ഉച്ഛിഷ്ട ഗണാധിപതി പഞ്ചാങ്ഗം
Uchchhista Ganadhipati Panchangam
Uchchhista Ganadhipati Panchangam
Text in देवनागरी script
Devotional text
മലയാളം script translation coming soon. Showing Devanagari original — use the Transliteration tab to read in Roman script.
उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अनुक्रमणिका का अङ्गःगः विषयाःषयाः (रत्नम्नम्) उच्छिष्टगणपत्युपासनायुपासना। १ उच्छिष्टगणपतिपटलम्पटलम्। १.१उच्छिष्टगणपतिनवार्णमन्त्रप्रयोगःयोगः। १.२उच्छिष्टगणपतिनवार्णयन्त्रम्म्। १.३रुद्रयामलतन्त्रेप्रयोगविशेषःशेषः। १.४द्वादशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। १.५एकोनविंशत्यक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। १.६सप्तत्रिंशदक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। १.७प्रकारान्तरेणैकाधिकचत्वारिंशदक्षरभेदोंशदक्षरभेदोरुद्रयामलेयामले। १.८मन्त्रमहोदधौमहोदधौद्वात्रिंशदक्षरमन्त्रभेदःभेदः। १.९एकत्रिंशदक्षरमन्त्रभेदःभेदः। २ श्रीमदुच्छिष्टगणपतिपूजापद्धतिः। ३ श्रीमदुच्छिष्टगणपतिकवचम्कवचम्। ४ श्रीमदुच्छिष्टगणपतिसहस्रनामस्तोत्रम्म्। ५ श्रीमदुच्छिष्टगणपतिस्तवराजःतवराजः। श्रीमदुच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासना। उच्छिष्टचाण्डालिनीमन्त्राःाः। उच्छिष्टचाण्डालिनीचेटकम्नीचेटकम्। समाप्तेयमनुक्रमणिकाका। श्रीगणेशायीगणेशायनमः॥ अथश्रीमदुच्छिष्टगणपतिपञ्चरत्नप्रारम्भःभः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् १. उच्छिष्टगणपतिपटलम्पटलम्। तत्रादौादौश्रीमदुच्छिष्टगणपतिपटलंपटलंप्रारभ्यतेयते। श्रीमहादेवीमहादेवउवाच। हस्तिपदंपदंसमुच्चार्यपिशाचीतिपदंपदंततः। देवराजंसनेत्रंचकान्तमीशस्वरान्वितम्तम्। वह्निजायावधिर्मन्त्रस्ताराद्यःयःसर्वकामदःकामदः। प्रणवस्थानेथानेगमिति केचित् त्॥ १.१उच्छिष्टगणपतिनवार्णमन्त्रप्रयोगःयोगः। (मन्त्रमहोदधौमहोदधौ) मन्त्रोयथा। हस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहा। इति नवार्णमन्त्रः। अस्ययविधानम्धानम्- विनियोगःयोगः- ॐअस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणेशनवार्णमन्त्रस्ययकङ्कोलऋषिः। विराट्छन्दःदः।उच्छिष्टगणपतिर्देवतावता।अखिलाप्तयेतयेजपेविनियोगःयोगः॥ ॐकङ्कोलर्षयेयेनमःशिरसि। ॐविराट्छन्दसेदसेनमःमुखे। ॐउच्छिष्टगणपतिर्देवतायैवतायैनमःहृदि । ॐविनियोगायोगायनमःसर्वाङ्गेगे। इति ऋष्यादिन्यासःयासः॥ ॐहस्तिअङ्गुष्ठाभ्यांयांनमः। ॐपिशाचितर्जनीभ्यांयांनमः। ॐलिखेखेमध्यमाभ्यांयांनमः। ॐस्वाहावाहाअनामिकाभ्यांय ांनमः। ॐहस्तिपिशाचिलिखेखेकनिष्ठिकाभ्यांयांनमः। ॐहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहाकरतलकरपृष्ठाभ्यांय ांनमः। इति करन्यासःय ासः॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐहस्तिहृदयायनमः। ॐपिशाचिशिरसिस्वाहावाहा। ॐलिखेखेशिखायैखायैवषट्। ॐस्वाहावाहाकवचायहुं। ॐहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहाअस्त्रायायफट्। इति हृदयादिपञ्चाङ्गन्यासःय ासः॥ एवंन्यासंयासंकृत्वाव ाध्यायेत्यायेत्॥ अथध्यानम्यानम्- चतुर्भुजंजंरक्ततनुंतनुंत्रिनेत्रंपाशाङ्कुशौशौमोदकपात्रदन्तौत ौ। करैर्दधानंधानंसरसीरुहस्थमुन्मत्तमुच्छिष्टगणेशमीडेटगणेशमीडे॥१॥ इति ध्यायेत्यायेत्॥ ततःपीठादौरचितेतेसर्वतोभद्रमण्डलेमण्डलेगणेशमण्डलेवा मण्डूकादिपरतत्त्वान्तपीठदेवताःत पीठदेवताःपद्धतिमार्गेण संस्थाप्यय ॐमंमण्डूकादिपरतत्त्वान्तपीठदेवताभ्योय ोनमः। इति सम्पूज्ययनवपीठशक्तीःतीःपूजयेत्॥ तद्यथायथा।पूर्वादिक्रमेणमेण ॐतीव्रायैायैनमः।१।ॐचालिन्यैय ैनमः।२।ॐनन्दायैदायैनमः।३। ॐभोगदायैनमः।४।ॐकामरूपिण्यैण्यैनमः।५।ॐउग्रायैायैनमः।६। ॐतेजोवत्यैय ैनमः।७।ॐसत्यायैयायैनमः।८।ॐविघ्ननाशिन्यैयैनमः।९। इति पूजयेत्॥ ततःस्वर्णादिनिर्मितंतंयन्त्रंमूर्तिंंवाताम्रपात्रेनिधायधायघृतेनाभ्यज्यय तदुपरि दुग्धधारांचदत्त्वास्वच्छवस्त्रेणाशोष्यय॥ ॐह्रींींसर्वशक्तिकमलासनायनमः। इति मन्त्रेणेणपुष्पाद्यासनंयासनंदत्त्वापीठमध्येय ेसंस्थाप्ययपद्धतिमार्गेण प्रतिष्ठांठांचकृत्वाव ामूलेनमूर्त्तिंंप्रकल्प्यपाद्यादिपुष्पान्तैरूपचारैःतैरूपचारैः सम्पूज्ययदेवाज्ञांगृहीत्वाव ाआवरणपूजांकुर्यात्त्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् १.२उच्छिष्टगणपतिनवार्णयन्त्रम्म्। तत्रक्रमःमः॥ पुष्पाञ्जलिमादायमादाय “ॐसंविन्मयःम यःपरोदेवपरामृतरसप्रियय। अनुज्ञांदेहि गणपपरिवारार्चनायनायमे॥१॥” इति पठित्वावापुष्पाञ्जलिंगणेशोपरि दत्त्वापूजितस्तर्पितोऽस्तुतुइति वदेत्। इत्याज्ञांयाज्ञांगृहीत्वाव ाषट्कोणेकोणेषडङ्गानि पूजयेत्। (तन्त्रान्तरेतरेतुॐहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहा गँहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहानवार्णभेदेनभेदेनदशाक्षरीमन्त्रःः॥तन्त्र प्रणवस्थानथानगँबीजंवदेत्।इति पुस्तकान्तरेतरे।) तथाच। अग्निकोणेकोणे। ॐगांहस्तिहृदयायनमः(१) हृदयश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः॥ नैरृत्येय े। ॐगींपिशाचिशिरसिस्वाहावाहा(२) शिरःश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः॥ वायव्येय े। ॐगूंलिखेखेशिखायैखायैवषट्(३) शिखाश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः॥ ऐशान्येय े। ॐगैंस्वाहावाहाकवचायहुं(४) कवचश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः॥ मध्येये। ॐगौंहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहानेत्रत्रयायायवौषट्(५) नेत्रत्रयश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः॥ दिक्षुक्षु। ॐगःहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहाअस्त्रायायफट्(६) अस्त्रश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः। इति पूजयेत्॥ ततःपुष्पाञ्जलिमादायमादायमूलंपठित्वावा। “अभीष्टसिद्धिंमेदेहि शरणागतवत्सलस ल। भक्त्यासमर्पयेयेतुभ्यंय ंप्रथमावरणार्चनम्नम्॥१॥” इति पुष्पाञ्जलिंदत्त्वाविशेषार्घ्याद्बिन्दुंुंनिक्षिप्ययपूजितास्तर्पिताःताःसन्तुतु। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति वदेत्॥ इति प्रथमावरणम्थमावरणम्॥१॥ तथोऽष्टदलेटदलेपूज्यपूजकयोरन्तरालंतरालंप्राचीाचीतदनुसारेणअन्यायादिशःशः प्रकल्प्यदक्षहस्तेत ेतर्जन्यङ्गुष्ठाभ्यांयांगन्धाक्षतपुष्पाणिगृहीत्वाव ा प्राच्यादिक्रमेणमेणअष्टसुटसुदिक्षुक्षु॥ प्राच्यांयांॐब्राह्म्यैै(७) नमःब्राह्मीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः१॥ आग्नेय्यांयांॐमाहेश्वर्यै(८) नमःमाहेश्वरीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः२॥ दक्षिणेणेॐकौमार्यै (९) नमःकौमारीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः३॥ नैरृत्येय ेॐवैष्णव्यैयै(१०) नमःवैष्णवीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः४॥ पश्चिमेमेॐवाराह्यैय ै(११) नमःवाराहीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः५॥ वायव्येय ेॐइन्द्राण्यैाण्यै(१२) नमःइन्द्राणीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः६॥ उत्तरेतरेॐचामुण्डायै(१३) नमःचामुण्डाश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः७॥ ऐशान्येय ेॐमहालक्ष्म्यैै(१४) नमःमहालक्ष्मीश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः८॥ इत्यष्टौटौशक्तीःतीःपूजयेत्॥ ततःपुष्पाञ्जलिमादायमादायमूलंपठित्वावा “अभीष्टसिद्धिंमेदेहि शरणागतवत्सलस ल। भक्त्यासमर्पयेयेतुभ्यंय ंद्वितीयावरणार्चनम्नम्॥१॥” इत्युक्तातापुष्पाञ्जलिंचदत्त्वाविशेषार्घ्याद्बिन्दुंुंनिक्षिप्यय पूजितास्तर्पिताःताःसन्तुतुइति वदेत्। इति द्वितीयावरणम्तीयावरणम्॥२॥ ततःअष्टदलाद्बहिःचतुरस्राभ्यन्तरेत रे प्राच्यांयांॐवक्रतुण्डायतुण्डाय(१५) नमःवक्रतुण्डश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः१॥ आग्नेय्यांयांॐएकदंष्ट्रायाय(१६) नमःएकदंष्ट्रश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः२॥ दक्षिणेणेॐलम्बोदरायबोदराय(१७) नमःलम्बोदरश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः३॥ नैरृत्येय ेॐविकटायकटाय(१८) नमःविकटश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः४॥ पश्चिमेमेॐधूम्रवर्णाय (१९) नमःधूम्रवर्णश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः५॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् वायव्येय ेॐविघ्नराजायनराजाय(२०) नमःविघ्नराजश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः६॥ उत्तरेतरेॐगजाननाय(२१) नमःगजाननश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः७॥ ऐशान्येय ेॐविनायकायनायकाय(२२) नमःविनायकश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः८॥ प्राच्येशानयोर्मध्येयेॐगणपतये(२३) नमःगणपतिश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः९॥ पश्चिमनैरृत्योर्मध्येयेॐहस्तिदन्तायताय(२४) नमःहस्तिदन्तश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः १०॥ इति पूजयेत्॥ ततःपुष्पाञ्जलिमादायमादायमूलंपठित्वावा “अभीष्टसिद्धिंमेदेहि शरणागतवत्सलस ल। भक्त्यासमर्पयेयेतुभ्यंय ंतृतीयावरणार्चनम्नम्॥१॥” इत्युक्तातापुष्पाञ्जलिंचदत्त्वाविशेषार्घ्याद्बिन्दुंुंनिक्षिप्यय पूजितास्तर्पिताःताःसन्तुतुइति वदेत्। इति तृतीयावरणम्॥३॥ भूपुराद्बहिः ःपूर्वादिक्रमेणमेण पूर्वेॐलंइन्द्रायाय(२५) नमःइन्द्रश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः१॥ आग्नेय्यांयांॐरंअग्नयेनये(२६) नमःअग्निश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः२॥ दक्षिणेणेॐमंयमाय(२७) नमःयमश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः३॥ नैरृत्येय ेॐक्षंनिरृतयेरृतये(२८) नमःनिरृतिश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः४॥ पश्चिमेमेॐवंवरुणाय(२९) नमःवरुणश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः५॥ वायव्येय ेॐयंवायव्येय े(३०) नमःवायुश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः६॥ उत्तरेतरेॐकुंकुबेराय(३१) नमःकुबेरश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः७॥ ऐशान्येय ेॐहंईशानाय(३२) नमःईशानश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः८॥ इन्द्रेशानयोर्मध्येयेॐआँब्रह्मणेमणे(३३) नमःब्रह्मश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः९॥ वरुणनैरृतयोर्मध्येय ेॐह्रींींअनन्तायत ाय(३४) नमःअनन्तश्रीपादुकांीपादुकांपूजयामि तर्पयामि नमः१०॥ इति दशदिक्पालान्सम्पूज्ययपुष्पाञ्जलिमादायमादायमूलमुच्चार्य “ॐअभीष्टसिद्धिंमेदेहि शरणागतवत्सलस ल। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् भक्त्यासमर्पयेयेतुभ्यंय ंचतुर्थावरणार्चनम्नम्॥१॥” इत्युक्तातापुष्पाञ्जलिंचतत्त्वाविशेषार्घ्याद्बिन्दुंुंनिक्षिप्यय पूजितस्तर्पिताःताःसन्तुतुइति वदेत्। इति चतुर्थावरणम्वरणम्॥४॥ ततःपूर्वादिक्रमेणमेणतत्तत्समीपेसमीपे ॐवंवज्रायाय(३५) नमः१॥ ॐशंशक्तयेतये(३६) नमः२॥ ॐदंदण्डाय(३७) नमः३॥ ॐखंखड्गायगाय(३८) नमः४॥ ॐपाँपाशाय(३९) नमः५॥ ॐअंअङ्कुशायशाय(४०) नमः६॥ ॐगंगदायै(४१) नमः७॥ ॐत्रिंत्रिशूलायशूलाय(४२) नमः८॥ ॐपंपद्मायमाय(४३) नमः९॥ ॐचंचक्रायाय(४४) नमः१०॥ इत्यस्त्राणिपूजयेत्॥ ततःपुष्पाञ्जलिंगृहीत्वाव ामूलमुच्चार्य्य “अभीष्टसिद्धिंमेदेहि शरणागतवत्सलस ल। भक्त्यासमर्पयेयेतुभ्यंय ंपञ्चमावरणार्चनम्नम्॥१॥” इत्युक्तातापुष्पाञ्जलिंचदत्त्वाविशेषार्घ्याद्बिन्दुंुंनिक्षिप्यय पूजितास्तर्पिताःताःसन्तुतुइति वदेत्। इति पञ्चमावरणम्चमावरणम्॥५॥ इत्यावरणपूजांयावरणपूजांकृत्वाव ाधूपादिनमस्कारान्तंत ंसम्पूज्ययपिशितंतं वाफलंमोदकंवागुडपायसंवाबलिंंदद्यात्यात्॥ तत्रमन्त्रः। ॐगँहँक्लौंलौंग्लौंउच्छिष्टगणेशायटगणेशायमहायक्षायायंबलिःः॥ इति मन्त्रेणेणनिवेदयेत्वेदयेत्। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ततोदेवतानिवेदितं तंमोदकंताम्बूलंब ूलंवास्वयंवयंभुक्त्वाउच्छिष्टमुखेनटमुखेनजपंकुर्य्यात्त्॥ अस्ययपुरश्चरणमेकलक्षजपःचरणमेकलक्षजपः। तद्दशांशतस्तिलहोमःलहोमः। तद्दशांशेनदशांशेनतर्पणमार्जनब्राह्मणभोजनानिचकुर्यात्त्॥ एवंकृतेमन्त्रःसिद्धोधोभवति । एवंसिद्धेधेमन्त्रेमन्त्रीप्रयोगान्याधयेत्याधयेत्॥ तथाच। लक्षमेकंजपेन्मन्त्रंदशांशंजुहुयात्तिलैः लैः। एवंसिद्धेधेमनौमन्त्रीप्रयोगान्कर्तुमर्हति॥१॥ स्वाङ्गुष्ठप्रतिमांमांकृत्वाव ाकपिनाना(रक्तचन्दनेनदनेन) सितभानुनातभानुना(श्वेतार्केनन) । गणेशप्रतिमां मांरम्यामुक्तलक्षणलक्षिताम्ताम्॥२॥ प्रतिष्ठाप्ययविधानेनधानेनमधुनास्नापयेच्चचताम्। आरभ्यय कृष्णभूतादिंंयावच्छुक्लालाचतुर्दशीशी॥३॥ सगुडंपायसंतस्मैमैनिवेद्ययप्रजपेन्मनुम्मनुम्। सहस्रंप्रत्यहंयहंतावज्जुहुयात्सघृतैस्तिलैःलैः॥४॥ गणेशोऽहमिति ध्यायन्नुच्छिष्टेनावृतोटेनावृतोरहः। पक्षाद्राज्यमवाप्नोति नृपजोऽन्योऽपि वानरः॥५॥ कुलालमृत्स्नाप्रतिमा मापूजितैवं तैवंसुराज्यदाय दा। वल्मीकमृत्कृताकृतालाभमेवमिष्टान्प्रयच्छति ॥६॥ गौडीसौभाग्यदासैवंलावणीक्षोभयेदरीम्। निम्बजाबजानाशयेच्छत्रून्प्रतिमैवंमैवंसमर्चिताता॥७॥ मध्वक्तैर्होमतोमतो(घृतमधुशर्कराक्तैःत ैः) लाजैर्वशयेदखिलं लंजगत्। सुप्तोधिशय्यमुच्छिष्टोटोजपञ्छत्रून्वशंवशंनयेत्॥८॥ कटुतैलान्वितै तैराजीपुष्पैर्विद्वेषयेदरीन्व ेषयेदरीन्। द्यूतेयूतेविवादेवादेसमरेजप्तोऽयंतोऽयंजयमावहेत्॥९॥ कुबेरोऽस्यय मनोर्जापान्निधीनांधीनांस्वामितामयात्तामयात्। लेभातेराज्यमनरिंंवानरेशबि (वि)भीषणौ॥१०॥ रक्तवस्त्राङ्गरागाढ्यस्ताम्बूलंबूलंनिस्वदञ्जपेत्जपेत्। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् यद्वावानिवेदितंतंतस्मैमैमोदकंभक्षयञ्जपेत्जपेत्॥११॥ पिशितंतंवाफलंवापि तेनतेनबलिंंहरेत्॥ १.३रुद्रयामलतन्त्रेप्रयोगविशेषःशेषः। कृष्णांण ांचतुर्थीमारभ्यय यावच्छुक्लालाचतुर्थिकाका॥ सहस्रंप्रजपेन्नित्यंयंयोषिन्नियमपूर्वकम्कम्॥ स्नापयेन्मधुनामधुनानित्यंयंनैवेद्यंयंगुडपायसम्। भुक्तोच्छिष्टोटोजपेन्नित्यंय ंगाणेशोऽयंसदाप्रियःयः॥१२॥ श्वेतार्केणाकृतिंकृत्वाव ारक्तचन्दनकेनदनकेनवा। अङ्गुष्ठमात्रांांसंस्थाप्ययद्विजाग्निगुरुसन्निधौधौ॥१३॥ जप्त्वाषोडशसाहस्रंसिद्धमन्त्रोभवेद्ध्रुवम्ुवम्। सदोच्छिष्टोगणेशानोटोगणेशानोयक्षराजेनधीमता॥१४॥ आराधितः तःसोपहारैःसम्यगिष्टफलप्रदःदः। एवंकृत्वाव ाव्यवस्थांथांतुसधनेश्वरतांवरतांगतः॥१५॥ अपामार्गसमिद्धोमैःध ोमैःसौभाग्यंलभतेध्रुवम्ुवम्। अष्टोत्तरशतैर्मन्त्रीएतन्मन्त्राभिमन्त्रितैःतैः॥१६॥ कीशाश्वास्थिसमुद्भूतंभूतंकीलंमन्त्राभिमन्त्रितम्तम्। निखनेन्मन्दिरेरेयस्ययभवेदुच्चाटनंचाटनंपरम्॥१७॥ मनुष्यास्थिसमुद्भूतंभूतंकीलंमन्त्राभिमन्त्रितम्तम्। निखनेन्मन्दिरेरेयस्ययमरणंतस्ययनिश्चितम्तम्॥१८॥ उद्धृतेधृतेतुभवेत्स्वास्थ्यमितिसर्वस्ययनिश्चितम्तम्। यद्यन्नाम्नानाजपेन्मन्त्रंसहस्रंसवशीभवेत्॥१९॥ पञ्चसाहस्रहोमेनहोमेनउद्धरेच्चवरांचवरांस्त्रियम्यम्। सहस्रदशहोमेनदशहोमेनराजासद्योयोवशीभवेत्॥२०॥ लक्षजाप्येनय ेनराजानोद्विलक्षाद्राजपङ्क्त्यः। दशलक्षेणतद्राष्ट्रंवश्यंतस्ययचसर्वथाथा॥२१॥ अणिमादिमहासिद्धिःकोटिजाप्यान्ननसंशयः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् खेचरत्वंव ंभवेन्नित्यंय ंसर्वज्ञत्वंवंचजायते॥२२॥ मन्त्रंलिखित्वावाशिरसिकण्ठेवाधारयेद्धृदि । सौभाग्यंसर्वरक्षारक्षाचभवेत्तत्रसुनिश्चितम्तम्॥२३॥ सारभूतमिदं दंमन्त्रंनदेयंयस्ययकस्यचित्त्। गुह्यंयंसर्वागमेष्वेवंवेवंहितबुद्ध्याप्रकाशितम्तम्॥२४॥ नतिथिर्नचनक्षत्रंनोपवासोविधीयतेधीयते। यथेष्टंटंचिन्तयेन्मन्त्रंसर्वकामफलप्रदम्दम्॥२५॥ इत्युच्छिष्टगणपतिनवार्णमन्त्रप्रयोगःयोगः॥१॥ १.४द्वादशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। (मन्त्रमहोदधौमहोदधौ) मन्त्रोयथा॥ ॐह्रींींगँहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहा॥ अस्ययश्रीद्वादशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रस्ययमनुरृषिःःविराट्राट्छन्दःदः। उच्छिष्टगणपतिर्देवतावता। गँबीजम्। स्वाहावाहाशक्तिः। ह्रींींकीलकम्। अखिलाप्तयेतयेजपेविनियोगःयोगः॥ ॐमनुऋषयेनमःशिरसि। ॐविराट्छन्दसेदसेनमःमुखे। ॐउच्छिष्टगणपतिदेवतायैदेवतायैनमःहृदि । ॐगँबीजायनमःगुह्येये। ॐस्वाहाशक्तयेतयेनमःपादयोः। ॐह्रींींकीलकायनमःनाभौ। ॐविनियोगायोगायनमःसर्वाङ्गेगे। इति ऋष्यादिन्यासःयासः॥ ॐह्रींींअङ्गुष्ठाभ्यांयांनमः। ॐगँतर्जनीभ्यांयांनमः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐहस्तिमध्यमाभ्यांयांनमः। ॐपिशाचिअनामिकाभ्यांय ांनमः। ॐलिखेखेकनिष्ठिकाभ्यांयांनमः। ॐस्वाहावाहाकरतलकरपृष्ठाभ्यांय ांनमः। इति करन्यासःय ासः॥ ॐह्रींींहृदयायनमः। ॐगँशिरसेरसेस्वाहावाहा। ॐहस्तिशिखायैखायैवषट्। ॐपिशाचिकवचायहुं। ॐलिखेखेनेत्रत्रयायायवौषट्। ॐस्वाहावाहाअस्त्रायायफट्। एवंन्यासंयासंकुर्य्यात्त्॥ अन्यत्सर्वंंपूर्ववत्वत्॥ इति द्वादशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः॥ १.५एकोनविंशत्यक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। (मन्त्रमहोदधौमहोदधौ) मन्त्रोयथा॥ ॐनमउच्छिष्टगणेशायटगणेशायहस्तिपिशाचिलिखेखेस्वाहावाहा॥ इत्येकोनविंशत्यक्षरोयक्षरोमन्त्रः॥ अस्ययविधानम्धानम्॥ अस्ययश्रीमदेकोनविंशत्यक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रस्ययकङ्कोलऋषिः। विराट्छन्दःदः। उच्छिष्टगणपतिर्देवतावता। अखिलाप्तयेतयेजपेविनियोगःयोगः॥ ॐकङ्कोलऋषयेकोलऋषयेनमःशिरसेरसे। ॐविराट्छन्दसेदसेनमःमुखे। ॐउच्छिष्टगणपतिर्देवतायैवतायैनमःहृदि । ॐविनियोगायोगायनमःसर्वाङ्गेगे। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति ऋष्यादिन्यासःयासः॥ ॐनमःअङ्गुष्ठाभ्यांयांनमः। ॐउच्छिष्टगणेशायटगणेशायतर्जनीभ्यांयांनमः। ॐहस्तिमध्यमाभ्यांयांनमः। ॐपिशाचिअनामिकाभ्यांय ांनमः। ॐलिखेखेकनिष्ठिकाभ्यांयांनमः। ॐस्वाहावाहाकरतलकरपृष्ठाभ्यांय ांनमः। इति करन्यासःय ासः॥ ॐनमःहृदयायनमः। ॐउच्छिष्टगणेशायटगणेशायशिरसेरसेस्वाहावाहा। ॐहस्तिशिखायैखायैवषट्। ॐपिशाचिकवचायहुं। ॐलिखेखेनेत्रत्रयायायवौषट्। ॐस्वाहावाहाअस्त्रायायफट्। इति हृदयादिषडङ्गन्यासःय ासः॥ एवंन्यासंयासंकुर्य्यात्त्। अन्यत्सर्वंंपूर्ववत्वत्। इत्येकोनविंशत्यक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः॥३॥ १.६सप्तत्रिंशदक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। मन्त्रोयथाोयथा॥ “ॐनमोभगवतेएकदंष्ट्रायायहस्तिमुखायमुखायलम्बोदरायबोदराय उच्छिष्टमहात्मनेमनेआँक्रोंोंह्रींींगँघेघेस्वाहावाहा” इति सप्तत्रिंशदक्षरोंशदक्षरोमन्त्रः॥ अस्ययविधानम्धानम्। अस्ययश्रीसप्तत्रिंशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रस्ययगणकऋषिःः। गायत्रीछन्दःदः।उच्छिष्टगणपतिर्देवतावता।गँबीजम्। ह्रींींशक्तिः।आँक्रोंोंकीलकम्।ममाभीष्ठसिद्धयेध येजपेविनियोगःयोगः॥ ॐगणकर्षयेयेनमःशिरसि। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐगायत्रीछन्दसेदसेनमःमुखे। ॐउच्छिष्टगणपतिर्देवतायैवतायैनमःहृदि । ॐगँबीजायनमोगुह्येये। ॐह्रींींशक्तयेतयेनमःपादयोः। ॐआँक्रोंोंकीलकायनमोनाभौ। ॐविनियोगायोगायनमःसर्वाङ्गेगे। इति ऋष्यादिन्यासःयासः॥ ॐनमोभगवतेएकदंष्ट्रायायअङ्गुष्ठाभ्यांयांनमः। ॐहस्तिमुखायमुखायतर्जनीभ्यांयांनमः। ॐलम्बोदरायबोदरायमध्यमाभ्यांयांनमः। ॐउच्छिष्टमहात्मनेमनेअनामिकाभ्यांय ांनमः। ॐआँक्रोंोंह्रींींगँकनिष्ठिकाभ्यांयांनमः। ॐघेघेस्वाहावाहाकरतलकरपृष्ठाभ्यांय ांनमः। इति करन्यासःय ासः॥ ॐनमोभगवतेएकदंष्ट्रायायहृदयायनमः। ॐहस्तिमुखायमुखायशिरसेरसेस्वाहावाहा। ॐलम्बोदरायबोदरायशिखायैखायैवषट्। ॐउच्छिष्टमहात्मनेमनेकवचायहुं। ॐआँक्रोंोंह्रींींगँनेत्रत्रयायायवौषट्। ॐघेघेस्वाहावाहाअस्त्रायायफट्। इति हृदयादिषडङ्गन्यासःय ासः॥ एवंन्यासंयासंकृत्वाव ाध्यायेत्यायेत्॥ अथध्यानम्यानम्- ॐशरान्धनुःध नुःपाशासृणीस्वहस्तैर्दधानमारक्तसरोरुहस्थम्थम्। विवस्त्रपत्न्यांांसुरतप्रवृत्तमुच्छिष्टमम्बासुतमाश्रयेऽहम्येऽहम्॥१॥ एवंध्यात्वावापूर्वोक्तपीठपूजांतपीठपूजांविधायधायपूर्वोक्तातावरणपूजांचकृत्वाव ाजपंकुर्य्यात्त्॥ अस्ययपुरश्चरणमेकलक्षजपःचरणमेकलक्षजपः। तद्दशांशतोदशांशतोघृतहोमः। तत्तद्दशांशेनदशांशेनतर्पणमार्जनब्राह्मणभोजनानिचकुर्यात्त्। एवंकृतेमन्त्रःसिद्धोधोभवति ॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् सिद्धेधेमन्त्रेमन्त्रीप्रयोगान्योगान्साधयेत्॥ तथाच। लक्षंजपेद्धृतैर्हुत्वावातद्दशांशंदशांशंप्रपूजयेत्पूजयेत्। पूर्वोक्तपीठेतपीठेस्वाभीष्टसिद्धयेधयेपूर्वद्विभुम्भुम्॥१॥ कृष्णाष्टम्यादिभूतान्तत यावत्तावज्जपेन्मनुम्मनुम्। प्रत्यहंयहंसाष्टसाहस्रंजुहुयात्तद्दशांशतःद शांशतः॥२॥ तर्पयेदपिमन्त्रोऽयंोऽयंसिद्धिमेवंमेवंप्रयच्छति। धनंधान्यंय ंसुतान्पौत्रान्सौभाग्यमतुलंस ौभाग्यमतुलंयशः॥३॥ मूर्तिंंकुर्याद्गणेशस्ययशुभाहेनिम्बदारुणाबदारुणा। प्राणप्रतिष्ठांठांकृत्वाथव ाथतदग्रेमन्त्रमाजपेत्माजपेत्॥४॥ यंध्यात्वावादासवत्सोऽपि वश्योभवति निश्चितम्तम्। नदीजलंसमादायसप्तविंशतिसङ्ख्ययाया॥५॥ मन्त्रयित्वावामुखंतेनप्रक्षाल्येशसभांयेशसभांव्रजेत्जेत्। पश्येद्यंयंदृश्यतेयेनसवश्योजायतेक्षणात्॥६॥ चतुःसहस्रंधत्तूरपुष्पाणिमनुनार्पयेत्येत्। गणेशायनृपादीनांजनानांवश्यताकृते॥७॥ सुन्दरीवामपादस्ययरेणुमादायतत्रतु। संस्थाप्ययगणनाथस्यय प्रतिमांमांप्रजपेन्मनुम्मनुम्॥८॥ तांध्यात्वावारविसाहस्रंसासमायातिदूरतः दूरतः। श्वेताकेणाथवेताकेणाथनिम्बेनबेनकृत्वाव ामूर्तिंंधृतांशुकाम्॥९॥ चतुर्थांंपूजयेद्रात्रौ ौरक्तैःतैःकुसुमचन्दनैःद नैः। जपत्वाव ासहस्रंतांमूर्तिंंक्षिपेद्रात्रौसरित्तटेतटे॥१०॥ स्वेष्टंटंकार्यंंसमाचष्टेटेस्वप्नेनेतस्ययगणाधिपः पः। सहस्रंनिम्बकाष्ठानांठानांहोमादुच्चाटयेदरीन्चाटयेदरीन्॥११॥ वजिणासमिधाधाहोमाद्रिपुर्यमपुरंमपुरंव्रजेत्जेत्। वानरस्यास्थि सञ्जप्तंतंक्षिप्तमुच्चाटयेद्गृहेगृहे॥१२॥ जप्तंतंनरास्थि कन्यायायायागृहेक्षिप्तंतंतदाप्तिकृत्कृत्। कुलालस्यय मृदास्त्रीणांीणांवामपादस्यय रेणुना॥१३॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् कृत्वाव ापुत्तलिकांकांतस्यायाहृदि स्त्रीनामीनामसंलिखेत् खेत्। निखनेन्मन्त्रसञ्जप्तैर्न्निम्बबकाष्ठैःठैःक्षिताविमाम्माम्॥१४॥ सोन्मत्ताताभवति क्षिप्रमुद्धृतायांधृतायांसुखंभवेत्। शत्रोरेवंोरेवंकृतासातुलशुनेनसमाचिता ता॥१५॥ शरावान्तगतात गतासम्यक्पूजिताताद्वारिविद्विषःषः। निखाताखातापक्षमात्रेणेणशत्रूच्चाटनकृत्स्मृताृता॥१६॥ विषमेषमेसमनुप्राप्तेत ेसितार्कारिष्टदारुजम्टदारुजम्। गणपंपूजितं तंसम्यक्कुसुमैकुसुमैरक्तचन्दनैःदनैः॥१७॥ मद्यभाण्डस्थितंतंहस्तमात्रेतंनिखनेत्स्थलेले। तत्रोपविश्यश्यप्रजेन्मन्त्रीनक्तंतंदिवावामनुम्॥१८॥ सप्ताहमध्येयेनश्यन्ति सर्वेघोराउपद्रवाःवाः। शत्रवोवोवश्यतांयान्तिवर्द्धन्तेतेधनसम्पदःप दः॥१९॥ दुष्टस्त्रीवामपादस्ययरजसानिजदेहजैःजदेहजैः। मलैर्मूत्रपुरीषाद्यैःयैःकुम्भकारमृदापिच॥२०॥ एतैःकृत्वाव ागणेशस्यय प्रतिमांमांमद्यभाण्डगाम्यभाण्डगाम्। सम्पूज्ययनिखनेद्भूमौभूमौहस्तार्द्धेपूरितेतेपुनः॥२१॥ संस्थाप्ययवह्निंजुहुयात्कुसुमैर्हयमारजैः यमारजैः(करवीरोद्भवैःभवैः) । सहस्रंसाभवेद्दासीदासीतन्वावाचमनसाधनैः॥२२॥ एवमादिप्रयोगांस्तुत ुनवार्णेनापि साधयेत्। परीक्षितायतायशिष्याययायप्रदेयादेयानिजसूनवेजसूनवे॥२३॥ इति सप्तत्रिंशदक्षरमन्त्रप्रयोगःयोगः॥ १.७प्रकारान्तरेणैकाधिकचत्वारिंशदक्षरभेदोंशदक्षरभेदोरुद्रयामलेयामले। मन्त्रोयथा॥ ॐनमोभगवतेएकदंष्ट्रायायहस्तिमुखायमुखायलम्बोदरायबोदराय उच्छिष्टमहात्मनेमनेआँक्रोंोंह्रींींगँघेघेउच्छिष्टायटायस्वाहावाहा॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति मन्त्रः॥ अस्ययश्रीमदुच्छिष्टमहागणपतिमन्त्रस्ययमतङ्गभगवानृषिःः। गायत्रीछन्दःदः।उच्छिष्टमहागणपतिर्देवतावता।गँबीजम्। स्वाहावाहाशक्तिः।ह्रींींकीलकम्।ममाभीष्टसिद्धयेध येजपेविनियोगःयोगः। इति विनियोगंयोगंकुर्यात्त्॥ अन्यत्सर्वंंपूर्ववत्वत्॥ १.८मन्त्रमहोदद्धौधौद्वात्रिंशदक्षरमन्त्रभेदःभेदः। मन्त्रोयथाोयथा। ॐहस्तिमुखायमुखायलम्बोदरायबोदरायउच्छिष्टमहात्मनेमने आँक्रोंोंह्रींींक्लींलींह्रींींहुँघेघेउच्छिष्टायटायस्वाहावाहा॥ अस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणपतिमन्त्रस्ययगणकऋषिःः। गायत्रीछन्दःदः।उच्छिष्टगणपतिर्देवतावता। ममाभीष्टसिद्धयेध येजपेविनियोगःयोगः॥ ॐगणकऋषयेनमःशिरसि। ॐगायत्रीछन्दसेद सेनमःमुखे। ॐउच्छिष्टगणपतिर्देवतायैवतायैनमःहृदि । ॐविनियोगायोगायनमःसर्वाङ्गेगे। इति ऋष्यादिन्यासःयासः॥ ॐहस्तिमुखायमुखायअङ्गुष्ठाभ्यांयांनमः। ॐलम्बोदरायबोदरायतर्जनीभ्यांयांनमः। ॐउच्छिष्टमहात्मनेमनेमध्यमाभ्यांयांनमः। ॐआँक्रोंोंह्रींींक्लींलींह्रींींहुँअनामिकाभ्यांय ांनमः। ॐघेघेउच्छिष्टायटायकनिष्ठिकाभ्यांयांनमः। ॐस्वाहावाहाकरतलकरपृष्ठाभ्यांय ांनमः। इति करन्यासःय ासः॥ एवमेवहृदयादिषडङ्गन्यासंय ासंचकुर्यात्त्॥ अन्यत्सर्वंंपूर्ववत्वत्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् तथाच॥ द्वात्रिंशदक्षरोंशदक्षरोमन्त्रोयजनंपूर्वत्स्मृतम्ृतम्। उच्छिष्टगजवक्त्रस्ययमन्त्रेष्वेषुवेषुनशोधयेत्॥१॥ सिद्धादिचक्रमासादेःमासादेःप्राप्तास्तेतेसिद्धिदादागुरोः। मनवोमीसदागोप्याय ानप्रकाश्याकाश्यायतःकुतः। परीक्षितायतायशिष्याययायप्रदेयादेयानिजसूनवेजसूनवे॥२॥ इति ॥ १.९एकत्रिंशदक्षरमन्त्रभेदःभेदः। अथैकत्रिंशदक्षरमन्त्रभेदःभेदः॥ मन्त्रोयथा॥ ॐनमोहस्तिमुखायमुखायलम्बोदरायबोदरायउच्छिष्टमहात्मनेमने क्राँाँक्रींींह्रींींघेघेउच्छिष्टायटायस्वाहावाहा॥ अस्ययविधानम्धानम्॥ कटुनिम्बमूलस्यय पर्वमानाङ्गणेशप्रतिमांमांकृत्वाव ाकृष्णाष्टमीटमी- मारभ्यामावास्यापर्यन्तंतंपञ्चशतसङ्ख्याकंाकंजपंप्रतिदिनंनंकुर्यात्त्॥ स्वयमुच्छिष्टमुखेटमुखेभूत्वावागणेशाग्रेस्थाल्यांयांरक्तचन्दनाक्षतपुष्पाणि धृत्वावासमभ्यर्च्यस्वेच्छिष्टमुखेनटमुखेनजपःकर्तव्यःयः॥ एवंदिनसप्तकंतकंकृत्वाष्टमेटमेदिवसेवसेस्वयमुच्छिष्टमुखोटमुखो भूत्वैवपञ्चखाद्येनयेनपञ्चशतंचशतंजुहुयात्। ततोभिलषितं तंददाति महिमामाभवति ॥१॥ अभिलषितबालाचित्रोपरिगणेशंगणेशंसंस्थाप्ययप्रत्यहमष्टोत्तरशतंतरशतंजपेत्। दिनत्रयादाकर्षयति। तंगणेशंतत्कपालेकपालेसंस्थाप्ययसापुनर्गच्छति । पुनरानयनायाष्टोत्तरशतंत रशतंजपेत्। यदिसापुनर्नायाति तर्हि॥२॥ तंगणेशमुच्छिष्टमुखाग्रे ेनिधायाष्टोत्तरशतंतरशतंजपेत्। राजावशीभवति ॥३॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् तंगणेशंनद्यांयांनीत्वाव ाप्रक्षाल्ययस्वमुखाद्वारचतुष्टयंटयंप्रक्षाल्यय तस्मात्मात्पतितंतंकिञ्चिदुदकंदुदकंभाण्डेनिक्षिपेत्पेत्। तदुदकंयेपिबन्तितेसर्वेवश्याभवन्ति॥४॥ तंगणेशंद्वारेवारेतरुवरशाखायांनिक्षिप्ययसम्पूज्याष्टोत्तरशतंतरशतंजपेत्। गृहेह्यखण्डितमन्नंनंभवति ॥५॥ तंगणेशंताम्रेरौप्येय ेवानिक्षिप्ययकटिबन्धनात्स्त्रियोयोवश्याभवन्ति। शत्रुगणःुगणःस्तम्भीभवति॥६॥ तंगणेशंकरतलेधृत्वावाकनकपुष्पैरर्चयेत् येत्पश्चात्करेणकरेण करवालंदृत्वाव ादशशतंजपति तदासङ्ग्रामेामेजयोभवति ॥७॥ तंगणेशमत्रोपरि संस्थाप्याष्टोत्तरशतंतरशतंजपेत्। उदरपूरणार्थमन्नप्राप्तिर्भवति ॥८॥ तंगणेशंपाणौप्रक्षाल्ययतदुदकपानाच्छत्रुनामग्रहणाद्रिपुनाशः पुनाशःस्यात्यात्॥१॥ इत्येकाधिकत्रिंशदक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोगःयोगः। इति श्रीमदुच्छिष्टगणपत्युपासनापञ्चरत्नेनेश्रीमदुच्छिष्टगणपतिपटलनिरूपणन्नामनामप्रथमंथमंरत्नम्नम्॥ १॥ २. उच्छिष्टगणपतिपूजापद्धतिः। अथश्रीमदुच्छिष्टगणपतिपूजापद्धतिः॥ तत्रादौादौपूर्वकृत्यम्य म्॥ पुरश्चरणात्प्राक्तृतीयादिवसेवसेक्षौरादिकंकंविधायधायततः प्रायश्चित्ताङ्गभूतविष्णुपूजांणुपूजांविष्णुतर्पणंणंविष्णुश्राद्धंधंहोमं चान्द्रायणादिव्रतंतंचकुर्यात्त्। व्रताशक्तौतौगोदानंद्रव्यदानंयदानंचकुर्यात्त्। यदिसर्वकर्माशक्तस्ततःतःप्रायश्चित्ताङ्गभूतपञ्चगव्यप्राशनंाशनंकुर्यात्त्। तत्रमन्त्रः। “यत्त्वगस्थिगतंगतंपापंदेहेतिष्ठतिमामके। प्राशनात्पञ्चगव्यस्ययदहत्यग्निरिवेन्धनम्धनम्॥१॥” उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति पठित्वावाप्रणवेनणवेनपञ्चगव्यंयंपिबेत्बेत्। तद्दिनेनेउपवासंकृत्वाव ाअशक्तश्चेत्पयःपानंपयःपानंहविष्यान्नेने नैकभक्तव्रतंतंकृत्वाव ाततःपुरश्चरणात्पूर्वदिनेने स्वदेहशुद्ध्यर्थंंपुरश्चरणाधिकारप्राप्त्यर्थंंचायुतगायत्रीजपंीजपं कुर्यात्त्॥ तद्यथायथा। देशकालौसङ्कीर्त्यज्ञाताज्ञातपापक्षयार्थंं करिष्यमाणोच्छिष्टगणेशपुरश्चरणाधिकारार्थममुकमन्त्रेणेण सिद्ध्यर्थंंचगायत्र्ययुतजपमहंयुतजपमहंकरिष्येयेइति सङ्कल्प्य गायत्र्ययुतंयुतंजपेत्। ततःगायत्र्यायाआचार्यऋषिं ंविश्वामित्रंतर्पयामि १ गायत्रीछन्दस्तर्पयामि २ सवितारंतारंदेवतांतर्पयामि ३ इति तर्पणंणंकृत्वाव ाततोस्यांय ांरात्रौदेवतोपास्तिं ंशुभाशुभस्वप्नंन ंविचारयेत्चारयेत्॥ तद्यथायथा। स्नानादिकंकंकृत्वाव ाहरिपादाम्बुजंबुजंस्मृत्वावाकुशासनादिशय्यायांय ायांयथासुखंस्थित्वावावृषभध्वजंव जंप्रार्थयेत्येत् ॥ तत्रमन्त्रःॐ“भगवन्देवदेवेशद ेवदेवेशशूलभृद्वृषवाहनवृषवाहन। इष्टानिष्टंटंसमाचक्ष्वव ममसुप्तस्ययशाश्वतवत॥१॥ ॐनमोऽजायत्रिनेत्रायायपिङ्गलायगलायमहात्मनेम ने। वामायविश्वरूपायवरूपायस्वप्नाधिपतयेपतयेनमः॥२॥ स्वप्नेनेकथयमेतथ्यंयंसर्वकार्येष्वशेषतःवशेषतः। क्रियासिद्धिंविधास्यामित्वत्प्रसादान्महेश्वरवर॥३॥” इति मन्त्रेणाष्टोत्तरशतवारंतरशतवारंशिवंवंप्रार्थ्यनिद्रांांकुर्यात्त्॥ ततःस्वप्नंनंदृष्टंटंनिशिप्रातर्गुरवेरवेविनिवेदयेत्वेदयेत्। अथवास्वयंवयंस्वप्नंनंविचारयेत्चारयेत्। इति पूर्वकृत्यम्य म्। ततश्चन्द्रतारादिबलान्वितेतेसुमुहूर्ते विविक्तेतेदेशेजपस्थानंथ ानंप्रकल्प्य पुरश्चरणदिवसेवसेब्राह्मेमेमुहूर्ते चोत्थायथ ायप्रातःस्मरणंमरणंकुर्यात्त्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् गणेशाप्रातःस्मरणम्म रणम्। “ॐप्रातःातःस्मरामिगणनाथमनाथबन्धुंध ुंसिन्दूरपूर्णपरिशोभितगण्डयुग्मम्तगण्डयुग्मम्। उद्दण्डविघ्नपरिखण्डनचण्डदण्डमाखण्डलादिसुरनायकवृन्दवन्द्यम्म्॥१॥ प्रातर्नमामिचतुराननवन्द्यमानमिच्छानुकूलमखिलं लंचवरंददानम्। तंतुन्दिलंलंद्विरसनाधिपयज्ञसूत्रंपुत्रंविलासचतुरंलासचतुरंशिवयोःवयोःशिवायवाय॥२॥ प्रातर्भजाम्यभयदंयभयदंखलुभक्तशोकदावानलंतशोकदावानलंगणविभुंभुंवरकुञ्जरास्यम्य म्। अज्ञानकाननविनाशनहव्यवाहमुत्साहवर्धनमहं नमहंसुतमीश्वरस्यय ॥३॥” श्लोकत्रयमिदंदंपुण्यंसदासाम्राज्यदायकम्य दायकम्। प्रातरुत्थायथायसततंयःपठेत्प्रयतःयतःपुमान्॥४॥ इति स्मरणंमरणंकृत्वाव ाभूमिं ंप्रार्थयेत्येत्। तत्रमन्त्रः। “समुद्रमेखलेमेखलेदेवि पर्वतस्तनमण्डलेतनमण्डले। विष्णुपत्निनमस्तुभ्यंयंपादस्पर्शंंक्षमस्वव मे॥१॥ इति भूमिं ंसम्प्रार्थ्यश्वासानुसारेणवासानुसारेणभूमौपादंदत्त्वाबहिर्व्रजेत्जेत्॥ इति प्रातःकृत्यम्यम्। ततोग्रामाद्बहिर्नैरृत्यकोणेयकोणेजनवर्जितेतेउत्तराभिमुखःमुखःअनुपानत्कोक ो वस्त्रेणेणशिरःरःप्रावृत्ययमलमोचनंकृत्वामृत्तिकयाकयाजलेनच यथासङ्ख्यंशौचंकृत्वाहस्तौतौपादौप्रक्षाल्ययगण्डूषंकृत्वाव ा दन्तधावनंतधावनंचकुर्यात्त्॥ तद्यथायथा॥ आम्रचम्पकापामार्गद्यन्यतमंयतमंद्वादशाङ्गुलंगुलंदन्तकाष्ठंठंगृहीत्वाव ाप्रार्थयेत्येत्। तत्रमन्त्रः। “आयुर्बलंयशोवर्चःःप्रजापशुधनानिच। श्रियंयंप्रज्ञाज्ञाचमेधांचत्वंवंनोदेहि वनस्पतेप ते॥१॥” इति सम्प्रार्थ्यॐह्रींींतडित्स्वाहाहाइति मन्त्रेणेणकाष्ठंठंछित्त्वाॐ क्लींलींकामदेवायसर्वजनप्रियायायनमःइत्यनेनयनेनदन्तान्तान्संशोध्यय ऐँइति बीजेनजिह्वामुल्लिख्ययदन्तकाष्ठंठंक्षालयित्वाव ानैरृत्येय े शुद्धदेशेधदेशेनिक्षिपेत्पेत्। मूलेनमखंप्रक्षाल्याचम्ययस्नानंनानंकुर्यात्त्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति शौचक्रियाया॥ ततःतीर्थस्नानंनानंमङ्गलस्नानंनानंचसर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण कृत्वाव ागृहस्नानंनानंकुर्यात्त्। गृहस्नानप्रयोगःयोगः। तात्कालिकोद्धृतोदकेनधृतोदकेनउष्णोदकेनणोदकेनवाकृत्वाव ातनुपर्युषितशीतोदकेनतशीतोदकेन ताम्रादिबृहत्पात्रेजलंगृहीत्वाव ातीर्थान्यावाहयेत्य ावाहयेत्॥ तत्रमन्त्रः॥ “गङ्गेगेचयमुनेचैवगोदावरि सरस्वति । नर्मदेदेसिन्धुधुकावेरि जलेऽस्मिन् न्सन्निधिंकुरु॥१॥ ॐपुष्कराद्यानितीर्थानि गङ्गाद्याःयाःसरितस्तथातथा। आगच्छन्तुतुपवित्राणिस्नानकालेनानकालेसदामम॥२॥ ब्रह्माण्डोदरतीर्थानिकरैःस्पृष्ठानि तेरवे। तेनसत्येनयेनमेदेवतीर्थंंदेहि दिवाकरवाकर॥३॥” इति तीर्थन्यावाह्यय॥ ऋतंचसत्यमितिमन्त्रेणाभिमन्त्र्यस्नानंनानंकुर्य्यात्त्॥ एवंस्नानंनानंकृत्वाव ाशुष्कंकंशुभ्रंरक्तंतंवाकार्पासवस्त्रंपरिधायधाय सूर्यायार्घ्यंंदद्यात्यात्॥ तत्रमन्त्रः॥ “एहिसूर्य्यसहस्रांशोांशोतेजोराशेजगत्पतेप ते। अनुकम्पयप यमांदेवगृहाणार्घ्यंं नमोऽस्तुतेत ुते॥” इत्यर्घ्यंंदत्त्वास्नानवस्त्रंपरिपीड्ययआचम्यय पञ्चत्रिपुड्रंकृत्वाव ा रुद्राक्षमालांाक्षमालांधारयेत्॥ ततोजपस्थानेथ ानेगत्वावानित्यनैमित्तिकंकंसमाप्यय अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षानामन्यतमान्यतमान्वितस्तिमात्रान्ान्दशकीलान्॥ ॐनमःसुदर्शनायास्त्रायायफट्इति मन्त्रेणाष्टोत्तरशताभिमन्त्रितान्तान्॥ “ॐयेचात्रविघ्नकर्तारोरोभुवि दिव्यन्तरिक्षगाःक्षगाः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् विघ्नभूताश्चचयेचान्येय ेमममन्त्रस्ययसिद्धिषुषु॥१॥ मयैतत्कीलितं तंक्षेत्रंपरित्यज्ययविदूरतःदूरतः। अपसर्पन्तुत ुतेसर्वेनिर्विघ्नंनंसिद्धिरस्तुतुमे॥२॥” इति मन्त्रद्वयेनवयेनदशदिक्षुक्षुदशकीलान्निखनेत्खनेत्॥ ततस्तेषुत ेषु॥ ॐसुदर्शनायास्त्रायायफट्॥ इति मन्त्रेणेणप्रत्येकंयेकंकीलकान्सम्पूज्ययतद्बाह्येयेभूतबलिं ंदद्यात्यात्॥ तत्रमन्त्रः॥ “येरौद्रारौद्रकर्माणोणोरौद्रस्थाननिवासिनःनः। मातरोप्युग्ररूपाश्चच गणाधिपतयश्चच ये॥१॥ विघ्नभूताश्चचयेचान्येय ेदिग्विदिक्षुक्षुसमाश्रिताःताः। तेसर्वेप्रीतमनसःीतमनसःप्रतिगृह्णन्त्विमंमंबलिम्म्॥२॥ इति मन्त्रद्वयेनवयेनदशदिक्षुक्षुबाह्येयेमाषभक्तबलिं ंदद्यात्यात्॥ इति भूतेभ्योय ोबलिंंदत्त्वाहस्तौतौपादौप्रक्षाल्याचामेत्याचामेत्॥ ततः “ॐअपवित्रःपवित्रोवाोवासर्वावस्थांथांगतोऽपि वा। यःस्मरेत्पुण्डरीकाक्षंपुण्डरीकाक्षंसबाह्याभ्यन्तरःशुचिः॥१॥” इति मन्त्रेणेणमण्डपान्तरंत रंप्रोक्ष्ययतत्रतावत्आसनभूमौकूर्मशोधनंशोधनंकार्यम्म्॥ यत्रजपकर्ताएकएवतदाकूर्ममुखेमुखेउपविश्यश्यजपंतत्रैवैवदीपस्थानंथ ानंचकुर्यात्त्॥ यत्रबहवःजापकास्तत्र कूर्मुखोपरि दीपमेवस्थापयेत्थापयेत्॥ एवंकूर्मशोधनंशोधनंविधायधायतत्रासनाधोासनाधोजलादिनानात्रिकोणंकोणंकृत्वाव ातत्र॥ ॐकूर्माय नमः॥ ॐह्रींींआधारशक्तिकमलासनाय कमलासनायनमः॥ ॐपृथिव्यैय ैनमः॥ इति गन्धाक्षतपुष्पैःपैःसम्पूज्ययतपदुरिकुशासनंकुशासनंतदुपरि मृगाजिनं नं तदुपरि कम्बलाद्यासनमास्तीर्यस्थापितानांतानांत्रयाणामासनानामुपरिक्रमेणमेण उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् १. ॐअनन्तासनायत ासनायनमः। २. ॐविमलासनायमलासनायनमः। ३]।ॐपद्मासनायमासनायनमः। इति मन्त्रत्रयेणयेणत्रीन्ीन्दर्भान्न्प्रत्येकंयेकंनिदध्यात्यात्॥ एवमासनंसंस्थाप्ययतत्रप्राङ्मुखमुखउदङ्मुखोम ुखोवाउपविश्यश्यआसनशोधनंकुर्यात्त्॥ तत्रमन्त्रः॥ पृथ्वीति मन्त्रस्ययमेरुपृष्ठऋषिः ः। कूर्मोदेवता।सुतलञ्छन्दःद ः।आसनेविनियोगःयोगः॥ “ॐपृथ्वित्वयावयाधृतालोकादेवि त्वंवंविष्णुनाधृताणुनाधृता। त्वंवंचधारयमांदेवि पवित्रंकुरुचासनम्॥” इति मन्त्रेणेणआसनंप्रोक्ष्यय॥ ततोमूलमन्त्रेणेणशिखांखांबद्धाधाआचम्यय प्राणानायम्ययदेशकालौसङ्कीर्त्य श्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवताप्रीतयेीतयेअमुकमन्त्रसिद्धयेधयेअमुकसङ्ख्याजपंाजपं तत्तद्दशांशहोमतर्पणमार्जनब्राह्मणभोजनरूपपुरश्चरणमहंचरणमहंकरिष्येये॥ इति सङ्कलप्ययभूतशुद्धिंंप्राणप्रतिष्ठामन्तर्मातृकाबहिर्मातृकातृका- सृष्टिस्थितिसंहारमातृकान्यासंयासंचसर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण कृत्वाव ागणेशकलामातृकान्यासंय ासंचकुर्यात्त्॥ तथाचतत्रक्रमःमः॥ ॐअस्ययविघ्नेशादिकलामातृकान्यासस्ययगणकऋषिःः। निचृद्गायत्रीछन्दःदः।विनायकोनायकोदेवता।हलोबीजानि । स्वराःवराःशक्तयःतयः। सर्वेष्टसिद्धयेधयेन्यासेयासेविनियोगःयोगः॥ ॐगाँहृदयायनमः। ॐगीँशिरसेरसेस्वाहावाहा। ॐगूँशिखायैखायैवषट्। ॐगैँकवचायहुँ। ॐगौँनेत्रत्रयायायवौषट्। ॐगःअस्त्रायायफट्। एवंषडङ्गन्यासंयासंकृत्वाव ागजाननंध्यायेत्यायेत्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अथध्यानम्यानम्। “गुणाङ्कुशवराभीतिपाणिरक्ताब्जहस्तयातया। प्रिययालिङ्गितंतंरक्तंतंत्रिनेत्रंगणपंभजे॥१॥” एवंध्यात्वावान्यासंयासंकुर्य्यात्त्॥ तथाचतत्रक्रमःमः॥ ॐअँविघ्नेशह्रीभ्यांयांनमःललाटे।१। ॐआँविघ्नराजश्रीभ्यांयांनमःमुखवृत्तेते।२। ॐइँविनायकपुष्टिभ्यांयांनमःदक्षिणनेत्रे।३। ॐईँशिवोत्तमशान्तिभ्यांयांनमःवामनेत्रे।४। ॐउँविघ्नकृत्स्वस्तिभ्यांयांनमःदक्षिणकर्णे।५। ॐऊँविघ्नहर्तृसरस्वतीभ्यांयांनमःवामकर्णे ।६। ॐऋँगणस्वाहाभ्यांयांनमःदक्षिणनासापुटेणनासापुटे।७। ॐॠँएकदन्तसुमेधाभ्यांय ांनमःवामनासापुटे।८। ॐऌँद्विदन्तकान्तिभ्यांयांनमःदक्षिणगण्डेणगण्डे।९। ॐॡँगजवक्त्रकामिनीभ्यांयांनमःवामगण्डे।१०। ॐएँनिरञ्जनमोहिनीभ्यांयांनमःऊर्ध्वोष्ठेठे।११। ॐऐंकपर्दिनटीभ्यांयांनमःअधरोष्ठेठे।१२। ॐओंदीर्घजिह्वपार्वतीभ्यांयांनमःऊर्ध्वदन्तपङ्क्तौ।१३। ॐऔंशङ्कुकर्णज्वालिनीभ्यांयांनमःअधोदन्तपङ्क्तौ।१४। ॐअँवृषभध्वजनन्दाभ्यांय ांनमःशिरसि।१५। ॐअःगणेशसुरेशीभ्यांय ांनमःमुखे।१६। ॐकँगजेन्द्रकामरूपिणीभ्यांयांनमःदक्षिणबाहुमूलेणबाहुमूले।१७। ॐखँशूर्पकर्णोमाभ्यांयांनमःदक्षिणकूर्परेरे।१८। ॐगँत्रिलोचनतेजोवतीभ्यांयांनमःदक्षिणमणिबन्धेधे।१९। ॐघँलम्बोदरसत्याभ्यांयांनमःदक्षाङ्गुलिमूले मूले।२०। ॐङँमहानन्दविघ्नेशीभ्यांय ांनमःदक्षाङ्गुल्यग्रेे।२१। ॐचँचतुर्मूर्तिस्वरूपिणीभ्यांय ांनमःवामबाहुमूले।२२। ॐछँसदाशिवकामदाभ्यांय ांनमःवामकूर्परेरे।२३। ॐजँआमोदमदजिह्वाभ्यांय ांनमःवाममणिबन्धेध े।२४। ॐझँदुर्मुखभूतिभ्यांय ांनमःवामाङ्गुलिमूले मूले।