃ
ekaṃnajānanti
ye|
anveṣādavagatyatattvamahamastābhyāṃāṃvimuktomuniḥḥ
saṃsaktoobhavitātātayoḥkimumupunaḥsvajñānahīnoānahīnoyayā||24||
draṣṭāraṃāraṃsvamupekṣyapaśyatinarorūpaṃpaṃpareśasya
cet
sārūpasyamanomayasya
hibhavedvīkṣānasatyāvibhoḥbhoḥ|
tattvaṃsvaṃkimumunaprapaśyatiparaṃtvasyekṣakokovāmuniḥḥ?
naṣṭāhaṅkṛtireṣareṣakiñcidapinobhinnaḥparasmādvibhoḥbhoḥ||25||
vīkṣāsvasyaparasyaceti
gaditaṃtaṃgrantheṣueṣuvīkṣādvayaṃyaṃ
tattattvaṃkimitibravīmi; ghaṭatevīkṣākathaṃnvātmanaḥnaḥ? |
ekatvānnasavīkṣyateteyadi, paraṃvīkṣetetakovākathaṃ?
īśasyaudanabhāvamevaudanabhāvamevagaṇayasvekṣāṃāṃparekṣāmapi||26||
caitanyadyutimeṣameṣacinmayatanurmatyaiaiprayacchannsvayaṃyaṃ
ātmatvenenasadaivabhāti
himaterantasturīyaśśivaḥvaḥ|
tattasminnviniyojanaṃyojanaṃhṛdimaterantarmukhīkṛtyatāṃ
hitvātaṃprabhavetbhavetkathaṃvadaparaṃmatyaivaivamantuṃuṃnaraḥ||27||
||sādhanaprakaraṇamkaraṇam||
caitanyena
enavivarjitaṃtaṃvapuridaṃdaṃnāhaṅkaroti
svayaṃyaṃ
brūteūtenaivakadāpi
ko'pi
bhuvanenāsaṃsuṣuptāviti
|
sarvaṃcāpyudiyādidaṃdaṃsamuditetetvasminnahannāmakeāmake
tadbuddhyāśitayātayākuto'yamudiyādityevamanveṣaya
eṣaya||28||
brūyānnāhamitisvayaṃyaṃjaḍavapuḥ, satyācitirnodiyātyāt
tanmadhyetuvapuḥpramāṇamahamityāvirbhavetvetkiñcana
|
etaddhyevevabhavenmano
nojaḍacitorgranthirbhavo'haṅkṛtiḥ
bandhaḥsūkṣmaśarīrametaduditaṃtaṃjīvasya
tattvaṃsvayamyam||29||
dhṛtvārūpamudeticasthitimutamutaprāpnotirūpagrahāthāt
dhṛtvārūpamutopabhujyaviṣayānuccaistamāṃmāṃvardhadede|
*saṃsārebatavardhatetecanitarāṃtarāṃrūpāśanopāśanonityaśaḥśaḥ|- iti
pāṭhāntaraḥ
raḥ
hitvārūpanupādadītapanupādadītanavamapyanviṣyatetecettadā
dhāvedrūpavihīnahīnaeṣasahasāhantāpiśāco
śācodhruvamuvam||30||
śrīramaṇahṛdayamdayam
etasminnahamākhyakekesamuditetesarvaṃjagaccodiyātyāt
nocedastyahamityayaṃyaṃnacabhavatyetajjagatgatkiñcana
|
