ಗುಹ್ಯ ಗೀತಾ

गुहगीता
गुहगीता
अथगुहगीताप्रारम्भः।
अथप्रथमोऽध्यायःायः
मनोविकारःकारः
विप्राऊचुः-
सूतपुत्रमहाप्राज्ञकथकोऽसि
दयाकर।
गुहगीतांचनोवक्तुंुंत्वमेवार्हसिचानघ॥१.१॥
सूतउवाच-
कुतुकीगुहगीतायाःश्रवणेवणेतत्परोरोमुनिःः।
कर्मयोगीयोगीहिडिम्भंचप्रार्थयन्यन्प्रत्यहंहंस्थितःतः॥१.२॥
श्रान्तोऽसिकिंंवाश्रोतुंोतुंमेचारित्रंवच्मिसादरम्।
वदन्नेवंेवंहिडिम्भश्चाप्यागतःागतःपुनरेकदा॥१.३॥
मुनिरुवाचवाच-
सत्कारंारंस्वीकुरुष्वाद्यगुहगीतांदयानिधेधे।
हिडिम्भब्रूहिमेवक्तात्वमेवमेवखलुभक्तराट्राट्॥१.४॥
हिडिम्भउवाच-
बहुधाधासेवितःतःस्वामीामीमयाभिक्षुःुःषडाननः।
प्रसादमकरोत्सादमकरोत्दिव्यकरुणापाङ्गतोतोमयि
॥१.५॥
तदाऽहंसभयंभक्त्यासहितःतःप्रणमन्णमन्गुरो।
किंंत्वयायानिहताहताभिक्षोपूर्वजाजाममचान्वयेये॥१.६॥
किमहंमहंरक्षितश्चास्मित्वयायातत्कारणंारणंवद।
नमन्येत्वांांविनानाह्यन्यंमत्सन्देहनिवारकम्वारकम्॥१.७॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
प्रशिष्योऽसिहिडिम्भत्वंसाक्षात्ात्शिष्यश्चपार्षदःदः।
गुहगीता
हन्ततेकथयिष्यामितत्त्वंश‍ृणुृणुसमाहितःतः॥१.८॥
अभयंसत्त्वसंशुद्धिःज्ञानयोगव्यवस्थितिः।
दानंदमश्चयज्ञश्चस्वाध्यायस्तपआर्जवम्वम्॥१.९॥
अहिंसांसासत्यमक्रोधःोधःत्यागश्शान्तिरपैशुनम्रपैशुनम्।
दयाभूतेष्वलोलुप्तिःमार्दवंवंह्रीरचापलम्ीरचापलम्॥१.१०॥
तेजःक्षमामाधृतिःःशौचंअद्रोहोहोनातिमानिताता।
भवन्तिसम्पदंदंदैवींअभिजातेजातेहिडिम्भक
॥१.११॥
दम्भोदर्पोऽभिमानश्चक्रोधःोधःपारुष्यमेवमेवच।
अज्ञानंानंचाभिजातेषु
जातेषुसम्पदंदंराक्षसींबत॥१.१२॥
तेपूर्वजाःजाःशूरमुख्या
ाअभिजाताश्चराक्षसीम्सीम्।
प्रवृत्तिंचनिवृत्तिंचनजानन्ति
हिराक्षसाःसाः॥१.१३॥
नशौचंनसदाचारोनसत्यंतेषुविद्यतेते।
प्रभूताभूताह्युग्रकर्माणःणःक्षयायायजगतोऽहिताःताः॥१.१४॥
कामोपभोगपरमाःक्रोधोपात्तबलाधिकाःकाः।
असत्यमप्रतिष्ठंतेजगदाहुरनीश्वरम्रम्॥१.१५॥
ईश्वरोऽहमहंरोऽहमहंभोगीकोऽन्योस्तिसदृशोशोमया।
यक्ष्येदास्यामिमोदिष्येइत्यज्ञानविमोहिताःताः॥१.१६॥
मयैवनिहताःहताःपूर्वेलोकरक्षेच्छयायाकिल
।
माशुचःसम्पदंदंदैवींअभिजातोऽस्यनामयःनामयः॥१.१७॥
पुण्यपुञ्जप्रभावोऽसिगुरुणाणाकुम्भजन्मनाना।
मयैवसञ्जीवितोऽसिनिहतोऽपिहिडिम्भक
॥१.१८॥
आर्तोऽसिजिज्ञासुरसिज्ञानीानीचासि
हिडिम्भक
।
मत्सेवार्थ्यसिकाचिन्तासुखीभवनिरन्तरम्रम्॥१.१९॥
हिडिम्भउवाच-
तदामेसद्गुरोर्भिक्षोःोःउक्तदिव्योपदेशतःोपदेशतः।
मत्पूर्विकमहाभोगभाग्यवैभवसंसृतेःयवैभवसंसृतेः॥१.२०॥
आनन्दबाष्पाउद्रिक्ताःाःसाकंदुःखाश्रुभिर्बत।
निर्विण्णोऽहंणोऽहंस्वयंयंबुद्धोनिश्चेष्टोऽस्मिततोगुरोः॥१.२१॥
गुहगीता
भिक्षुरुवाचवाच-
कुतस्त्वाकश्मलमिदंदंविषमेषमेसमुपस्थितम्
तम्।
गतासूनगतांसूंश्च
नानुशोचति
तत्त्ववित्त्॥१.२२॥
नत्वेवाहंेवाहंजातुनासंनत्वंनेमेत्वदग्रजाःजाः।
नचैवनभविष्यामःामःसर्वेवयमतःपरम्॥१.२३॥
देहिनोऽस्मिन्न्यथादेहेकौमारंयौवनंजरा।
तथादेहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्रनमुह्यति॥१.२४॥
अविनाशि
तुतद्विद्धियेनसर्वमिदंदंततम्।
विनाशमव्ययस्यास्यनकश्चित्त्कर्तुमर्हति॥१.२५॥
यएनंवेत्तिहन्तारंारंयश्चैनंैनंमन्यतेतेहतम्।
उभौतौनविजानीतोजानीतोनायंहन्तिनहन्यतेते॥१.२६॥
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयंोऽयंअक्लेद्योऽशोष्यएवच।
नित्यस्सर्वगतःगतःस्थाणुःाणुःअचलोऽयंसनातनः॥१.२७॥
अव्यक्तोऽयंोऽयंअचिन्त्योऽयंोऽयंअविकार्योऽयमुच्यतेते।
तस्मादेवंादेवंविदित्वैनंैनंनानुशोचितुमर्हसि
॥१.२८॥
यदिदंदंदृश्यतेयतेसर्वंजगत्स्थावरजङ्गमम्मम्।
तत्सुषुप्ताविववस्वप्नःकल्पान्तेप्रविनश्यति॥१.२९॥
ऋतमात्मा
ापरंब्रह्मसत्यमित्यादिकाकाबुधैः।
कल्पिताताव्यवहारार्थंयस्यसञ्ज्ञामहात्मनः
नः॥१.३०॥
यथाकटकशब्दार्थःपृथग्भावो
ावोनकाञ्चनात्नात्।
नहेमकटकात्तद्वत्त्जगत्शब्दार्थतातापरे॥१.३१॥
तेनेयमिन्द्रजाल
जालक्रीडागतिःप्रवितन्यतेते।
द्रष्टुर्दृश्यस्यसत्तान्तःबन्धइत्यभिधीयतेधीयते॥१.३२॥
दृष्ट्वादृश्यवशात्यवशात्बद्धोदृश्याभावेयाभावेविमुच्यतेते।
जगत्त्वमहमित्यादिसर्गात्मादृश्यमुच्यतेते॥१.३३॥
मनस्तेनेन्द्रजलश्रीःीःजगतीप्रवितन्यतेते।
यावदेतत्सम्भवतितावन्मोक्षोनविद्यतेते॥१.३४॥
गुहगीता
ब्रह्मणाणातन्यतेतेविश्वंमनसैवस्वयम्भुवाुवा।