२५। ॐञँसुमुखभौतिकाभ्याय ानमःवामाङ्गुल्यग्रे।२६। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐटँप्रमोदसिताभ्यांयांनमःदक्षपादमूले।२७। ॐठँएकपादरमाभ्यांय ांनमःदक्षिणजानुनि ।२८। ॐडँद्विजिह्वमहिषीभ्यांयांनमःदक्षिणगुल्फेफे।२९। ॐढँशूरभञ्जनीभ्यांय ांनमःदक्षिणपादाङ्गुलिमूलेमूले।३०। ॐणँवीरविकरणाभ्यांय ांनमःदक्षिणपादाङ्गुल्यग्रे।३१। ॐतँषण्मुखभृकुटीभ्यांय ांनमःवामपादमूले।३२। ॐथँवरदलज्जाभ्यांय ांनमःवामजानुनि ।३३। ॐदँवामदेवदीर्घ घोणाभ्यांय ांनमःवामगुल्फेफ े।३४। ॐधँवक्रतुण्डधनुर्धराभ्यांयांनमःवामपादाङ्गुलिमूले मूले।३५। ॐनँद्विरदयामिनीभ्यांयांनमःवामपादाङ्गुल्यग्रे े।३६। ॐपँसेनानीरात्रिभ्यांय ांनमःदक्षिणपार्श्वे।३७। ॐफँकामान्धग्रामणीभ्यांय ांनमःवामपार्श्वे।३८। ॐबँमत्तशशिप्रभाभ्यांयांनमःपृष्ठेठे।३९। ॐभँविमत्तलोललोचनाभ्यांयांनमःनाभौ।४०। ॐमँमत्तवाहनचञ्चलाभ्यांयांनमःजठरे।४१। ॐयँत्वगात्मभ्यांयांजटिदीप्तिभ्यांयांहृदि ।४२। ॐरँअसृगात्मभ्यांय ांमुण्डिसुभगाभ्यांय ांनमःदक्षांसे।४३। ॐलँमांसात्मभ्यांय ांखडिदुर्भगाभ्यांयांनमःककुदि ।४४। ॐवँमेदात्मभ्यांय ांनमःवरेण्यशिवाभ्यांय ांनमःवामासे।४५। ॐशँअस्थ्यात्मभ्यांयांवृषकेतनभगाभ्यांय ांनमःहृदयादिदक्षहस्तान्तम्त म्।४६। ॐषँमज्जात्मभ्यांयांभक्तिप्रियभगिनीभ्यांयांनमःहृदयादिवामहस्तान्तम्त म्।४७। ॐसँशुक्रात्मभ्यांयांगणेशभोगिनीभ्यांय ांनमःहृदयादिदक्षपादान्तम्त म्।४८। ॐहँप्राणात्मभ्यांयांमेघनादसुभगाभ्यांय ांनमःहृदयादिवामपादान्तम्त म्।४९। ॐळँशक्त्यात्मभ्यांयांव्याप्तिकालरात्रिभ्यांयांनमःजठरे।५०। ॐक्षँपरमात्मभ्यांय ांगणेश्वरकालिकाभ्यांय ांनमःमुखे।५१॥ इति सर्वगणेशमन्त्राङ्गभूतविघ्नेशादिकलामातृकान्यासःयासः॥ एवंकलान्यासंय ासंकृत्वाव ाप्रयोगोक्तन्यासादिकंकंकुर्य्यात्त्॥ ततःपीठादौरचितेतेसर्वतोभद्रमण्डलेमण्डलेगणेशमण्डलेवा मण्डूकादिपरतत्त्वान्तपीठदेवताःत पीठदेवताःस्थापयेत्थापयेत्॥ तथाच॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् पुष्पाक्षतानादायपाक्षतानादायस्ववामभागेवामभागेश्रीगुरुभ्योयोनमः।१। दक्षिणेणेगणपतयेनमः।२। मध्येयेस्वेष्टदेवतायैटदेवतायैनमः।३। इति नत्वावापीठमध्येय े ॐमँमण्डूकायनमः।४। ॐकँकालाग्निरुद्रायायनमः।५। ॐआँआधारशक्तयेतयेनमः।६। ॐकूँकूर्माय नमः।७। ॐअँअनन्तायत ायनमः।८। ॐपृँपृथिव्यैय ैनमः।९। ॐक्षींक्षीरसागरायनमः।१०। ॐरँरत्नद्वीपायवीपायनमः।११। ॐरँरत्नमण्डपायनमण्डपायनमः।१२। ॐकँकल्पवृक्षायैपवृक्षायैनमः।१३। ॐरँरत्नवेदिकायैकायैनमः।१४। ॐरँरत्नसिंहासनायंहासनायनमः।१५। इत्युपर्युपरिसम्पूज्यय॥ आग्नेय्यांयांॐधँधर्म्मायनमः।१६। नैरृत्यांय ांॐज्ञाँज्ञानायनमः।१७। वायव्येय ेॐवैंवैराग्यायनमः।१८। ऐशान्येय ेॐऐंऐश्वर्यायनमः।१९। पूर्वेॐअँअधर्माय नमः।२०। दक्षिणेणेॐअँअज्ञानायनमः।२१। पश्चिमेमेॐअँअवैराग्यायनमः।२२। उत्तरेतरेॐअँअनैश्वर्याय नमः।२३। इति पूजयेत्॥ ततःपुनःपीठमध्येय े॥ ॐआँआनन्दकन्दायदायनमः।२४। ॐसँसंविन्नालायनालायनमः।२५। ॐसँसर्वतत्त्वकमलासनायकमलासनायनमः।२६। ॐप्रँप्रकृतिमयपत्रेभ्योयोनमः।२७। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐविंविकारमयकेसरेभ्योयोनमः।२८। ॐपँपञ्चाशद्वर्णाढ्यकर्णिकाभ्योयोनमः।२९। ॐअँअर्कमण्डलायमण्डलायद्वादशकलात्मनेमनेनमः।३०। ॐसोँसोममण्डलायषोडशकलात्मनेम नेनमः।३१। ॐवँवह्निमण्डलायमण्डलायदशकलात्मनेम नेनमः।३२। ॐसँसत्त्वायायनमः।३३। ॐरँरजसेनमः।३४। ॐतँतमसेनमः।३५। ॐआँआत्मनेमनेनमः।३६। ॐपँपरमात्मनेम नेनमः।३७। ॐअँअन्तरात्मनेमनेनमः।३८। ॐह्रींींज्ञानात्मनेम नेनमः।३९। ॐमँमायातत्त्वाय ायनमः।४०। ॐकँकलातत्त्वायायनमः।४१। ॐविंविद्यातत्त्वायायनमः।४२। ॐपँपरतत्त्वायायनमः।४३। एवंपीठदेवताःसम्पूज्ययनवपीठशक्तीःतीःपूजयेत्॥ तद्यथायथा। पूर्वेॐतीव्रायैायैनमः।१। आग्नेय्यांयांॐचालिन्यैय ैनमः।२। दक्षिणेणेॐनन्दायैदायैनमः।३। नैरृत्येय ेॐभोगदायैनमः।४। पश्चिमेमेॐकामरूपिण्यैण्यैनमः।५। वायव्येय ेॐउग्रायैायैनमः।६। उत्तरेतरेॐतेजोवत्यैय ैनमः।७। ऐशान्येय ेॐसत्यायैयायैनमः।८। पीठमध्येय ेॐविघ्ननाशिन्यैयैनमः।९। इति पीठशक्तीःतीःसम्पूज्ययपात्रासादनंासादनंकुर्यात्त्॥ अथपात्रासादनप्रयोगःयोगः॥ तत्रपात्रासादनंासादनंसर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण सविस्तरंतरंकृत्वाव ा अशक्तश्चेत्साधारणंसाधारणंकुर्यात्त्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् तत्रक्रमःमः॥ तत्रादौादौगन्धाक्षतादिपूजोपकरणानिस्वदक्षिणपार्श्वेसंस्थाप्ययजलार्थंं बृहत्पात्रंव्यजनंयजनंछत्रादर्शचामराणि वामपार्श्वेस्थापयित्वावा कलशस्थापनंथ ापनंकुर्यात्त्॥ अथकलशस्थापनप्रयोगःयोगः॥ स्ववामभागेवामभागेत्रिकोणमण्डलंकोणमण्डलंकृत्वाव ाजलेनप्रोक्ष्ययत्रिकोणान्तर्मायांयांविलिख्यय॥ ॐह्रींींआधारशक्तयैतयैनमः। इति सम्पूज्ययततोमूलेननमः। इति त्रिपदाधारंपदाधारंप्रक्षाल्ययत्रिकोणमध्येयेसंस्थाप्ययतत्र“सुदर्शनायास्त्रायाय फट्” इति मन्त्रेणेणकलशंप्रक्षाल्ययआधारोपरि हस्तद्वयेनवयेनसंस्थाप्यय रक्तवस्त्रमाल्यादिनानाभूषयित्वाव ामूलेननमः। इति जलेनापूर्य॥ ॐभूर्भुवःवःस्वःवःवरुणइहागच्छछ इहतिष्ठठ॥ इति वरुणमावाह्यय स्वेष्टदेवंटदेवंध्यात्वावागन्धपुष्पैःपैःसम्पूजयेत्पूजयेत्॥ इति कलशस्थापनम्थ ापनम्॥ अथशङ्खस्थापनप्रयोगःयोगः॥ स्वदक्षिणेणेकलशोक्तविध्यनुसारेणाधारंय नुसारेणाधारंसंस्थाप्यय“ॐसुदर्शनायास्त्रायायफट्” ॥ इति शङ्खंखंप्रक्षाल्ययआधारोपरि संस्थाप्ययमूलेननमःइति जलेनापूर्य॥ प्रणवेनणवेनगन्धादिभिःसम्पूज्याभिमन्त्रयेत्येत्॥ “ॐशङ्खादौखादौचन्द्रदैवत्यंयंकुक्षौवरुणदेवता। पृष्ठेठेप्रजापतिश्चैवमग्रेगङ्गागासरस्वतीव ती॥१॥ त्रैलोक्येयेतानि तीर्थानि वासुदेवस्यय चाज्ञया। शङ्खेखेतिष्ठन्तिविप्रेन्द्रतस्माच्छङ्खंखंप्रपूजयेत्पूजयेत्॥” इत्यभिमन्त्र्यप्रार्थयेत्येत्॥ “ॐत्वंवंपुरासागरोत्पन्नोन ोविष्णुनाणुनाविधृतःधृतःकरे। निर्मितःतःसर्वदेवैश्चचपाञ्चजन्ययनमोऽस्तुत ुते॥२॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् पाञ्चजन्याययायविद्महेमहेपावमानायधीमहि । तन्नःनःशङ्खःखःप्रचोदयात्चोदयात्॥” इति प्रार्थ्यशङ्खमुद्रांांप्रदर्शयेत्येत्। इति शङ्खस्थापनम्थापनम्॥ घण्टास्थापनप्रयोगः योगः। स्ववामभागेवामभागेघण्टांसंस्थाप्यय। “आगमार्थंं तुदेवानांगमनार्थंं तुरक्षसाम्। घण्टानादंप्रकुर्वीत पश्चाद्घण्टांघण्टांप्रपूजेत्पूजेत्॥१॥ “ॐभूर्भुवःवःस्वःवःगरुडायनमः” आवाहयामि । सर्वोपचारार्थंंगन्धाक्षतपुष्पाणिसमर्पयामि नमस्करोमि ॥ इत्यावाह्यय॥ “ॐजगद्ध्वनिमन्त्रमातःमातःस्वाहावाहा॥” इति मन्त्रेणेणघण्टास्थितगरुडं तगरुडंघण्टांचसम्पूज्ययप्रणम्ययगरुडमुद्रांांप्रदर्शयेत्येत्॥ इति घण्टास्थापनम्थ ापनम्॥ ततःशङ्खात्पूर्वादिप्रादक्षिण्येनण्येनपाद्यार्घ्याचमनीयमधुपर्कस्नानार्थंं पञ्चपात्राणिअशक्तश्चेत्तर्हिएकमेवपात्रंसंस्थाप्ययसामान्यविधिना नापूजयेत्॥ एवंपूजापात्राणि सम्पाद्यय॥ प्रयोगोक्तेतेयन्त्रेमूर्तौवाअग्न्युत्तारणपूर्वकंकंप्राणान्प्रतिष्ठापयेत्ठापयेत्॥ प्राणप्रतिष्ठाम्ठाम्। आचम्यय देशकालौसङ्कीर्त्यममेत्यादिअमुकगणपतिर्देवतानूतनयन्त्रे (मूर्तौवा) प्राणप्रतिष्ठांठांकरिष्येये॥ इति सङ्कल्प्य॥ अस्ययश्रीप्राणप्रतिष्टामन्त्रस्ययब्रह्मविष्णुमहेश्वराऋषयःवराऋषयः। ऋग्यजुःसामानिच्छन्दांसि । क्रियामयवपुःप्राणाख्यायादेवता।आँबीजम्।ह्रींींशक्तिः।क्रोंोंकीलकम्। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अस्मिन्नूतनयन्त्रेअस्यांयां(नूतनमूर्तौ वा) प्राणप्रतिष्ठापनेठापनेविनियोगःयोगः। इति जलंक्षिपेत्पेत्॥ करेणाच्छाद्यय । ॐआँह्रीँीँक्रोँोँयँरँलँवँशँषँसँहँसःसोऽहँ। अस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणपतेःटगणपतेःसपरिवारयन्त्रस्यय(मूर्तेर्वा) प्राणाणाइहप्राणाःाणाः॥१॥ पुनःॐआँह्रीँीँक्रोँोँयँरँलँवँशँषँसँहँसःसोऽहँ। अस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणपतेःटगणपतेःसपरिवारयन्त्रस्यय(मूर्तेर्वा) जीवइहस्थितःतः॥२॥ ॐआँह्रीँीँक्रोँोँयँरँलँवँशँषँसँहँसःसोऽहँ। अस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणपतेःटगणपतेःसपरिवारयन्त्रस्यय(मूर्तेर्वा) सर्वेन्द्रियाणीहयाणीहस्थितानि॥३॥ ॐआँह्रीँीँक्रोँोँयँरँलँवँशँषँसँहँसःसोऽहँ। अस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणपतेःटगणपतेःसपरिवारयन्त्रस्यय(मूर्तेर्वा) वाङ्मनस्त्वक्चक्षुःचक्षुःश्रोत्रजिह्वाघ्राणपाणिपादपायूपस्थानिइहैवागत्यय सुखंचिरंरंतिष्ठन्तुतुस्वाहावाहा॥४॥ इति प्राणान्प्रतिष्ठाप्ययगर्भाधानादिपञ्चदशसंस्कारसिद्धयेधयेपञ्चदशप्रणवावृत्तीःतीःकृत्वाव ा। अनेनश्रीमदुच्छिष्टगणपतेःटगणपतेःसपरिवारयन्त्रस्यय(मूर्तेर्वा) गर्भाधानादिपञ्चदशसंस्कारान्सम्पादयामिइति वदेत्॥ एवंप्राणप्रतिष्ठाप्रयोगःयोगः॥ ततआवाहनादिपूजांपूजांकुर्यात्त्। तद्यथायथा॥ अथावाहनम्। अक्षतानादाय “देवेशभक्तिसुलभसुलभपरिवारसमन्वित । यावत्त्वांांपूजयिष्यामि तावद्देवदेवइहावह॥१॥ आगच्छछ भगवन्देवद ेवस्थानेथानेचात्रस्थितोभवतोभव। यावत्पूजांप ूजांकरिष्यामितावत्त्वंसन्निधौधौभव॥२॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिर्देवतामावाहयामि। इत्यावाहनम्यावाहनम्॥१॥ “तवेयंमहिमामूर्तिस्तस्यांयांत्वांवांसर्वगप्रभोभो। भक्तिस्नेहसमाकृष्टदीपवत्स्थापयाम्यहम्यहम्॥१॥” उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवदेवइहतिष्ठठ। इति स्थापनम्थापनम्॥२॥ “अनन्याय ातवदेवेशमूर्तिशक्तिरियंयंप्रभोभो। सान्निध्यंयंकुरुतस्यांयांत्वंवंभक्तानुग्रहतत्परपर॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवदेवइहसन्निधेहि। इति सन्निधापनम्धापनम्॥३॥ “आज्ञयातवदेवेशकृपाम्भोधेभ ोधेगुणाम्बुधेब ुधे। आत्मानन्दैकतृप्तंतंत्वांवांनिरुणध्मिपितर्गुरोरो॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवदेवइहसन्निरुध्यय। इति सन्निरोधनम्रोधनम्॥४॥ “अज्ञानाद्दुर्मनस्त्वाद्वावावैकल्यात्साधनस्ययच। यदपूर्णंं भवेत्कृत्यंय ंतदप्यभिमुखोमुखोभव॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवदेवइहसम्मुखोमुखोभव। इति सम्मुखीकरणम्मुखीकरणम्॥५॥ “अभक्तवाङ्मनश्चक्षुःचक्षुःश्रोत्रदूरातिगद्युतेयुते। स्वतेजःपञ्जरेणाशुजरेणाशुवेष्टितोतोभवसर्वतःतः॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवदेवअवगुण्ठितो तोभवः। इत्यवगुण्ठनम्यवगुण्ठनम्॥६॥ “यस्ययदर्शनमिच्छन्तिदेवाःस्वाभीष्टसिद्धयेधये। तस्मैमैतेपरमेशायस्वागतंवागतंस्वागतंवागतंचते॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःसुस्वागतंव ागतंसमर्पयामि । इति सुस्वागतम्व ागतम्॥७॥ “देवदेवमहाराजप्रियेश्वरव रप्रजापतेजापते। आसनंदिव्यमीशानयमीशानदास्येऽहंय ेऽहंपरमेश्वरवर॥१॥ अपराधोभवत्येवय ेवसेवकस्यय पदेपदे। कोऽपरःसहतांलोकेकेवलंस्वामिनंनंविनाना॥२॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःआसनंसमर्पयामि । इत्यासनम्यासनम्॥८॥ ततःप्रार्थयेत्येत्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् तत्रमन्त्रः॥ “स्वागतंवागतंदेवदेवेशमद्भाग्यात्त्वमिहागतःहागतः। प्राकृतंाकृतंत्वंवंचदृष्वाव ामांबालवत्परिपालयपालय॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःप्रार्थनांनांसमर्पयामि नमस्करोमि । इति प्रार्थनाना॥९॥ अथपाद्यादिपूजाप्रयोगःयोगः॥ “यद्भक्तिलेशशसम्पर्कात्परमानन्दसम्भवःभवः। तस्मैमैतेचरणाब्जायजायपाद्यंयंशुद्धायधायकल्पयेपये॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःपाद्यंयंसमर्पयामि । इति पाद्यम्यम्॥१०॥ “तापत्रयहरंयहरंदिव्यंयंपरमानन्दलक्षणम्द लक्षणम्। तापत्रयविनिर्मुक्तत तवार्घ्यंंकल्पयाम्यहम्यहम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःइदमर्घ्यंंसमर्पयामि । इत्यर्घ्यः॥११॥ “वेदानामपि देवायवेदानांदेवतात्मनेम ने। आचामंकल्पयामीशपयामीशशुद्धानांधानांशुद्धिहेतवे॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःआचमनीयंसमर्पयामि । इत्याचमनम्याचमनम्॥१२॥ इत्याचमनंयाचमनंदत्त्वामधुपर्कपञ्चामृतस्नानादि चसर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण कुर्यात्त्॥ अशक्तश्चेज्जलस्नानंनानंमधुस्नानंनानंशुद्दोदकस्नानंनानंचकुर्यात्त्॥ तद्यथायथा॥ “गङ्गासरस्वतीरेवापयोष्णीनर्मदाजलैःदाजलैः। स्नापितोऽसिमयादेवतथाशान्तिंकुरुष्वमेव मे॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःजलस्नानंनानंसमर्पयामि । इति जलस्नानम्नानम्॥१३॥ “तरुपुष्पसद्भूतंभ ूतंसुस्वादुव ादुमधुरंमधु। तेजःपुष्टिकरंकरंदिव्यंयंस्नानार्थंंप्रतिगृह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःमधुस्नानंनानंसमर्पयामि ॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति मधुस्नानम्नानम्॥