tatsarvaṃhyahamākhyakaḥkaḥsvayamataḥyamataḥko'saukutassambhavetvet
ityevaṃevaṃnijamārgaṇaṃṇaṃbhavati
yattatsarvahānaṃhānaṃbhave||31||
tatrasyāmāmahitadvayaṃyaṃbhavati
noyatrodayo'haṅkṛteḥteḥ
cetastu
upraviśedahañjanibhuvaṃbhuvaṃnocedahantā
ākatham|
nīyetāpunarudbhavāṃ
vāṃmṛtimiyaṃ
yaṃnītātathāntaṃ
ṃnacet
sādhyānassahajāhajāsthitiḥkathamasauyasyāṃāṃvayaṃtatsvayamyam? ||32||
yatkiñcittsalilāśayelāśayenipatitaṃtaṃcinvannimajjedyathāthā
tadvadvāganilaulauniyamyajagataścintāṃāṃvihāyākhilāmlām|
anveṣādudiyātyātkuto'hamiti
dhīrityevamekāgrayāyā
buddhyāntarhṛdayedayenimajjyavimalaṃmalaṃvidyātātsvatattvaṃparam||33||
rudhvāvāṅmanasīnasīubhe, citirahaṃrūpāpākvabhātītyalaṃ
laṃ
buddhyānviṣyanimajjanaṃnaṃhṛdinijajñānāptayeyesādhanam|
dehonāyamahaṃsvayaṃyaṃtadahamityevaṃ
evaṃnididhyāsanaṃāsanaṃ
anveṣāṅgamavehi; kiṃṃnubhavitātāso'yaṃvicārocāronijaḥjaḥ? ||34||
||anubhavaprakaraṇamkaraṇam||
ko'haṃsyāmitimārgaṇodyamavaśādantarmukhekhemānase
hṛllīneīnesati, lajjayāyānatamukhecāsminnahannāmakeāmake|
caitanyaṃ
ṃvimalaṃmalaṃtadāhamahamityābhāti
kiñcittsvayaṃyaṃ
mithyāhaṃāhaṃnahitat, sadevaparamaṃpūrṇaṃsvatattvaṃśivamvam||35||
kartavyaṃkimihāstyamuṣyakṛtino'hantāṃāṃgrasitvoditete
bhāvesvemuditasyatanmayatayāyatayāśānteturīyeśiveve|
svānyattkiñcana
vettinonijapadejapadeniṣṭhāṃāṃgato'sauyato
mantuṃuṃtāṃpadavīṃnarovadakathaṃnirmānasīṃśaknuyātuyāt? ||36||
niṣṭhāṃāṃtattvamasītivedaśirasā
rasādiṣṭāmalabdhvānijāṃjāṃ
ko'haṃsyāmitimārgaṇenaṇenahṛdayaṃdayaṃbuddhyāpraviśya
svayamyam|
dhīrdaurbalyavaśātvaśātkaroti
manujodhyānaṃānaṃtadevāsmyahaṃ
haṃ
nodeho'hamiti
; svayaṃyaṃtadaniśaṃśaṃbhātyātmarūpeṇapeṇahi||37||
śrīramaṇahṛdayamdayam
hāsārhaṃbhavati
dvayaṃyaṃca, gaditaṃtaṃjānenamāmityahaṃhaṃ
jānemāmiti
coditaṃtaṃ; viṣayatāṃṣayatāṃsvasyaivaivanetuṃsvayamyam|
ātmānaṃānaṃ, kimumukatyacidvadabhavedātmadvayaṃyaṃkutracitt?