मनोमयमतोविश्वंयन्नामामपरिदृश्यतेयते॥१.३५॥
नबाह्येनापि
हृदयेदयेसद्रूपंूपंविद्यतेतेमनः।
यदर्थंप्रतिभानंभानंतत्मनइत्यभिधीयतेधीयते॥१.३६॥
सङ्कल्पनंनंमनोविद्धिसङ्कल्पस्तत्रविद्यतेते।
यत्रसङ्कल्पनंनंतत्रमनोऽस्तीत्यवगम्यताम्ताम्॥१.३७॥
सङ्कल्पमनसीमनसीभिन्नेनकदाचनकेनचित्
त्।
सङ्कल्पजातेजातेगलितेतेस्वरूपमवशिष्यतेते॥१.३८॥
अहंत्वंजगदित्यादौादौप्रशान्तेदृश्यसम्भ्रमेमे।
स्यात्ात्तादृशीशीकेवलतादृश्येयेसत्तामुपागतेामुपागते॥१.३९॥
महाप्रलयलयसम्पत्तौह्यसत्तांांसमुपागते।
अशेषदृश्ये
येसर्गादौदौशान्तमेवावशिष्यतेते॥१.४०॥
मनसाभाव्यमानोमानोहिदेहतांयाति
देहकः।
मनोविलासःलासःसंसारइति
मेनिश्चितातामतिःः॥१.४१॥
अन्तःकरणसद्भावस्त्वविद्यायाश्चसम्भवःवः।
अनेककोटिब्रह्माण्डंडंसर्वंमिथ्येतिनिश्चिनुनु॥१.४२॥
जीवन्नेवेवसदामुक्तःकृतार्थो
ब्रह्मवित्तमःमः।
उपाधिनाशाद्ब्रह्मैवैवसब्रह्माप्नोतिनिर्भयम्यम्॥१.४३॥
तद्ब्रह्मानन्दमद्वन्द्वंनिर्गुणंणंसत्यचिद्घनम्नम्।
विदित्वास्वात्मनोनोरूपंपंमाबिभेस्त्वंकदाचन॥१.४४॥
सर्वंचखल्विदंदंब्रह्मनित्यंचिद्घनमक्षतम्तम्।
कल्पनाऽन्यामनोनाम्नीीविद्यतेतेनहिकाचन॥१.४५॥
नजायतेनम्रियतेयतेकिञ्चिदत्रजगत्त्रयेये।
नचभावविकाराणांकाराणांसत्ताकचनविद्यतेते॥१.४६॥
नाहंमांसंनचास्थीनिदेहादन्यः
ःपरोऽस्म्यहम्हम्।
इति
निश्चितवानन्तःक्षीणाविद्योविमुच्यतेते॥१.४७॥
माभवाज्ञोोभवज्ञस्त्वंजहिसंसारभावनाम्।
अनात्मन्यात्मभावेनभावेनकिमज्ञइवरोदषि
॥१.४८॥
गुहगीता
कस्तवायंवायंजडोमूकोदेहोमांसमयोऽशुचिःः।
यदर्थंसुखदुःखाभ्यांांअवशःपरिभूयसेभूयसे॥१.४९॥
अङ्गान्यङ्गैरिवाक्रम्यजयेदादौस्वकंकंमनः।
मनसोविजयान्नान्यागतिरस्तिभवार्णवेवे॥१.५०॥
प्रक्षीणचित्तदर्पस्यनिगृहीतेन्द्रियद्विषःषः।
पद्मिन्यइवहेमन्ते
ेक्षीयन्तेभोगवासनाः॥१.५१॥
विवेकंवेकंपरमाश्रित्यबुद्ध्यासत्यमवेक्ष्यच।
इन्द्रियारीनलंयारीनलंछित्वातीर्णोभवभवार्णवात्वात्॥१.५२॥
यद्यत्करोषिसत्येनेनसर्वंमिथ्येतिनिश्चिनुनु।
त्वमेवमेवपरमात्मासि
त्वंब्रह्मासिनसंशयः॥१.५३॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
मनोविकारोकारोनामप्रथमोऽध्यायःायः॥१॥
अथद्वितीयोऽध्यायःायः
सर्वत्रसमभावना
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
अन्तरास्थांांपरित्यज्यभावश्रींभावनामयीम्।
योऽसि
सोऽसि
जगत्यस्मिन्न्लीलयाविहरानघहरानघ॥२.१॥
सर्वत्राहंाहंअकर्तेतिदृढभावनयाऽनयाढभावनयाऽनया।
परमामृतनाम्नीीसासमतैवावशिष्यते
ते॥२.२॥
खेदोल्लासविलासेषुलासेषुस्वात्मकर्तृतयैकयातयैकया।
स्वसङ्कल्पेक्षयंयंयातेसमतैवावशिष्यते
ते॥२.३॥
समतासर्वभूतेषुभूतेषुयासौसत्यपरापरास्थितिः।
तस्यांांअवस्थितंतंचित्तंनभूयोजन्मभाग्भवेत्वेत्॥२.४॥
अथवासर्वकर्तृत्वंअकर्तृत्वंतथैवच।
सर्वंत्यक्त्वामनःपीत्वायोऽसि
सोऽसि
स्थिरोरोभव॥२.५॥
गुहगीता
शेषस्थिरसमाधानो
रसमाधानोयेनत्यजसितत्त्यज
।
चिन्मनःनःकलनाकारंप्रकाशतिमिरादिकम्कम्॥२.६॥
वासनांवासितारं
तारंचप्राणस्पन्दनपूर्वकम्कम्।
समूलमखिलं
लंत्यक्त्वाव्योमसाम्यःप्रशान्तधीःधीः॥२.७॥
हृदयात्सम्परित्यज्यवासनापङ्क्तयोऽखिलाः
लाः।
यस्तिष्ठतिगतव्यग्रःसमुक्तःपरमेश्वरःरः॥२.८॥
दृष्टंद्रष्टव्यमखिलंलंभ्रान्तंभ्रान्त्यादिशोशोदश।
युक्त्यावैचरतोऽज्ञस्य
संसारोगोष्पदाकृतिः॥२.९॥
सबाह्याभ्यन्तरेरेदेहेह्यध
ऊर्ध्वंचदिक्षुुच।
इतआत्माततोऽप्यात्मानास्त्यनात्ममयंमयंजगत्॥२.१०॥
नतदस्तिनयत्राहंाहंनतदस्तिनतन्मयम्यम्।
किमन्यत्त्अभिवाञ्छामिसर्वंसच्चिन्मयंयंततम्॥२.११॥
समस्तंखल्विदंदंब्रह्मपरमात्मेदमाततम्
ेदमाततम्।
अहमन्यत्
त्इदंचान्यत्त्इति
भ्रान्तित्यजानघजानघ॥२.१२॥
ततोब्रह्मघनेघनेनित्येसम्भवन्तिनकल्पिताःताः।
नशोकोऽस्ति
नमोहोऽस्ति
नजराऽस्ति
नजन्मच॥२.१३॥
यदस्तीहीहतदेवास्ति
विज्वरोरोभवसर्वदादा।
ययाप्राप्तानुभवतःानुभवतःसर्वत्रानभिवाञ्छनात्नात्।
त्यागादानागादानपरित्यागीागीविज्वरोरोभवसर्वदादा॥२.१४॥
नवर्णाश्रमाचारधर्माःकुतस्ते
े
नपुण्यंयंनपापंनधर्मोऽप्यधर्मः।
नपूज्योऽप्यपूज्यःसदाऽऽनन्दभावं
भावं
परंब्रह्मसाक्षात्ात्त्वमेवासितात॥
हिडिम्भउवाच-
एवमुक्त्वाविसृष्टोऽहंोऽहंब्रह्मसाक्षात्कृतिंददौ।
तदादि
ब्रह्मभावेनभावेनस्थितोऽहंतोऽहंगतकल्मषः
षः॥२.१६॥
ब्रह्माकाराकारितान्तर्वृत्तिःकल्पितवानहम्तवानहम्।
सर्वंसुब्रह्मण्यमयंयमयंजगद्भातिनसंशयः॥२.१७॥