१४॥ “गङ्गासरस्वतीरेवापयोष्णीणीनर्मदाजलैःदाजलैः। स्नापितोऽसिमयादेवतथाशान्तिंकुरुष्वव मे॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःशुद्धोदकस्नानंनानंसमर्पयामि । इति शुद्धोदकस्नानम्नानम्॥१५॥ एवंस्नानंनानंसमर्पयाचमनंयाचमनंदद्यात्यात्॥ ततः। “सर्वभूषादिकेसाम्येयेलोकलज्जानिवारणे वारणे। मयैवापादितेतेतुभ्यंय ंवाससीप्रतिगृह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःरक्तवस्त्रंसमर्पयामि । इति रक्तवस्त्रम्म्॥१६॥ “नवभिस्तन्तुभिर्युक्तंतंत्रिगुणंगुणंदेवतामयम्। उपवीतंचोत्तरीयंतरीयंगृहाणपरमेश्वरवर॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःयज्ञोपवीतंसमर्पयामि । इति यज्ञोपवीतम्॥१७॥ “श्रीखण्डंीखण्डंचन्दनंदनंदिव्यंयंगन्धाढ्यंयंसुमनोहरम्। विलेपनंलेपनंसुरश्रेष्ठठचन्दनंदनंप्रतिगृह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःगन्धंधंसमर्पयामि ॥ अङ्गुष्ठौठौकनिष्ठामूललग्नौनौगन्धमुद्रा। इति गन्धम्धम्॥१८॥ “अक्षताश्चच सुरश्रेष्टटकुङ्कुमाक्ताःताःसुशोभिताः ताः। मयानिवेदिताताभक्त्यागृहाणपरमेश्वरवर॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःअक्षतान्समर्पयामि । सर्वाङ्गुलीभिर्दद्यात्यात्। इत्यक्षतान्यक्षतान्॥१९॥ “माल्यादीनि सुगन्धीनि मालत्यादीनि वैप्रभोभो। मयानीतानि पुष्पाणि गृहाणपरमेश्वरवर॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःरक्तपुष्पंपंसमर्पयामि ॥ तर्जन्यावङ्गुष्ठमूललग्नेनेपुष्पमुद्रा। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् इति पुष्पम्पम्॥२०॥ (पुष्पंपंपत्रंफलंदेवेनचदद्यादधोमुखम्यादधोमुखम्। पुष्पाञ्जलौजलौनतद्दोषस्तधातधापर्य्युषितस्ययच॥) एवंपुष्पान्तंतंपूजयित्वाव ाप्रयोगोक्तावरणपूजांतावरणपूजांचकृत्वाव ाधूपादिपूजनंपूजनंकुर्यात्त्॥ धूपादिपूजाप्रयोगःयोगः। फडिति धूपपात्रंसम्प्रोक्ष्ययनमइति गन्धपुष्पाभ्यांयांसम्पूज्ययपुरतो निधायधायरंइति वह्निबीजेनबीजेनउपरि अग्निंसंस्थाप्ययतदुपरि दशाङ्गंगं दत्त्वाघण्टांचनादयन्॥ “वनस्पतिरसोद्भूतोभूतोगन्धाढ्योयोगन्धधउत्तमःतमः। आघ्रेयःेयःसर्वदेवानांदेवानांधूपोऽयंप्रतिगृह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःधूपंसमर्पयामि ॥ इति पठित्वावादेवस्यय वामभागेधूपपात्रंसंस्थाप्यय तर्जनीमूलयोरङ्गुष्ठयोगोठयोगोधूपमुद्रातांप्रदर्शयेत्येत्। इति धूपम्॥२१॥ ततोदीपपात्रंगोघृतेनापूर्यवर्णाक्षरतन्तुभिर्वर्तिंंनिक्षिप्यय प्रणवेनणवेनप्रज्वाल्ययघण्टांवादयन्मन्त्रंपठेत्॥ “सुप्रकाशोकाशोमहादीपःसर्वतस्तिमिरापहःरापहः। सबाह्याभ्यन्तरंतरंज्योतिर्दीपोऽयंपोऽयंप्रतिगह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःदीपंसमर्पयामि ॥ इति पठित्वावादेवस्यय दक्षिणभागेणभागेनिधायधायमध्यमेयमेअङ्गुष्ठलग्नेनेदीपमुद्रातांप्रदर्शयेत्येत्। इति दीपम्॥२२॥ अथनैवेद्यम्यम्॥ देवस्याग्रेजलेनचतुरस्रंमण्डलंकृत्वाव ास्वर्णादिनिर्मितंतं भोजनपात्रंसंस्थाप्ययतन्मध्येयेमोदकंगुडमिश्रितपायसंतपायसंवा निधायधायॐयंइति वायुबीजेनद्वादशवाराभिमन्त्रिताऽर्घजलेनजलेन सम्प्रोक्ष्ययमूलेनसंवीक्ष्यय अधोमुखदक्षिणहस्तोपरि तद्दृशंृशं वामंनैवेद्येनाच्छाद्यय ॐयंइति वायुबीजंषोडशधासञ्जप्यय उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् वायुनातद्गतदोषान्गतदोषान्संशोष्यय दक्षिणकरतलेणकरतलेॐरंइत्यग्निबीजंबीजं विचिन्त्यतत्पृष्ठलग्नंनंवामकरतलंकृत्वाव ानैवेद्यंयंप्रदर्श्य ॐरंइति वह्निबीजेनबीजेनषोडशवारंसञ्जप्ययतदुत्पन्नाग्निनानातद्दोषंदोषं दग्ध्वाव ावामकरतलेॐवंइति अमृतबीजंविचिन्त्यतत्पृष्ठलग्नेने दक्षिणकरतलंणकरतलंकृत्वाव ानैवेद्यंयंप्रदर्श्य॥ पुनःॐवंइति सुधाबीजंषोडशवारंजपित्वावातदुत्थामृतधारयाथ ामृतधारया प्लावितंतंविभाव्ययमूलमन्त्रेणेणप्रोक्ष्ययधेनुमुद्रांांप्रदर्श्य मूलेनाष्टधाभिमन्त्र्यगन्धपुष्पाभ्यांयांसम्पूज्ययवामाङ्गुष्ठेनठेन नैवेद्यपात्रंंस्पृष्ट्वादक्षिणकरेणकरेणजलंगृहीत्वाव ा- “सत्पात्रसिद्धिंसुहविर्विविधानेकभक्षणम्धानेकभक्षणम्। निवेदयामिदेवेशसानुगायगृहाणतत्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःवःस्वःवःसाङ्गायगायसपरिवारायवाराय श्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःनैवेद्यंयंसमर्पयामि इति जलमुत्सृज्यय अनामामूलयोरङ्गुष्ठयोगेठ योगेनैवेद्यमुद्राातांप्रदर्शयेत्येत्। इति नैवेद्यम्यम्॥२३॥ अथान्तःपटम्त ःपटम्॥ “ब्रह्मेशाद्यैःयैःसरसमभितः तःसोपविष्टैःट ैःसमन्ताच्छिञ्जद्वालव्यजनैकरैर्वीज्यमानःयमानःसखीभिः ः। नर्मक्रीडाप्रहसनपरान्पङ्क्तिभोक्तॄन्हसन्वैवैभुङ्क्तेपात्रेकनकघटितेतेषड्रसाञ्छ्रीगणेशःीगणेशः॥१॥ शालीभक्तंतंसुपक्वंवंशिशिरकरसितंतंपायसापूपसूपंलेह्यंयंपेयं चचोष्यंय ंसितममृतफलंतममृतफलंघारिकाद्यंयंसुखाद्यम्यम्। आज्यंयंप्राज्यंयंसभोज्यंय ंनयनरुचिकरं करंराजिकैलामरीचस्वादीयःव ादीयः शाकराजीपरिकरममृताहारजोषंकरममृताहारजोषंजुषस्वव ॥२॥” इत्यन्तःपटम्तःपटम्॥२४॥ “नमस्तेत ेदेवदेवेशसर्वतृप्तिकरंकरंपरम्। अखण्डानन्दसम्पूर्ण गृहाणजलमुत्तमम्तमम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःजलंसमर्पयामि । इति जलम्॥२५॥ पुनर्गण्डूषार्थंं जलंदत्त्वामूलेनशुद्धाचमनंधाचमनंचदद्यात्यात्॥ अथताम्बूलम्ब ूलम्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् “पूगीफलंमहद्दिव्यंयंनागवल्लीदलैर्युतम्तम्। एलाचूर्णादिभिर्युक्तंतंताम्बूलंब ूलंप्रतिगृह्यताम्यताम्॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःताम्बूलंब ूलंसमर्पयामि । इति ताम्बूलम्ब ूलम्॥२६॥ अथफलम्॥ “इदंफलंमयादेवस्थापितंतंपुरतस्त्व। तेनमेसफलावाप्तिर्भवेज्जन्मनि जन्मनि॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःफलंसमर्पयामि । इति फलम्॥२७॥ शक्तश्चेत्चेत्क्षेत्रादिदक्षिणापर्यन्तंत ंसर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण दत्त्वाआरात्रिकंकंकुर्य्यात्त्॥ अथकर्पूररात्रिकम्कम्॥ “कदलीगर्भसम्भूतंभ ूतंकर्पूरंरंचप्रदीपितम्तम्। आरात्रिकमहंकमहंकुर्वेपश्यमेवरदोभव॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःकर्पूरारात्रिकंकंसमर्पयामि । इति पठित्वावामूलेनदेवोपरि नेत्रादिपादपर्यन्तंत ंनववारंत्रिवारंवारंवाभ्रामयेत्ामयेत्घण्टांचनादयेत्। इति कर्पूरारात्रिकम्कम्॥२८॥ अथप्रदक्षिणाणा॥ “यानि कानि चपापानि जन्मान्तरकृतानिवै। तानि सर्वाणि नश्यन्तुत ुप्रदक्षिणपदेपदेणपदेपदे॥१॥” इति मन्त्रेणेणतिस्रःप्रदक्षिणाणादद्यात्यात्॥ मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःप्रदक्षिणांणांसमर्पयामि । इति प्रदक्षिणाणा॥२९॥ अथपुष्पाञ्जलिः॥ “नानासुगन्धपुष्पाणि यथाकालोद्भवानि च। पुष्पाञ्जलिंमयादत्तंतंगृहाणपरमेश्वरवर॥१॥” मूलंपठित्वावाॐभूर्भुवःस्वःव ःश्रीमदुच्छिष्टगणपतयेटगणपतयेनमःपुष्पाञ्जलिंसमर्पयामि । इति पुष्पाञ्जलिः॥३०॥ अथसाष्टाङ्गप्रणामःणामः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् “प्रपन्नंनंपाहि मामीशभीतंमृत्युग्रहाणर्वात्त्॥” इति वदन्साष्टाङ्गप्रणामेणामेनामनिवेदयेत्वेदयेत्॥३१॥ तत्स्तुतिपाठेनपाठेनदेवंस्तुत्वावाबद्धाञ्जलिपूर्वकंकंक्षमापयेत्॥ “ज्ञानतोऽज्ञानतोवाथयन्मयामयाक्रियतेऽशिवम्वम्। ममकृत्यमिदंदंसर्वमिति देवक्षमस्वमेव मे॥१॥” अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहनिर्शंंमया। दासोऽहमिति मांमत्त्वाक्षमस्वव परमेश्वरवर॥२॥ अपराधोभवत्येवय ेवसेवकस्यय पदेपदे। कोऽपरःसहतांलोकेकेवलंस्वामिनंनंविनाना॥३॥ भूमौस्खलितपादानां तपादानांभूमिरेवावलम्बनम्ब नम्। त्वयिजातापराधानांत्वमेववमेवशरणंशिव॥४॥” इति बद्धाञ्जलिपूर्वकंकंक्षमापनम्॥३२॥ अथप्रार्थनाना“यदुक्तंतंयदिभावेनपत्रंपुष्पंपंफलंजलम्। निवेदितंतंचनैवेद्यंयंगृहाणत्वनुकम्पयापया॥१॥” इति प्रार्थ्यदेवस्यय दक्षिणकरेणकरेकिञ्चिज्जलंजलंदद्यात्यात्। इति प्रार्थनाना॥३३॥ ततःपश्चात्सर्वदेवोपयोगिपद्धतिमार्गेण मालायाःसंस्कारान्क ारान्कुर्यात्त्॥ अशक्तश्चेत्साधारणसंस्कारंकारंकुर्यात्त्॥ तथाचजपमालामानीयक्वचित्पात्रेवामहस्तेनाच्छाद्यय मूलेनार्घ्योदकेनाभ्युक्ष्यय “ॐमालेमालेमहामायेसर्वशक्तिस्वरूपिणि। चतुर्वर्गस्त्वयिन्यस्तस्तस्मात्त्वंसिद्धिदादाभव॥१॥” इत्यनेनयनेनगन्धपुष्पाभ्यांयांसम्पूज्ययततोदेवतानिवेदितमोदकं तमोदकंताम्बूलंब ूलं वास्वयंवयंभुङ्क्तापुनः“अविघ्नंनंकुरुमालेत्वंवंसर्वकार्येषुषुसर्वदादा॥” इति मन्त्रेणेणदक्षिणहस्तेतेमालामादायहृदयेधारयन्स्वेष्टदेवतांटदेवतां ध्यात्वावामध्यमाङ्गुलिमध्यपर्वाणिसंस्थाप्ययज्येष्ठाग्रेणेणभ्रामयित्वावा एकाग्रचित्तोत ोमन्त्रार्थंंस्मरन्मरन्यथाशक्ति मूलमन्त्रंजपेत्॥ जपान्तेत े- “ॐत्वंवंमालेसर्वदेवानांदेवानांप्रीतिदादाशुभदामम। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् शुभंकुरुष्वव मेभद्रेयशोवीर्यंंचदेहि मे॥१॥” ॐह्रींींसिद्ध्यैैनमः॥ इति मालांशिरसिनिधायधायगोमुखींरहसि स्थापयेत्थापयेत्॥ नाशुचिःःस्पर्शयेत्येत्। नान्यस्मैमैदद्यात्यात्। अशुचिस्थानेथ ानेननिधापयेत्धापयेत्। स्वयोनिद्गुप्तांतांकुर्यात्त्। ततःकवचस्तोत्रसहस्रनामादिकंकंपठित्वावापुनःमूलमन्त्रस्ययऋष्यादिन्यासंयासं करन्यासंय ासंहृदयादिषडङ्गन्यासंय ासंचकृत्वाव ापञ्चोपचारैःचोपचारैः सम्पूज्ययपुष्पाञ्जलिंदद्यात्यात्। ततःअर्घ्योदकेनदकेनचुलुकमादाय- “ॐगुह्यातिगुह्यगोप्तातात्वंवंगृहाणास्म्त्कृतंक ृतंजपम्। सिद्धिर्भवतुवतुमेदेवत्वत्प्रसादात्त्वसिस्थितिः॥१॥” ॐइतःपूर्वंंप्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतोकारतो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तितुर्यावस्थासुथासुमनसावाचाकर्मणाणाहस्ताभ्यांयां पद्भ्यामुदरेणामुदरेणशिश्नानायत्स्मृतंृतंयदुक्तंतंयत्कृतंकृतंतत्सर्वंं ब्रह्मार्पणंणंभवतुस्वाहावाहा॥ मांमदीयंचसकलंश्रीमदुच्छिष्टगणपतिदेवतायैदेवतायैसमर्पयामि नमः॥ ॐतत्सदितिब्रह्मार्पणंणंभवतु॥ इति देवदक्षिणकरे णकरेजपसमर्पणणजलंदत्त्वाकृताञ्जलिपूर्वकंकंक्षमापनंकुर्यात्त्॥ अथक्षमापनम्॥ “आवाहनंनजानामि नजानामि विसर्जनम्नम्। पूजाभागंनजानामि त्वंवंगतिःःपरमेश्वरवर॥१॥ कर्मणाणामनसावाचात्वत्तोतोनान्याय ागतिर्मम। अन्तश्चरसिभूतानामिष्टस्त्वं ंपरमेश्वरवर॥२॥ अन्यथायथाशरणंनास्तित्वमेववमेवशरणंमम। तस्मात्कारुण्यभावेनकारुण्यभावेनरक्षस्वव परमेश्वरवर॥३॥ शतयोनि सहस्राणांाणांसहस्रेषुेषुव्रजाम्यहम्यहम्। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् तेषुचेष्टाचलाटाचलाभक्तिरच्युतास्तुतुसदात्वयि॥४॥ गतंपापंगतंदुःखंगतंदारिद्र्यमेवयमेवच। आगतासुखसम्पत्तिःःपुण्याच्चच तवदर्शनात्नात्॥५॥ मन्त्रहीनंहीनंक्रियाहीनंयाहीनंभक्तिहीनंहीनंसुरेश्वरवर। यत्पूजितंतंमयादेवपरिपूर्णंंतदस्तुत ुमे॥६॥ यदक्षरपदभ्रष्टंटंमात्राहीनंाहीनंचयद्भवेत्भवेत्। तत्सर्वंंक्षम्यय तांदेवप्रसीदसीदपरमेश्वरवर॥७॥ देवोदाताचभोक्ताताचदेवरूपमिदं दंजगत्। देवंजपति सर्वत्रयोयोदेवःसोऽहमेवहि॥८॥ क्षमस्वव देवदेवेशक्षम्यतेय तेभुवनेश्वरवर। तवपादाम्बुजेब ुजेनित्यंयंनिश्चलाचलाभक्तिरस्तुतुमे” ॥९॥ इति कृताञ्जलिः ःप्रार्थयित्वावाततःशङ्खमुद्धृत्ययदेवोपरि भ्रामयित्वावा॥ “साधुवासाधुवाकर्मयद्यदाचरितंतंमया। तत्सर्वंंकृपयादेवगृहाणाराधनंमम” ॥१॥ इत्युच्चरन्देवस्ययदक्षिणहस्तेतेकिञ्चिज्जलंजलंदत्त्वाप्राग्वदर्घ्यंं देवशिरसि दत्त्वाशङ्खंखंयथास्थानेथ ानेनिवेश्यवेश्यमूलेन देवोच्छिष्टनैवेद्यादिकंकंशिरसिधृत्वावादेवभक्तेषुतेषुविभज्यय स्वयंवयंभुक्त्वाबलीत्यादिकंकंगतसारनैवेद्यंयंचतदुच्छिष्टभोजिनेने इति निवेदयेत्वेदयेत्॥ अथविसर्जनम्नम्॥ “गच्छगच्छछपरस्थानेथ ानेस्वस्थानेथानेपरमेश्वरवर। यंहिब्रह्मादयोमादयोदेवानविदुःपरमंदुःपरमंपदम्” ॥१॥ इत्यक्षतान्निक्षिप्ययदेवंस्वहृदयमध्येय ेस्थापयेत्थापयेत्॥ तद्यथायथा- “तिष्ठठतिष्ठठपरस्थानेथ ानेस्वस्थानेथानेपरमेश्वरवर। यत्रब्रह्मादयोदेवाःमादयोदेवाःसर्वेतिष्ठन्तिमेहृदि ” ॥१॥ इति देवंहृदयेसंस्थाप्ययमानसोपचारैःसम्पूज्ययस्वात्मानंमानंदेवरूपंभावयन्यथासुखंविहरेत्हरेत्॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अयंसर्वगणपतिपूजाक्रमःमःसाधारणः॥ इति श्रीमदुच्छिष्टगणपत्युपासनापञ्चरत्नेने श्रीमदुच्छिष्टगणपतिपूजापद्धतिनिरूपणंरूपणंनामद्वितीयतीयरत्नम्नम्॥२॥ ३. श्रीमदुच्छिष्टगणेशकवचम्टगणेशकवचम्। देव्युवाचय ुवाच॥ देवदेवजगन्नाथनाथसृष्टिस्थितिलयात्मकमक। विनानाध्यानंयानंविनानामन्त्रंविनानाहोमंविनानाजपम्॥१॥ येनस्मरणमात्रेणेणलभ्यतेयतेचाशुचिन्तितम्तम्। तदेवश्रोतुमिच्छामिकथयस्वव जगत्प्रभोभो॥२॥ ईश्वरवरउवाच॥ श्रुणुुणुदेवीप्रवक्ष्यामिगुह्याद्गुह्यतरंयतरंमहत्। उच्छिष्टगणनाथस्ययकवचंसर्वसिद्धिदम्दम्॥३॥ अल्पायासैर्विनानाकष्टैर्जपमात्रेणेणसिद्धिदम्दम्। एकान्तेत ेनिर्जनेऽरण्येनेऽरण्येगह्वरेवरेचरणाङ्गणेगणे॥४॥ सिन्धुतीरेधुतीरेचगङ्गायाःगायाःकूलेवृक्षतलेजले। सर्वदेवालयेदेवालयेतीर्थेलब्ध्वासम्यग्जपंयग्जपंचरेत्॥५॥ स्नानशौचादिकंकंनास्तिनास्तिनिर्बन्धनंधनंप्रियेये। दारिद्र्यान्तकरंतकरंशीघ्रंसर्वतत्त्वंजनप्रियेये॥६॥ सहस्रशपथंशपथंकृत्वाव ायदिस्नेहोऽस्तिमांप्रति। निन्दकायदकायकुशिष्यायय ायखलायकुटिलाय लायच॥७॥ दुष्टायटायपरशिष्यायय ायघातकायशठायच। वञ्चकायचकायवरघ्नायनायब्राह्मणीगमनायमणीगमनायच॥८॥ अशक्तायतायचक्रूरायूरायगुरुद्रोहरतायोहरतायच। नदातव्यंय ंनदातव्यंय ंनदातव्यंय ंकदाचन॥९॥ गुरुभक्तायतायदातव्यंय ंसच्छिष्याययायविशेषतःशेषतः। तेषांसिध्यन्तिशीघ्रेणेणह्यन्यथायथानचसिध्यति॥१०॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् गुरुसन्तुष्टिमात्रेणेणकलौप्रत्यक्षसिद्धिदम्दम्। देहोच्छिष्टैःटैःप्रजप्तव्यंयंतथोच्छिष्टैर्महामनुःहामनुः(प्रजप्तव्ययइति शेषः) ॥११॥ आकाशेचफलं(फलदं) प्राप्तंतं(चेदं) नान्यथाय थावचनंमम। एषाराजवतीविद्यायाविनानापुण्यंनलभ्यतेयते॥१२॥ अथवक्ष्यामिदेवेशि कवचंमन्त्रपूर्वकम्कम्। येनविज्ञातमात्रेणेणराजभोगफलप्रदम्दम्॥१३॥ ऋषिर्मेगणकःपातुशिरसिचनिरन्तरम्तरम्। त्राहिमांदेवि गायत्रीछन्दोद ोऋषिःःसदामुखे॥१४॥ हृदयेपातुमांनित्यमुच्छिष्टगणदेवताटगणदेवता। गुह्येयेरक्षतुतद्बीजंबीजंस्वाहावाहाशक्तिश्चचपादयोः॥१५॥ कामकीलकसर्वाङ्गेग ेविनियोगश्चचसर्वदादा। पार्श्वर्द्वयेयेसदापातुस्वशक्तिंंगणनायकः॥१६॥ शिखायांखायांपातुतद्बीजंबीजंभ्रूमध्येयेतारबीजकम्। हस्तिवक्त्रश्चचशिरसिलम्बोदरोबोदरोललाटके॥१७॥ उच्छिष्टोटोनेत्रयोःयोःपातुकर्णौपातुमहात्मनेम ने। पाशाङ्कुशमहाबीजंशमहाबीजंनासिकायां कायांचरक्षतु॥१८॥ भूतीश्वरःवरःपरःपातुआस्यंयंजिह्वांवांस्वयंवपुःवयंवपुः। तद्बीजंबीजंपातुमांनित्यंयंग्रीवायांीवायांकण्ठदेशके॥१९॥ गंबीजंचतथारक्षेत्तथातथात्वग्रेचपृष्ठकेठके। सर्वकामश्चचहृत्पातुप ातुपातुमांचकरद्वयेवये॥२०॥ उच्छिष्टायटायचहृदयेवह्निबीजंबीजंतथोदरे। मायाबीजंतथाकट्यांयांद्वावूरूवावूरूसिद्धिदायकःदायकः॥२१॥ जङ्घायांघायांगणनाथश्चच पादौपातुविनायकःनायकः। शिरसःरसःपादपर्यन्तमुच्छिष्टगणनायकःटगणनायकः॥२२॥ आपादमस्तकान्तंत ंचउमापुत्रश्चच पातुमाम्। दिशोऽष्टौटौचतथाकाशेपातालेविदिशाष्टकेटके॥२३॥ अहर्निशंशंचमांपातुमदचञ्चललोचनःचललोचनः। जलेऽनलेचसङ्ग्रामेामेदुष्टकारागृहेटकारागृहेवने॥२४॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् राजद्वारेवारेघोरपथेपातुमांगणनायकः। इदंतुकवचंगुह्यंयंममवक्त्राद्विनिर्गतम्तम्॥२५॥ त्रैलोक्येयेसततंपातुद्विभुजश्चचचतुर्भुजःजः। बाह्यमभ्यन्तरंतरंपातुसिद्धिबुद्धिर्विनायकःनायकः॥२६॥ सर्वसिद्धिप्रदंदंदेवि कवचमृद्धिसिद्धिदम् दम्। एकान्तेत ेप्रजपेन्मन्त्रंकवचंयुक्तिसंयुतम्संयुतम्॥२७॥ इदंरहस्यंय ंकवचमुच्छिष्टगणनायकम्ट गणनायकम्। सर्वर्मसुसुदेवेशि इदंकवचनायकम्॥२८॥ एतत्कवचमाहात्म्यंवर्णितुंतुंनैवशक्यतेयते। धर्मार्थकाममोक्षंकाममोक्षंचनानाफलप्रदंदंनृणाम्॥२९॥ शिवपुत्रःसदापातुपातुमांसुरार्चितः तः। गजाननःसदापातुगणराजश्चच पातुमाम्॥३०॥ सदाशक्तिरतःरतःपातुपातुमांकामविह्वलःव लः। सर्वाभरणभूषाढ्यःयःपातुमांसिन्दूरार्चितःतः॥३१॥ पञ्चमोदकरःचमोदकरःपातुपातुमांपार्वतीसुतःतीसुतः। पाशाङ्कुशधरःशधरःपातुपातुमांचधनेश्वरःवरः॥३२॥ गदाधरःसदापातुपातुमांकाममोहितःतः। नग्ननारीरतःनारीरतःपातुपातुमांचगणेश्वरःवरः॥३३॥ अक्षयंवरदःपातुशक्तियुक्तिःसदाऽवतु। भालचन्द्रःसदापातुनानारत्नविभूषितः तः॥३४॥ उच्छिष्टगणनाथश्चचमदाघूर्णितलोचनः तलोचनः। नारीयोनिरसास्वादःव ादःपातुमांगजकर्णकःकः॥३५॥ प्रसन्नवदनःनवदनःपातुपातुमांभगवल्लभःलभः। जटाधरःसदापातुपातुमांचकिरीटिकःकः(किरीटधृक्रीटधृक्) ॥३६॥ पद्मासनास्थितःतःपातुरक्तवर्णश्चचपातुमाम्। नग्नसाममदोन्मत्तःतःपातुमांगणदैवतः॥३७॥ वामाङ्गेगेसुन्दरीयुक्तःतःपातुमांमन्मथप्रभुःभुः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् क्षेत्रपःपःपिशितंतं(क्षेत्रप्रवसितः तः) पातुपातुमांश्रुतिपाठकःपाठकः॥३८॥ भूषणाढ्यस्तुत ुमांपातुनानाभोगसमन्वितः तः। स्मिताननःताननःसदापातुश्रीगणेशकुलान्वितःतः॥३९॥ श्रीरक्तचन्दनमयःदनमयःसुलक्षणगणेश्वरःवरः। श्वेतार्कगणनाथश्चचहरिद्रागणनायकःागणनायकः॥४०॥ पारभद्रगणेशश्चच पातुसप्तगणेश्वरःवरः। प्रवालकगणाध्यक्षोयक्षोगजदन्तोत ोगणेश्वरःवरः॥४१॥ हरबीजगणेशश्चच भद्राक्षगणनायकःाक्षगणनायकः। दिव्यौषधिसमुद्भूतोभूतोगणेशाश्चिन्तितप्रदःदः॥४२॥ लवणस्यय गणाध्यक्षोय क्षोमृत्तिकागणनायकःकागणनायकः। तण्डुलाक्षगणाध्यक्षोय क्षोगोमयश्चच गणेश्वरःवरः॥४३॥ स्फटिकाक्षगणाध्यक्षोयक्षोरुद्राक्षगणदैवतःाक्षगणदैवतः। नवरत्नगणेशश्चच आदिदेवोदेवोगणेश्वरःवरः॥४४॥ पञ्चाननश्चतुर्वक्त्रःषडाननगणेश्वरःवरः। मयूरवाहनःपातुपातुमांमूषकासनः॥४५॥ पातुमांदेवदेवेशःपातुमामृषिपूजितः तः। पातुमांसर्वदादादेवोदेवदानवपूजितः तः॥४६॥ त्रैलोक्यपूजितोतोदेवःपातुमांचविभुःभुःप्रभुःभुः। रङ्गस्थंथंचसदापातुसागरस्थंथ ंसदाऽवतु॥४७॥ भूमिस्थंथ ंचसदापातुपातालस्थंथ ंचपातुमाम्। अन्तरिक्षेक्षेसदापातुआकाशस्थंथ ंसदाऽवतु॥४८॥ चतुष्पथेपथेसदापातुत्रिपथस्थंथंचपातुमाम्। बिल्वस्थंथंचवनस्थंथ ंचपातुमांसर्वतस्थितम्तम्॥४९॥ राजद्वारस्थितंतंपातुपातुमांशीघ्रसिद्धिदःदः। भवानीपूजितः तःपातुब्रह्माविष्णुशिवार्चितःतः॥५०॥ इदंतुकवचंदेवि पठनात्सर्वसिद्धिदम्दम्। उच्छिष्टगणनाथस्ययसमन्त्रंकवचंपरम्॥५१॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् स्मरणाद्भूपतित्वंवं(स्मरणाद्भूभुजत्वंवं) चलभतेसाङ्गतांगतांध्रुवम्ुवम्। वाचःसिद्धिकरंकरंशीघ्रंपरसैन्यविदारणम्दारणम्॥५२॥ प्रातर्मध्याह्नसायाह्नेनेदिवावारात्रौपठेन्नरःनरः। चतुर्थ्यांंदिवसेवसेरात्रौपूजनेमानदायकम्॥५३॥ सर्वसौभाग्यदंसौभाग्यदंशीघ्रंदारिद्र्यार्णवघातकम्वघातकम्। सुदारसुप्रजासौख्यंय ंसर्वसिद्धिकरंकरंनृणाम्॥५४॥ जलेऽथवाऽनलेऽरण्येसिन्धुतीरेधुतीरेसरित्तटेतटे। श्मशानेदूरदेशेचरणेपर्वतगह्वरेवरे॥५५॥ राजद्वारेवारेभयेघोरेनिर्भयोयोजायतेध्रुवम्ुवम्। सागरेचमहाशीतेदुर्भिक्षेक्षेदुष्टसङ्कटेकटे॥५६॥ भूतप्रेतपिशाचादियक्षराक्षसजे यक्षराक्षसजेभये। राक्षसीयक्षिणीक्रूराशाकिनीडाकिनीगणाः नीगणाः॥५७॥ राजमृत्युहरंय ुहरंदेवि कवचंकामधेनुवत्। अनन्तफलदंत फलदंदेवि सति मोक्षं(तथाऽमोघं) चपार्वति ॥५८॥ कवचेनविनानामन्त्रंयोजपेद्गणनायकम्गणनायकम्। इहजन्मानिपापिष्ठोठोजन्मान्तेतेमूषकोभवेत्॥५९॥ इति परमरहस्यंय ंदेवदैवार्चनंनंच कवचपरमदिव्यंय ंपार्वतीपुत्ररूपम्रूपम्। पठति परमभोगैश्वर्यमोक्षप्रदं दंच लभति सकलसौख्यंय ंशक्तिपुत्रप्रसादात्सादात्॥६०॥ (इति परमरहस्यन्देवदैवार्चितस्यय कवचमुदितमेतत्पार्वतीशेनतीशेनदेव्यैय ै। पठति सलभ्यतेयतेवैभक्तितोतोभक्तवर्यः प्रचुरसकलसौख्यंयंशक्तिपुत्रप्रसादात्सादात्॥६०॥) इति श्रीरुद्रयामलतन्त्रे(विश्वसारतन्त्रेइति पुस्तकान्तरेतरेपाठलं) उमामहेश्वरसंवादेवरसंवादे श्रीमदुच्छिष्टगणपतिकवचनिरूपणंरूपणंनामतृतीयरत्नंनंसमाप्तम्तम्॥३॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ४. श्रीमदुच्छिष्टगणपतिसहस्रनामस्तोत्रम्म्। उक्तंतंचरुद्रयामलतन्त्रे॥ श्रीभैरवीभैरवउवाच॥ शृणुृणुदेवि रहस्यंय ंमेयत्पुरापुरासूचितं तंमया। तवभक्त्यागणेशस्यय वक्ष्येयेनामसहस्रकम्कम्॥१॥ श्रीदेव्युवाचयुवाच। ॐभगवन्गणनाथस्यय उच्छिष्टस्ययमहात्मनःम नः। श्रोतुंोतुंनामसहस्रंमेहृदयंप्रोत्सुकायतेसुकायते॥२॥ श्रीभैरवीभैरवउवाच॥ प्राङ्मुखेमुखेत्रिपुरानाथेपुरानाथेजाताविघ्नकुलाःनकुलाःशिवेवे। मोहनेमुच्यतेय तेचेतस्तैःत ैःसर्वैर्बलदर्पितैःतैः॥३॥ तदाप्रभुंभुंगणाध्यक्षंय क्षंस्तुत्वावानामसहस्रकैःकैः। विघ्नानादूरात्पलायन्तेत ेकालरुद्रादिव वप्रजाःजाः॥४॥ तस्यानुग्रहतोहतोदेवि जातोऽहंत्रिपुरान्तकःतकः। तमद्यापिगणेशानंस्तौमिनामसहस्रकैःकैः॥५॥ तदद्यय तवभक्त्याहंाहंसाधकानांहितायतायच। महागणपतेर्वक्ष्येय ेदिव्यंयंनामसहस्रकम्कम्॥६॥ ॐअस्ययश्रीमदुच्छिष्टगणेशसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्यय श्रीभैरवऋषिः।गायत्रीछन्दःदः।श्रीमहागणपतिर्देवतावता। गँबीजम्।ह्रींींशक्तिः।कुरुकुरुकीलकम्। ममधर्मार्थकाममोक्षार्थेजपेविनियोगःयोगः॥ ॐह्रींींश्रींींक्लींलींगणाध्यक्षोय क्षोग्लौंगँगणपतिर्गुणीणी। गुणाढ्योय ो(गणाद्यःयः) निर्गुणोणोगोप्तातागजवक्त्रोविभावसुःभावसुः॥७॥ विश्वेश्वरोवरोविभादीप्तोतोदीपनोधीवरोधनी। सदाशान्तोत ोजगत्त्राताताविश्वावर्तो(विश्वक्सेनःसेनः) विभाकरःभाकरः॥८॥ विश्रम्भीभी(विस्तम्भीभी) विजयोजयोवैद्योयोवारान्निधिरनुत्तमःतमः। अणिमामा(अणीयान) विभवःभवःश्रेष्ठोठोज्येष्ठोठोगाथाप्रियोयोगुरुः॥९॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् सृष्टिकर्ताजगद्धर्ताविश्वभर्ताजगन्निधिःः। पतिःःपीतविभूषाङ्कोक ोरक्ताक्षोताक्षो(रक्तास्यय) लोहिताम्बरःब रः॥१०॥ विरूपाक्षोरूपाक्षोविमानस्थोथोविनीतःनीतः(विनयःनयः) सदस्यःय ः(सात्वतःव तः) सुखी। सुरूपःसात्त्विकःकःसत्यःयःशुद्धःधःशङ्करनन्दनःदनः॥११॥ नन्दीश्वरोवरोजयानन्दीद ीवन्द्यःस्तुत्योयोविचक्षणःचक्षणः। दैत्यमर्द्दीसदाक्षीबोमदिरारुणलोचनःरारुणलोचनः॥१२॥ सारात्माम ाविश्वसारश्चचविश्वसारोवसारोविलेपनःलेपनः। (विश्वस्मिन्सर्वस्मिन्सारःसारःश्रेष्ठःठःस्थिरांशरांश इत्यर्थःः, विश्वसारोवसारो- विश्वंवंसार्वंंसारःअशोयस्ययसः- यदंशभूतंसर्वंंजगदित्यर्थःःसर्वंं- जगदिदंदंत्वत्तोजायतेतोजायते इति श्रुतेःुतेः।इति विग्रहभेदात्हभेदात्- द्वयोरेकरूपयोनाम्नोरर्थोविज्ञ्येयःयेयः।) परंब्रह्ममपरंज्योतिःसाक्षीत्र्यक्षोयक्षोविकत्थनःथनः॥१३॥ विश्वेश्वरोवरो(वीरेश्वरःवरः) वीरहर्ता सौभाग्योभाग्यवर्द्धनःनः। भृङ्गिरिटीटीभृङ्गमालीगमालीभृङ्गकूजितनादितःतः॥१४॥ विनर्तकोको(विवर्तकःकः) विनीतोऽपिविनतानन्दनार्चितःतः। वैनतेयोविनम्राङ्गोगोविश्वनायकनायकःवनायकनायकः॥१५॥ विराटकोराटकोविराटश्चचविदग्धोदग्धोविधुरात्मभूःमभूः। पुष्पदन्तःतःपुष्पहारीपहारीपुष्पमालाविभूषणःभूषणः॥१६॥ पुष्पेषुमथनःपेषुमथनःपुष्टोटोविवर्तःकर्तरीकरःरीकरः। अन्त्योऽन्तकश्चित्तगणाश्चित्तचिन्तापहारकःतापहारकः॥१७॥ अचिन्त्योऽचिन्त्यरूपश्चचचन्दनाकुलमुण्डकःदनाकुलमुण्डकः। लोहितोतोलिपितोतोलुप्तोतोलोहिताक्षोताक्षोविलोभकःलोभकः॥१८॥ लब्धाशयोधाशयोलोभरतोलोभदोऽलङ्घ्यगर्धकः कः। सुन्दरःदरःसुन्दरीपुत्रःसमस्तासुरघातकःत ासुरघातकः॥१९॥ नूपुराढ्योय ोविभवेन्द्रोनरनारायणोरविःः। विचारोचारोवान्तदोत दोवाग्मीवितर्कीविजयीश्वरःवरः॥२०॥ सुप्तोतोबुद्धःधःसदारूपःसुखदःसुखसेवितःतः। विकर्तनोनोवियच्चारीचारीविनटोनटोनटनर्तकःकः॥२१॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् नटोनाट्यप्रियोयोनादोऽनन्तोऽनन्तगुणात्मकःम कः। गङ्गाजलपानप्रियोयोगङ्गातीरविहारकृत्हारकृत्॥२२॥ गङ्गाप्रियोयोगङ्गजश्चचवाहनादिपुरःसरःपुरःसरः। गन्धमादनसंवासोधमादनसंवासोगन्धमादनकेलिकृत्कृत्॥२३॥ गन्धानुलिप्तपूर्वाङ्गःगःसर्वदेवस्मरःमरःसदा। गणगन्धर्वराजेशोराजेशोगणगन्धर्वसेवितःतः॥२४॥ गन्धर्वपूजितोतोनित्यंयंसर्वरोगविनाशकःनाशकः। गन्धर्वगणसंसेव्योयोगन्धर्ववरदायकःवरदायकः॥२५॥ गन्धर्वोगन्धमातङ्गोगोगन्धर्वकुलदैवतःकुलदैवतः। गन्धर्वगर्वसंवेगोसंवेगोगन्धर्ववरदायकःवरदायकः॥२६॥ गन्धर्वप्रबलार्तिघ्नोनोगन्धर्वगणसंयुतःगणसंयुतः। गन्धर्वादिगुणानन्दोदोनन्दोऽनन्तगुणात्मकःमकः॥२७॥ विश्वमूर्तिर्विश्वधातावधाता(विश्वसूर्विश्वधातोवधातो) विनतास्योयोविनर्तकःकः। करालःकामदःकान्तःत ःकमनीयःकलानिधिः ः॥२८॥ कारुण्यरूपःकुटिलः लःकुलाचारीकुलेश्वरःवरः। विकरालोकरालोरणश्रेष्ठःठःसंहारोहारभूषणः॥२९॥ उरुरम्यमुखोय मुखोरक्तोतोदेवतादयितौरसः तौरसः। महाकालोमहादंष्ट्रोोमहोरगभयानकः॥३०॥ उन्मत्तरूपःतरूपःकालाग्निरग्निसूर्येन्दुलोचनःुलोचनः। सितास्यःयःसितमाल्यश्चचसितदन्तःतःसितांशुमान्तांशुमान्॥३१॥ असितात्मामाभैरवेशोभाग्यवान्भगवान्भवःभ वः(भगः) । गर्भात्मजोमजोभगावासोभगदोभगवर्द्धनःनः॥३२॥ शुभङ्करःकरःशुचिःःशान्तःत ःश्रेष्ठःठःश्रव्यःयःशचीपतिः ः। वेदाद्योयोवेदकर्ता चवेदवेद्यःयःसनातनः॥३३॥ विद्याप्रदोदोवेदरसोवैदिकोकोवेदपारगः। वेदध्वनिरतोरतोवीरोवेदविद्यागमोऽर्थवित्त्॥३४॥ तत्त्वज्ञःज्ञःसर्वगःगःसाधुःसदयःसदसन्मयःम यः। शिवङ्करःकरःशिवसुतःवसुतःशिवानन्दविवर्द्धनःनः॥३५॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् शैत्यःय ः(सैन्यःय ः) श्वेतःवेतःशतमुखीमुग्धोमोदकभूषणः(मोदकभञ्जनःजनः) । देवोदिनकरोनकरोधीरोधृतिमान्द्युतिमान्धवःधवः॥३६॥ शुद्धात्मामाशुद्धमतिमाञ्छुद्धदीप्तिःशुचिव्रतःतः। शरण्यःशौनकःशूरःशरदम्भोजधारकःभ ोजधारकः(शब्दम्भीभीजटोरुकः) ॥३७॥ दारकःशिखिवाहेष्टःटःसितःतः(शीतः) शङ्करवल्लभःलभः। शङ्करोकरोनिर्भयोयोनित्योयोलयकृल्लास्यतत्परःप रः॥