ātmaikoaikobhavatīti
viddhyanubhavāllokeokesamastasyaca||38||
ātmatvenenasamastajantuṣuuṣusadāsatyaṃhṛdantaḥsphuraturat
anveṣādavagatyatanmayatayāyatayāniṣṭhāmalabdhvānijāmjām|
satkiñcidbhavatītineti
tadidaṃdaṃrūpītinetyekakaṃekakaṃ
dvedhāedhānobhayatheti
vāvivadatevadatemāyābhibhūto
bhūtojanaḥ||39||
siddhaṃsvaṃsamavetya
tanmayatayāyatayāniṣṭhābhavedyāānijājā
siddhissaivaivahi; siddhayastaditarāḥtarāḥsvapnopalabdhāiva|
svapnārthaḥḥkimumusanprabodhasamayebodhasamaye? mukto'nṛtādantatoto
niṣṭhāmetyasati
svayaṃyaṃmunivaraḥvaraḥkiṃṃtāsumohaṃvrajetjet||40||
deho'smītyudiyānnarasyadhiṣaṇāṣaṇāyāvattunāhaṃvapuḥ
taddhyasmītyanucintanaṃnaṃhitakaraṃtakaraṃtādātmyaniṣṭhāptayeye|
kuryādddhyānamidaṃdaṃkimarthamaniśaṃśaṃ? dhyāyennaro'smītikiṃṃ
lokeko'pi
naro? vayaṃhisatataṃsatyaṃtadevasvayamyam||41||
yāvatsādhakatā
ādhakatānarasyabhavati
dvaitaṃaitaṃyathārthaṃbhavet
sādhyetvadvayateticāpi
gaditaṃtaṃnosatyamuktaṃṃbhavet|
anviṣyannapisādaraṃcadaśamaṃnaṣṭatvabuddhyāsvayaṃyaṃ
svaṃlabdhvāpicakobabhūvadaśamādanyaḥ
ḥkathāyāmasau||42||
kartātmāsvayamevayamevacetkṛtiphalaṃ
phalaṃbhuñjītītaso'yaṃsvayaṃyaṃ
kartāhaṃhaṃkaiti
svamārgaṇavaśājjānāticetsvaṃvibhumbhum|
kartṛtvaṃvigaledyatoto, vigalitaṃtaṃtenaivasākaṃbhavet
karmāpitrividhaṃdhaṃsvayaṃyaṃ; sthitimimāṃmāṃnityāṃāṃvimuktiṃṃviduḥ||43||
baddho'smītimatirbhavedyaditadāmuktermatiścodiyātyāt
baddho'haṃo'haṃkaiti
svamārgaṇavaśātṇavaśātsvenityamukteesvayamyam|
śiṣṭesatyajare'marejare'marevadabhavedbandhasyacintākathaṃ?
sānocediduyātyāt, tadāsya
kṛtino
nomokṣasyacintākatham||44||
muktīrūpavatītirūparahitātāseti
dvidhādhāsetyapi
vādāyematibhedato'traviṣayeṣayetattvaṃbravīmisphuṭamuṭam|
śrīramaṇahṛdayamdayam
yo'hannāmakāmakaevamatra
vimṛśedvādeṣuādeṣutattvaṃmudhā
tasyātyantikanāśakanāśaevabhavitātātattvaṃvimukteḥeḥsvayamyam||45||
||uttarabhāgaḥrabhāgaḥ||
||maṅgalaślokaḥokaḥ||
yasminnevevabhavetsthitaṃtaṃjagadidaṃdaṃyasyaivaivasarvaṃjagat
yasmātsarvamidaṃdaṃbhavetsamuditaṃtaṃyasmaiaisamastaṃbhavet|
yenedaṃnikhilaṃlaṃjagatsamudiyātyātsarvaṃyadevasvayaṃyaṃ
satyaṃguptadhanaṃdhanaṃtadevahṛdayedayetatsattparaṃdhīmahi
||46||
||satsaṅgaprakaraṇamkaraṇam||
satsaṅgasyaniṣevaṇenaṣevaṇenamanujonissaṅgatāṃtāṃprāpnuyātuyāt