गुहगीता
वाचामगोचरंदिव्यंमनोऽतीतंमहाद्युतिम्म्।
तद्ब्रह्मानुभवंानुभवंपूर्णानन्दंवक्तुंुंनशक्यतेते॥२.१८॥
तूष्णींस्थित्वाभिक्षुणाुणासम्बोधितोऽहंतोऽहंप्रणम्यतम्।
यत्त्वयोक्तंंवचस्तेनेनमोहोऽयंविगतोगतोमम॥२.१९॥
तवैवानुग्रहेणाहंहेणाहंसच्चिदानन्दमात्रकःकः।
किंंवावक्तुंुंनशक्नोमिभगवन्तवसन्निधौधौ॥२.२०॥
एवंगद्गदयादयावाचाऽप्यपृच्छं
ंभिक्षुमव्ययम्यम्।
कृताञ्जलिपुटो
पुटोभूत्वानमस्कृत्यपुनःपुनः॥२.२१॥
स्थानेानेभिक्षोतवोक्त्याऽहंाऽहंध्यात्वात्वामेवामेवसन्ततम्तम्।
जीवन्मुक्तोऽस्मितादात्म्यनिश्चयादेवयादेवषण्मुखमुख॥२.२२॥
वर्णाश्रमाचारधर्माःकिमर्थंवेदचोदिताःताः।
तैर्बद्धाःाःकीदृशाशालोकेमुक्ताःाःकीदृग्विधाधाअपि॥२.२३॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
हन्ततेकथयाम्यद्यतत्त्वंश‍ृणुृणुसनातनम्।
अविद्योपाधिनाऽशान्तप्राणिनोनोजगति
स्थिताःताः॥२.२४॥
वर्णाश्रमादिधर्माश्चसुकृतंदुष्कृतंृतंतथा।
साप्यविद्याऽनेकजन्मवासनापिहितातामता॥२.२५॥
नादिरन्तोऽस्तितस्यास्तुुब्रह्मज्ञानेनानेनकेवलम्।
बहूनांनांजन्मनामन्तेज्ञानवान्मांांप्रपद्यतेते॥२.२६॥
सर्वंब्रह्मैवेतिमतिःःसमहात्मा
ासुदुर्लभःभः।
पुराऽपृच्छदगस्त्योऽपिप्रणम्यपितरंतरंमम॥२.२७॥
वर्णाश्रमादिधर्मास्तुुकथम्भूताूताविभोभोइति
।
तदहंसङ्ग्रहेणैवहेणैववच्मिश‍ृणुृणुसनातनम्॥२.२८॥
सहस्रशीर्षेभगवान्स्थितोतोनारायणाभिधः
धः।
क्षीराब्धौचिन्तयन्यन्शम्भुंुंशङ्करंरंशिवमव्ययम्यम्॥२.२९॥
कदाचित्
त्पङ्कजंजंदिव्यंतरुणादित्यसन्निभम्भम्।
तस्यसुप्तस्यदेवस्य
नाभ्यांांजातंमहत्तरम्रम्॥२.३०॥
हिरण्यगर्भोभगवान्ब्रह्माविश्वजगत्पतिः।
गुहगीता
आस्थायायपरमांमूर्तिंतस्मिन्न्पद्मेसमुद्बभौभौ॥२.३१॥
शिवाज्ञयायातस्यपूर्ववासनासहितान्मुखात्ुखात्।
ब्रह्मणाणाब्राह्मणस्त्रीभिःसहजाताहिडिम्भक
॥२.३२॥
तस्यहस्तात्ात्सहस्त्रीभिःजज्ञिरेरेशङ्कराज्ञयाया।
स्वस्त्रीषुीषुस्वस्वधर्मेण
मार्गेणोत्थःस्वभुर्भवेत्वेत्॥२.३४॥
अपरासूत्तमाज्जातः
ातःत्वनुलोमःनुलोमःप्रकीर्तितःतः।
उत्तमास्वपराज्जातःातःप्रतिलोमलोमइति
स्मृतःृतः॥२.३५॥
वर्णस्त्रीषुीषुअनुलोमेनजातस्स्यादान्तरालिकःकः।
वर्णासुसुप्रतिलोमेनलोमेनजातोव्रात्यइति
स्मृतःृतः॥२.३६॥
ब्राह्मण्यांयांसधवायांयोब्राह्मणेनैवणेनैवमोहतः।
जातश्चैर्येण
कुण्डोऽसौडोऽसौविधवायांधवायांतुगोलकः॥२.३७॥
एवमेवानुलोमाश्च
प्रतिलोमाश्चजातयः।
उच्चावचप्रपञ्चेऽस्मिन्न्बह्व्योजाताहिकामतः॥२.३८॥
वर्णानामाश्रमाःमाःप्रोक्तामुनिभिश्चसनातनैः।
तेषांवर्णाश्रमस्थानांानांवेदकिङ्करतारतासदा॥२.३९॥
चक्षुरादिप्रियाणांयाणांचभेदोलोकिपकारकः
पकारकः।
तद्वद्वर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोलोकिपकारकः
पकारकः॥२.४०॥
षण्णांणांरसानांभेदोऽस्ति
यथाजिह्वोपकारकःोपकारकः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोलोकिपकारकः
पकारकः॥२.४१॥
यथाभाक्ष्यविशेषाणांशेषाणांभेदोभोक्तुःुःप्रयोजकःयोजकः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोलोकप्रयोजकःयोजकः॥२.४२॥
यथातरुलतादीनांलतादीनांभेदःफलसमृद्धिदः
दः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदःफलसमृद्धिदः
दः॥२.४३॥
यथाबहूनांनांलोहानांभेदःकर्मसमृद्धिदःदः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदःकर्मसमृद्धिदःदः॥२.४४॥
यथारत्नादिपाषाणभेदोपाषाणभेदोगौरवदायकः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोगौरवदायकः॥२.४५॥
गुहगीता
यथापाकप्रभेदोभेदोहिदेहस्यारोग्यदोयदोभवेत्।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोलोकस्य
सौख्यदःदः॥२.४६॥
यथामृगाणांभेदोहिवनस्योल्लासकोासकोभवेत्।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोलोकस्य
रञ्जकःकः॥२.४७॥
यथाऽलङ्कारभेदोारभेदोहिलोकव्यावृत्तिसूचकःसूचकः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोव्यावृत्तिसूचकःसूचकः॥२.४८॥
यथाऽनेकायुधानांचभेदोयुद्धजयप्रदःदः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोज्ञानजयप्रदःदः॥२.४९॥
यथाबहूनांनांपुष्पाणांाणांभेदोभोगसमृद्धिदः
दः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोधर्मसमृद्धिदःदः॥२.५०॥
यथाशुक्लादिवर्णानांनांभेदःचक्षुःसुखङ्करःरः।