३८॥ लूतोलीलारसोल्लासीलासीविलासीलासीविभ्रमोमोभ्रमःमः। भ्रमणःमणःशशिभृत्सूर्यःशनिर्धरणिनन्दनःदनः॥३९॥ बुधोविबुधसेव्यश्चचबुधराजोबलन्धरःध रः। जीवोजीवप्रदोदोजेतास्तुत्योयोनित्योयोरतिप्रियःयः॥४०॥ जनकोजनमार्गज्ञोज्ञोजनरक्षणतत्परःप रः। जनानांप्रदातादाताचजनकाह्लादकारकःलादकारकः॥४१॥ विबुधोबुधोबुधमान्यश्चच जैनमार्गनिवर्तकः कः। गच्छोछोगणपतिर्गच्छनायकोछ नायकोगच्छगर्वहाहा॥४२॥ गच्छराजोथछराजोथगच्छेथोछेथोगच्छराजनमस्कृतःकृतः। गच्छप्रियोयोगच्छगुरुर्गच्छत्राकृद्यमातुरःयमातुरः॥४३॥ गच्छप्रभुर्गच्छचरोछचरोगच्छप्रियकृतोद्यमःयमः। गच्छगीतगुणोगर्तोमर्यादाप्रतिपालकःपालकः॥४४॥ गीर्वाणागमसारस्यय गर्भोगीर्वाणदेवताणदेवता। गौरीसुतोगुरुवरोगौराङ्गोगोगणपूजितः तः॥४५॥ परम्पदंप दंपरन्धामध ामपरमात्माम ाकविःःकुजः। राहुर्दैत्यशिरश्छेदी रश्छेदीकेतुःकनककुण्डलः॥४६॥ ग्रहेन्द्रोग्रहितोतोग्राह्योऽग्रणीर्घुर्घुरनादितःतः। पर्जन्यःयःपीवरःपत्रीपीनवक्षाःपराक्रमीमी॥४७॥ वनेचरोवनस्पतिर्वनवासीनवासीस्मरोपमःमरोपमः। पुण्यःपूतःपवित्रश्चचपरात्माम ापूर्णाविग्रहःहः॥४८॥ पूर्णेन्दुसुकलाकारोुसुकलाकारोमन्त्रपूर्णमनोरथःमनोरथः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् युगात्माम ायुगकृद्यज्वाव ायाज्ञिकोकोयज्ञवत्सलःस लः॥४९॥ यशस्योय ोयजमानेष्टोटोवज्रभृद्वज्रपञ्जरःजरः। मणिभद्रोमणिमयोमयोमान्योय ोमीनध्वजाश्रितःतः॥५०॥ मीनध्वजोव जोमनोहारीयोगिनां नांयोगवर्धनःनः। द्रष्टाटास्रष्टाटातपस्वीव ीचविग्रहीहीतापसप्रियःयः॥५१॥ तपोमयस्तपोमूर्तिस्तपनश्चच तपोधनः। सम्पत्तिसदनाकारःसदनाकारःसम्पत्तिसुखदायकःसुखदायकः॥५२॥ सम्पत्तिसुखकर्ताचसम्पत्तिसुभगाननःसुभगाननः। सम्पत्तिशुभदोशुभदोनित्यसम्पत्तिश्चचयशोधनः॥५३॥ रुचकोमेचकस्तुष्टःटःप्रभुस्तोमरघातकःतोमरघातकः। दण्डीचण्डांशुरव्यक्तःत ःकमण्डलुधरोऽनघः॥५४॥ कामीकर्मरतःरतःकालःकोलःक्रन्दितदिक्तटःतटः। भ्रामकोामकोजातिपूज्यश्चचजाड्यहाय हाजडसूदनः॥५५॥ जालन्धरोध रोजगद्वासीवासी(जगद्धासीधासी) हास्यकृद्गहनोगहनोगुहः। हविष्मान्हव्यवाहाक्षोयवाहाक्षोहाटकोहाटकाङ्गदःगदः॥५६॥ सुमेरुर्हिमवान्होताह ोताहरपुत्रोहलङ्कषःकषः(हलाङ्कपःकपः) । हालाप्रियोयोहृदाशान्तःत ःकान्ताहृदयपोषणःत ाहृदयपोषणः॥५७॥ शोषणःक्लेशहालेशहाक्रूरःूरःकठोरःकठिनाकृतिःः। कुबेरोधीमयोध्यातायाताध्येयोयेयोधीमान्दयानिधिः ः॥५८॥ दविष्ठोठोदमनोहृष्टोटोदातात्रातातापितासमःतासमः। निर्गतोतोनैगमोऽगम्योय ोनिर्जयोयोजटिलोऽजरःलोऽजरः॥५९॥ जनजीवोजितारातिर्जगद्व्यापीापीजगन्मयःम यः। चामीकरनिभोभोनाभ्योय ोनलिनायतलोचनःनायतलोचनः॥६०॥ रोचनोमोचकोमन्त्रीमन्त्रकोटिसमाश्रितःतः। पञ्चभूतात्मकःमकःपञ्चसायकःचसायकःपञ्चवक्त्रकःकः॥६१॥ पञ्चमःचमःपश्चिमःमःपूर्वःपूर्णःकीर्णालकःलकःकुणिः ः। कठोरहृदयोग्रीवालङ्कृतोतोललिताशयःताशयः॥६२॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् लोलचित्तोत ोबृहन्नासोनासोमासपक्षर्तुरूपवान्रूपवान्। ध्रुवोुवोद्रुतगतिर्बन्धोधोधर्मीनाकिप्रियोऽनलःयोऽनलः॥६३॥ अङ्गुल्यग्रस्थभुवनोथभुवनो(अगस्त्यःग्रस्तभुवनःतभुवनः) भुवनैकमलापहः। सागरःस्वर्गतिःस्वक्षःवक्षःसानन्दःद ःसाधुपूजितः तः॥६४॥ सतीपतिः ःसमरसःसनकःसरलःसरः। सुरप्रियोयोवसुमतिर्वासवोसवोवसुपूजितः तः॥६५॥ वित्तदोतदोवित्तनाथश्चचधनिनांनांधनदायकः। राजीवनयनःस्मार्तःस्मृतिदःदः(स्मृतिहाहा) कृत्तिकाम्बरःबरः॥६६॥ अश्विनोऽश्वमुखःवमुखःशुभ्रोभरणोभरणीप्रियःयः। कृत्तिकासनकःकासनकःकोलोरोहिणीरमणोपमःणीरमणोपमः(रोहिणीणीरोहिणोणोयमः) ॥६७॥ रौहिणेयप्रेमकरीेमकरीरोहिणीमोहनोणीमोहनोमृगः। मृगराजोमृगशिरा रामाधवोमधुरध्वनिःः॥६८॥ आर्द्राननोननोमहाबुद्धिर्महोरगविभूषणः भूषणः। भ्रूक्षेपदत्तविभवोभवोभ्रूकरालःूकरालःपुनर्मयःयः॥६९॥ पुनर्देवःवःपुनर्जेतातापुनर्जीवःवःपुनर्वसुःसुः। तिमिरास्तिमिकेतुश्चच(तित्तिरःरः) तिमिषासुरघातनःषासुरघातनः॥७०॥ तिष्यस्तुलाधरोतुलाधरोजृम्भोभ ो(जम्भःभः) विश्लेषाश्लेषदानराट्लेषदानराट्(विश्लेषणलेषणएणराट्) । मानदोमाधवोमाधोवाचालोमघवोपमः॥७१॥ मध्योयोमघाप्रियोयोमेघोमहाशुण्डोमहाभुजः। पूर्वफाल्गुनिकःकःस्फीतफीत(प्रीतःीतः) फल्गुरुत्तरफाल्गुनःगुनः॥७२॥ फेनिलो लोब्रह्मदोमदोब्रह्मामासप्ततन्तुसमाश्रयःयः। घोणाहस्तश्चतुर्हस्तोत ोहस्तिवक्त्रोहलायुधः॥७३॥ चित्राम्बराऽर्चितपदःतपदःस्वस्तिदःदःस्वस्तिविग्रहःहः। विशाखःशाखःशिखिसेव्यश्चचशिखिध्वजसहोदरःवजसहोदरः॥७४॥ अणुरेणूत्करःक रःस्फारोफारोरुरुरेणुसुतोनरः। अनुराधाप्रियोयोराधःश्रीमाञ्छुक्लःलःशुचिस्मितःतः॥७५॥ ज्येष्ठःठःश्रेष्ठार्चितपदोतपदोमूलंचत्रिजगद्गुरुःगुरुः। शुचिश्चैवच ैवपूर्वाषाढश्चोत्तराषाढतराषाढईश्वरःवरः॥७६॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् श्रव्योऽभिजिदनन्तात्मामाश्रवोवोवेपितदानवःतदानवः। श्रावणःावणःश्रवणःवणःश्रोताोताधनीधन्योयोधनिष्ठकःठकः॥७७॥ शातातपःशातकुम्भःभ ःशरज्ज्योतिःशताभिषक् षक्। (धनेप्सुकःस ुकःसदातीव्रःशीतकुभःशर्द्द्युतिः) पूर्वाभाद्रपदोपदोभद्रश्चोत्तराभाद्रपादितःतः॥७८॥ रेणुकातनयोरामोरेवतीरमणोरमी। आश्वयुक्कार्तिकेयेष्टोटोमार्गशीर्षोमृगोत्तमःतमः॥७९॥ पौषेश्वरःवरःफाल्गुनात्मामावसन्तश्चैत्रकोकोमधुः। राज्यदोऽभिजिदात्मीयस्तारेशस्तारकद्युतिः॥८०॥ प्रतीतःतीतःप्रोर्जितःतःप्रीतःीतःपरमःपरमोहितःतः। परहापञ्चभूःचभूःपञ्चवायुपूज्यःयःपरिग्रहःहः॥८१॥ पुराणागमविद्योगीय ोगीमहिषोषोरासभोऽग्रजःजः। ग्रहोहोमेषोमृषोमन्दोदोमन्मथोमथोमिथुनाकृतिः(मिथुनाचितःतः) ॥८२॥ कल्पभृत्कटकोकटकोदीपोमर्कटःटःकर्कटोटोघृणिः ः। कर्कटोटोधुणिक्कूटोकूटोवनजोहंसगोहसः॥) कुक्कुटोकुटोवनजोहंसःपरमहंसःसृगालकः॥८३॥ सिंहःंहःसिंहासनाभूष्योयोमद्गुर्मूषकवाहनःषकवाहनः। पुत्रदोदोनरकत्राताता(कन्याकलावतीपुत्रः) कन्याप्रीतःीतःकुलोद्वहःवहः॥८४॥ अतुल्यरूपोय रूपोबलदस्तुल्यभृत्तुल्यसाक्षिकःकः। अलिश्चापधरोचापधरोधन्वीवीकच्छपोछपोमकरोमणिःः॥८५॥ कुम्भभृत्कलशःकलशःकुब्जोज ोमीनमांससुतर्पितःतः। राशिताराग्रहमयस्तिथिरूपोरूपोजगद्विभुःभुः॥८६॥ प्रतापीतापीप्रतिपत्प्रेयोऽद्वितीयोऽद्वैतनिश्चितःतः। त्रिरूपश्चचतीयाग्निस्त्रयीरूपस्त्रयीतनुःयीतनुः॥८७॥ चतुर्थीवल्लभोलभोदेवोपरागःपञ्चमीश्वरःवरः। षड्रसास्वादविज्ञानःज्ञानःषष्ठीठीषष्ठिकवत्सलःसलः॥८८॥ सप्तार्णवगतिःसारःसप्तमीश्वरवररोहितःतः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अष्टमीनन्दनोत्तंसोतंसोनवमीभक्तिभावितः तः॥८९॥ दशदिक्पतिपूज्यश्चचदशमीद्रुहिणोणोद्रुतःुतः। एकादशात्मगणपोम गणपोद्वादशीयुगचर्चितःतः॥९०॥ त्रयोदशमणिस्तुत्यश्चतुर्दशस्वरप्रियःयः। चतुर्दशेन्द्रसंस्तुत्यःयःपूर्णिमानन्दविग्रहःहः॥९१॥ दर्शादर्शो(दर्शगश्चच) दर्शनश्चचवानप्रस्थोथ ोमहेश्वरःवरः। मौर्वीमधुरवाङ्मूलमूर्तिमान्मेघवाहनःम ेघवाहनः॥९२॥ महागजोजितक्रोधोधोजितशत्रुर्जयाश्रयःयः। रौद्रोरुद्रप्रियोयोरुद्रोरुद्रपुत्रोऽघनाशनःोऽघनाशनः॥९३॥ भवप्रियोयोभवानीष्टोटोभारभृद्भूतभावनःभूतभावनः। गान्धर्वकुशलोऽकुण्ठोकुशलोऽकुण्ठोवैकुण्ठोविष्टरश्रवाःवाः॥९४॥ वृत्रहाहाविघ्नहानहा(बृहत्कायोक ायोविघ्नहरःनहरः) सीरःसमस्तदुःखतापहात दुःखतापहा। मञ्जुरोजुरोमार्जरोरोमत्तोतोदुर्गापुत्रोदुरालसः॥९५॥ अनन्तचित्सुधाधारोसुधाधारोवीरोवीर्यैकसाधकःकसाधकः। भास्वन्मुकुटमाणिक्यःयःकूजत्किङ्किंणिजालकःजालकः॥९६॥ शुण्डाधारीतुण्डचलःकुण्डलीमुण्डमालकः। पद्माक्षःमाक्षःपद्महस्तश्चचपद्मनाभसमर्चितःतः॥९७॥ उद्धृताधरदन्ताढ्योयोमालाभूषणभूषितःतः। मारदो(नारदो) वारणोलोलश्रवणःवणःशूर्पकर्णकःकः॥९८॥ बृहदुल्लासनासाढ्योय ोव्याप्तत्रैलोक्यमण्डलःयमण्डलः(व्यासमण्डलमण्डितःतः) । रत्नमण्डलमध्यस्थःथः (इडामण्डलसम्भ्रान्तःत ः, रत्नमण्डलआसीनःनमण्डलआसीनः) कृशानुरूपशीलकः (कृतानुग्रहजीवकःहजीवकः) ॥९९॥ बृहत्कर्णाञ्चलोद्भूतवायुवीजितदिक्तटःतटः(दिक्पटःपटः) । बृहदास्यरवाक्रान्तभीतब्रह्माण्डभाण्डकःमाण्डभाण्डकः॥१००॥ बृहत्पादसमाक्रान्तसप्तपातालदीपितःतः। बृहद्दन्तकृतात्युग्ररणानन्दरसालसःदरसालसः॥१०१॥ बृहद्धस्तधृताशेषायुधनिर्जितदानवःतदानवः। स्फूरत्सिन्दूरवदनःूरवदनःस्फूरत्तेजोऽग्निलोचनःलोचनः॥१०२॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् उद्दीपितमणिःस्फूर्जन्नूपुरध्वनिनादितःतः। चलत्तोयप्रवाहाढ्योयोनदीजलकणाकरः॥१०३॥ भ्रमत्कुञ्जरसङ्घातवन्दिताङ्घ्रिसरोरुहःसरोरुहः। ब्रह्माच्युतमहारुद्रपुरस्सरसुरार्चितःतः॥१०४॥ अशेषशेषप्रभृतिव्यालजालोपसेवितः तः। गर्जत्पञ्चाननारावव्याप्ताकाशधरातलःताकाशधरातलः(प्रसादितधरातलःतधरातलः) ॥१०५॥ हाहाहूहूगतात्युग्रस्वरविभ्रान्तमानसःत मानसः। पञ्चाशद्वर्णबीजाख्यमन्त्रमन्त्रितविग्रहःहः॥१०६॥ वेदान्तशास्त्रपीयूषधाराऽऽप्लावितभूतलःतभूतलः। शङ्खध्वनिसमाक्रान्तपातालादिनभस्तलःतलः॥१०७॥ चिन्तामणिर्महामल्लोलोबल्लहस्तोतोबलिःःकविःः। कृतत्रेतायुगोल्लासभासमानजगत्त्रयःयः॥१०८॥ द्वापरःवापरःपरलोकैकःकर्मध्वान्तसुधाकरःतसुधाकरः। सुधाऽऽसिक्तवपुर्व्यासोसोब्रह्माण्डादिकबाहुकःकबाहुकः॥१०९॥ अकारादिक्षकारान्तवर्णपङ्क्तिसमुज्ज्वलःलः। अकाराकारप्रोद्गीतताननादनिनादितः तः॥११०॥ इकारेकारमत्राढ्यमालाभ्रमणलालसः मणलालसः। उकारोकारप्रोद्गारिघोरनागोपवीतकः घोरनागोपवीतकः॥१११॥ ऋवर्णाङ्कितॠकारिपद्मद्वयसमुज्ज्वलःलः। लृकारयुतलॄकारशङ्खपूर्णदिगन्तरःत रः॥११२॥ एकारैककारगिरिजास्तनपानविचक्षणः चक्षणः। ओकारौकारविश्वादिकृतसृष्टिक्रमालसः मालसः॥११३॥ अंअःवर्णावलीव्याप्तपादादिशीर्षमण्डलःमण्डलः। कर्णतालकृतात्युच्चैर्वायुवीजितनिर्जरःरः॥११४॥ खगेशध्वजरत्नाङ्ककिरीटारुणपादकःरीटारुणपादकः। गर्विताशेषगन्धर्वगीततत्परश्रोत्रकःकः॥११५॥ घनवाहनवागीशपुरस्सरसुरार्चितः तः। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ङवर्णामृतधाराढ्यशोभमानैकदन्तकःतकः॥११६॥ चन्द्रकुङ्कुमजम्बाललिप्तसिन्दूरविग्रहःहः। छत्रचामररत्नाढ्यमुकुटालङ्कृताननःताननः॥११७॥ जटाबद्धमहानर्घमणिपङ्क्तिविराजितःतः। झङ्कारिमधुपव्रातगाननादविनादितःतः॥११८॥ ञवर्णकृतसंहारदैत्यासृक्पर्णमुद्गरःगरः। टकाराख्याफलास्वादवेपिताशेषमूर्धजःजः॥११९॥ ठकाराद्यडकाराङ्कढकारानन्दतोषितःतः। णवर्णामृतपीयूषधाराधारसुधाकरःमृतपीयूषधाराधारसुधाकरः॥१२०॥ ताम्रसिन्दूरपूजाढ्यललाटफलकच्छविः। थकारघनपङ्क्त्यातिसन्तोषिताद्विजव्रजःजः॥१२१॥ दयामृतहृदम्भोजधृतत्रैलोक्यमण्डलःय मण्डलः। धनदादिमहायक्षसंसेवितपदाम्बुजःब ुजः॥१२२॥ नमिताशेषदेवौघकिरीटमणिरञ्जितःतः। परवर्गापवर्गादिभोगेच्छेदनदक्षकःछ ेदनदक्षकः॥१२३॥ फणिचक्रसमाक्रान्तगलमण्डलमण्डितःतः(मल्लमण्डलमण्डितःतः) । बद्धभ्रूयुगभीमोग्रसन्तर्जितसुरासुरःतसुरासुरः॥१२४॥ भवानीहृदयानन्दवर्द्धनैकनिशाकरः शाकरः। मदिराकलशस्फीतकरालैककराम्बुजःबुजः॥१२५॥ यज्ञान्तरायसङ्घातसज्जीकृतवरायुधःज ीकृतवरायुधः। रत्नाकरसुताकान्तिक्रान्तिकीर्तिविवर्धनःनः॥१२६॥ लम्बोदरमहाभीमवपुर्दीप्तकृतासुरःतकृतासुरः। वरुणादिदिगीशानस्वर्चितार्चनचर्चितः तः॥१२७॥ शङ्करैकप्रियप्रेमनयनान्दवर्द्धनःनः। षोडशस्वरितालापगीतगानविचक्षणः चक्षणः॥१२८॥ समस्तदुर्गतिसरिन्नाथोत्तारणकोडुपःतारणकोडुपः। हरादिब्रह्मवैकुण्ठब्रह्मगीतादिपाठकःपाठकः॥१२९॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् क्षमापूरितहृत्पद्मसंरक्षितचराचरः तचराचरः। ताराङ्कमन्त्रवर्णैकाविग्रहोज्ज्वलविग्रहःहः॥१३०॥ अकारादिक्षकारान्तविद्याभूषितविग्रहःहः। ॐश्रीविनायकोनायकोॐह्रींींविघ्नाध्यक्षोयक्षोगणाधिपः पः॥१३१॥ हेरम्बोब ोमोदकाहारोवक्रतुण्डोतुण्डोविधिःस्मृतःमृतः। वेदान्तगीतोत गीतोविद्यार्थिसिद्धमन्त्रःषडक्षरः॥१३२॥ गणेशोवरदोदेवोद्वादशाक्षरमन्त्रितःतः। सप्तकोटिमहामन्त्रमन्त्रिताशेषविग्रहःहः॥१३३॥ गाङ्गेयोगेयोगणसेव्यश्चच ॐश्रीद्वैमातुरःवैमातुरःशिवःवः। ॐह्रींींश्रींींक्लींलींग्लौंगँदेवोमहागणपतिः ःप्रभुःभुः॥१३४॥ इदंनामसहस्रंतुमहागणपतेःस्मृतम्मृतम्। गुह्यंयंगोप्यतमंय तमंसिद्धंधंसर्वतन्त्रेषुेषुगोपितम्तम्॥१३५॥ सर्वमन्त्रमयंमयंदिव्यंयंसर्विघ्नविनाशनम्नाशनम्(सर्वमन्त्रविनायकम्नायकम्) । ग्रहतारामयंहतारामयंराशिवर्णपङ्क्तिसमन्वितम्तम्॥१३६॥ सर्वाविद्यामयंयामयंब्रह्मसाधनंमसाधनंसाधकप्रियम्यम्। गणेशस्यय चसर्वस्वंवंरहस्यंय ंत्रिदिवौकसाम्वौकसाम्॥१३७॥ यथेष्टफलदंटफलदंलोकेमनोरथप्रपूरणम्पूरणम्। अष्टसिद्धिमयंमयंश्रेष्ठंठंसाधकानांजयप्रदम्दम्॥१३८॥ विनार्चनंनंविनानाहोमंविनान्यासंयासंविनानाजपम्। अणिमाद्यष्टसिद्धीनांधीनांसाधनंस्मृतिमात्रतःतः॥१३९॥ चतुर्थ्यामर्धरात्रेतुपठेन्मन्त्रीचतुष्पथेपथे। लिखेद्भूर्जेमहादेवि ! पुण्यंनामसहस्रकम्कम्॥१४०॥ धारयेत्तंतंचतुर्दश्यांश्यांमध्याह्नेनेमूर्ध्निवाभुजे। योषिद्वामकरेवामकरेचैवपुरुषोदक्षिणेणेभुजे॥१४१॥ स्तम्भयेदपिब्रह्माणंमाणंमोहयेदपि शङ्करम्करम्। वशयेदपि त्रैलोक्यंयंमारयेदखिलान् लान्रिपून्पून्॥