nissaṅgatvavaśādasāvutavaśādasāvutamanomohenamuktobhavet|
nirmohatvamupaiticedathaparegatvālayaṃniścalele
jīvanmuktipadaṃpadaṃvrajedanupamaṃjedanupamaṃsevasva
tatsaṅgatimm||47||
sādhyaṃyatparamaṃpadaṃsukhamayaṃmartyairvicārānnijātjāt
satsaṅgābhyasanoditācchitadhiyāyāhṛnmajjanāpādanātnāpādanāt|
śāstrārthādhigamenagamenanobhavati
tannobodhakoktiśruteḥuteḥ
nopuṇyairapikarmabhirbahuvidhairanyaiścanosādhanaiḥ||48||
sadbhissaṅgatimādareṇamādareṇamanujaḥsevetayobhāgyavānyavān
etaiḥkiṃṃniyamairamuṣyanikhilairniḥśreyasaprāptayeye|
śītodakṣiṇamārutotovahati
cetsantāpaśāntidiśanśan
hastenenavyajanaṃjanaṃvidhṛtyabhavitātākiṃṃbrūhikāryaṃpunaḥ||49||
tāpaṃkevalamekamevaśamayennṝṇāṃṝṇāṃhimāṃśustathāthā
dainyaṃkalpakapādapokapādapodivibhavaḥbhavaḥpāpaṃtathājāhnavīvī|
sādhūnāmavalokanāttrayamidaṃdaṃtāpādikaṃkaṃyāsyati
noteṣāmupamāsti
kāpi
sadṛśīśīlokatrayeyekutracitt||50||
tīrthānyambumayāninaivamahatāṃtulyāniteṣāṃkadā-
pyevaṃevaṃdaivatamūrtayo'pyupalamṛnmātrāścasampūjitāḥtāḥ|
tairmartyo'mitakālatotakālatovimalatāṃmalatāṃprāpnotibhaktyāyutaḥ
sādhūnāmavalokanenamanujaḥsadyobhavennirmalaḥlaḥ||51||
śrīramaṇahṛdayamdayam
||advaitaprakaraṇamkaraṇam||
kodevaḥsayādyoomanovettiso'yaṃ
jānāmyetajjīvanāmāhamevīvanāmāhameva|
tasmātātsatvaṃ; vaktisākṣācchrutiścā-
ṣyekoekodevaḥsarvabhūteṣvapīti||52||
kiṃṃjyotistavabhānumānahani
merātraupradīpādikaṃkaṃ
kiṃṃjyotistadavekṣaṇāyaṇāyanayanaṃtasyekṣaṇeṇekiṃṃmanaḥ|
tasyekṣāvadakenatatsvayamahaṃyamahaṃpaśyāmitajjyotiṣāṃṣāṃ
jyotistvaṃbhavasi
svayaṃyaṃvibhubhuparaṃsatyaṃtadevāsmyaham
ham||53||
hṛdayakuharamadhyekevalaṃbrahmamātraṃ
hyahamahamitisākṣādātmarūpeṇapeṇabhāti
|
hṛdiviśa
manasāsvaṃcinvatātāmajjatātāvā
pavanacalanarodhādātmaniṣṭho
obhavatvamm||54||
amalāpyacalāhamityajasraṃ
vilasantīhṛdayāmbujeujecidevadeva|
vitarettaretpadavīṃsvayaṃyaṃvimukteḥeḥ
yadijahyānmanujonujovapuṣyahantāmām||55||
dehaṃmṛṇmayavajjaḍātmakamahambuddhirnatasyāstatoto
nāhaṃtattadabhāvasuptisamayesamayesiddhātmasadbhāvataḥāvataḥ|
ko'hambhāvayutaḥ
āvayutaḥkutovaradhiyā
yādṛṣṭvātmaniṣṭhātmanāṃnāṃ
so'haṃsphūrtitayāruṇācalaśivaḥvaḥpūrṇovibhātisvayamyam||56||
lebhejaniṃṃyaḥparamesvamūlemūle
vicāryakasmādahamityudāraḥudāraḥ|
saevajātaḥsacanityajātojāto