तथावर्णाश्रमादीनांमादीनांभेदोजनसुखङ्करःरः॥२.५१॥
ततोवर्णाश्रमाचारेमाचारेनवैरंपरिकल्पयेत्येत्।
यदावर्णाश्रमादीनांमादीनांशात्रवंवंस्यात्ात्परस्परम्रम्॥२.५२॥
तदालोकस्य
संहारःस्वाङ्गैर्देहस्यनाशवत्।
वर्णानामाश्रमाणांमाणांचसङ्करोरोधर्मनाशकःनाशकः॥२.५३॥
मल्लोकपाशदोऽसित्वंततस्त्वांांशिक्षयाम्यहम्हम्।
यदावर्णाश्रमादीनांमादीनांयत्रलोपःप्रजायतेजायते॥२.५४॥
तत्रस्थित्वाप्रसन्नस्त्वंधार्मिकावनदोकावनदोभव।
हिडिम्भस्त्रीषुीषुदुष्टासुासुजायतेवर्णसङ्करःरः॥२.५५॥
सकालःकलिरित्युक्तोलोकधर्मविनाशकःनाशकः।
अदृशूलाशूलाजनपदाःशिवशूलाःवशूलाःचतुष्पदाःदाः॥२.५६॥
प्रमदाःमदाःकेशशूलिन्यो
ोजनकाःपाकशूलिनः
नः।
स्वदेहशूलिनःनःसर्वेप्रभवन्तिकलौयुगे॥२.५७॥
तस्मात्ात्वर्णाश्रमादीनांमादीनांरक्षकोकोभवसन्ततम्तम्।
व्यावहारिकलोकेऽस्मिन्न्इदंकार्यंत्वयायाश‍ृणुृणु॥२.५८॥
सर्वेषांषांकर्मणाणाजातिः
ःनान्यथाथाकल्पकोटिभिः।
पश्वादीनांादीनांयथाजातिः
ःजन्मनैवनैवचनान्यथाथा॥२.५९॥
गुहगीता
साऽपि
स्थूलस्यदेहस्य
भौतिकस्यनचात्मनःनः।
तथापि
देहेऽहम्मानात्
ानात्आत्माविप्रादिसञ्ज्ञितःतः॥२.६०॥
स्वस्वरूपापरिज्ञानात्ानात्देहेऽहम्मान
ानआत्मनःनः।
अपरिज्ञानमप्यस्यचाविद्यावासनाबलात्ावासनाबलात्॥२.६१॥
यस्यापरोक्षविज्ञानंानंअस्तिश्रीगुर्वनुग्रहात्हात्।
तस्यनास्तिनियोज्यत्वंइति
मेनिश्चितातामतिःः॥२.६२॥
अस्तिचेत्ब्रह्मविज्ञानंानंस्त्रियोयोवापुरुषस्यवा।
वर्णाश्रमसमाचारःमसमाचारःतस्यनास्त्येवेवसर्वदादा॥२.६३॥
अविज्ञायात्मविज्ञानंानंयेस्ववर्णाश्रमादिकान्कान्।
त्यजन्तिमूढात्मानस्तेपतन्त्येवेवनसंशयः॥२.६४॥
हिडिम्भनिस्संशयभावतस्त्वं
दृढंढंभजन्मांांसुविहारकोहारकोभव।
मदङ्घ्रिभक्तस्यसदाऽस्तु
ुनिर्भयंयं
पुनश्च
किंंपृच्छसिमांमहामते॥२.६५॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
सर्वत्रसमभावनानामद्वितीयोऽध्यायःायः॥२॥
अथतृतीयोऽध्यायः
ायः
अज्ञानमूलम्ानमूलम्
हिडिम्भउवाच-
स्वामिन्न्रहस्यंमेब्रूहिदेवानांदेहिनांनांविभोभो।
यद्भावनाबलेनैवावनाबलेनैवप्राणीाणीमोक्षमवाप्नुयात्ुयात्॥३.१॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
रहस्यंतेप्रवक्ष्यामिसमासेनसविस्तरात्रात्।
श्रद्धयायाश‍ृणुृणुशैरेयसर्वसिद्धिकरंकरंपरम्॥३.२॥
सर्वेषांषांकारणंसाक्षात्ात्परतत्त्वमवस्थितम्तम्।
त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाषट्कौशिकेकेस्वयम्यम्॥३.३॥
गुहगीता
पाञ्चभौतिकदेहेऽस्मिन्न्शिवश्शिवतरोऽस्म्यहम्हम्।
शिवःवःपञ्चमुखोऽहन्तुुषण्मुखस्तत
उच्यतेते॥३.४॥
आवयोरैक्यभावो
भावोहिमुक्तिहेतुर्हिप्राणिनाम्नाम्।
शिवपञ्चमुखान्येवेवब्रह्माण्डेडेपञ्चदेवताःदेवताः॥३.५॥
कार्यंब्रह्मामहीभागेकायंविष्णुर्जलाशयेलाशये।
कार्यंरुद्रोऽग्निभागेभागेचवाय्वंशेंशेचेश्वरःरःपरः॥३.६॥
आकाशांशेशरीरस्य
स्थितस्साक्षात्ात्सदाशिवः
वः।
शरीरस्य
बहिर्भागेगेविराडात्मास्थितस्सदादा॥३.७॥
अन्तर्भागेगेस्वराडात्मासम्राड्देहस्यमध्यमेमे।
ज्ञानेन्द्रियेषुयेषुमनसि
श्रोत्रादिषुषुचपञ्चसुसु॥३.८॥
ममषड्वदनान्येवेवग्लौदिग्वाय्वर्कवार्वराःराः।
भूमिश्चकायभूताःस्युःुःपञ्चहस्तोगणेश्वरःरः॥३.९॥
कर्मेन्द्रियस्वरूपश्चपादपाण्यादिषु
षुक्रमात्मात्।
त्रिविक्रमेन्द्रवह्व्याख्याःाःकायभूताःप्रजापतिः॥३.१०॥
मित्रश्चापितथाप्राणेाणेसूत्रात्मासुस्थितस्सदादा।
चतुर्मुखोऽन्तःकरणेतदवस्थासु
ासुचक्रमात्मात्॥३.११॥
चन्द्रमामामनसि
प्रोक्तोबुद्धौतुसबृहस्पतिःः।
अहङ्कारेारेचकालाग्निः
ःरुद्रश्चित्तेशिवःवःस्थितःतः॥३.१२॥
भूतप्रेतपिशाचाद्याःाःदेहस्यास्थिषुषुसंस्थिताःताः।
मज्जाख्येपितृगन्धर्वाःरोमसुक्षुद्रदेवताःदेवताः॥३.१३॥
सर्वाश्चराक्षसाश्चैवैवस्थिताःताःस्नायुषुायुषुसर्वशःशः।
वर्तन्तेदेवतास्सर्वाःःदेहेऽस्मिन्नेवेवसंस्थिताःताः॥३.१४॥
त्रिमूर्तिनांनांतुयोब्रह्मातस्यघोराभिधा
धातनुः।
दक्षिणाक्षिणिजन्तूनांूनांशान्ताख्याचतनुस्तथा
था॥३.१५॥
वर्तन्तेवामनेत्रेेचाप्यन्तर्भागेगेतयोःपुनः।
बहिर्भागेगेसूर्यचन्द्रौवर्तेतेतेकन्धरेरेतथा॥३.१६॥
त्रिमूर्तीनांनांतुयोविष्णुःुःशान्तोघोरोऽन्ततो
तोबहिःः।
त्रिमूर्तीनांनांतुयोरुद्रःशान्तोघोरोऽन्ततो
तोबहिःः॥३.१७॥
गुहगीता
चिच्छक्तिःपरमादेहमध्ये
ेकुण्डलिनीनीस्थिताता।
मायाशक्तिर्ललाटाग्रेतन्मध्येनादरूपिणीणी॥३.१८॥