१४२॥ उच्चाटयेच्चचगीर्वाणंणंशमयेच्चच धनञ्जयम्जयम्। वन्ध्यापुत्रंलभेच्छीघ्रंनिर्धनोनोधनमाप्नुयात्नुयात्॥१४३॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् त्रिवारंवारंयःपठेद्रात्रौौगणेशस्यय पुरःशिवेवे। नग्नःनःशक्तियुतोयुतोदेवि भुक्त्वाभोगान्यथेप्सितान् तान्॥१४४॥ प्रत्यक्षवरदंयक्षवरदंपश्येद्गणेशंगणेशंसाधकोत्तमःतमः। यइदंपठतेनाम्नांनांसहस्रंभक्तिपूर्वकम्कम्॥१४५॥ तस्ययवित्तादिविभवोदारायुःभवोदारायुःसम्पदःपदःसदा। रणेराजमयेद्यूतेयूतेपठेन्नामसहस्रकम्कम्॥१४६॥ सर्वत्रजयमाप्नोति गणेशस्यय प्रसादतःसादतः॥१४७॥ इतीदंपुण्यसर्वस्वंव ंमन्त्रनामसहस्रकम्कम्। महागणपतेःपुण्यंगोपनीयंस्वयोनिवत्वत्॥१४८॥ इति श्रीरुद्रयामलतन्त्रे श्रीमदुच्छिष्टगणेशसहस्रनामस्तोत्रनिरूपणंरूपणंनामचतुर्थंंरत्नम्नम्॥४॥ ५. श्रीमदुच्छिष्टगणेशस्तवराजःतवराजः। श्रीगणेशायीगणेशायनमः॥ अथश्रीमदुच्छिष्टगणेशस्तवराजप्रारम्भःभः॥ उक्तंतंचरुद्रयामलेयामले॥ देव्युवाचय ुवाच॥ पूजान्तेत ेह्यनयायनयास्तुत्यायास्तुवीततुवीतगणनायकम्। नमामि देवंसकलार्थदंदंतंसुवर्णवर्णंं भुजगोपवीतम्। गजाननंभास्करमेकदन्तंतंलम्बोदरंबोदरंवारिभवासनंभवासनंच॥१॥ केयुरिणंणंहारकिरीटजुष्टंटंचतुर्भुजंजंपाशवराभयानि । सृणिं ंचहस्तंतंगणपंत्रिनेत्रंसचामरस्त्रीयुगलेनीयुगलेनयुक्तम्तम्॥२॥ सृणिंवहन्तंत ंषडक्षरात्मानमनल्पभूषंप भूषंमुनीश्वरैर्भार्गवपूर्वकैश्चच । संसेवितंतंदेवमनाथकल्पंप ंरूपंमनोज्ञंशरणंप्रपद्येये॥३॥ वेदान्तवेद्यंयंजगतामधीशंदेवादिवन्द्यंसुकृतैकगम्यम्य म्। स्तम्बेरमास्यंयंनवचन्द्रचूडंचूडंविनायकंनायकंतंशरणंप्रपद्येये॥४॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् भवाख्यदावानलदह्यमानंयमानंभक्तंतंस्वकीयंवकीयंपरिषिञ्चतेचतेयः। गण्डस्रुताम्भोभिरनन्यतुल्यंय ंवन्देदेगणेशंचतमालनीलम्(तमोऽरिनेत्रम्म्) ॥५॥ शिवस्ययमौलाववलोक्यय चन्द्रंसुशुण्डयामुग्धतयास्वकीयम्वकीयम्। भग्नंनंविषाणंषाणंपरिभाव्ययचित्तेतेआकृष्टचन्द्रोगणपोऽवतान्नःनः॥६॥ पितुर्जटाजूटतटेटाजूटतटेविलोक्ययभागीरथींतत्रकुतूहलेन। विहर्तुकामःकामःसमहीध्रपुत्र्यायानिवारितःतःपातुसदागजास्यःय ः॥७॥ लम्बोदरोबोदरोदेवकुमारसङ्घैःघैःक्रीडन्कुमारंकुमारंजितवान्निजेनजेन। करेणचोत्तोल्ययननर्तरम्यंयंदन्तावलास्योयोभयतःसपायात्॥८॥ आगत्यय योच्चैर्हरिनाभिपद्मंमंददर्शतत्राशुाशुकरेणतच्चच। उद्धर्तुमिच्छन्विधिवादवाक्यंयं(विधिचाटुवाक्यंयं) मुमोचभूत्वावाचतुरोगणेशः॥९॥ निरन्तरंतरंसंस्कृतदानपट्टेटेलग्नांनांतुगुञ्जद्भ्रमरावलींमरावलींवै। तंश्रोत्रतालैरपसारयन्तंतंस्मरेद्गजास्यंयंनिजहृत्सरोजेसरोजे॥१०॥ विश्वेशमौलिस्थितजह्नुकन्याजलंयाजलंगृहीत्वाव ानिजपुष्करेणकरेण। हरंसलीलंपितरंतरंस्वकीयंवकीयंप्रपूजयन्हस्तिमुखःमुखःसपायात्॥११॥ स्तम्बेरमास्यंयंघुसृणाङ्गरागंगरागंसिन्दूरपूरारुणकान्तकुम्भम्भम्। कुचन्दनालिप्तकरंतकरं(कुचन्दनाश्लिष्टकरंटकरं) गणेशंध्यायेत्स्वचित्तेतेसकलेष्टदंटदंतम्॥१२॥ सभीष्ममातुर्निजपुष्करेणकरेणजलंसमादायकुचौस्वमातुःवमातुः। प्रक्षालयामासक्षालयामासषडास्यपीतौय पीतौस्वार्थंंमुदेऽसौकलभाननोऽस्तुत ु॥१३॥ सिञ्चामचामनागंशिशुभावमाप्तंतंकेनापि सत्कारणतोकारणतोधरित्र्याम्याम्। वक्तारमाद्यंयंनियमादिकानांकानांलोकैकवन्द्यं ंप्रणमामिविघ्नम्नम्(विघ्नंनंविघ्ननाशनमित्यर्थःः) ॥१४॥ आलिङ्गितंतंचारुरुचामृगाक्ष्याय ासम्भोगलोलंभोगलोलंमदविह्वलाङ्गम्गम्। विघ्नौघविध्वंसनसक्तमेकंतमेकंनमामि कान्तंत ंद्विरदाननंरदाननंतम्॥१५॥ हेरम्बब उद्यद्रविकोटिकान्तःतःपञ्चाननेनापिविचुम्बितास्यःयः। मुनीन्सुरान्भक्तजनांश्चचसर्वान्ससपातुरथ्यासुयासुसदागजास्यःय ः॥१६॥ द्वैपायनोक्तानिसनिश्चयेनचयेन(द्वैपायनोक्तंतंसुविचार्ययेन) स्वदन्तकोट्यायानिखिलंलंलिखित्वावा। दन्तंतंपुराणंशुभमिन्दुमौलिस्तपोभिरुग्रं(सुतमिन्दुमौलेस्तमग्र्यरूपंयरूपं) मनसास्मरामि॥१७॥ क्रीडातटान्तेतेजलधाविभास्येय ेवेलाजलेलम्बपतिःप्रभीतःभीतः। विचिन्त्यकस्येतिसुरास्तदात दातंविश्वेश्वरंवरंवाग्भिरभिष्टुवन्ति॥१८॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् वाचांनिमित्तंतंसनिमित्तमाद्यंयंपदंत्रिलोक्यामददत्स्तुतीनाम्ुतीनाम्। सर्वैश्चचवन्द्यंनचतस्ययवन्द्यःस्थाणोःथाणोःपरंरूपमसौसपायात्॥१९॥ इमांस्तुतिंयःपठतीहभक्त्यासमाहितप्रीतिरतीव रतीवशुद्धःधः। संसेव्यतेयतेचेन्दिरयारयानितान्तंतंदारिद्र्यसङ्घंघंसविदारयेन्नःनः॥२०॥ ॥ इति श्रीरुद्रयामलतन्त्रेहरगौरीसंवादेउच्छिष्टगणेशस्तोत्रनिरूपणंरूपणंनामपञ्चमंचमंरत्नम्नम्॥५॥ इति श्रीमदुच्छिष्टगणपतिपञ्चरत्नंनंसम्पूर्णम्म्॥ श्रीगणेशार्पणमस्तुतु॥ॐगँ॥ श्रीमदुच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासना। अथश्रीबृहज्ज्योतिषार्णवान्तर्गतधर्मस्कन्धान्तःपात्युपासनास्तबकेतबके श्रीमदुच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनाप्रारम्भःभः॥ उच्छिष्टचाण्डालीमन्त्राःाः। उक्तंतंचतन्त्रसारेसारे॥ तदुक्तंतंफेत्कारिण्याम्ण्याम्॥ “उच्चार्योच्छिष्टशब्दंदंतुतथाचाण्डालिनीति च। सुमुखीति ततोदेवींकीर्त्तयेत्तदन्तरम्तरम्॥१॥ महापिशाचिनीं नींपश्चाल्लज्जाबीजंजाबीजंततःपरम्। नादबिन्दुसमायुक्तंतंठकारत्रितयं तयंपुनः॥२॥ सविसर्गंंमहादेवि सर्वसिद्धिप्रदायकम्दायकम्॥” मन्त्रान्तरम्तरम्॥ तदुक्तंतंतन्त्रान्तरेतरे। “अथोच्छिष्टचाण्डालिमातङ्गीपदमीरयेत्गीपदमीरयेत्॥३॥ ततःसर्ववशंवशंचान्तेत ेकरिहृद्वह्निवल्लभालभा। उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् एकोनविंशता ंशतावर्णैःसर्वाभीष्टकराटकराभवेति ॥४॥” मन्त्रान्तरंतरंमन्त्रदेवप्रकाशिकायाम्कायाम्॥ “वाग्भवंभ वंऐंमायाह्रींींकामःक्लींलींसौःऐंज्येष्ठमातङ्गि नमामि उच्छिष्टचाण्डालिनित्रैलोक्यवशङ्करिस्वाहावाहा॥” इति । इमांविद्यांयांजपेद्देवि चापराहुंसमाश्रिता ता। इयंविद्यायामहाविद्याय ासर्वपापापहारिणीणी॥५॥ स्वर्गदादामोक्षदाचैवराजसौभाग्यदायिका का। यांयांप्रार्थयतेयतेसिद्धिंहठात्तांतांतामवाप्नुयात्नुयात्॥६॥ विधानंधानंचप्रवक्ष्यामिशृणुृणुदेवि वरानने। भोजनानन्तरंत रंदेवि विनैवाचमनेनैवाचमनेकृते॥७॥ बलिंंदद्यात्प्रथमतोथमतोमूलमन्त्रेणेणसाधकः। ततोमन्त्रंजपेद्ध्यात्वावादेवींतामिस्ष्टसिद्धयेधये॥८॥” बलिमप्युच्छिष्टेनटेन॥ तथाच- “नतिथिर्नचनक्षत्रंनचाङ्गन्यासमेवयासमेवच। नारिदोषोदोषोनवाविघ्नंनंनाशौचंनियमोयमोनच॥९॥ यस्ययतिष्ठतिमन्त्रोऽयंोऽयंनचविघ्नैःनैःसबाध्यतेय ते।” ध्यानंयानंतु- “शवोपरि समासीनांरक्तम्बरबरपरिच्छदाम्छदाम्॥१०॥ रक्तालङ्कारसंयुक्तांतांगुञ्जाहारविभूषिताम्ताम्। षोडशाब्दांद ांचयुवतींपीनोन्नतपयोधराम्नतपयोधराम्॥११॥ कपालकर्त्तिकाहस्तांत ांपरज्योतिःस्वरूपिणीम्णीम्। वामदक्षिणयोगेन णयोगेनध्यायेन्मन्त्रविदुत्तमःतमः॥१२॥ स्थण्डिलेलेचबलिंंदत्त्वाजपेत्तद्गतमानसःगतमानसः। उच्छिष्टेनटेनचकर्त्तव्योयोजपःस्यात्सिद्धिमिच्छताछता(कर्तव्यःयःस्यादितिसम्बन्धःधः) ॥१३॥ उच्छिष्टेटेजपमानस्यय जायन्तेत ेसर्वसिद्धियःयः। अपरंचप्रवक्ष्यामिशृणुृणुदेवि फलप्रदम्दम्॥१४॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् होमंचतर्पणंणंचैवसर्वकामार्थसिद्धयेधये। स्थण्डिलेलेमण्डलंकृत्वाव ाचतुरस्रंसमन्ततःत तः॥१५॥ पूजयेन्मण्डलेम ण्डलेदेवि मूलमन्त्रेणेणसाधकः॥” ततोमूलमुच्चार्य ॐमण्डलायनमःइति मन्त्रेणेण वह्निस्वरूपांवरूपांदेवतांध्यात्वावाहोमयेत्॥ तथाच- “ततोदेवींसमाधायवह्निरूपरूपव्यवस्थिताम्ताम्। देवींध्यात्वाऽऽचरेद्धोमंधोमंदधिसिद्धान्नतन्दुलैःुलैः॥१६॥ सहस्रमात्रहोमेनहोमेनराजानंवशमानयेत्। मार्जारस्यय तुमांसेनदेव्याय ाहोमंसमाचरेत्॥१७॥ सप्राप्नोतिपरांविद्यांयांसर्वशास्त्रवशीकृताम्वशीकृताम्। कुर्याच्छागस्ययमांसेनहोमंमधुसमन्वितम् तम्॥१८॥ सहस्रैकविधानेनधानेनभवन्तिकुलसिद्धयःध यः। विद्याकामश्चरेद्धोमंधोमंशर्करायुतपायसैःरायुतपायसैः॥१९॥ तस्ययवैदेविसिद्ध्यन्तिसद्योयोविद्याश्चतुर्दश । बिल्वपत्रैस्त्रिमध्वक्तैर्मासमेकंसमेकंसमाहितःतः(होमंचरेदिति शेषः) ॥२०॥ वन्ध्यापिलभतेपुत्रंचिरञ्जीविनमुत्तमम्तमम्। कर्कन्धूकुसुमंधूकुसुमंहुत्वाव ाछागरक्तसमन्वितम् तम्॥२१॥ दुर्भगायागायाहठाद्देवि सौभाग्यंशुभदायकम्। रजस्वलायाव लायावस्त्रेणेणमधुनापायसेनच॥२२॥ होमंकृत्वाव ामहादेवि त्रैलोक्यंयंवशमानयेत्। इत्येषायेषाकथितातादेवि सर्वपापप्रणाशिनीनी॥२३॥ मन्त्रस्योच्चारणादेवचारणादेवसर्वपापप्रणाशिनीनी। उच्छिष्टेदूषणंटेदूषणंत्यक्त्वासपवित्रोजपेन्मनुम्म नुम्॥२४॥” अत्रयद्यपिपुरश्चरणंचरणंनोक्तंतंतथाप्यष्टसहस्रजपः तद्दशांशेनदशांशेनहोमादिकंकंचबोध्यम्य म्॥ यथा- उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् “येषांजपेचहोमेचसङ्ख्यानोक्तातामनीषिभिः ः। तेषामष्टसहस्राणि सङ्ख्यास्याज्जपहोमयोःजपहोमयोः॥२५॥” इत्यभिधानादष्टोत्तरसहस्रमितिसम्प्रदायःदायः। आसां सिद्धविद्यात्वात्पुरश्चरणंचरणंनास्तीति निबन्धकाराःधकाराः। अथमन्त्रकोशे- “ऐंनमउच्छिष्टचाण्डालिमातङ्गिसर्वशङ्करिस्वाहावाहा” ॥१॥ अस्ययमन्त्रस्ययमदनऋषिःः।गायत्रीत्रिवृच्छन्दःदः। देवीलघुश्यामादेवता।ऐंबीजंस्वाहावाहाशक्ति। अभीष्टसिद्ध्यर्थेजपेविनियोगःयोगः॥ ऐंरत्यैयैनमोमूर्ध्नि। ह्रींींप्रीत्यैयैनमःपादयोः। ह्रींींद्रावणावणबाणायनमःभ्रूमध्येये। द्रींींशोषणबाणायनमःमुखे। क्लींलींतापनबाणायनमःहृदि । लूँमोहनबाणायनमःगुह्येये। सःतापनबाणायनमःपादयोः॥ रामा३ग्नि३गुण३रामां३क९नेत्र२वर्णैर्मनूस्थितैःतैः॥ ङेनमोंऽताःकन्याकान्ताताब्रह्म्याद्यायाअष्टमातरःटमातरः॥ ऐंब्रह्मकन्यकायैयकायैनमः। ॐक्षाँनमःब्रह्मकन्यकायैयकायैनमः। ॐऐंसिद्धकन्यकायैयकायैनमः। अणिमादिन्यासःयासः। ऊर्वश्यादिन्यासःयासः। यक्षादिन्यासःय ासः। क्लीँलीँयक्षकन्यायैय ायैनमः। ॐअणिमाकन्यायैयायैनमः। ॐमहिमाकन्यायैयायैनमः। क्लीँलीँऊर्वशीकन्यायैयायैनमः। पश्चान्मूलवर्णन्यासःयासः॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् ॐऐँनमः। ॐनँनमः। ॐमँनमः। ॐउँनमः। ॐछिँनमः। ॐष्टँटँनमः। ॐचाँनमः। इत्यादिन्यासानेवांविधान्कृत्वावामातङ्गीमासनेगीमासनेस्मरेत्मरेत्॥ माणिक्याभरणान्वितांतांस्मितमुखींतमुखींनीलोत्पलाभाम्बरांब रां रम्यालक्तकलिप्तपादकमलांतपादकमलांनेत्रत्रयोल्लासिनीम्नीम्। वीणावादनतत्परांप रांसुरनुतांकीरच्छदश्यामलांछ दश्यामलां मातङ्गींगींशशिशेखरामनुभजेशेखरामनुभजेताम्बूलपूर्णाननाम्ननाम्॥२६॥ एकलक्षजपः॥ मधूकपुष्पैर्होमःमः॥ मातङ्गीपीठेगीपीठेलघुश्यामापूजनम्॥ ऐँशुकप्रियायैयायैविद्महेमहेक्लीँलीँकामेश्वरीवरीधीमहि । तन्नःनःश्यामाप्रचोदयात्चोदयात्॥ इति श्यामागायत्रीमन्त्रः ः॥ अस्ययउपासनाद्देवसमोदेवसमोभवेत्। चिन्तितार्थसिद्धिःस्यात्यात्॥३॥ उच्छिष्टचाण्डालिनीचेटकम्नीचेटकम्। तदुक्तंतंमन्त्रमहार्णवेवे॥ अथमन्त्रः॥ “ॐनमउच्छिष्टचाण्डालिनिवाग्वादिनि राजमोहिनि प्रजामोहिनि स्त्रीमोहिनिआनआनवेवे(येये, येवे) वायुवायु(वायुवायु) उच्छिष्टचाण्डालिसत्यवादिनीनीकीशक्तिफुरै(फुरे) स्वाहावाहा॥” इति मन्त्रः॥ उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् अस्ययविधानम्धानम्॥ (भोजनकरकेजूठेमुखइसमन्त्रकोकोएकलाखजपे। पीछेजहाँकहींएकान्तत मेबैठकरइसमन्त्रकाकास्मरणमरणकरोगे, वहींभोजनआकरअपनेआपउपस्थित होगा॥) इति श्रीहरगौरीसंवादेबृहज्ज्योतिषार्णवान्तर्गतधर्मस्कन्धान्तःतः पात्युपासनास्तबकेतबकेश्रीमदुच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनानिरूपणंरूपणं नामषट्चत्वारिंशदधिक द्विशततमोऽध्यायःयायः॥२४६॥ इति उच्छिष्टगणपत्युच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनेयुपासनेसमाप्तेते॥५॥ ḥमन्त्रमहोदधिः फलम् मन्त्राःाः ṣṭ ṇ ḥ उच्छिष्टगणपतिः. ( ) ā रुद्रयामलतन्त्रम्म् ārṇ ḥमन्त्रमहार्णवःवः उच्छिष्टगणपति-उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासनायुपासनापञ्चाङ्गम्गम् उच्छिष्टगणपतिनवार्णयन्त्रम्म् यन्त्र पाठभेद) (s) .
About this stotram
A Stotram is a Sanskrit hymn of praise composed by great sages and poet-saints such as Adi Shankaracharya. Stotrams describe the deity’s form, qualities and deeds in richly poetic language, and chanting them is said to purify the intellect and awaken devotion. Many stotrams carry a phala-shruti — a closing verse describing the benefits of recitation.
How to chant
Stotrams reward slow, attentive chanting. Read the meaning once before you begin so the verses resonate as you recite. Early morning (Brahma Muhurat) is ideal, but any quiet time works. If Sanskrit feels difficult, chant along with the transliteration and let the rhythm settle naturally over a few days of practice.