navonavo'yaṃsatataṃmunīndraḥ||57||
||sādhakācāraprakaraṇamkaraṇam||
hisvāhadhiyamatradoṣanilayelayedehejaḍe'nātmani
nityānandamayaṃmayaṃsvatattvamamalaṃmamalaṃjānīhi
saccinmayamyam|
yomartyovapuṣastu
upoṣaṇaratojñātuṃātuṃsvamicchatyasausau
śrīramaṇahṛdayamdayam
grāhaṃāhaṃdārudhiyāyāpragṛhyasaritaṃtaṃpuṃsastitīrṣossamaḥmaḥ||58||
yodehātmamatikṣayoyobhavati
taddānaṃānaṃcayajñastapopo
dharmaḥsatyavacaḥvacaḥpareśakaruṇāṇāyogo'pi
bhaktiḥparā|
nyāsoāsomaunamapi
sthitiścasahajākāmārthamokṣāāapi
śāntirdyaumṛtivarjitaṃtaṃcamaraṇaṃjñānaṃānaṃcasatyaṃsvayamyam||59||
kasyaitānikṛtirvibhaktirapicājñānaṃānaṃviyogo'pica
santītyātmavicāracāraevabhavitātākarmādiyogakramāḥmāḥ|
yasyāṃāṃnāstivicārako'hamidhodhonasyādidaṃdaṃcāṣṭakaṃkaṃ
sāsatyāsthitirityavehivimalāmalāsvātmānubhūtiḥśivāvā||60||
svaṃśaktyāparamasya
cālitamavijñāyodyatotoyo'khilāḥ
lāḥ
siddhīḥīḥsādhayituṃ
tuṃsaevamanujoyadvattsapaṅgurnaraḥraḥ|
yo'vādīdbhavitā
tāśramomomamakiyānetānyānetānvijetuṃjetuṃripūnpūn
māmutthāpyaniveśayeryadiraṇeteṣāṃpurastāditi
||61||
yāśāntirmanasaḥnasaḥsvayaṃyaṃbhavati
sāmuktirbudhaiḥdhaiḥkīrtitātā
yāpārairmanaso'dhikairbhavati
yallābhastuutāssiddhayaḥyaḥ|
tālabdhuṃuṃjaḍadhīryatetatetamanujoyastenenalabhyaṃkathaṃ
syānmuktessukhamantahīnamamalaṃhīnamamalaṃcittopaśāntyātmakamkam||62||
parevahati
bhūbharaṃbharamidaṃ
daṃmṛṣājīvako
vahanbhavati
gopurodvahanabimbatulyohyasausau|
bharaṃśirasidhārayannatibharakṣameṇānasāmeṇānasā
vrajanjanbhajati
cedvyathāṃthāṃbhavati
tatrakodoṣavān||63||
||upāsanāprakaraṇamkaraṇam||
upari
cajaṭharādurasorasomadhyebahuvarṇakeṣukeṣuṣaṭsvekamekam|
kuvalayakalikāsadṛśaṃ
śaṃdakṣiṇabhāge'ṅguladvayeyehṛdayamdayam||64||
āvṛtamasti
tadāsyaṃ
ṃviyatitadantarbhavatināḍyaśca|
tamaso'pi
vāsanānāṃbhavanamidaṃ
daṃprāṇacittadīptīnāmīnām||65||
guheśākhyo'sau
o'sauyonivasatiguhāyāṃhṛdiparaḥ
saevāsmītyevaṃevaṃsatatamananātso'hamiti
cet|
matiḥḥsthairyaṃgacchedvapurahamitipratyaya
iva
śrīramaṇahṛdayamdayam
tadājñānaṃānaṃnaśyetyettamaivapurastāddinamaṇeḥnamaṇeḥ||66||
mukurebimbitamivayasyāntaḥ
vilasatibahirivavajagadidamakhilam
lam|
sarveṣāmapihṛdayākhyaṃtat
kiṃṃnvitipṛcchatirāmebhagavān||67||
āhavasiṣṭhohṛdayadayadvedhāedhā
heyaṃcādeyamiti
jñeyameyam?