अपरांशेबिन्दुमयीमयीतस्यशक्तिःस्थितातास्वयम्यम्।
जीवात्मा
ाबिन्दुमध्येतुसूक्ष्मरूपःपःप्रकाशतेकाशते॥३.१९॥
हृदयेदयेस्थूलरूपेणपेणतयोर्मध्येतुमध्यमःमः।
हृन्मध्येतुमहालक्ष्मीःीःजिह्वायांायांतुसरस्वतीती॥३.२०॥
रुद्राणीाणीसहरुद्रेणेणहृदयेदयेवर्ततेतेसदा।
ईश्वरस्सर्वत्रदेहेसर्वसाक्षीसदाशिवः
वः॥३.२१॥
ज्ञासम्यक्क्नवतांदेहेसकलादेवताअमूः।
प्रत्यगात्मतयातयाभान्तिदेवतारूपतोऽपि
च॥३.२२॥
वेदमार्गेकनिष्ठानांानांविशुद्धानांानांतुविग्रहेहे।
देवतारूपतोपतोभान्तिनभाति
प्रत्यगात्मनाना॥३.२३॥
तान्त्रिकाणांकाणांशरीरेतुवर्तन्तेनप्रकाशकाःकाशकाः।
शुद्धभावात्भावात्यथाजातप्राणिनां
नांसर्वदेवताःदेवताः॥३.२४॥
तिरोभूततयारोभूततयानित्यंवर्तन्तेनस्वरूपतःपतः।
अतश्चभोगमोक्षार्थीशरीरंदेवतामयम्॥३.२५॥
स्वकीयंकीयंपरकीयंचपूजयेत्सुविशेषतःशेषतः।
नावमानंसदाकुर्यात्त्मोहतोवापि
बुद्धिमान्मान्॥३.२६॥
यदिकुर्यात्त्प्रमादेनमादेनपतत्येवेवभवार्णवेवे।
दुर्वृत्तमपिमूर्खंचपूजयेत्देवतात्मना
ना॥३.२७॥
देवतारूपतःपतःपश्यन्यन्मुच्यतेतेजन्मबन्धनात्नात्।
मोहेनापि
सदानैवकुर्यादप्रियभाषणम्यभाषणम्॥३.२८॥
यदिकुर्यात्त्प्रमादेनमादेनहन्तितंपरदेवता।
देहेतुनक्षतंतंकुर्यात्त्अस्त्रशस्त्रनखादिभिः॥३.२९॥
तथानलोहितंतंकुर्यात्त्यदिकुर्यात्त्पतत्यधःधः।
एषासनातनीविद्याभोगमोक्षप्रदायिनीनी॥३.३०॥
मयैवकथितातानित्यासर्वलोकोपकारिणीणी।
गुहगीता
कथिताऽभूतेताऽभूतेहिडिम्भसर्वंब्रह्ममयंमयंजगत्॥३.३१॥
ब्रह्माण्डेऽपिचपिण्डाण्डेडेसर्वत्रब्रह्मभावतःभावतः।
तत्त्वमेवास्यहंहंचासि
देवदेवसुखीभव॥३.३२॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
अज्ञानमूलंानमूलंनामतृतीयोऽध्यायः
ायः॥३॥
अथचतुर्थोऽध्यायःायः
ज्ञानोत्पत्तिः
हिडिम्भउवाच-
सङ्कोचोचोदेहयात्रायांायांप्राणिनांनांअस्तिषण्मुखमुख।
तेषुज्ञानार्थिनांनांबुद्धिरुपक्षीणाीणाभवेत्किल
ल॥४.१॥
तद्धेतोःेतोःज्ञानसम्पत्तिःदेहयात्रााचदुर्लभाभा।
तस्यास्तस्याश्चसौलभ्यं
ंकथंभवति
सद्गुरोुरो॥४.२॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
हन्ततातप्रवक्ष्यामिज्ञानोत्पत्तेस्तुुकारणम्।
विनानायेनशिवज्ञानंानंनजायेतकथञ्चन
॥४.३॥
मुमुक्षुरतिसन्तुष्टःसिद्ध्यत्येवेवगतिर्मम।
इति
निश्चयबुद्धिस्तुुप्रतिबन्धनिवृत्तयेये॥४.४॥
देवतास्सकला
कलानित्यंप्रार्थयेन्मतिमुत्तमःमः।
अधिकारीकारीभवेत्तत्रजन्मनानाकर्मणाणाद्विजःजः॥४.५॥
शन्नोमित्रश्शंशंवरुणःणःशन्नोभवतुचार्यमामा।
शन्नइन्द्रोबृहस्पतिःःशन्नोविष्णुरुरुक्रमःमः॥४.६॥
नमोऽस्तु
ुब्रह्मणेणेवायोनमोऽस्तु
ुतवशोभनम्।
त्वमेवमेवसाक्षाद्ाद्ब्रह्मासित्वांांवदिष्यामिशङ्करम्रम्॥४.७॥
ऋतंचसत्यंचाहंत्वांांवदिष्यामिसमाहितःतः।
तन्मामवतुामवतुकल्याणंाणंतद्वक्तारंारंचशोभनम्॥४.८॥
मांभूयोऽवतुवक्तारंारंअपिचावतुशोभनम्।
गुहगीता
शान्तिःशान्तिःपुनःशान्तिःदोषत्रयनिवृत्तयेये॥४.९॥
कृत्वैवंैवंप्रार्थनांनांआत्मज्ञानार्थंमतिमान्मान्सदा।
तस्यविज्ञानसम्पत्तिःक्रमतोमतोजायतेध्रुवम्ुवम्॥४.१०॥
जपेन्नित्यंगुरोर्लब्ध्वामन्त्रंयश्छन्दसामिति।
मेगोपायेति
पर्यन्तम्म्ज्ञानोत्पत्तेश्चकारणम्॥४.११॥
शताक्षरांरांचगायत्रींजपेन्नित्यंदिनेनेदिनेने।
तन्मन्त्रपूतोदकेनपूतोदकेनस्नानपानादिनाऽपिच॥४.१२॥
ज्ञानोत्पत्तिर्भवत्येवेवशिवभक्त्याचसन्ततम्तम्।
उपायमपरंचापि
ब्रवीमिश‍ृणुृणुसादरम्॥४.१३॥
गुरोर्भक्तिर्दृढाढायस्यस्वतोतोज्ञानंानंप्रजायतेजायते।
बहूनांनांजन्मनामन्तेगुरुभक्तिःप्रजायतेजायते॥४.१४॥
गुरुभक्तियुतेयुतेजन्तौज्ञानोत्पत्तिर्नसंशयः।
यथाकथञ्चित्
त्सभवेत्ब्राह्मणोणोजायतेभुवि
॥४.१५॥
ब्राह्मणोणोगुरुभक्तस्तुुश्रुतिज्ञानात्ानात्प्रमुच्यतेते।
श्रुतिप्रामाण्यबुद्धिर्हिमोक्षस्यगतिरुच्यतेते॥४.१६॥
प्रारब्धंपुष्यतिवपुःइति
निश्चित्यचेतसा।
धैर्यमालम्ब्ययत्नेनेनतूष्णींस्थितिरपिस्वयम्यम्॥४.१७॥
वैदेकानांभवेद्ज्ञानजननेानजननेकारणंसदा।
सङ्कोचोचोदेहयात्रायांायांतदृशानांशानांभवेत्खलु॥४.१८॥
अतःसङ्कोचहानायोचहानायचावहन्तीति
मन्त्रतःतः।
आज्येनान्नेनेनचोभाभ्यां
ांजुहुयाच्चदिनेनेदिनेने॥४.१९॥
तदशक्तःःस्मरेन्नित्यंमन्त्रंवाश्रद्धयायासह।
ब्रह्मचारीचारीगृहस्थो
ोवावानप्रस्थश्चभिक्षुकःुकः॥४.२०॥
नित्यंआचार्यशुश्रूषांूषांप्रकुर्यात्त्भक्तिपूर्वकम्कम्।