dehasyāṅgaṃpalamayamekaṃ
jīrajjaḍamapiheyaṃjñeyameyam||68||
anyattprajñāmayamādeyaṃāmayamādeyaṃ
hṛdayaṃdayaṃbimbitamakhilaṃlaṃyasminn|
bahirantastannabahirnāntaḥ
sampattīnāṃīnāṃnidhirakhilasya||69||
tasminnmukhyehṛdayedayeniṣṭhāṃāṃ
gatavati
cetasi
naijavicārātcārāt|
bhavati
svayamapinirgandhasvaṃ
viratirvāyorapibhavatīti
||70||
sarvopādhivimuktaṃṃyacchivamaniśaṃśaṃcidātmakaṃkaṃbhāti
|
tatsvayamahamityaniśaṃśaṃdhyātvānikhilālāvyapohayāsaktīḥīḥ||71||
sarvāścāpidaśāvicāryaparamaṃyaccheṣitaṃtaṃsatpadaṃdaṃ
tatsaṃśrityakuruṣvakarmabhuvanekāmairgṛhītohītoyathā|
bhāvānāṃsamavaiṣi
tattvamamṛtaṃmamṛtaṃdṛṣṭiṃsamālambyatāṃ
icchāpreritavattavatpraśāntamanasāmanasālokekriyāvānyāvānbhava||72||
mithyollāsitaharṣabhāgacaladhīrmithyādhṛtodvegavānegavān
mithyāgarhaṇasambhramaḥmaḥkuru
mṛṣārambhaḥ
ḥkriyāyālaukikīḥ
kīḥ|
āśāpāśaśatairvimuktahṛdayaḥ
dayaḥsarvatrasāmyaṃvahan
lokeveṣasamānakarmaniratastiṣṭha
tvamajñoyathā||73||
||jīvanmuktaprakaraṇamkaraṇam||
ātmānaṃānaṃsamavetya
naijayadavīmāsthāya
āyasaṃvinmayīṃ
śrīramaṇahṛdayamdayam
santyaktākhilavāsano'bhiramateramateyastanmayatvesadā|
taṃvīraṃnijatattvabodhakuliśaṃśaṃsaṃvitkṛśānuṃṛśānuṃtathā
jānīyādutatakālakālamabhavaṃmṛtyoścamṛtyuṃuṃsvayamyam74||
guṇāssundaratvādayoādayoyāntivṛddhiṃ
vasantasyayogādyathāthābhūruhasya|
tathādṛṣṭatattvasyatejobalaṃdhīḥ
nijānandatṛptasyavardhantaeva||75||
śa‍ṛṇvannevevayathākathāṃnaśa‍ṛṇuteṛṇutedūraṃraṃgataścetasāetasā
jñānīānītadvadavāsanenadavāsanenamanasākṛtvāpyakartābhavet|
cetaścedbahuvāsanaṃvāsanaṃbatanaraḥkartāstyakurvannapi
dehesatyacale'pipaśya
patati
śvabhregireḥreḥsvapnadṛkk||76||
yānesuptimitasyayānagamayaṃsthānaṃānaṃcatasyakvacitt
tasyaivāśvaviyojanaṃyojanaṃtrayamidaṃdaṃyadvadbhavedekadhāvedekadhā|
suptiṃjñānamayīṃgatasyaviduṣoṣoyānevapuṣyekadhā
ekadhā
tadvattsyātāttritayaṃtayaṃkriyāpivapuṣoniṣṭhāpinidrāpica||77||
jāgratsvapnasuṣuptiṣuṣusthitijuṣāṃjuṣāṃyatturyamityucyatete
jāgratsuptiritīritaṃtaṃsvaviduṣaḥṣaḥśāntaṃpadaṃśāśvatamtam|
satyaṃtaddhipadaṃmṛṣetaradidaṃdaṃtvābhāsamātraṃtrayaṃyaṃ;
turyātītamatastadevadevamunayaḥśaṃsanti
saṃvinmayamyam||78||
karmāgāmicasañcitaṃtaṃcaviduṣoṣonaṣṭebhavetāṃdhruvaṃuvaṃ,
prārabdhaṃnatathetyudīritamidaṃdaṃgrantheṣueṣumandānānprati|
patnyekāekānasumaṅgalīlīpatimṛtaumṛtaubahvīṣuīṣuyadvadbhavetvet
tredhāedhākarmatathāvināśamayatenāśamayatenāśaṃgatekartari||79||
||parokṣajñānaprakaraṇamkaraṇam||
kuṭumbaṃ
ṃhyekaikaṃekaikaṃbhavati
sutabhāryādikamiha
ha
nṛṇāmalpajñānāṃānāṃ; paṭutaradhiyāṃ
yāṃkintuuviduṣāmṣām|
kuṭumbāni
granthāapicahṛdiyogasya
nitarāṃtarāṃ
bhavantipratyūhāūhā; bhavataraṇameṣāṃvadakatham||80||
lipijño'hannāmāmākutaiti
nijānveṣaṇadhiyāyā
śrīramaṇahṛdayamdayam
lipiṃsvāṃāṃnirmāṣṭuṃuṃlipimadhigatogatoyonayatate|
lipijñānātānātkiṃṃvāphalamadhigataṃ
gataṃtenakathaya
samovāgyantreṇāruṇagirivibho'nyobhavati
kaḥ||81||
aśāntasyakleśāeśāviduṣaihayesantyaviduṣoṣo
natesanti; grastonasamadapiśācenaśācenabhavati
|
navākcittakleśaṃeśaṃbhajati
bahumānārthamaṭanaṃmaṭanaṃ
nakuryānaikasmādavitamihajānīhi
tamimammam||82||
tṛṇatulitākhilajagatāṃ
lajagatāṃkarakalitākhilanigamarahasyānām
ānām|
ślāghāvāravadhūṭīghaṭadāsatvaṃsudurnirasamrasam||83||
svatotobhavati
kaḥparaḥ? kimapiko'pi
cetsvaṃprati
vadedbhavati
tenakiṃṃ? gaditavattavatsvayaṃyaṃtadbhavetvet|
bhidāmanadhigacchataḥtaḥsvaiti
cānyaityavyayeye
sthitasyasahajepadesthiratayāratayāparasminnśiveve||84||
dhiyāyākuruṣvabhāvanāṃsato'dvayasyasantataṃtaṃ
kriyādvayatvamācaramācarakvacittuumaivasaṃsṛtau|
kuruṣvabhāvanāmimāṃ
māṃdhiyākhilelecaputraka
gurautubhāvanāmimāṃ
māṃkuruṣvamaivakarhicitt||85||
||siddhāntasāraprakaraṇamkaraṇam||
siddhāntoyobhavati
paramaḥsarvavedāntasārosāro
vacmispaṣṭaṃtamimamadhunāmamadhunātattvato'tyantagūḍhamgūḍham|
satyaṃtatsvobhavati
nidhanāccedahannāmakasya
śiṣyetāsauetāsaucitimayatanuḥmayatanuḥsatyaātmaivaivaviddhi||86||
||oṃnamobhagavateśrīramaṇāyīramaṇāya||
||śrīramaṇahṛdayatātparyasaṅgrahaḥhaḥ||
viśvaṃdṛgdṛśyabhinnaṃsthitilayajananānyeticittenenasākaṃ
svapnejāgratyapīdaṃpīdaṃbhavati
ca, vilayaṃlayaṃgacchatīdaṃtīdaṃsuṣuptauau|
evaṃviśvaṃsamastaṃbhavati
himanasovṛttayoyo; nityabhānebhāne
jātaṃlīnaṃcayasminnbhavati
manaidaṃ, tatsvatattvaṃviśokamśokam||
ajñātvaivaṃaivaṃsvatattvaṃvapurahamiti
dhīmohayogātprapañcaṃ
śrīramaṇahṛdayamdayam
matvāsatyaṃca, saukhyaṃviṣayajamiticopaiti
śokaṃpramattaḥ|
hitvaitaccennimajjeded-hṛdivividiṣayāṣayāsvātmanaḥnaḥ, śāntimṛcchetet
satyesvasminnitiśrīramaṇabhagavatāīramaṇabhagavatādiṣṭamasminnprabandhe||
||oṃnamobhagavateśrīramaṇāyīramaṇāya||

About this stotram — Rama

A Stotram is a Sanskrit hymn of praise composed by great sages and poet-saints such as Adi Shankaracharya. Stotrams describe the deity’s form, qualities and deeds in richly poetic language, and chanting them is said to purify the intellect and awaken devotion. Many stotrams carry a phala-shruti — a closing verse describing the benefits of recitation.

How to chant

Stotrams reward slow, attentive chanting. Read the meaning once before you begin so the verses resonate as you recite. Early morning (Brahma Muhurat) is ideal, but any quiet time works. If Sanskrit feels difficult, chant along with the transliteration and let the rhythm settle naturally over a few days of practice.

ram-navamidaily-pujavaishnavasanskritstotradevotional