प्राणिनांनांतादृशानांशानांतुलोकयात्रााभवेत्स्वयम्यम्॥४.२१॥
अनन्याश्चिन्तयन्तोमांयेजनाःपर्युपासतेपासते।
तेषांनित्याभियुक्तानांानांयोगक्षेमंेमंवहाम्यहम्
हम्॥४.२२॥
गुहगीता
अहमेवपरंसाक्षात्ात्अहमेवसदाशिवः
वः।
अहमेवजगत्साक्षीचाहमेवजगद्गुरुः॥४.२३॥
नित्यंलिङ्गेमहादेवंपूजयेत्भक्तिमान्नरःरः।
वेदान्तश्रवणंवणंकुर्यात्त्मननंचसमाहितःतः॥४.२४॥
रुद्राध्यायीायीभवेन्नित्यंरुद्राक्षाभरणोाभरणोभवेत्।
भस्मत्रिपुण्ड्रधारीधारीचज्ञानवान्मांांप्रपद्यतेते॥४.२५॥
शम्भोर्ममैक्यभावोभावोहिमायाऽविद्याविनाशकः
नाशकः।
उक्तसाधनसम्पन्नःज्ञानाद्ानाद्भस्माधिगच्छति॥४.२६॥
शिवस्वरूपंपंपरमंभासनात्भस्मसञ्ज्ञितम्तम्।
तदेवस्वीयमायोत्थप्रपञ्चेजलसूर्यवत्वत्॥४.२७॥
अनुप्रविष्टंतद्रूपंूपंभस्मलेशमुदाहृतम्तम्।
तेनलेशेनदेवेशःप्रतिबिम्बेनेनभस्मनाना॥४.२८॥
स्वतन्त्रोबिम्बभूतस्तुुसदैवोद्धूलितः
तःशिवःवः।
सदैवपूजनीयस्तु
ुब्रह्मविष्ण्वादिभिःसुरैः॥४.२९॥
सोऽहंचाहंसएवास्मिन्
न्विषयेषयेमास्तुुसंशयः।
आवयोरन्तरं
रंनास्तितातशब्दार्थयोरिव॥४.३०॥
तत्प्रसादेनसादेनसर्वेषांषांदेवत्वं
ंनस्वभावतःभावतः।
स्वभावादेवभावादेवदेवत्वं
ंदेवदेवस्य
मेऽपि
च॥४.३१॥
तंविदित्वाविमुच्यन्तेशान्तादान्तामुनीश्वराःराः।
गृहस्थाश्चतथैवान्ये
ेसत्यधर्मपरायणाःपरायणाः॥४.३२॥
भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गाःाःत्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाःकाः।
रुद्राक्षमालाभरणाःमालाभरणाःश्रीषडक्षरजापकाःरजापकाः॥४.३३॥
नित्यंदेवाचर्नपराःपराःसत्क्रियादग्धकिल्बिषाःषाः।
एवंज्ञानार्थिनांनांसम्यक्क्साधनानि
बहूनिच॥४.३४॥
सन्तितेषांमुख्यतमानीदानींकथितानि
वै।
ज्ञानंानंवेदान्तविज्ञानंानंब्रह्मात्मैकत्वगोचरम्गोचरम्॥४.३५॥
सम्पादनीयंादनीयंतज्ज्ञानंानंज्ञानान्मुच्येतेतबन्धनात्नात्।
मदुक्तार्तेषुषुविश्वासंासंहिडिम्भकुरु
सन्ततम्तम्॥४.३६॥
गुहगीता
सर्वसौलभ्यमेवाहंमेवाहंउपायंवच्मिसादरम्।
मन्मनानाभवमद्भक्तोमद्याजीाजीमांनमस्कुरु॥४.३७॥
अहंत्वासर्वकष्टेभ्योमोक्षयिष्यामिमाशुचः।
एवमेववचस्साक्षात्ात्सद्गुरोःुरोःकरुणामृतम्णामृतम्॥४.३८॥
देवेरुष्टेगुरुस्त्रातातागुरौरुष्टेनकश्चन
।
त्वमेवमेवतत्रदृष्टान्तरूपोऽगस्त्यकृपोदितःतः॥४.३९॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
ज्ञानोत्पत्तिर्नामचतुर्थोऽध्यायःायः॥४॥
अथपञ्चमोऽध्यायःायः
मायामोहजालम्
हिडिम्भउवाच-
अहोसर्वमिदंदंब्रह्मबद्धोमुक्तश्चकःपुनः।
सर्वमाश्वर्यमेवमेवस्यात्ात्मन्मनःनःक्लिश्यतेयतेप्रभोभो॥५.१॥
सद्गुरोुरोभगवन्स्वामिन्न्किमर्थंजगदीदृशम्शम्।
उच्चावचंावचंभाति
ब्रह्ममायामूलंचमेवद॥५.२॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
मायाऽविद्या
ाविशुद्धाचित्त्जीवआत्माचवासना।
व्यावहारिकसत्तायांायांषडस्माकंाकंअनादयः॥५.३॥
व्यावहारिकसर्वस्वंमिथ्यैवैवपरमार्थतःतः।
त्रैकालिकाबाध्यवस्तुुसच्चिदानन्दलक्षणम्णम्॥५.४॥
ब्रह्मैकमेवैकमेवसत्यंहितदात्मा
ापरिकीर्तितःतः।
स्वस्वरूपानुसन्धानेानेज्ञानेानेसर्वंविलीयतेलीयते॥५.५॥
बद्धोमुक्तइति
व्याख्यागुणतोनैववस्तुतःुतः।
गुणस्तु
ुमायामूलत्वात्
ात्नतेमोक्षोनबन्धनम्नम्॥५.६॥
वक्ष्येश‍ृणुृणुसमासेनसर्वसाधनमुत्तमम्मम्।
व्यावहारिकलोकानांकलोकानांउद्धारार्थंहिडिम्भक
॥५.७॥
गुहगीता
अपेक्षितार्थःःसर्वेषांषांभुक्तिर्मुक्तिश्चसर्वदादा।
मुक्तिर्नानाविधाधाप्रोक्तामयावेदानुसारतः॥५.८॥
तत्रसायुज्यरूपायापायामुक्तेःेःसाक्षात्तुुसाधनम्।
सम्यक्क्ज्ञानंानंनकर्मोक्तंंनतयोश्च
समुच्चयःयः॥५.९॥
नित्यसिद्धाऽथवाऽथवामुक्तिःसाध्यरूपापाद्वयोर्गतिः।
नित्यसिद्धातुसर्वेषांषांआत्मरूपाऽथवाऽपरापाऽथवाऽपरा॥५.१०॥
आत्मरूपैवपैवचेन्मुक्तिःनित्यप्राप्ताहिसात्मनःनः।
नित्यप्राप्तस्यचाप्राप्तिःविभ्रमःमःखलुदेहिनाम्नाम्॥५.११॥
विभ्रमस्यनिवृत्त्यासाप्राप्तेतिव्यपदिश्यतेयते।
विभ्रमस्यनिवृत्तिस्तुुसिद्ध्यत्यज्ञाननाशनात्ाननाशनात्॥५.१२॥
अज्ञानस्यविनाशस्तुुज्ञानादेवानादेवनचान्यतःतः।
ज्ञानादज्ञाननाशस्तुुप्रसिद्धस्सर्वदेहिनाम्नाम्॥५.१३॥
अपरासापरामुक्तिःआत्मरूपैवपैवचेन्मतम्तम्।
तथापि
मुक्तिःप्राप्यावानाप्राप्यावाऽऽत्मना
नाभवेत्॥५.१४॥
प्राप्याचेत्आत्मनानामुक्तिःअप्राप्तप्राप्तिरेवरेवसा।
अप्राप्तप्राप्तिरप्यस्यसम्बन्धोवैक्यमेवमेवच॥५.१५॥
ससम्बन्धश्चसाध्योवानित्योवासाध्यएवचेत्।
अनित्यस्सतुसम्बन्धोभवेन्नित्योनसर्वदादा॥५.१६॥
साध्यानामपिभावानांअनित्यत्वंव्यवस्थितम्तम्।
अभावस्य
नसाध्यत्वंप्रध्वंसाख्यस्यसर्वदादा॥५.१७॥
साध्यत्वाख्यस्तुुधर्मश्चनैवाभावाश्रयोयोभवेत्।
नित्योयदिससम्बन्धःतर्हिसम्बन्धसञ्ज्ञिताता॥५.१८॥
मुक्तिश्चनित्यसिद्धैवैवमुमुक्षोरात्मनोनोभवेत्।
तथापि
नित्यप्राप्तायायामुक्तेःेःप्राप्तिस्तुुपूर्ववत्वत्॥५.१९॥
विज्ञानेनैवानेनैवनान्येनेनसत्यमुक्तंंचिदात्मकम्कम्।
अप्राप्तप्राप्तिरूपायपायमुक्तेरैक्यंभवेद्यदि॥५.२०॥
तन्नयुक्तंंद्वयोरैक्यंनसिद्ध्यतिकदाचन।
गुहगीता
भिन्नयोःयोःभेदनाशेवामुक्तिर्भेदेदेस्थितेऽथवातेऽथवा॥५.२१॥
भेदनाशेतयोरैक्यं
ंघटतेनात्रसंशयः।
भेदेसति
भवेदैक्यं
ंइति
चेत्तन्नसङ्गतम्तम्॥५.२२॥
भेदस्य
सन्निधानैक्यंविरोधान्नैवैवसिद्ध्यति।
नप्राप्याह्यात्मनानामुक्तिःइति
चेत्तन्नसङ्गतम्तम्॥५.२३॥
अप्राप्यायास्तुुमुक्तेश्चनास्त्यपेक्षाहिसाधने।
साधनेसति
सामुक्तिःअप्राप्यैवैवसदाखलु॥५.२४॥
ननित्यसिद्धासामुक्तिःसाध्यरूपैवपैवचेन्मतम्तम्।
साध्यत्वेसत्यनित्यत्वंपूर्वमेवाभिभाषितम्तम्॥५.२५॥
प्रध्वंसस्यतुनित्यत्वंसर्वशोशोनभविष्यति।
अचिद्रूपस्यसर्वस्यविनाशोनाशोगम्यतेतेयतः॥५.२६॥
भावत्वे
ेसति
साध्यत्वात्ात्विनाशश्चेतनस्यतु।
प्रध्वंसस्यतुसाध्यत्वेऽप्यभावत्वेनेनहेतुना॥५.२७॥
नसिद्ध्यतिविनाशश्चेत्ेत्तच्चनैवसुसङ्गतम्तम्।
प्रागभावसमाख्यस्याप्यनित्यत्वस्यदर्शनात्नात्॥५.२८॥
प्रागभावस्यसाध्यत्वाभावेाभावेसत्यप्यभावतःभावतः।
अनित्यत्वंयदिष्येतेतप्रध्वंसस्यापितत्समम्मम्॥५.२९॥
भावानामप्यभावानां
भावानांसाध्यानांानांचहिडिम्भक
।
असाध्यानां
ानांचसर्वेषांषांअनित्यत्वेप्रयोजकम्योजकम्॥५.३०॥
अचेतनत्वमेवोक्तंंनेतरद्व्यभिचारतःचारतः।
चेतनस्य
तुनित्यत्वंश्रुतिराहराहसनातनी॥५.३१॥
तस्मादुक्तप्रकारेणकारेणमुक्तिःसायुज्यरूपिणीणी।
ज्ञानलभ्याक्रियामात्रात्ात्नलभ्यानसमुच्चयात्यात्॥५.३२॥
ज्ञानंानंनामाखिलं
लंचेदंमद्रूपेणावभासनम्ूपेणावभासनम्।
क्रियायातुकारणापेक्षाानज्ञानालम्बिनीनीसदा॥५.३३॥
अतःक्रियायायायाज्ञानेनानेनविरोधादेवरोधादेवसर्वदादा।
समुच्चयोयोनयुज्येतेतकुतस्तेन
ेनपरागतिःः॥५.३४॥
गुहगीता
सारूप्याख्यातुसामुक्तिःसामीप्याख्याचयाऽपरा।
सालोक्याख्याचयातासांकेवलंकर्मसाधनम्॥५.३५॥
ऐहिकामुष्मिकाकाराकाकारामुक्तयःयःसर्वदेहिनाम्नाम्।
कर्मणैवणैवहिसिद्ध्यन्तिनज्ञानेनानेनविरोधतःरोधतः॥५.३६॥
ज्ञानंानंकर्मचवेदोक्तमेवमेवनान्योदितंतंभवेत्।
अन्योदितंतंतुमन्यन्तेव्यवहारेवहारेविवेकिनाम्नाम्॥५.३७॥
अपेक्ष्यबुद्धिंविज्ञानंानंकर्मचेति
विधीयतेधीयते।
तयापि
व्यवहारेवहारेतेव्यावहारिकसिद्धिदेदे॥५.३८॥
वेदश्शिवः
वःशिवोऽहंवोऽहंवैसर्वंब्रह्ममयंमयंजगत्।
वेदनिन्दा
ानकर्तव्याज्ञानिनानायत्रकुत्रचित्त्॥५.३९॥
तस्मात्सर्वत्रनास्तिक्यंनकुर्यान्मेमतिसत्तमःमः।
नास्तिक्यादेवादेवसर्वेषांषांसंसारेपरिवर्तनम्नम्॥५.४०॥
अस्तीत्येवोपलब्धव्यःपरमात्मा
ाश्रुतेस्स्वयम्यम्।
लीलामात्रंंप्रभोर्जन्मसंसारपरिवर्तनम्
नम्॥५.४१॥
धर्माधर्मैपुण्यपापेयपापेप्राणिनांनांकर्मबन्धनम्नम्।
भस्मसात्कुरुतेतेज्ञानवह्निःसंसारवासनाम्॥५.४२॥
सर्वंत्यक्त्वैवैवमनसायेनत्यजसितत्त्यज
।
स्वयमेवयमेवस्वयंयंसाक्षात्ात्किंंवक्तव्यमतःमतःपरम्॥५.४३॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
मायामोहजालंनामपञ्चमोऽध्यायःायः॥५॥
अथषष्ठोऽध्यायःायः
जीवब्रह्मैक्यम्म्
हिडिम्भउवाच-
सर्वमुक्तंंसमासेनसद्गुरोुरोमय्यनुग्रहात्हात्
त्वयैवाहंयैवाहंब्रह्मविच्चनमेजन्मनमेमृतिःः॥६.१॥
देहबुद्ध्यााभवद्दासःासःजीवबुद्ध्याात्वदंशकःदंशकः।
गुहगीता
आत्मबुद्ध्यात्वमेवाहंमेवाहंसद्गतोऽस्मिन्न्नसंशयः॥६.२॥
अथकेनप्रयुक्तोऽहंोऽहंकुर्वेकर्मजगद्गुरोुरो।
जीवन्मुक्तःसुखीतूष्णींस्थास्यामीत्यब्रुवंुवंमुने॥६.३॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
सम्यग्व्यवसिताताबुद्धिःहिडिम्भतवतात्त्विकेके।
अपिचेद्देहयात्रायांायांअवशस्त्वंहिमायया॥६.४॥
आधिकारिकजीवोऽसि
मल्लोकेोकेपार्षदोऽसि
च।
आकल्पान्तंमयाऽज्ञप्तःकर्मकर्तुंत्वमर्हसि॥६.५॥
ब्रह्मणाणासहमुक्तिःस्यात्ात्प्रलयेलयेतवचानघ।
कर्मतत्त्वंप्रवक्ष्यामिश‍ृणुृणुगुह्यंसनातनम्॥६.६॥
नियतंयतंकुरु
कर्मत्वंकर्मज्यायोायोह्यकर्मणःणः।
शरीरयात्रापि
चतेनप्रसिद्ध्येदकर्मणःणः॥६.७॥
नहिकश्चित्त्क्षणमपिजातुतिष्ठत्यकर्मकृत्कृत्।
कार्यतेतेह्यवशःवशःकर्मसर्वःप्रकृतिजैर्गुणैःणैः॥६.८॥
कर्मब्रह्मोद्भवंवंविद्धिब्रह्माक्षरसमुद्भवम्वम्।
तस्मात्सर्वगतंगतंब्रह्मनित्यंयज्ञेप्रतिष्ठितम्तम्॥६.९॥
सहयज्ञाःाःप्रजाःजाःसृष्ट्वापुरोवाचप्रजापतिः।
अनेनप्रसविष्यध्वंएषवोऽस्त्विष्टकामधुक्कामधुक्॥६.१०॥
देवान्भावयतानेनतेदेवाभावयन्तु
ुवः।
परस्परंरंभावयन्तः
ःश्रेयःेयःपरंअवाप्स्यथ
॥६.११॥
इष्टान्ान्भोगान्हिवोदेवाःदास्यन्तेयज्ञभाविताःताः।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्योयोभुङ्क्तेस्तेनेनएवसः॥६.१२॥
यज्ञशिष्टाशिनःनःसन्तोमुच्यन्तेसर्वकिल्बिषैःषैः।
भुञ्जन्तेतेत्वघंघंपापायेपचन्त्यात्मकारणात्कारणात्॥६.१३॥
अन्नाद्भवन्तिभूतानि
पर्जन्यादन्नसम्भवःवः।
यज्ञाद्भवतिपर्जन्योयज्ञःकर्मसमुद्भवःवः॥६.१४॥
यज्ञाद्भवन्तिभूतानि
पर्जन्यादन्नसम्भवःवः।
यज्ञाद्भवतिपर्जन्योयज्ञःकर्मसमुद्भवःवः॥६.१४॥
गुहगीता
यज्ञार्थात्त्कर्मणोऽन्यत्रलोकोऽयंकर्मबन्धनःनः।
तदर्थंकर्मशैरेयमुक्तसङ्गःसमाचर॥६.१५॥
एवंप्रवर्तितंतंचक्रंंनानुवर्तयतीहयतीहयः।
अघायुरिन्द्रियारामो
यारामोव्यर्थजीवीजीवीसएवहि॥६.१६॥
आत्मानंानंरथिनंनंविद्धिशरीरंरथमेवतु।
बुद्धिंतुसारथिं
ंविद्धिमनःप्रग्रहमेवहमेवच॥६.१७॥
इन्द्रियाणिहयानाहुःःविषयांस्तेषुेषुगोचरान्।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तंंभोक्तेत्याहुःमनीषिणःणः॥६.१८॥
यस्त्वविज्ञानवान्ानवान्भवति
अयुक्तेनेनमनसासदा।
तस्येन्द्रियाणिवश्यानिदुष्टाश्चाइवसारथेः॥६.१९॥
यस्तुुविज्ञानवान्ानवान्भवति
युक्तेनेनमनसासदा।
तस्येन्द्रियाणिवश्यानिसदश्चाइवसारथेः॥६.२०॥
यस्त्वविज्ञानवान्ानवान्भवत्यमनस्कःसदाऽशुचिःः।
नसतत्पदमाप्नोतिसंसारंचाधिगच्छति॥६.२१॥
यस्तुुविज्ञानवान्ानवान्भवति
समनस्कः
ःसदाशुचिःः।
सतुतत्पदमाप्नोतियस्माद्भूयोूयोनजायते॥६.२२॥
विज्ञानसारथिर्यस्तुुमनःप्रग्रहवान्नरःरः।
सोऽध्वनः
नःपारमाप्नोति
मत्पदंदंपरमंशिवम्वम्॥६.२३॥
इन्द्रियेभ्यःपराह्यर्थाअर्थेभ्यश्चपरंमनः।
मनसश्च
पराबुद्धिःबुद्धेरात्मामहान्परः॥६.२४॥
महतःपरमव्यक्तंंअव्यक्तात्ात्पुरुषःषःपरः।
पुरुषान्नपरंकिञ्चित्त्साकाष्ठासापरागतिःः॥६.२५॥
एषसर्वेषुषुभूतेषुगूढःआत्मानप्रकाशतेकाशते।
दृश्यतेयतेत्वग्र्य्याबुद्ध्यासूक्ष्मयायासूक्ष्मदर्शिभिः॥६.२६॥
यच्छेद्वाङ्मनसीनसीप्राज्ञःतद्यच्छेत्ेत्ज्ञानानआत्मनीनी।
ज्ञानमात्मनिमहति
तद्यच्छेत्ेत्शान्तआत्मनि॥६.२७॥
मयि
सर्वाणिकर्माणिसन्न्यस्याध्यात्मचेतसाचेतसा।
असक्तोह्याचरन्ाचरन्कर्मपरमाप्नोति
नान्यथाथा।
गुहगीता
किंंभवानिच्छति
पुनर्निस्सन्देहोेहोभवार्भकक॥६.२८॥
हिडिम्भउवाच-
परमात्मन्
न्गुरोभिक्षोत्वमेवाहंमेवाहंगतिर्मम।
द्रष्टुमिच्छामितेभूयोरूपंपंषाण्मुखमैश्वरम्रम्॥६.२९॥
भवदाज्ञावशःावशःकुर्वेत्वदिष्टंकर्मनान्यथाथा।
त्वत्षण्मुखत्वस्वरूपंपंब्रह्मपिण्डाण्डयोःडयोःकथम्॥६.३०॥
श्रीभिक्षुरुवाचवाच-
ज्ञानेन्द्रियमनोबुद्धिःमहदव्यक्तपूरुषःषः।
पिण्डाण्डेडेषण्मुखानीतिमदीयानि
विभावयभावय॥६.३१॥
तदशक्तौौतुसर्वत्रज्ञानेन्द्रियमनांसिच।
दृश्यंयंजगच्चब्रह्माणंाणंविष्णुंुंरुद्रंतथेश्वरम्रम्॥६.३२॥
सदाशिवं
वंशिवशतंवशतंब्रह्माण्डेडेपरिभावयभावय।
पश्य
मेतादृशंशंरूपंपंमल्लोकेोकेस्कन्दनामकेनामके।
मामेवशरणंगच्छमय्यर्पितमनातमनाभव॥६.३३॥
हिडिम्भउवाच-
इत्युक्त्वाषाण्मुखैश्वर्यरूपंपंधृत्वाऽथाऽथभिक्षुकःुकः।
स्कन्दलोकंलोकंजगामाथसुब्रह्मण्यःयःशिखीन्द्रगःगः॥६.३४॥
षाण्मुखैश्वर्यंताद्रूप्यंतदानीन्तनवैभवम्
नवैभवम्।
सर्वलोकेषुलोकेषुसर्वेषुषुदृष्ट्वामयि
चविस्मितःतः॥६.३५॥
जडदेहीकियत्कालंालंनीतोऽहंमामपि
स्वयम्यम्।
नजानेऽथस्वयंयंमन्दम्म्प्रबुद्धोव्यावहारिकेके॥६.३६॥
जगतीत्थं
ंचरिष्यामिस्वामिप्रेरणयाेरणयायथा।
गुहगीतामिमां
मांश्रुत्वाधन्योभवति
मानवः॥६.३७॥
अर्थानुसन्धानपरोानपरोमुक्तएवनसंशयः।
इयंचोक्तातवमुनेगुह्याद्गुह्यतरंतरंखलु।
नचाशुश्रूषवेूषवेवाच्यानाभक्तायायकदाचन॥६.३८॥
इति
कलिसन्तारकारकश्रीगुहगीतायांीगुहगीतायांब्रह्मविद्यायांायां
अद्वैतशास्त्रेभिक्षुरूपिगुहहिडिम्भसंवादेसंवादे
गुहगीता
जीवब्रह्मैक्यंनामषष्ठोऽध्यायःायः॥६॥
ॐतत्सत्त्ब्रह्मार्पणमस्तुु॥